Tarix va Toponomika
1.53K subscribers
1.09K photos
16 videos
3 files
403 links
We opened this channel to help with "Zakovat"
Download Telegram
#mifologiya

BRAGI-she‘riyat📜,musiqa🎶 va notiqlik📣 xudosi

Bragi - she'riyat, musiqa va notiqlik xudosi sifatida tanilgan Norvegiya mifologiyasi vakili. U dono va notiq shaxs sifatida tasvirlangan. Bragi Skandinaviya mifologiyasida unchalik mashhur bo'lmagan xudolardan biri hisoblanadi, ammo Norveg panteonining she'riy va badiiy jihatlarida muhim rol o'ynaydi.

Skandinaviya mifologiyasida Bragi xudolar boshlig'i Odin va uning xotini ma'buda Friggning o'g'li. U go'zal va dono ma'buda, xudolarga o'lmaslik beradigan oltin olma qo'riqchisi Idunga uylangan.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
@mifologikk
👍2
​​#toponim #etimologiya

GURLAN tumani

Gurlan — Gurlan so’zining asl ma’nosi hali ma’lum emas.

Bu so’zning kelib chiqishi haqida bir rivoyatda shunday deyiladi: bir vaqtlar bu hududga ko’r chol bilan cho’loq kampir ko’chib kelishibdi. Ular juda mohir hunarmand ekanlar. Ular tuzatgan narsalarini bozorga olib chiqib sotar ekanlar. Bozorda hech kimning narsasi o’tmasa ham ularniki bemalol sotilaverarkan. Shunda odamlar ikkalalarida biron sir bor, deb ularning atrofiga kelib joylasha boshlabdilar. O’sha hududni esa «ko’r va lang» deb atay boshlabdilar. Vaqtlar o’tishi bilan bu so’z o’zlashtirilib «Gurlan» bo’lib ketibdi. Xorazm lahjasida k — tovushi ko’pincha «g» shaklida ishlatiladi. Shuning uchun «ko’r» so’zi «gur» shaklida ishlatilib «gurlan» bo’lib ishlatilib kelinmoqda Hozir ham shu nom bilan yuritiladi.

Yana bir manbada — «Qadimgi mualliflar O’rta Osiyo haqida» degan kitobda aytishlaricha, qadimgi yunon tarixchisi Gerodot Xorazm haqida ko’p ma’lumotlar yozib qoldirgan. Gerodotning yozishicha, xorazmliklar, girkaniyaliklar, parfiyaliklar bilan bir-biriga yaqin joyda istiqomat qilganlar. Yunon tarixchisi tilga olgan «girkaniya» so’zi qadimgi turkiy yozuvlaridagi «Kurikan» qabilasining nomi bilan uzviy bog’liq bo’lib, ularning asrlar davomida fonetik o’zgarishidan «Gurlan» varianti kelib chiqqan bo’lishi ham mumkin.

Ammo bundan Gurlandagi aholining nomi girkanlardan kelib chiqqan ekan, degan xulosaga kelib bo’lmaydi. Kichik bir ovulning nomi ham yoki oila boshlig’i yoki uning bir a’zosi nomi toponimikada asos bo’lib ketaverishi mumkin.

@toponomik
👍2
#shunchaki

Qirollik qirg'ini.

2001-yilda Nepal valiahd shahzodasi Dipendra noma’lum sabablarga ko‘ra oilasining to‘qqiz a’zosini otib o‘ldirgan, keyin o‘zini boshiga otib, komaga tushib qolgan va uch kundan keyin hushiga kelmay vafot etgan.

Dipendra taxtning o'zidan boshqa barcha merosxo'rlarini yo'q qilganligi sababli, aslida u uch kun davomida Nepal qiroli edi.

Voqea "Qirollik qirg'ini" deb nomlangan. Uning sabablari noma'lum bo'lib qolmoqda, ammo qotilliklarning sababi-Dipendraning turmushga chiqishi taqiqlangan past darajadagi qizga bo'lgan muhabbati bo'lgan degan taxmin mavjud.

Qirollik qirg'ini nepalliklar orasida monarxiya mashhurligining pasayishiga olib keldi va Nepal oxir-oqibat respublikaga aylandi.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍3
#tarix #atama

PAUPERIZM (lot. pauper – kambag‘al, mulksiz) — jamiyatda ishsizlik,
inflyasiya, kam daromad topish, mulkiy tengsizlik bilan bog‘liq bo‘lgan ommaviy qashshoqlik. Aholining kambag‘allashuvi, yashash uchun eng zarur narsalardan mahrumlik.

@toponomik
👍3
#toponim #etimologiya

Qarsagan — Sho’rchi tumanidagi qishloq nomi.

Aslida Qarsakgan yoki Qarsakkon bo’lishi kerak. Mahalliy xalq tulkining bir turini qarsak deb atagan. Qadimgi turkiy tilda Mahmud Koshg’ariyning «Devonu lug’atit turk» asarida ham qarsak tulkilar jinsidan bo’lgan bir hayvon, uning oq o’siq terisidan po’stin qilinadi, deb aytilgan.

Agar bu so’zni «qarasagan» tarzida oladigan bo’lsak, «qarsak» tulkining bir turi, «gan» tojikcha ko’plik affiksidir.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍5
#toponim #etimologiya

Do’rmon
— Do’rmon, Do’rmoncha, Yuqori Do’rmon degan nomlar Toshkent voxasida juda ko’p uchraydi.

Bu so’z Mo’g’ul urug’laridan birining nomi bo’lib, ma’nosi Mo’g’ul tilida «to’rt» demakdir.

Bu so’zni ba’zi kishilarning, olimlarning afsonaviy qahramon Durmon bahodir nomidan olingan deyishlari to’g’ri emasdir.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍5
#toponim #etimologiya

8-mart

8-mart qishlog’ining tarixi-Bu qishloq Sariosiyo tumanida joylashgan.

Oktyabr to’ntarishidan oldin u qishloq o’rnini to’qay va mayda ko’llar qoplab yotar edi. U yerda har xil vahshiy hayvonlar ko’p bo’lgan. Keyinchalik bu yerlar asta-sekin o’zlashtirilib, yangi yerlar ochildi, yangi uylar qurildi va odamlar yashay boshladilar.

Qishloqda avval juda ko’p ko’l bo’lganligi sababli «Ko’l qishlog’i» deb ham atalib kelgan. 2-jahon urushi yillarida qishloq xo’jalik ishlarini boshqarish xotin-qizlar zimmasiga tushganligi, hamma ishlarni xotin-qizlar bajarganligi uchun «Ko’l» qishlog’iga 1946 yili Xalqaro xotin-qizlar kuni bayrami «8 mart qishlog’i» deb nom berilgan.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍2
#hikmatli so'zlar

Vatan qachon xarob bo'ladi ?

-Qachonki joxil qahvaxonada o'tirganini,universitet talabasi esa unga qahva keltirayotganiga shohid bo'lsang,shunda xarob bo'ladi.

● Doktor Toriq Ramazon

@toponomik
👍2
🇺🇿0:0🇸🇾
😐😐
Akalar bayram muborak bo'lsin
#tarix #atama

POLEMOLOGIYA — urushlar va qurolli mojarolarni o‘rganuvchi fan

@toponomik
#toponim #etimologiya

JO‘I ARZIZ – Samarqanddagi eng qadimgi kanal, VIII asr oxirida qazilgan va IX asrning boshlarida mo‘g‘ullar tomonidan vayron qilingan. Juy Arziz fors tilidan o‘zlashgan bo‘lib, “qo‘rg‘oshin kanali” ma’nosini anglatadi.

JO‘I ZAR – Buxoro shahrining guzarlaridan biri: juy – “ariq”, “xandaq”, zar– “oltin”. Demak, Juy Zar – “Oltin ariq” ma’nosini ifodalaydi.

JO‘I MULIYON – Buxoroning Registon yaqinidan oqib o‘tgan eng qadimgi sug‘orish arig‘i. Buxoro tarixchisi Narshaxiyning yozishicha, sug‘orish ariqchasining boshlang‘ich shakli Jui Mavoliyon – “Mijozlar kanali” bo‘lgan (Narshaxiy, “Buxoro tarixi”, 32-bet).

JO‘LANGAR – Sirdaryo viloyati Xovos tumanidagi qishloq. To‘g‘risi, Jo‘yi Langar bo‘lishi kerak. Tojikcha “Jo‘y” – “ariq”, “kanal” demakdir. “Langar”
deganda mozor, qabr, ba’zan musofirxona, karvonsaroy, ko‘proq avliyo qabri tushunilgan. Jo‘langar – “avliyo arig‘i” degan ma’noni anglatadi. Langar degan kichik bir o‘zbek urug‘i sifatida ham qayd qilingan.

@toponomik
👍5
#shunchaki

Pterodaktillar - mezozoy erasida, xususan, so'nggi yura va erta bo'r davrlarida, taxminan 150-66 million yil oldin yashagan uchuvchi- sudraluvchilar guruhi. Ular ko'pincha dinozavrlar bilan chalkashib ketishadi, lekin ular aslida pterozavrlar deb nomlanuvchi sudraluvchilarning alohida guruhi

Pterodaktillar qanot membranasini qo'llab-quvvatlovchi katta, cho'zilgan to'rtinchi barmoqlari bilan ajralib turadi. Ularning qanotlari bir necha futdan 30 futgacha(10 m) bo'lgan, bu ularni barcha davrlarning eng katta uchuvchi hayvonlaridan biriga aylantirgan.

Pterodaktillar yirtqich bo'lib, baliq va boshqa mayda hayvonlar bilan oziqlangan. Ba'zi turlarda baliq ovlash va iste'mol qilish uchun maxsus tishlari bo'lgan, boshqalari esa umumiyroq tish shakllariga ega edi.

"Pterodaktil"- pterozavrlarga murojaat qilish uchun ishlatiladigan umumiy atamadir, lekin u aslida pterozavrlar guruhidagi bir jinsga tegishli. Butun guruh uchun to'g'ri atama "pterozavr" hisoblanadi

@toponomik
👍2
#toponim #etimologiya

KALVAK – Farg‘ona viloyati Qo‘qon shahridagi mahalla nomi.

Forscha kalpi yoki kalvi so‘zidan olingan bo‘lib, “To‘xtash joyi, ko‘prik, damba” kabi ma’nolarni anglatadi. Ak – kichraytirish qo‘shimchasi sifatida olinsa, Kalvak– “kichik bekat yoki ko‘prik oldidagi joy” nomini bildiradi (Дўсимов, 1977).

Kalvak so‘zining o‘zbekcha befahm, befarosat ma’nosidan toponim yaratilishi mumkinligi haqiqatdan uzoq.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍2
#tarix

XVI-XVII asrlardagi Britaniya muzeyi kolleksiyasidan "fede" halqasi.

XII asrda "fede" uzuk Yevropada juda mashhur bo'lgan.

"Fede" so'zi italyancha "sodiqlik" degan ma'noni anglatadi. Aynan shu konsepsiya bilan uzukning dizayni bog'liq: ikki qo'lning o'zaro bog'lanishi. O'rta asrlarda bu uslubda qilingan nikoh uzuklari haqiqiy sevgining ramzi edi.

@toponomik
👍2🔥1👏1
#shunchaki

Hangul Day-Koreys milliy alifbosi kuni

Hangul kuni Janubiy Koreyada har yili 9-oktabrda

Shimoliy Koreyada esa har yili 15- yanvarda nishonlanadigan milliy bayramdir.

U 1443-yilda Buyuk Qirol Sejong tomonidan Hangul nomi bilan tanilgan koreys alifbosining yaratilishi va e'lon qilinishi xotirasiga bag'ishlangan. Hangul tili koreys tilining ona alifbosi bo'lib, dunyodagi eng ilmiy va samarali yozuv tizimlaridan biri hisoblanadi.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍1
#toponim #etimologiya

KETMONTEPA – Qirg‘izistonning Namangan viloyatiga chegaradosh shahri.

Nomdagi “ketmon” tojikcha “kadmand” so‘zining talaffuzda buzilgan ko‘rinishi bo‘lib, “xaroba”, “vayrona” ma’nolarini anglatadi.

Akademik V.V.Bartoldning fikricha, shimoli-sharqiy Farg‘onadagi qadimiy Xaylam shahrining o‘rni shu yerdadir. Ushbu joy tarixiy shahar o‘rni bo‘lgani
uchun izoh berdik. Toshkentning Quyi Chirchiq tumanida ham Ketmontepa nomidagi qishloq bor.

@toponomik
👍3
#toponim #etimologiya

KO‘HAK – Cho‘ponota tog‘ining Samarqand yonidagi qadimiy nomi (“kichik tog‘”, “tepalik”).

Arab geograflari- Istaxriyda,Ibn Havqal asarlarida Jabali Ko‘hak deb tilga olingan. Samarqand shahrining darvozalaridan biri Bobi Ko‘hak (arabcha bob – “darvoza”) deb nomlangan. O‘rta asrlarda Zarafshon daryosi Obi Ko‘hak (forscha ob – suv; daryocha) deb nomlangan.

@toponomik
👍3
#tarix #atama

RESTITUTSIYA🔁 (lot. restitution - tiklash) — urushayotgan davlat tomonidan dushman hududidan noqonuniy ravishda tortib olingan, bosib olingan yoki olib chiqib ketilgan mulkni qaytarib berish.

Restitutsiya tartibi tinchlik ahdi yoki xalqaro huquq normalari asosida tartibga solinadi

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍4
#tarix

Pahlavon Mahmud haqida qisqacha:

1247-1326 yillarda yashagan Xorazmlik pahlavon, ma‘rifatparvar, shoir, so‘fiy, faylasuf.

Pahlavon Mahmud sharq adabiyotida alohida o‘rin egallaydi. Pahlavon Mahmudni shu davrda “Xorazm Xayyomi” , “Mazondaron yo‘lbarsi” deb ulug‘lashgan. U “Qitoli”- taxallusi bilan g‘azallar bitgan, u “Kanz ul-haqoyiq”,- Haqiqatlar xazinasi 1303-04y” nomli asar yozgan, lekin asar hali topilmagan.

Uning vafotidan soʻng xivonliklar Mahmud nomi bilan Xiva vohasini sugʻoruvchi kanal – Palvon-yab kanaliga nom berishgan. Shahar darvozasi uning nomi bilan atalgan: Palvon-darvoza. Xiva mahallasida kezib yurgan Yovmut turkmanlari Pahlavon Mahmudning adabiy taxallusi 《Perya-valini》 urush hayqirigʻiga aylantirgan. Bu nom bilan dushmanlarini choʻchitib, jangga kirishgan.

Do‘stlaringizni ham taklif qiling:

@toponomik
👍4⚡1🔥1👏1
#shunchaki

SERVAL mushugi

Serval (Leptailurus serval) yovvoyi mushuk turi boʻlib, asosan Afrikaning Sahroi Kabir mintaqasida uchraydi. U nozik tanasi, uzun oyoqlari va katta quloqlari bo'lgan kichik boshi bilan ajralib turadigan o'ziga xos ko'rinishi bilan mashhur. Servalning paltosi odatda oltin-sariq rangda bo'lib, qora dog'lar va chiziqlarga ega,bu unga o'tloq va savannalarda ajoyib kamuflyajni ta'minlaydi.

Serval" nomi (lobo-) cerval so'zidan kelib chiqqan , ya'ni portugalcha "silovsin" so'zidan kelib chiqqan

Nozik, o'rta bo'yli mushuk 54-62 sm va og'irligi 8-18 kg, lekin urg'ochilar yengilroq bo'ladi. Uzunligi odatda 67 dan 100 sm gacha.

Servallar mohir ovchilar bo'lib, kemiruvchilar, qushlar va hasharotlar kabi mayda sutemizuvchilarni ovlaydi. Servallar qushlar va hasharotlarni tutish uchun 2 metrgacha balandlikka sakrash qobiliyati bilan ham mashhur.

Bu mushuklar yolg'iz hayvonlar bo'lib, odatda faqat juftlashish uchun birlashadilar.Chegarasini tuflash orqali belgilaydi

@toponomik
👍6