#shunchaki

Ferris g'ildidagi-buni odamlar an'anaviy ravishda istirohat bog'lari va dam olish maskanlari o'rtasiga o'rnatilgan ulkan ko'rgazma deb atashgan.Dunyodagi birinchi Ferris g'ildiragi 1893-yilda Chikagoda Xristofor Kolumb tomonidan Amerika kashf etilganligining 400-yilligiga bag'ishlangan Butunjahon ko'rgazmasida paydo bo'lgan.

@toponomik

#tarix

I.V.Stalinning 70 yoshga to'lishi munosabati bilan unga sovg'a qilingan eng o'ziga xos sovg'alardan biri bu polshalik (Lodz)ishchilar tomonidan yaratilgan san'at asari-globus shaklidagi telefon edi.Uning trupkasi bolg'a, dastagi esa o'roq shaklida yasalgan.
Sovg'a butun dunyoda jahon inqilobining yaqin g'alabasini va barcha mamalakatlar proletariatlarining birlashishini ramziy qilish uchun mo'ljallangan edi.

@toponomik

#shunchaki

Kinjal-Chap qo'l uchun xanjar-qilich,Italiya XVI asr.Ular dushman qurolini keskin burish orqali sindirish yoki dushman qurolini urib tushurish uchun mo'ljallangan.

@toponomik

#tarix
Falarid buqasi
Mis buqa eng murakkab va daxshatli qiynoq vositalaridan biri bo'lib,bir vaqtlar yunonlar tomonidan zolim Falaridning buyrug'i bilan yaratilgan.Qiynoq quroli butunlay misdan yasalgan buqaning hayotiy o'lchamdagi ichi bo'sh haykali edi.Buqaning yon (boshqa bir versiyaga ko'ra:orqa)tomonida maxsus eshik bor edi.Uning yordamida haykalning ichiga odam joylashtirilgan.Keyin hayvonning qorni ostida olov yoqiladi va "qurbonlik"asta sekin pishiriladi.Chiqishning esa iloji yo'q edi.

@toponomik

#shunchaki

Fransiyaning bo'lajak qiroli Lyudovik XVI bolaligida,uning shaxsiy munajjimi har oyning 21-kuni u uchun omadsiz kun bo'ladi deb ogohlantirgan.Qirol bu bashoratdan shunchalik hayratda qoldiki u hech qachon 21-kun uchun muhim narsalarni rejalashtirmagan.Biroq hamma narsa qirolga bog'liq emas edi.1791-yil 21-iyunda qirol va qirolicha inqilobiy Fransiyani tark etishga urinayotganlarida hibsga olindi.O'sha yili 21-sentabrda Fransiya o'zini respublika deb e'lon qildi va 1793-yil 21-yanvarda qirol Lyudovik XVI gilyotinada qatl qilindi.

@toponomik

#shunchaki

Eng qadimgi grafik belgilardan biri bo'lgan svastika ko'pchilik xalqlar orasida ijobiy manoga ega bo'lib,hayot harakati,quyosh,faravonlik ramzi edi.Hozir ham svastikaning natsizm bilan salbiy bog'lanishiga qaramay,ramz o'zining eski ma'nosida-masalan,Yaponiya xaritalarida Buddist ibodatxonalari belgisi sifatida qo'llanishda davom etmoqda.

@toponomik

#tarix

Amerika Qo'shma Shtatlari 1776 yilda o'z mustaqilligini e'lon qilgan o'n uchta Britaniya mustamlakalarining ittifoqi tomonidan tashkil etilgan.13 raqami AQSH gerbida tasvirlangan:Burgut boshi tepasida o'n uchta yulduzdan iborat 6 qirrali yulduz bor.Burgut chap panjasida o'n uchta ta o'q,o'ng panjasida o'n uchta bargi va o'n uchta rezavor mevasi bo'lgan zaytun novdasi bor.Shuningdek bayroqda o'n uchta qizil va oq chiziqlar mavjud.

@toponomik

#shunchaki

Qadimgi misrda mushuklar muqaddas hisoblangan.Biror oilaning sevimli mushugi vafot etganida,butun oila a'zolari qoshlarini oldirib,qoshlari o'sib chiqgunicha aza tutar edi.

@toponomik

#tarix

1888-yil 4-iyunda Nyu York shtat kongressi osishni bekor qiluvchi qonun loyihasini qabul qildi.Bunday "insoniy"harakatga o'lim jazosining yangi usuli-elektr stulning joriy etilishi sabab bo'ldi.

@toponomik

#shunchaki

Kemada oq bayroq ko'tarilsa,bu "taslim bo'lamiz"degani emas.Bu belgi kapitan muzokaralarni boshlamoqchi ekanligini va shu paytdan boshlab dushman xalqaro konventsiyalarga ko'ra jangni to'xtatib,bu muzokaralarga kirishishi kerakligini bildiradi.Kemada so'zsiz taslim bo'lish-barcha bayroq va bannerlarni tushurish orqali ifodalanadi.

@toponomik

#shunchaki

Inkvizitsiya davrida 50 kgdan ortiq vaznga ega bo'lgan ayollar "shayton bilan aloqasi"uchun hukm qilinmagan.Aynan 50 kg supurgining maksimal yuk ko'tarish qobiliyati ekanligiga ishonishgan.Vazn 50 kg dan ortiqmi-demak supurgi bu vaznni ko'tara olmaydi va ayol shayton bilan aloqa bog'lamagan degan xuloasaga kelishgan.

@toponomik

#shunchaki

Qadimda rus dengizchilari o'zlari dengizdan topgan dur va marvaridlarini tozalash uchun tovuqlardan foydalanishgan.Dur va marvaridlarni tovuqqa yegizishgan va 2-3 kundan so'ng tovuqni so'yib,uning oshqozonidan tozalangan dur va marvaridlarni olishgan.

@toponomik

#etimologoya

Shimoliy Yevropa poytaxt shaharlari:

Dublin– Irlandiyaning poytaxti. Shaharga dastlab 140-yilda asos solingan. Dublin – "qora moy” degani, shahar Liffi daryosi bo’yida joylashgan bo’lib, daryo suvi torf zonasi ta’sirida qoramtir tusga ega. Shahar boshqacha Bale – Axa – Kliaxbeil – "shahar”, ath –"kechuv”, cliath – "tol”) – "tolli kechuvdagi shahar” deb ham ataladi.

Kopengagen– Daniyaning poytaxti. 1043-yilda xozirgi shahar o’rnida Xavn nomli qishloq bo’lgan. Qishloq yonida 1167-yilda qal’a bunyod etilgan. Mana shu qishloq va qal’a atrofida vujudga kelgan shahar Kjobmannshavn - savdogarlik bandargohi nomini olgan. Zamonaviy shakli Kobenhavn; rus tilida Копенгаген shakli nemis reformasi (Kopenhagen) ta’sirida paydo bo’lgan.


London – Buyuk Britaniyaning poytaxti. Tatsita tomonidan eramizdan avvalgi 115-yilda lotinchada Londinium shaklida eslab o’tiladi va shuning asnosida kelt tilida qayta tiklangan Londin nomi kelib chiqadi.

Oslo– Norvegiyaning poytaxti. Shaharga 1048-yili asos solingan. Lo daryosi mansabida joylashgani uchun (os – "daryo quyarjoyi, mansabi”, Lo – daryo nomi) Oslo deyilgan.

Reyk’yavik– Islandiyaning poytaxti. Shaharga 875-yilda vikinglar asos solishgan. Reyk’yavik islandcha reyk’ya – "bug’”, "tutun” va vik – "qo’ltiqcha”, "qishloq” so’zlaridan yasalib, geyzerlar – issiq buloqlar ko’pligidan "bug’ otilib turadigan joy” degan ma’noni beradi.


Riga– Latviyaning poytaxti. Mahalliy tilda riga – "tirsak”, "daryoning burilgan joyi” degan ma’noni beradi.


Stokgolm – Shvesiyaning poytaxti. XIII asrda Melarni ko’li va Baltika dengizi sohillarida bunyod etilgan. Shved tilida xolm – "orol”, stok – "tor ko’rfaz(qo’ltiq)”, demak "tor ko’rfazdagi orol” degan ma’noni beradi.

Tallin– Estoniyaning poytaxti. Dastlab yozma manbalarda 1154-yili tilga olingan, lekin IX-X asrlarda shahar o’rnida estonlarning qishlog’i mavjud bo’lganligini arxeologik manbalar ko’rsatadi. Dastlab shahar Kovolen, keyinchalik Revel deb nomlangan. XIII asrda shaharni daniyaliklar bosib olgan va ular shahar o’rnida qal’a qurishgan. Shuning uchun estonlar uni Tallin (estoncha taani linn – "Dan shahri” ya’ni "daniyaliklar shahri”) deb nomlashgan.


Xelsinki – Finlandiyaning poytaxti. Shaharga 1550-yilda asos solingan. Xelsing xalqi nomidan olingan.

@toponomik

#etimologoya

G'arbiy Yevropa poytaxt shaharlari:

Amsterdam– Niderlandiyaning poytaxti va yirik port shahar. Gollandcha "Amstel daryosidagi damba” degan ma’noni beradi.

Berlin– Germaniyaning poytaxti. XIII asrdan boshlab Berlin shaklida eslab kelinadi. Ishonarli aniq farazlarga qaraganda shahar nomi "Birl/Berl” – botqoqlik, botqoq qadimgi slavyan tilidan kelib chiqqan. Shuningdek shahar nomi Berla ismidan yoki boshqa qadimgi kelt, slavyan tillaridan kelib chiqqanligi haqida mulohazalar bor.


Bern– Shveysariyaning poytaxti. Bern shahri 1191-yildan ma’lum. Shahar nomi kelt tilidan "Bren” – tog’ kelib chiqqan. Shuningdek shahar nomi italyancha Verona nomining Bern sifatida qayta ishlangan, o’zgartirilgan degan qarashlar ham mavjud. Xalq etimologiyasi esa shahar ayiq o’ldirilgan joyda bunyod etilgan degan va shuning uchun "ayiq” ya’ni shahar nomi Bern. Bu afsona shahar bayrog’ida ayiqning tasvirlanganligida o’z aksini topadi.

Bryussel – Belgiyaning poytaxti. Shahar nomi dastlab VII asrga oid yozma manbalarda tilga olingan. Bryussel – "botqoqlik yaqinidagi shahar” degan ma’noni beradi.


Kiyev– Ukrainaning poytaxti. Kiyev nomi birinchi bo’lib, 860-yildagi qo’lyozmalarda eslab o’tiladi. Kiyev so’zi ikki qismga bo’linadi. Kiy so’zi cho’p tayoq, ev so’zi esa qo’shimcha ma’nosini bildiradi. Demak tayoqlar shahri degan ma’noni bildiradi.

Monako– Fransiya sarxadlari bilan o’ralgan O’rta dengiz qirg’og’ida joylashgan Janubiy Yevropadagi davlat. Rim mualliflari tomonidan eramiz oraliqlarida Gerkukles ibodat qilinadigan joy sifatida eslanadi. Portus Monoecus yakka tanxo yashovchi degan ma’noni bildiradi. Bu esa Gerkulesning ismlaridan biri.


Parij– Fransiyaning poytaxti. Miloddan avvalgi I asrdan Lyutiseya nomi bilan ma’lum. Parij – parizi qabilasi nomidan olingan.

Vena– Avstriyaning poytaxti. Miloddan avvalgi IV asrda kelt qabilalari hozirgi shahar o’rnida qishloq barpo etib, Vindobara – "Oq dala” deb atagan. Vena nomini boshqacha talqin etuvchilar ham bor.

@toponomik

#shunchaki

Ronald Reygan 1981-yildan 1989-yilgacha Qo'shma Shtatlarning 40-prezidenti bo'lgan.Donald Tramp prezidentlikka saylanguniga qadar u AQSH ning ajrashgan yagona prezidenti edi.

@toponomik

#shunchaki

1974-yil 26-iyunda do'kon kassasida indekslangan birinchi shtrix kodli mahsulot Wrigley's Juicy Fruit saqichining to'plami edi.Ulardan biri hozir Smitson Amerika tarixi muzeyida saqlanmoqda.

@toponomik

#etimologoya

Sharqiy Yevropa poytaxt shaharlari

Budapesht– Vengriyaning poytaxti. Zamonaviy shaharga 1872-yilda asos solingan. Shahar Dunay darypsining qarama-qarshi qirg’og’larida joylashgan. Buda va Pesht shaharlarining ma’muriy jihatdan qo’shilishidan kelib chiqqan.

Buxarest– Ruminiyaning poytaxti. 1459-yillarda qishloq sifatida tilga olingan. Buxarest nomi Bukur ismi va qishloqqa tegishlilik ma’nosini beruvchi qo’shimcha "eshti”ning qo’shilishidan birikmasidan paydo bo’lgan.


Bratislava– Slovakiyaning poytaxti. Xozirgi shahar o’rnida eramiz boshlariga qadar rimliklarning Posonium nomli lageri joylashgan. Keyinchalik uning o’rnida Preslav Slovakiya shahri vujudga keldi. O’rta asrlarda Avstriya tarkibida shahar nomi Pressburgga aylandi. 1867-yilda Avstro-Vengriyaning tuzilishi bilan Pozsony nomini oladi. 1918-yilda Chexoslavakiyaning shahar Bratislava nomini oladi.

Minsk– Belorrusiyaning poytaxti. Birinchilardan bo’lib 1067-yillarda Menesk, Mensk shaklida tilga olingan.


Moskva – Rossiya Federatsiyasining poytaxti. Daryo nomidan kelib chiqqan bo’lib, Moskva gidronimini tushuntirish uchun fin-ugor tillari etimologiyasi asosida ko’plab misollar keltirilgan. Masalan, коровья река sut daryosi "boquvchi”, "to’yg’azuvchi daryo” ma’nosida, приток река или река с притоком "daryoning ko’p quyiladigan joyi” ma’nosini bildiradi.

Praga– Chexiyaning poytaxti. Uning nomi X asrdan buyon ma’lum. Uning nomi praziti (kuydirish, pishirish) so’zidan kelib chiqqan bo’lib, shudgor qilingan o’rmonlarning yonib ketishi bilan yoki prahnouti (qurmoq) so’zidan kelib chiqqan bo’lib shaharning quruq baland yerda paydo bo’lganligi bilan bog’lanadi. 1908-yildan Praga nomi bilan yuritiladi.


Sofiya– Bolgariyaning poytaxti. Shaharga eramizdan avvalgi I asrda qadimgi rimliklar asos solishgan. Ular Bibi Sofiya ibodatxonasini qurdirganlar va shaharni Sofiya deb atashgan. Grekcha sofis – "oqil”, "dono” degan so’zlardir.

Varshava– Polshaning poytaxti. XIV-XV asrdan boshlab tilga olinadi. Shahar nomi Varsh shahsiy ismdan kelib chiqqan. XV asrdan boshlab mazovetskiy bitimiga ko’ra Varshava – Varshava qishlog’i deb atala boshlandi. Shuningdek xalq etimologiyasida shahar nomi bilan bog’liq afsonalar ham mavjud.

@toponomik

#etimologoya

Janubiy Yevropa poytaxt shaharlari

Afina – Gretsiyaning poytaxti, dunyodagi eng qadimiy shaharlardan biri. Shaharga dastlab aholi eramizdan avvalgi XVI – XIII asrlarda o’troqlasha boshlagan. Nomi esa afsonaviy Afina(qadimgi yunonlarning xudosi) ismidan olingan. Lekin qadimgi yunon tilida tepalik yerni bildiruvchi atinai so’zi ham bo’lgan. Shahar shunday tepalikda joylashganligi uchun unga atina, afina – "tepa” nomi berilgan bo’lishi mumkin, deb hisoblaydi H.Hasanov.

Belgrad– Serbiyaning poytaxti. Keltlar tomonidan eramizdan oldingi IV-III asrlarda asos solingan. Eramizdan avvalgi 33-yilda rimliklar tomonidan bosib olingan va qal’aga aylantirilgan va shu bilan bir qatorda Singudunum nomi ham berilgan. IX asrda slovyanlar tomonidan bosib olingandan so’ng Belgrad nomi bilan atala boshlangan.

Lissabon– Portugaliyaning poytaxti. Shahar o’rnida eramizdan avvalgi I asrda Yuliy Sezar tomonidan asoss solingan rimliklar lageri joylashgan bo’lgan. Shahar Yuliy Sezar sharafiga Baxtli Yuliy – Felisitas-Yuliya deb nomlangan. Eramiz boshlarida Ulisea nomi bilan keyinchalik esa Olisippo, Olisippona, Lisabon shakllari uchraydi.

Lyublyana– Sloveniyaning poytaxti. Shahar eramizdan avvalgi I asrda Emona Rim koloniyasi sifatida shakllangan. IX asrda franklar tomonidan qayta tiklangan, X asrdan boshlab Lyublyana (Ljubljana) deb nomlana boshlangan. Shahar nomining kelib chiqishi Lyuvigan daryosi atrofida joylashganligi bilan izohlanadi.

Madrid– Ispaniyaning poytaxti. Shaharga 927-yilda mavritanlar qarorgohi sifatida asos solingan. Magerit arab tilidan Madarat shahar ma’nosini bildiradi. Magarat shaklida tilga olinadi. Boshqa bir faraz bo’yicha arablargacha ya’ni arabcha nomga qadar shahar nomi eski ispan tilidan olingan bo’lib, maderita – o’rmon novdasi degan ma’noni anglatadi.

Rim– Italiyaning poytaxti. Asl nomi Rumo – hozirgi Tibr daryosi nomidan olingan. Daryo nomi esa uning qirg’oqlari bo’yida yashagan qadimgi rumo qabilasi nomidan olingan, deb hisoblanadi. Rim – "abadiy shahar” degan ibora yasama nomdir. Uni "bo’ri emizib katta qilgan bolalar – Ramul bilan Rem – miloddan avvalgi 750-yil ilgari bunyod etgan” degan afsona ham to’qilgan. Arxeologlarning aniqlashicha, Rim shahri qurilishidan 500 yilcha avval uning o’rni ko’cha, yo’l va kanallar bo’lgan.

Sarayevo– Bosniya va Gersegovinaning poytaxti. XIII asrdan Vrxbosna (gora nad bosnoy) nomi bilan mashxur. Vrx – tog’, balandlik, Bosna – daryo nomi. Vrxbosna – Bosna daryosi ustidagi tog’ ma’nosini anglatadi. Bosna daryosi nomidan butun tarixiy joy Bosniya nomi kelib chiqqan. Ottomanlar hukmronligi imperiyasi davrida shahar Bosna-Saray (Saray turkchadan Saroy, qal’a) deb atalgan. Bu esa Bosnadagi saroy ma’nosini beradi. Bosnadagi saroyni XVI asrda Xusrav-Bek qurdirgan. Turklar imperiyasidan ozod bo’lgandan keyin shahar nomi slavyan tilida Sarayeva tarzida nomlangan. Sarayeva – qal’ali, saroyli degan ma’nolarni anglatadi.

San-Marino– Appenin yarim orolidagi kichik davlat. Hozirgi davlat o’rnida milodning IV asrida Marino ismli kishi dindorlar jamiyati qurish maqsadida bunyod etgan. Shuning uchun uning nomiga Santo-Marino – "Muqaddas Marino” deb atalgan.

Tirana– Albaniyaning poytaxti. Ushbu nom XVI asrda paydo bo’lgan. Tirana eramizdan avvalgi I ming yillikda Apennin yarim orolida yashagan tirren qabilasi nomidan olingan.

Vatikan– shahar – davlat. Rim shahri ichida joylashgan bo’lib, dunyodagi eng kichik davlat hisoblanadi. Rim shahri yetti tepalikda joylashgan bo’lib, tepaliklardan biri Monte-Vatikano tepaligida qadim zamonlarda kohinlar (latincha "vatikinatio”) yashagan. Shahar – davlat nomi shundan olingan.

Zagreb– Xorvatiyaning poytaxti. XIII asrda Zagrabia hozirda esa Zagreb shaklida qo’llaniladi. Shahar nomi slavyan tilidan Zagreb tepalik ma’nosini bildiradi ya’ni tepalikdagi shahar ma’nosini anglatadi.

@toponomik

#shunchaki

1968-yilda Sovet kosmik kemasi Zond-5 dunyoda birinchi marta Oy atrofida parvoz qildi.Kosmik kemada ikkita Markaziy Osiyo toshbaqasi bo'lgan.Ular tarixda Oy atrofida uchib, Yerga qaytgan birinchi tirik mavjudot bo'ldi.Bu hodisa Apollon-8 parvozidan uch oy oldin bo'lgandi.

@toponomik