​​#shunchaki

Nyuton beshigi

Nyuton beshigi impuls va energiyaning saqlanish tamoyillarini namoyish qiluvchi qurilma. U to'g'ri chiziq bo'ylab ramkaga osilgan bir qator bir xil metall sharlardan iborat. Bir yoki bir nechta to'p ko'tarilib, boshqalarga zarba berish uchun qo'yib yuborilsa, qarama-qarshi tomondagi bir xil miqdordagi to'plar tashqariga chiqib, keyin orqaga qaytib, takrorlanuvchi harakat hosil qiladi.

Nyuton beshigidagi to'plar odatda po'latdan yoki boshqa zich materialdan yasaladi. Bitta to'p ko'tarilib, qo'yib yuborilsa, u to'qnashuv orqali uni navbatdagi to'pga o'tkazib, kuch va energiya oladi. Ushbu uzatish butun to'p qatori bo'ylab davom etadi va oxirgi to'p birinchi to'p dastlab qo'yib yuborilganidek bir xil kuch bilan tebranadi.

To'plarning tebranish harakati impulsning saqlanishini ko'rsatadi, chunki to'qnashuvdan oldingi va to'qnashuvdan keyingi jami impuls doimiy bo'lib qoladi. Bundan tashqari, tebranish harakati kinetik energiyaning issiqlik va tovush kabi energiyaning boshqa shakllariga aylanishi tufayli asta-sekin kamayadi, bu esa energiyaning saqlanishini ko'rsatadi.

Nyuton beshigi ko'pincha fizikaning ushbu asosiy tamoyillarini tasvirlash uchun stol o'yinchog'i yoki o'quv vositasi sifatida ishlatiladi.‌‌

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

​​#termin

PO‘LAT PARDA

"Po'lat parda" atamasi odatda Milliy Futbol Ligasi (NFL)dagi professional Amerika futbol jamoasi Pittsburgh Steelers bilan bog'liq. Bu taxallus 1970-yillarda o'zining ustunligi va qattiqqo'lligi bilan mashhur bo'lgan jamoaning himoyasiga berilgan. Taxallusdagi "po'lat" Pitsburg shahrining po'lat sanoatidagi tarixiga ishora qiladi, "parda" esa jamoa ko'rsatgan o'tib bo'lmaydigan himoyani ifodalaydi.‌‌

@toponomik

​​#shunchaki

"UYAT DEVORI"

Peruda "Uyat devori" 2 xil ma'noga ega:

1)LIMA, – Peru poytaxti Limadagi hashamatli uylarni qashshoqlikda yashovchi qo‘shni jamoalardan ajratib turuvchi 4,5 kilometr uzunlikdagi “Uyat devori” qurilganidan qariyb qirq yil o‘tib buzib tashlanmoqda, garchi tabaqaviy bo‘linishlar kuchliligicha qolayotgan bo'lsada.

Balandligi uch metrgacha bo'lgan va tikanli simlar bilan mustahkamlangan devor, hech qanday asosiy xizmatlar ko'rsatilmagan,tuproq yo'llardagi xavfli uy-joylarda yashovchi odamlarni-obod uylar, ba'zi hashamatli uylar joylashgan, asfalt yotqizilgan,suzish havzalariga ega va xizmat ko'rsatish soxasi nisbatan rivojlangan qism aholisidan ajratib turadi.

2)Bundan tashqari Limadagi "Uyat devori" Peru poytaxti Lima shahrining ayrim mahallalaridagi jamoat devorlarida gumon qilinayotgan jinoyatchilarning ismlari va fotosuratlari aks ettirilgan bahsli amaliyotga ishora qiladi. Ushbu devorning maqsadi:jinoyat sodir etganlikda, xususan, o'g'irlik va talonchilikda ayblangan shaxslarni omma oldida sharmanda qilish va fosh qilishdir.

"Uyat devori"jinoyatchilikka qarshi kurash masalalarini hal qilishda adliya tizimining samarasizligidan norozi bo'lgan mahalliy aholi tomonidan boshlangan. Ular ayblanayotgan jinoyatchilarni aniqlash va sharmanda qilish uchun ommaviy namoyish yaratish orqali masalani o'z qo'llariga olishga qaror qilishdi. Devorda odatda ayblanuvchilarning fotosuratlari, ismlari va ba'zan shaxsiy ma'lumotlari mavjud.

Devor Tarafdorlarning ta'kidlashicha, Uyat devori potentsial jinoyatchilarni to'xtatuvchi vosita bo'lib xizmat qiladi, chunki u ularning harakatlarini omma oldida fosh qiladi va ularni jamiyat oldida javobgar qiladi. Ular ijtimoiy bosimning bu shakli jinoyatchilik darajasini pasaytirishga yordam berishiga ishonishadi.

@toponomik

#toponim #etimologiya

URGUT

Urgut - Zahiriddin Muhammad Boburning "Boburnoma” asarida va
XVIII asrga oid tarixiy hujjatlarda “Arkut” qishlog‘i sifatida tilga olingan.
“Urgut” - O'rkent so'zining keyinroq o'zgargan yasamasi. “o'r” - “balandlik”, "kent” - “shahar”, ya'ni balandlikdagi shahar ma'nosini anglatadi degan m a'nolar bor. Tarixchi Muhammad Y a’qub Buxoriy o'zining “Gulshan ul-mulk” asarida 1797 - 1798- yillardagi kuchli zilzila oqibatida Urgut qo'rg‘onini vayron bo'lganligini yozadi.


BULUNG'UR

“Bulung‘ur” - mo'g'ulcha “ loyqa” suv” degan ma'noni bildiradi. Hududda Bulung‘ur nomli Zarafshon daryosidan suv oluvchi qadimgi kanal ham mavjud.

TOYLOQ

“Toyloq” toponimi o'zbeklarning shu nomdagi urug' nomidan kelib chiqqan

@toponomik

​​#toponim #etimologiya

PESHKU

S.Qorayevning fikricha bu joy hozirgi Peshku tumanidagi Zandoni qishog'i
bo'lsa kerak. Bu tuman Buxoro viloyatiga qarashli bo‘lib, 1989-yil 17-m ayda tashkil etilgan. M ahalliy toponim istlam ing fikricha, tuman nomi (“peshku” ) “Peshi kuy” - “K atta yol ustidagi joy ” ma’nosini bildiradi va shu nomdagi qishloqqa nisbatan ishlatilgan. Bu atamaning “peshi ko‘h” - “oldindagi tog‘ ”varianti ham bor

@toponomik

Jumaning hayri va barokati barchamizga bo‘lsin

​​#effekt

PAPAGENO EFFEKTI

Papageno effekti-o'z joniga qasd qilish yoki o'z-o'ziga zarar yetkazish haqida gapirish, aslida uning oldini olishga yordam beradigan hodisani anglatadi. U Motsartning "Sehrli nay" operasidagi Papageno qahramoni sharafiga nomlangan, u umidsizlikdan boshqalar bilan muammolari haqida gaplashib qutqarilgan. Ushbu atama ko'pincha ruhiy salomatlik va o'z joniga qasd qilishning oldini olish sohasida o'z joniga qasd qilish fikrlari bilan kurashayotgan shaxslarga yordam berishda ochiq muloqot va yordam muhimligini ta'kidlash uchun ishlatiladi.‌‌

@toponomik

​​#shunchaki

LIDAR QURILMASI

LIDAR-qisqartmasi yorug'likni va masofani aniqlashni anglatadi. Bu masofani o'lchash va atrof-muhitning batafsil 3D xaritalarini yaratish uchun lazer nuridan foydalanadigan masofadan zondlash texnologiyasidir. LIDAR tizimlari lazer impulslarini chiqaradi va ob'ektga urilgandan keyin yorug'lik orqaga qaytish vaqtini o'lchaydi. Ushbu parvoz vaqti o'lchovlarini tahlil qilish orqali LIDAR turli ob'ektlargacha bo'lgan masofani aniq aniqlashi va ular atrofidagi yuqori aniqlikdagi xaritalarni yaratishi mumkin. LIDAR odatda avtonom transport vositalari, havo xaritasi, o'rmonchilik, geologiya,geodeziya,arxeologiya va atmosfera tadqiqotlari kabi ilovalarda qo'llaniladi.‌‌

@toponomik

​​#kino

Faridaning ikki ming qoʻshigʻi

(yoki Faridaning 2000 ta qoʻshigʻi) rejissyor Yolqin Toʻychiev tomonidan 2020-yil suratga olingan oʻzbek filmidir.
Filmning premyerasi 2020-yil 17-oktabrda Adelaida kinofestivalida boʻlib oʻtdi va bir necha haftadan soʻng 2020-yilgi Pusan xalqaro kinofestivalida namoyish etildi. Film 93-Oskar mukofotlari marosimida Oʻzbekiston nomidan ishtirok etib „Eng yaxshi xalqaro badiiy film“ nominatsiyasi boʻyicha mukofotlandi, biroq filmning formati belgilangan muddatda taqdim etilmagani uchun diskvalifikatsiya qilindi. Shunday boʻlishiga qaramasdanbu film keyingi yil uchun nomizodlikga qayta topshirildi.

Mazmuni:
Film 1917-yilgi rus inqilobidan keyingi davrda yuz bergan fuqarolar urushi davrida Oʻrta Osiyon hududida joylashgan Oʻzbekistonning qishloq joylarida yuz beradi va bu holat ushbu mintaqadagi Rossiya mustamlakalariga tarqaladi. 1920-yilga kelib esa bolsheviklar kuchlari respublikani egallashda gʻalabaga yaqinlashayotgan vaziyatda edi.

Film qishloqda yashovchi yer egasi haqida boʻlib, uning allaqachon uch xotinga uylangan va u toʻrtinchi xotini uning hayotiga kirib kelgach muammolar vujudga kela boshlaydi Uning boshqa xotinlari merosxoʻr dunyoga keltirmaganligi sababli boshqa yoshroq qizga uylandi, shu bilan birgalikda u barcha xotinlariga yomon munosabatda boʻladi shu sababdan ayollar oʻzaro yaqin munosabatga kirishadi. Bolsheviklarning hukumat tepasiga kelishi ayollarning jamiyatdagi rolini oʻzgarishini anglatar edi.

Faridaning 2000 qoʻshigʻi
Rejissyor(lar):
Yolqin Toʻychiyev
Prodyuser(lar):
Shavkat Rizaev
Doniyor A'zamov
Ssenariynavis(lar):
Yolqin Toʻychiyev
Rollarda:
Sanobar Haqnazarova
Bahrom Matchanov
Ilmira Rahimjanova
Yulduz Rajabova
Marjona Uljayeva
Kinematografiya
Bahodir Yoʻldashev

Muharrir(lar):Hurshid Alihodjaev
Studiya(lar):Fox Music Cinema Distribyutor Fox Music Cinema
Chiqarilgan sanasi:9-oktyabr, 2020-yil(Busan)
Davomiyligi:110 daqiqa
Mamlakat:Oʻzbekiston
Til:oʻzbekcha

@toponomik

​​#shunchaki

BERGEN SHAHRI

Norvegiya jan.gʻarbida, Shimoliy dengiz sohilidagi port shahar. Ma'muriy markazi-Xordalann fyulkesinipg.Shaahr muhim transport yoʻllari tuguni hisoblanadi. Kemasozlik, mashinasozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Bergen yaqinida yirik neftkimyo sanoati majmuasi bor. Baliq ovlanadi va baliq mahsulotlari eksport qilinadi. Oʻrta asrlarda shim.gʻarbiy Yevropaning yirik savdo markazlaridan biri boʻlgan.Hozirgi kungacha Qirol qalʼasi qoldiklari (13-asr), Rozenkrans minorasi (16-asr), Mariya cherkovi (12-asr), kompozitor E. Grig uymuzeyi kabi meʼmoriy yedgorliklar saqlanib qolgan. Shaharga 1070-yilda asos solingan.Shahar Rim,Moskva kabi yettita tepalikda joylashgan.Buni shahar gerbida ham ko'rish mumkin.

@toponomik

​​#adabiyot

BIR SATR SHARHI

Shoir Faxriyorning 1 satrlik sheri

Osmon yerda yurar Tibetda.

Aslida osmon bilan yerning orasi hech bir o‘lchamga sig‘maydi. Ehtimol bu sanoqsiz nollar bilan ifoda etiladigan yorug‘lik yillariga tengdir. Umuman, biz “osmon” deb biladigan mavjudlik aslida bizga cheksizlik va nisbiylikning moddiylashgan ko‘rinishi. Pastdan, bizning mavjud tasavvurimizdan turib qaralsa, kecha va kunduz, fasllar, oy va quyosh, yulduzlar va bulutlar almashuvida Tibet tog‘lari osmonni nafaqat suyab turgan bo‘ladi, balki osmon bu baland tog‘ bag‘rida yotgandek (yurgandek) tuyuladi. Fazo inson qancha tubanda bo‘lsa shuncha yaqin tuyuladi, qancha yuksalsa shuncha balandlashadi. Bu tafakkurga ham xos qonuniyat. Lekin satrning maʼnosi faqat bu o‘lcham bilan yakunlanmaydi. Bu yerda yana bir narsaga ishora ketadi: Tibet yer kurrasining ilohiy quvvatlari markazi ham sanaladi. Ilohiy quvvat – bu osmon, koinot bilan bog‘liqlikni anglatadi. Ilohiy quvvat qayerda bo‘lsa, o‘sha yerda fazoviy qonunlar tan olinadi, amal qilinadi, bog‘laniladi, bu esa osmonning o‘sha yerda “yurganini” tasdiqlaydi.

Batafsil:https://kh-davron.uz/tag/faxriyor

@toponomik

​​#shunchaki

CHIPKO HARAKATI

Chipko harakati, shuningdek, Chipko Andolan nomi bilan ham tanilgan, 1970-yillarda(aniqroq 1974-yil) Hindistonning Uttaraxand shtatida (sobiq Uttar-Pradeshning bir qismi) paydo bo'lgan ommaviy ekologik harakat edi. "Chipko" so'zi hind tilida "quchoqlash" yoki "yopishish" degan ma'noni anglatadi, bu qishloq aholisining daraxtlarni kesib tashlamaslik uchun quchoqlab yurishini anglatadi.

Harakatga birinchi navbatda qishloq ayollari boshchilik qildilar, ular o'rmonlarning kesilishi va tijorat yog'och kesish faoliyati natijasida yuzaga kelgan ekologik degradatsiyadan xavotirda edilar. Ular o‘rmonlarning o‘z hayoti uchun muhimligini tan oldilar, chunki o‘rmonlar ularni o‘tin, suv,yem-xashak va boshqa zarur resurslar bilan ta’minlagan.

1973-yilda Chamoli tumanidagi Reni qishlog‘idan bir guruh ayollar o‘z mahalliy o‘rmonidagi daraxtlarni kesishning oldini olishda Chipko harakati katta e’tibor qozondi. Ularning zo'ravonliksiz qarshiligi mintaqa bo'ylab shunga o'xshash harakatlarni ilhomlantirdi, odamlar daraxtlar atrofida inson zanjirlarini hosil qilishdi yoki ularni kesishdan himoya qilish uchun ularni jismonan quchoqlashdi.

Harakat nafaqat o'rmonlarni himoya qilish, balki barqaror rivojlanish amaliyoti va mahalliy hamjamiyatlarning tabiiy resurslarga bo'lgan huquqlarini himoya qilishni maqsad qilgan. U o'rmonlarni saqlash zarurligini ta'kidladi va Hindistonning ekologik siyosatini shakllantirishda hal qiluvchi rol o'ynadi.

Chipko harakati milliy va xalqaro miqyosda keng tan olingan va qo'llab-quvvatlangan. Bu o'rmonlarning ahamiyati haqida xabardorlikni oshirishga yordam berdi va Hindistonda va butun dunyoda boshqa ekologik harakatlar uchun yo'l ochdi.

Chipko harakati ekologik faollikning muhim bosqichi bo'lib, mahalliy hamjamiyatlarning o'z tabiiy resurslarini himoya qilish va barqaror rivojlanishga ko'maklashishdagi rolini ta'kidlaydi.

@toponomik

​​#shunchaki

"TO‘G'RI YASHASH" MUKOFOTI

"Muqobil Nobel mukofoti" nomi bilan ham tanilgan "To'g'ri yashash" mukofoti 1980 yilda Yakob fon Uekskull tomonidan ta'sis etilgan. fon Uekskullning fikricha, an'anaviy Nobel mukofotlari tinchlik, adolat va barqarorlik yo'lida ishlayotgan shaxslar va tashkilotlarni yetarli darajada e'tirof etmaydi.

Mukofot ushbu sohalarga katta hissa qo'shgan, lekin ko'pincha tan olinmay qoladigan kishilarni sharaflash va qo'llab-quvvatlash uchun yaratilgan. U global muammolarga transformativ yechimlarni ilgari surish va boshqalarni harakatga ilhomlantirishga qaratilgan.

Tashkil etilganidan buyon "To'g'ri yashash" mukofoti 70 dan ortiq mamlakatlardan 180 dan ortiq laureatlarni taqdirladi. Qabul qiluvchilar ekologik faollik, inson huquqlarini himoya qilish, barqaror rivojlanish, ijtimoiy adolat ishlari va ilmiy tadqiqotlar kabi turli sohalardan keladi.

Mukofot har yili 9 dekabr kuni Shvetsiyaning Stokgolm shahrida topshiriladu. Biroq, Shvetsiya institutlari tomonidan ma'lum toifalar bo'yicha beriladigan an'anaviy Nobel mukofotlaridan farqli o'laroq, "To'g'ri yashash" mukofoti mustaqil jamg'arma tomonidan taqdim etiladi.

Mukofot uchun saralash jarayoni nomzodlik jarayonini o'z ichiga oladi, bunda shaxslar va tashkilotlar global ekspertlar va tashkilotlar tarmog'i tomonidan taklif etiladi. Yakuniy qaror mukofot mezonlariga mos keladigan turli soha mutaxassislaridan tashkil topgan xalqaro hakamlar hay'ati tomonidan qabul qilinadi.

Har bir laureat o'z mehnati uchun jahon tan olinishi bilan birga pul mukofoti oladi. Shuningdek, ular o'zlarining sabablarini targ'ib qilish va o'xshash odamlar tarmoqlarini yaratish uchun "To'g'ri yashash" jamg'armasi tomonidan o'tkaziladigan tadbirlarda ishtirok etishga taklif qilinadi.

Yillar davomida "To'g'ri yashash uchun" mukofoti yanada adolatli va barqaror dunyoga intilayotganlar uchun obro'li e'tirof sifatida e'tibor qozondi. U innovatsion yechimlarni ta'kidlashda va global miqyosda ijobiy o'zgarishlar uchun jamoaviy harakatlarni ilhomlantirishda davom etmoqda.‌‌

@toponomik

​​#shunchaki

UILYAM PENN

Uilyam Penn ingliz kvakerlari yetakchisi va 17-asrda Pensilvaniya koloniyasining asoschisi edi. U 1644-yil 14-oktabrda Angliyaning London shahrida badavlat va nufuzli oilada tug‘ilgan.

Penn o'zining diniy e'tiqodi bilan Do'stlar jamiyati yoki Kvakerlar a'zosi sifatida tanilgan. U yoshligida kvakerizmni qabul qildi va harakatning ko'zga ko'ringan arbobiga aylandi. Uning diniy e'tiqodi tinchlik, tenglik va bag'rikenglikka urg'u bergan.

1681-yilda qirol Charlz II Pennga Amerikada yangi mustamlakani tashkil etish xartiyasini berdi. Penn bu koloniyani otasi sharafiga Pensilvaniya, ya'ni "Penning o'rmonlari" deb nomladi. Pensilvaniyaning tashkil etilishi o'z davri uchun noyob edi, chunki u diniy erkinlikka ruxsat berdi va tubjoy amerikaliklarga adolatli munosabatda bo'ldi.

Penn Pensilvaniyani boshqarishda faol rol o'ynadi va gubernator sifatida ko'plab progressiv siyosatlarni amalga oshirdi. U diniy erkinlikni targʻib qildi, hukumatda demokratik tamoyillarni oʻrnatdi va barcha shaxslarga nisbatan adolatli munosabatda boʻlishni targʻib qildi.

Penn o'z hayoti davomida tubjoy amerikalik qabilalar va yevropalik ko'chmanchilar o'rtasida tinchlik va diplomatiyani rivojlantirishda muhim rol o'ynadi. U tinch-totuv yashashni ta'minlash uchun turli tubjoy amerikalik qabilalar bilan ko'plab shartnomalar tuzgan.

Uilyam Penn 1718 yil 30 iyulda Angliyaning Ruskomb shahrida vafot etdi. Uning merosi nafaqat Pensilvaniyaning o'rnatilishini, balki diniy erkinlik va tenglikka qo'shgan hissasini ham o'z ichiga oladi. Uning ideallari adolat va bag'rikenglik haqidagi zamonaviy tushunchalarga ta'sir qilishda davom etmoqda.‌‌

@toponomik

​​#shunchaki

KVAKERIZM

Kvakerlar (inglizcha: Quakers - silkinish, titrash, hayajonlanish) - baptistlar yo‘nalishi. Yo‘nalishning rasmiy nomlanishi „Ichki yorug‘lik do‘stlari xristian jamoasi“.

Jorj Foks tomonidan XVII asrda tashkil etildi. Kvakerlar iymon haqiqati „ichki yorug‘lik“ bilan yoritilish davomida namoyon bo‘ladi, deb hisoblaydilar. Xudo deganda doim hayajonlanish va u bilan munosabatda bo‘lganda ekstatik (qattiq hayajonlanish) usullardan foydalanganlari uchun kvakerlar degan nom olishgan.

Sirli va sirli bo‘lmagan diniy marosimlarning barchasini bekor qilishgan. Ruhoniylarni tan olmaydilar. Ibodatxonalari yo‘q, ibodatlarni narsalardan bo‘shatilgan xonalarda amalga oshiradilar. Kvakerlar har qanday zo‘rlikni qoralaydilar, ular tinchlik (pasifizm) tarafdorlaridir.

Jamoalarida 200 mingtacha a’zo bor, AQSH, Angliya, Kanada va ba’zi boshqa mamlakatlarda tarqalganlar. Kvakerlar tomonidan tashkil qilingan „Butun Jahon do‘stlar maslahatchi komiteti“ xalqaro tashkiloti faoliyatlarini muvofiqlashtiradi.

Amerikada vujudga kelgan ikki diniy ta’limot: "Iso Masih shogirdari" va "Iso Masih Cherkovi" ham baptizmga yaqin turadi.

Cho‘qintirish marosimi kishi balog‘atga yetgandan so‘ng o‘tkaziladi. Taqdirning oldindan belgilanganligi va Odam Atodan boshlab barcha insonlarning gunohkorligi to‘g‘risidagi ta’limotlarni tan olmaydilar. Bu tashkilotlarning bir-biridan farqi kam.

Kvakerlar logotipi 8 qirrali yulduz hisoblanadi.

@toponomik

#toponim #etimologiya

NAVKAR

Navkar — qishloq,Kogon tumani. Navkar mogʻullarning nukar (nukur) soʻzidan olingan boʻlib, “do'st”, “yo'ldosh” degan maʼnoni anglatadi. Bu soʻz turk va fors tillariga XIII asrda kirib kelgan boʻlib, mumtoz adabiyotda va oʻzbek adabiy tilida navkar shaklida uchraydi va “xizmatkor”, “oddiy askar”, “jangchi” maʼnolarini bildiradi. Qadimgi Moʻgʻulistonda urugʻ va qabila boshliqlariga jangchi sifatida xizmat qilgan erkin odamlar nukarlar deb atalgan. Nukarlar ko'pincha boshqa urug' boshliqlariga xizmat qilgan. Shu bilan ular faqat urush davridagi harbiy xizmatga chaqirilgan askarlardan ajralib turardi. Nukar qo‘shinda xonning xizmatkori, urush yoki bosqin paytida jangchi, ov paytida yordamchi – u har doim qandaydir xizmatning boshida turgan.

@toponomik