#shunchaki
ANDIJON ZILZILASI
Andijon zilzilasi — Oʻrta Osiyoda sodir boʻlgan kuchli zilzilalardan biri. 1902-yil 16-dekabr (eski hisob boʻyicha 3-dekabr) soat 10 da roʻy bergan. Bu zilziladan Andijon shahri va uning atrofidagi qishloqlar katta talafot koʻrgan. Yer ketma-ket uch marta silkinib, birinchisi 8 — 9 ball, 1 — 1,5 minutdan soʻng ikkinchisi 9 balldan ortiq va yana 30 minut oʻtgach, uchinchisi 8 — 9 ball boʻldi.
50 ming kishi yashaydigan Andijon shahri bilan atrof qishloqlarda koʻp joylar vayronaga aylandi. Zilzilada 4652 kishi nobud boʻldi. Zilzila natijasida Andijondan 5 — 6 chaqirim narigacha boʻlgan temir yoʻl izlari egilib qoldi. Andijon stansiyasidagi parovoz va poyezd vagonlari izlaridan chetga surib tashlandi. 16-dekabrdan soʻng ham bir necha oy davomida Andijonda yer qimirlab turdi. Zilzila oqibatida Andijon va uning atrofida eni 10 sm gacha bir necha yoriqlar paydo boʻldi. Ayrim yerlarda yer sathi 70 sm gacha choʻqdi. Andijon zilzilasi Janubiy Fargʻona flek-surasi — uzilish chizigʻi boʻylab sodir boʻlgan. Zilzila markazi Qorayorda (40,7° sh.k. 72,2° shq.u.da) joylashgan.
Zilzilaga qadar shaharning yangi qismida 123 ta, eski qismida 10.000 ta xususiy uylar mavjud boʻlib, ularda 50000 nafar aholi yashagan. Zilzila natijasida eski shahar qismida 9622 ta, yangi shahar qismida esa 123 ta uy vayron boʻldi. Halok boʻlganlarning 433 tasi bolalar edi.
@toponomik
ANDIJON ZILZILASI
Andijon zilzilasi — Oʻrta Osiyoda sodir boʻlgan kuchli zilzilalardan biri. 1902-yil 16-dekabr (eski hisob boʻyicha 3-dekabr) soat 10 da roʻy bergan. Bu zilziladan Andijon shahri va uning atrofidagi qishloqlar katta talafot koʻrgan. Yer ketma-ket uch marta silkinib, birinchisi 8 — 9 ball, 1 — 1,5 minutdan soʻng ikkinchisi 9 balldan ortiq va yana 30 minut oʻtgach, uchinchisi 8 — 9 ball boʻldi.
50 ming kishi yashaydigan Andijon shahri bilan atrof qishloqlarda koʻp joylar vayronaga aylandi. Zilzilada 4652 kishi nobud boʻldi. Zilzila natijasida Andijondan 5 — 6 chaqirim narigacha boʻlgan temir yoʻl izlari egilib qoldi. Andijon stansiyasidagi parovoz va poyezd vagonlari izlaridan chetga surib tashlandi. 16-dekabrdan soʻng ham bir necha oy davomida Andijonda yer qimirlab turdi. Zilzila oqibatida Andijon va uning atrofida eni 10 sm gacha bir necha yoriqlar paydo boʻldi. Ayrim yerlarda yer sathi 70 sm gacha choʻqdi. Andijon zilzilasi Janubiy Fargʻona flek-surasi — uzilish chizigʻi boʻylab sodir boʻlgan. Zilzila markazi Qorayorda (40,7° sh.k. 72,2° shq.u.da) joylashgan.
Zilzilaga qadar shaharning yangi qismida 123 ta, eski qismida 10.000 ta xususiy uylar mavjud boʻlib, ularda 50000 nafar aholi yashagan. Zilzila natijasida eski shahar qismida 9622 ta, yangi shahar qismida esa 123 ta uy vayron boʻldi. Halok boʻlganlarning 433 tasi bolalar edi.
@toponomik
👍1
#toponim #etimologiya
HAZORASP
Hazorasp X - XI asrlardagi arab geograflari Istahriy. Ibn Havqal Muqaddasiy asarlarida "mustahkam qal'a” deb tilga olingan. “Hazorasp”
toponimining kelib chiqishi yuzasidan ham turlicha qarashlar mavjud. Tarixchi, tilshunos va toponomist olimlar Yahyo G'ulomov, S. T. Tolstov. F. Abdullayev, O. Madrahimov va boshqalaming ta'kidlashlaricha: “Hazorasp” qadimgi xorazmiy tilida "ming ot”, ya'ni “hazor” - “ming”, “asp”- "ot” yoki ming otliq degan ma'noni bildiradi. O'tmishda olimlar bu shaharni "Qal'ai Sulaymon" deb ham ataganlar. Tarixchi olim M. Ishoqov taxminiga ko'ra, “Xozorasp” atamasi “Aturaspend” - "muqaddas olov manzili”, “otashdosh” ma'nolarini bildiradi. “Xazorasp” toponomiyasiga oid afsona va rivoyatlar ham mavjud.Ma'lumotlarga ko'ra, Xazorasp Xorazmning chekkasidagi himoya istehkomi bo'lib, bu yerda mingga yaqin otliq qo'shin Xorazmga sharqdan kelishi ehtimolda tutilgan dushmanlardan muxofaza etgan.
Boshqa bir rivoyatga ko'ra: qal’ani bahaybat dev qurgan ekan. Dev bu yerga suv ichgani keladigan 1000 ta qanotli otni ushlab olib,qanotlarini kesib tashlagan emish. Otlar tufayli mashhur bo‘lgan qal’a Hazorasp “ming ot” (forscha-tojikcha)deb atalgan. Bu rivoyatning haqiqatga to‘g ‘ri kelmasiigi o ‘z-o‘zidan ravshan.
Hozirgi Hazorasp qishlog'i nomini mahalliy xalq Hazaras shaklida talaffuz qiladi.Bu esa aslga yaqin. Q al’a milodning boshlarida Sharqiy Yevropada, jumladan Volganing quyi oqimida yashab xoqonlik barpo qilgan turkiy xalq - hazarlar nomi bilan atalgan bo‘lsa ajab emas.
"as"qo‘shimchasiga kelganda shuni aytish kerakki. etnograflardan R. G. Kuzeyev va В. X. Karmishevaning fikricha, tarkibida — as (az) komponenti bo‘lgan etnonimlar va toponimlar nihoyatda katta hududda- Oltoydari Uralgacha. Kavkaz va Qrimgacha uchraydi. Ba’zi bir olimlar "as" II - IX asrlarda quyi Volga bo‘yi, shimoliy Kavkazda yashagan alan qabilasining ikkinchi nomi yoki qabila ajdodlari bo'lgan deb hisoblasalar, boshqa bir tarixchilar as O‘rxun-Enisoy yodgorliklarida tilga olingan az (as) xalqi nomining in’ikosi bolishi mumkin deb biladi. Boshqird etnografi, tarix fanlari doktori R. G. Kuzeyev har ikkala holda ham azlar (aslar) VIII - IX asrlarda turkiy qabilalar bo‘lgan deydi.
@toponomik
HAZORASP
Hazorasp X - XI asrlardagi arab geograflari Istahriy. Ibn Havqal Muqaddasiy asarlarida "mustahkam qal'a” deb tilga olingan. “Hazorasp”
toponimining kelib chiqishi yuzasidan ham turlicha qarashlar mavjud. Tarixchi, tilshunos va toponomist olimlar Yahyo G'ulomov, S. T. Tolstov. F. Abdullayev, O. Madrahimov va boshqalaming ta'kidlashlaricha: “Hazorasp” qadimgi xorazmiy tilida "ming ot”, ya'ni “hazor” - “ming”, “asp”- "ot” yoki ming otliq degan ma'noni bildiradi. O'tmishda olimlar bu shaharni "Qal'ai Sulaymon" deb ham ataganlar. Tarixchi olim M. Ishoqov taxminiga ko'ra, “Xozorasp” atamasi “Aturaspend” - "muqaddas olov manzili”, “otashdosh” ma'nolarini bildiradi. “Xazorasp” toponomiyasiga oid afsona va rivoyatlar ham mavjud.Ma'lumotlarga ko'ra, Xazorasp Xorazmning chekkasidagi himoya istehkomi bo'lib, bu yerda mingga yaqin otliq qo'shin Xorazmga sharqdan kelishi ehtimolda tutilgan dushmanlardan muxofaza etgan.
Boshqa bir rivoyatga ko'ra: qal’ani bahaybat dev qurgan ekan. Dev bu yerga suv ichgani keladigan 1000 ta qanotli otni ushlab olib,qanotlarini kesib tashlagan emish. Otlar tufayli mashhur bo‘lgan qal’a Hazorasp “ming ot” (forscha-tojikcha)deb atalgan. Bu rivoyatning haqiqatga to‘g ‘ri kelmasiigi o ‘z-o‘zidan ravshan.
Hozirgi Hazorasp qishlog'i nomini mahalliy xalq Hazaras shaklida talaffuz qiladi.Bu esa aslga yaqin. Q al’a milodning boshlarida Sharqiy Yevropada, jumladan Volganing quyi oqimida yashab xoqonlik barpo qilgan turkiy xalq - hazarlar nomi bilan atalgan bo‘lsa ajab emas.
"as"qo‘shimchasiga kelganda shuni aytish kerakki. etnograflardan R. G. Kuzeyev va В. X. Karmishevaning fikricha, tarkibida — as (az) komponenti bo‘lgan etnonimlar va toponimlar nihoyatda katta hududda- Oltoydari Uralgacha. Kavkaz va Qrimgacha uchraydi. Ba’zi bir olimlar "as" II - IX asrlarda quyi Volga bo‘yi, shimoliy Kavkazda yashagan alan qabilasining ikkinchi nomi yoki qabila ajdodlari bo'lgan deb hisoblasalar, boshqa bir tarixchilar as O‘rxun-Enisoy yodgorliklarida tilga olingan az (as) xalqi nomining in’ikosi bolishi mumkin deb biladi. Boshqird etnografi, tarix fanlari doktori R. G. Kuzeyev har ikkala holda ham azlar (aslar) VIII - IX asrlarda turkiy qabilalar bo‘lgan deydi.
@toponomik
#toponim #etimologiya
G‘URUMSAROY
Qishloq nomini kelib chiqishi haqida quyidagi rivoyat mavjud: Axsi, Munchoqtepa kabi harbiy istehkom uchun qulay bu qishloqqa minglar avlodidan bo'lgan beklar qo'rg'on qurishgan. Bu yerni“G'urumsaroy” ya'ni, g'urum - yig'in, sar - bosh, on - lar, ya'ni “Boshliqlari yig'indagi joy” deb
ataganlar.
Yana boshqa bir rivoyatga ko'ra,Sirdaryoning o‘ng qirg'og'ida jolashgan G'urumsaroy qishlog'i Buyuk ipak yo'lida joylashgan va turli sayyoh va savdogarlarning to'planib karvon hosil qilish joyiga aylangan edi. Bundan xabar topgan Qo'qon xoni tag joyi undirish va o 'z nazoratida ushlab turishmaqsadida Xurram ismli xizmatchisini yuboradi. U saroy qurdirib, yo'lovchilar uchun sharoit yaratadi va tildan-tilga, yurtdan-yurtga “Xurram-saroy” nomi bilan o'tib, bizga G'urumsaroy bo'lib yetib kelgan.
@toponomik
G‘URUMSAROY
Qishloq nomini kelib chiqishi haqida quyidagi rivoyat mavjud: Axsi, Munchoqtepa kabi harbiy istehkom uchun qulay bu qishloqqa minglar avlodidan bo'lgan beklar qo'rg'on qurishgan. Bu yerni“G'urumsaroy” ya'ni, g'urum - yig'in, sar - bosh, on - lar, ya'ni “Boshliqlari yig'indagi joy” deb
ataganlar.
Yana boshqa bir rivoyatga ko'ra,Sirdaryoning o‘ng qirg'og'ida jolashgan G'urumsaroy qishlog'i Buyuk ipak yo'lida joylashgan va turli sayyoh va savdogarlarning to'planib karvon hosil qilish joyiga aylangan edi. Bundan xabar topgan Qo'qon xoni tag joyi undirish va o 'z nazoratida ushlab turishmaqsadida Xurram ismli xizmatchisini yuboradi. U saroy qurdirib, yo'lovchilar uchun sharoit yaratadi va tildan-tilga, yurtdan-yurtga “Xurram-saroy” nomi bilan o'tib, bizga G'urumsaroy bo'lib yetib kelgan.
@toponomik
#toponim #etimologiya
Parda Tursun
Qishloqning qadimgi nomi Mozor hisoblanadi. Rivoyat qilishlaricha, VIII asrda g'ayridinlarga qarshi janglaming birida xalok bo'lgan Zaynobiddin (Imom Ota) shu yerga dafn etilgan. Qishloq hududida Imom Ota nomi bilan ataluvchi ziyoratgoh mavjud. Parda Tursun nomi esa qo'shni Chorkesar qishlog'ida tug'ilgan adib, yozuvchi Parda Tursun (1909-1957-yillarda yashab o'tgan. “O‘qituvchi” romani va bir nechta hikoyalar, to'plamlar muallifi) nomi bilan bog'liq. 1967-yildan Mozor qishlog'i Parda Tursun deb atala boshlgan.
@toponimik
Parda Tursun
Qishloqning qadimgi nomi Mozor hisoblanadi. Rivoyat qilishlaricha, VIII asrda g'ayridinlarga qarshi janglaming birida xalok bo'lgan Zaynobiddin (Imom Ota) shu yerga dafn etilgan. Qishloq hududida Imom Ota nomi bilan ataluvchi ziyoratgoh mavjud. Parda Tursun nomi esa qo'shni Chorkesar qishlog'ida tug'ilgan adib, yozuvchi Parda Tursun (1909-1957-yillarda yashab o'tgan. “O‘qituvchi” romani va bir nechta hikoyalar, to'plamlar muallifi) nomi bilan bog'liq. 1967-yildan Mozor qishlog'i Parda Tursun deb atala boshlgan.
@toponimik
#toponim #etimologiya
KARKIDON-Namangan viloyati Chust tumanidagi shaharcha
Qishloqning tashkil topish tarixi XV-XVI asrlarga borib taqaladi.Tarixiy manbalarda qayd etilishicha. “kar” toponimi hind-yevropa til oilasiga mansub bo'lib, ‘'shahar”, “uya” degan, "ki” esa “ko'k”, ''tog'”, “tepa” degan ma noni anglatadi. Demak, “karki” so'zi tepadagi, tog'dagi qishloq ma’nosini bildiradi.
Shuningdek, qishloq toponimi haqida boshqa ma’lumotlar ham mavjud. Xususan, V. Nalivkin qadimda o'zbeklarning ming. yuz, qirq, kerki, qipchoq vaboshqa urug'lam ing Farg'ona vodiysiga o'rnashganligi haqida m a’lumot beradi.Shundan kelib chiqib, Karkidon qishlog'ining nomi va aholisi kerki urug'idan kelib chiqqan bo'lishi mumkin.
Atamaning “don”qo'shimchasi - “joy”, “makon” ma’nosini anglatadi.
Bundan tashqari Karkidon suv ombori ham mavjud
Eslatma: Qishloq nomini 🦏 aloqasi yo'q.
@toponomik
KARKIDON-Namangan viloyati Chust tumanidagi shaharcha
Qishloqning tashkil topish tarixi XV-XVI asrlarga borib taqaladi.Tarixiy manbalarda qayd etilishicha. “kar” toponimi hind-yevropa til oilasiga mansub bo'lib, ‘'shahar”, “uya” degan, "ki” esa “ko'k”, ''tog'”, “tepa” degan ma noni anglatadi. Demak, “karki” so'zi tepadagi, tog'dagi qishloq ma’nosini bildiradi.
Shuningdek, qishloq toponimi haqida boshqa ma’lumotlar ham mavjud. Xususan, V. Nalivkin qadimda o'zbeklarning ming. yuz, qirq, kerki, qipchoq vaboshqa urug'lam ing Farg'ona vodiysiga o'rnashganligi haqida m a’lumot beradi.Shundan kelib chiqib, Karkidon qishlog'ining nomi va aholisi kerki urug'idan kelib chiqqan bo'lishi mumkin.
Atamaning “don”qo'shimchasi - “joy”, “makon” ma’nosini anglatadi.
Bundan tashqari Karkidon suv ombori ham mavjud
Eslatma: Qishloq nomini 🦏 aloqasi yo'q.
@toponomik
👍1
#termin
PLASEBO
Plasebolar (lotincha placebo – foyda bermoq so‘zidan olingan) -haqiqiy dori-darmonga o‘xshash tarzda ishlab chiqarilgan, ammo tarkibida faqat kraxmal yoki shakar kabi neytral moddalar mavjud. Plasebo faqat tadqiqotlarda qo‘llaniladi.
Garchi plasebo tarkibida faol moddalar bo‘lmasa-da, plasebo qabul qiladigan ba’zi odamlar o‘zlarini yaxshi his qilishadi. Ba’zilarida hatto "nojo‘ya ta’sirlar" mavjud. "Plasebo effekti" deb nomlangan ushbu hodisa ikki sababga bog‘liq, deydi “Dori-Darmon” AK Axborot xizmati.
Birinchi sabab - bu tasodif. Ko‘pgina tibbiy holatlar va alomatlar tegishli davolanishsiz kelib chiqadi. Shunday qilib, plasebo qabul qilayotgan odam tasodifan o‘zini yaxshi yoki yomon his qilishi mumkin. Ushbu turdagi o‘zgarishlar ro‘y berganda, muvaffaqiyat yoki yomonlashuv noto‘g‘ri plasebo bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Ikkinchi sabab - bu kutish effekti (ba’zan taxminiylik deb ataladi). Preparatning ishlashini kutish ko‘pincha odamlarni yaxshi his qiladi.
Plasebo effekti – bemorlarni aslida davolovchi effekti bo‘lmagan yolg‘on dori vositalari bilan ishontirib davolash va bemorlarning o‘zlarida tuzalishga nisbatan bo‘lgan xoxishi orqali sog‘lomlashtirish fenomeni xisoblanadi. Bu effekt bir qator psixik kasalliklarda, og‘riq sindromida, bronxial astmada, Parkinson xastaligida, yurakning ishemik kasalligi va xafaqonlikda yaqqol ko‘rinadi
Plasebo effekti yolg‘on tabletkalarning bir qator xarakteristikalariga bog‘liq bo‘ladi. Jumladan, ikkilangan dozalarni ichish, hidli va achchiq tabletkalar ichish, qat’iy sxema asosida ichish, birmuncha qimmat dorilarni ichish bemorlarga oddiy preparatlarga nisbatan kuchli ta’sir etadi. Shuningdek, turli kasalliklar uchun turli rangdagi, masalan, depressiyada - sariq rangli, oshqozon yara xastaligida – oq rangli, yurak xastaliklarida – qizg‘ish rangli tabletkalar buyuriladi.
@toponomik
PLASEBO
Plasebolar (lotincha placebo – foyda bermoq so‘zidan olingan) -haqiqiy dori-darmonga o‘xshash tarzda ishlab chiqarilgan, ammo tarkibida faqat kraxmal yoki shakar kabi neytral moddalar mavjud. Plasebo faqat tadqiqotlarda qo‘llaniladi.
Garchi plasebo tarkibida faol moddalar bo‘lmasa-da, plasebo qabul qiladigan ba’zi odamlar o‘zlarini yaxshi his qilishadi. Ba’zilarida hatto "nojo‘ya ta’sirlar" mavjud. "Plasebo effekti" deb nomlangan ushbu hodisa ikki sababga bog‘liq, deydi “Dori-Darmon” AK Axborot xizmati.
Birinchi sabab - bu tasodif. Ko‘pgina tibbiy holatlar va alomatlar tegishli davolanishsiz kelib chiqadi. Shunday qilib, plasebo qabul qilayotgan odam tasodifan o‘zini yaxshi yoki yomon his qilishi mumkin. Ushbu turdagi o‘zgarishlar ro‘y berganda, muvaffaqiyat yoki yomonlashuv noto‘g‘ri plasebo bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Ikkinchi sabab - bu kutish effekti (ba’zan taxminiylik deb ataladi). Preparatning ishlashini kutish ko‘pincha odamlarni yaxshi his qiladi.
Plasebo effekti – bemorlarni aslida davolovchi effekti bo‘lmagan yolg‘on dori vositalari bilan ishontirib davolash va bemorlarning o‘zlarida tuzalishga nisbatan bo‘lgan xoxishi orqali sog‘lomlashtirish fenomeni xisoblanadi. Bu effekt bir qator psixik kasalliklarda, og‘riq sindromida, bronxial astmada, Parkinson xastaligida, yurakning ishemik kasalligi va xafaqonlikda yaqqol ko‘rinadi
Plasebo effekti yolg‘on tabletkalarning bir qator xarakteristikalariga bog‘liq bo‘ladi. Jumladan, ikkilangan dozalarni ichish, hidli va achchiq tabletkalar ichish, qat’iy sxema asosida ichish, birmuncha qimmat dorilarni ichish bemorlarga oddiy preparatlarga nisbatan kuchli ta’sir etadi. Shuningdek, turli kasalliklar uchun turli rangdagi, masalan, depressiyada - sariq rangli, oshqozon yara xastaligida – oq rangli, yurak xastaliklarida – qizg‘ish rangli tabletkalar buyuriladi.
@toponomik
#shunchaki
OSIYO MUSHUK AKULASI yoki MARJON MUSHUKLARI
Marjon mushuklari ( Atelomycterus marmoratus ) - Scyliorhinidae oilasiga mansub mushuk baliqlari turi . Pokistondan Yangi Gvineyagacha bo'lgan Hind-G'arbiy Tinch okeanining sayoz marjon riflarida keng tarqalgan. Uzunligi 70 sm (28 dyuym) gacha bo'lgan marjon mushukchaning juda nozik tanasi, kalta boshi va dumi va orqaga egilgan ikkita dorsal qanoti bor. Uni orqa, yon tomonlari va qanotlaridagi ko'p sonli qora va oq dog'lar bilan aniqlash mumkin, ular ko'pincha gorizontal chiziqlar hosil qilish uchun birlashadi. Bundan tashqari, katta yoshli erkaklarida o'ziga xos tarzda uzun va ingichka qisqichlar mavjud .
Kunduzi, kechqurun va tunda o'ziga xos va faol bo'lmagan marjon mushuklari kichik, tubida yashovchi umurtqasizlar va suyakli baliqlar bilan faol ravishda oziqlanadi. Uning nozik shakli rifdagi tor joylarga kirishga imkon beradi. Bu kichik, zararsiz akula asirlikda yaxshi moslashadi va akvariumda ko'payadi, xususiy akvaristlar uchun eng munosib köpekbalığı turlaridan biri sifatida qabul qilinadi. Baliq ovlash faolligining kuchayishi va yashash joylarining keng miqyosda degradatsiyasi uning populyatsiyasi haqida tashvishlanishga olib keladi va Xalqaro Tabiatni Muhofaza qilish Ittifoqi tomonidan xavf ostida deb baholanadi.
Marjon mushukchasini birinchi bo'lib anonim muallif, odatda ingliz zoologi Edvard Tyorner Bennett deb hisoblagan 1830-yilda "Ser Tomas Stamford Rafflesning hayoti va davlat xizmatlari haqidagi xotira"kitobida tasvirlangan. Uning asl nomi Scyllium marmoratum boʻlib , lotincha marmoratusdan “marmar” degan maʼnoni anglatadi. Demak, bu turning yana bir umumiy nomi marmar mushukdir.1913 yilda Samuel Garman uni yangi yaratilgan Atelomycterus jinsiga joylashtirdi. Ushbu turdagi namuna Sumatra orolida ushlangan va yo'qolgan deb taxmin qilinadi.
@toponomik
OSIYO MUSHUK AKULASI yoki MARJON MUSHUKLARI
Marjon mushuklari ( Atelomycterus marmoratus ) - Scyliorhinidae oilasiga mansub mushuk baliqlari turi . Pokistondan Yangi Gvineyagacha bo'lgan Hind-G'arbiy Tinch okeanining sayoz marjon riflarida keng tarqalgan. Uzunligi 70 sm (28 dyuym) gacha bo'lgan marjon mushukchaning juda nozik tanasi, kalta boshi va dumi va orqaga egilgan ikkita dorsal qanoti bor. Uni orqa, yon tomonlari va qanotlaridagi ko'p sonli qora va oq dog'lar bilan aniqlash mumkin, ular ko'pincha gorizontal chiziqlar hosil qilish uchun birlashadi. Bundan tashqari, katta yoshli erkaklarida o'ziga xos tarzda uzun va ingichka qisqichlar mavjud .
Kunduzi, kechqurun va tunda o'ziga xos va faol bo'lmagan marjon mushuklari kichik, tubida yashovchi umurtqasizlar va suyakli baliqlar bilan faol ravishda oziqlanadi. Uning nozik shakli rifdagi tor joylarga kirishga imkon beradi. Bu kichik, zararsiz akula asirlikda yaxshi moslashadi va akvariumda ko'payadi, xususiy akvaristlar uchun eng munosib köpekbalığı turlaridan biri sifatida qabul qilinadi. Baliq ovlash faolligining kuchayishi va yashash joylarining keng miqyosda degradatsiyasi uning populyatsiyasi haqida tashvishlanishga olib keladi va Xalqaro Tabiatni Muhofaza qilish Ittifoqi tomonidan xavf ostida deb baholanadi.
Marjon mushukchasini birinchi bo'lib anonim muallif, odatda ingliz zoologi Edvard Tyorner Bennett deb hisoblagan 1830-yilda "Ser Tomas Stamford Rafflesning hayoti va davlat xizmatlari haqidagi xotira"kitobida tasvirlangan. Uning asl nomi Scyllium marmoratum boʻlib , lotincha marmoratusdan “marmar” degan maʼnoni anglatadi. Demak, bu turning yana bir umumiy nomi marmar mushukdir.1913 yilda Samuel Garman uni yangi yaratilgan Atelomycterus jinsiga joylashtirdi. Ushbu turdagi namuna Sumatra orolida ushlangan va yo'qolgan deb taxmin qilinadi.
@toponomik
#shunchaki
GEKKON NIMA ? VA U SUV YUZASIDA QANDAY HARAKATLANADI ?
Gekkon — sudralib yuruvchilarning Gekkonidae oilasiga mansub bir turi. Ular kichik va o'rta kattalikdagi kaltakesaklar bo'lib, o'zlarining maxsus oyoq barmoqlari tufayli devor va shiftlarga ko'tarilish qobiliyati bilan mashhur. Gekkonlar dunyoning turli xil yashash joylarida, jumladan tropik yomg'ir o'rmonlarida, cho'llarda va shaharlarda tarqalgan. Ular asosan tunda faollashadi, hasharotlar va boshqa mayda umurtqasizlar bilan oziqlanadilar. Gekkonning ba'zi turlari o'zlarining noyob ko'rinishi va nisbatan past parvarish talablari tufayli uy hayvonlari sifatida mashhurdir.
Gekkonlar asosan quruqlikdagi mavjudotlar bo'lsa-da, ba'zi turlari ularga suvda ham harakat qilish imkonini beradigan moslashuvchan tanaga ega.
Gekkon suvda nega cho'kmaydi ?
1. Yuzaki taranglik: Gekkonlar suv bo'ylab harakatlanish uchun uning sirt tarangligidan foydalanadilar. Suvning sirt tarangligi uning molekulalari orasidagi birikuvchi kuchlar natijasidir. Gekkonlar bundan foydalanib, o'z vaznini katta maydonga yoyib, ularning massasini samarali taqsimlash va cho'kishning oldini olish imkonini beradi.
2. Gidrofobik teri: Gekkonlarning terisi gidrofobik, ya'ni u suvni qaytaradi. Bu ularga ho'l bo'lmasdan yoki cho'kmasdan suv yuzasida harakatlanishiga yordam beradi. Ularning terisining gidrofobik xossalari mayda tuklarga o'xshash tuzilmalar mavjudligi bilan bog'liq.Gekkonning suv ustida harakatlanishida uning oyoqlaridagi toʻplamlar ham hal qiluvchi rol oʻynaydi.
3.Tez oyoq harakatlari: Gekkonlar suvda harakatlanishda yetarli kuch hosil qilish uchun ularning gidrofobik terisi,sirt molekulalari bilan o'zaro ta'siri va tez oyoq harakatlaridan foydalanadi. Oyoqlarini suv yuzasiga urib, ular oldinga siljish imkonini beruvchi bir qator kichik havo cho'ntaklarini yaratadilar.
4. Tana holati va vazn taqsimoti: Gekkonlar muvozanat va barqarorlikni saqlash uchun suv ustida harakatlanayotganda tana holatini va vazn taqsimotini moslashtiradi. Ular oyoqlarini yon tomonga yoyib, suv bilan aloqa qiladigan sirt maydonini oshirib, tanalarini sirtga yaqin tutadilar.
Shuni ta'kidlash kerakki, barcha gekkon turlari suvda harakatlana olmaydi, chunki bu qobiliyat gekkonlarning har xil turlarig ko'raa farq qiladi. Ba'zi turlar, masalan, Osiyo uy gekkoni (Hemidactylus frenatus) suv ustida yurishi kuzatilgan, boshqalari esa bunday moslashuvga ega bo'lmasligi mumkin.
@toponomik
GEKKON NIMA ? VA U SUV YUZASIDA QANDAY HARAKATLANADI ?
Gekkon — sudralib yuruvchilarning Gekkonidae oilasiga mansub bir turi. Ular kichik va o'rta kattalikdagi kaltakesaklar bo'lib, o'zlarining maxsus oyoq barmoqlari tufayli devor va shiftlarga ko'tarilish qobiliyati bilan mashhur. Gekkonlar dunyoning turli xil yashash joylarida, jumladan tropik yomg'ir o'rmonlarida, cho'llarda va shaharlarda tarqalgan. Ular asosan tunda faollashadi, hasharotlar va boshqa mayda umurtqasizlar bilan oziqlanadilar. Gekkonning ba'zi turlari o'zlarining noyob ko'rinishi va nisbatan past parvarish talablari tufayli uy hayvonlari sifatida mashhurdir.
Gekkonlar asosan quruqlikdagi mavjudotlar bo'lsa-da, ba'zi turlari ularga suvda ham harakat qilish imkonini beradigan moslashuvchan tanaga ega.
Gekkon suvda nega cho'kmaydi ?
1. Yuzaki taranglik: Gekkonlar suv bo'ylab harakatlanish uchun uning sirt tarangligidan foydalanadilar. Suvning sirt tarangligi uning molekulalari orasidagi birikuvchi kuchlar natijasidir. Gekkonlar bundan foydalanib, o'z vaznini katta maydonga yoyib, ularning massasini samarali taqsimlash va cho'kishning oldini olish imkonini beradi.
2. Gidrofobik teri: Gekkonlarning terisi gidrofobik, ya'ni u suvni qaytaradi. Bu ularga ho'l bo'lmasdan yoki cho'kmasdan suv yuzasida harakatlanishiga yordam beradi. Ularning terisining gidrofobik xossalari mayda tuklarga o'xshash tuzilmalar mavjudligi bilan bog'liq.Gekkonning suv ustida harakatlanishida uning oyoqlaridagi toʻplamlar ham hal qiluvchi rol oʻynaydi.
3.Tez oyoq harakatlari: Gekkonlar suvda harakatlanishda yetarli kuch hosil qilish uchun ularning gidrofobik terisi,sirt molekulalari bilan o'zaro ta'siri va tez oyoq harakatlaridan foydalanadi. Oyoqlarini suv yuzasiga urib, ular oldinga siljish imkonini beruvchi bir qator kichik havo cho'ntaklarini yaratadilar.
4. Tana holati va vazn taqsimoti: Gekkonlar muvozanat va barqarorlikni saqlash uchun suv ustida harakatlanayotganda tana holatini va vazn taqsimotini moslashtiradi. Ular oyoqlarini yon tomonga yoyib, suv bilan aloqa qiladigan sirt maydonini oshirib, tanalarini sirtga yaqin tutadilar.
Shuni ta'kidlash kerakki, barcha gekkon turlari suvda harakatlana olmaydi, chunki bu qobiliyat gekkonlarning har xil turlarig ko'raa farq qiladi. Ba'zi turlar, masalan, Osiyo uy gekkoni (Hemidactylus frenatus) suv ustida yurishi kuzatilgan, boshqalari esa bunday moslashuvga ega bo'lmasligi mumkin.
@toponomik
#tarix
"QON GRAFINYASI"--YELIZABET BATORI
"Qon grafinyasi" nomi bilan ham tanilgan Yelizabet Batori 1560-yilda tug'ilgan vengriyalik zodagon ayol edi. U yosh va bokira qizlarni qoniga cho'milish uchun ularni qiynash va o'ldirish kabi jinoyatlari bilan mashhur bo'lgan, chunki Batori bu ish uning yoshligi va go'zalligini saqlab qoladi deb ishongan.
Batori qudratli zodagon Ferens Nadasdi bilan turmush qurgan va Sejte qasrida yashagan. Taxminlarga ko'ra, u 1590-1610 yillar oralig'ida o'zining dahshatli harakatlarini sheriklari yordamida amalga oshirgan. U yosh dehqon qizlarni ish yoki ta'lim berish bahonasida o'z qal'asiga jalb qilardi.
Batori qo‘liga tushganidan so‘ng, qizlarni turli xil qiynoqlar, jumladan, kaltaklash, kuydirish va jarohatlash usullariga duchor qilar edi. Ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, u hatto ularning tanasidan go'sht bo'laklarini tishlagan. Taxminlarga ko'ra, u terror hukmronligi davrida yuzlab qurbonlarni o'ldirgan.
Batorining xatti-harakatlari oxir-oqibat jamiyatda yo'qolgan qizlar va Sejte qal'asidagi g'alati harakatlar haqida mish-mishlar tarqalgach, ma'lum bo'ldi. 1610-yilda qirol Matias II Batorining xatti-harakatlarini tekshirishni buyurdi. Sud jarayonida hech qanday guvoh unga qarshi ko‘rsatma bermagan bo‘lsa-da, omon qolganlar va sheriklarining ko‘rsatmalari unga qarshi dalil sifatida ishlatilgan.
Batori ko'plab jinoyatlarda aybdor deb topildi va umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi. Biroq, uning yuqori ijtimoiy mavqei tufayli u qatl qilinmadi, aksincha, 1614-yilda vafotigacha o'z qal'asidagi xonaga qamaldi.
YElizabet Batori atrofidagi afsona vaqt o'tishi bilan juda shov-shuvga aylandi, u haqida vampirga o'xshash xatti-harakatlar va g'ayritabiiy kuchlar haqidagi ertaklar aytildi.Uning yana bir taxallusi "qonli Drakula" hisoblanadi
Ammo shuni ta'kidlash kerakki, Batoriga qarshi ko'plab dalillar mish-mishlar va mubolag'alarga asoslangan.Shunga qaramay, YElizabet Batori sadizm va shafqatsizlik bilan bog'liq tarixdagi eng mashhur shaxslardan biri.
@toponomik
"QON GRAFINYASI"--YELIZABET BATORI
"Qon grafinyasi" nomi bilan ham tanilgan Yelizabet Batori 1560-yilda tug'ilgan vengriyalik zodagon ayol edi. U yosh va bokira qizlarni qoniga cho'milish uchun ularni qiynash va o'ldirish kabi jinoyatlari bilan mashhur bo'lgan, chunki Batori bu ish uning yoshligi va go'zalligini saqlab qoladi deb ishongan.
Batori qudratli zodagon Ferens Nadasdi bilan turmush qurgan va Sejte qasrida yashagan. Taxminlarga ko'ra, u 1590-1610 yillar oralig'ida o'zining dahshatli harakatlarini sheriklari yordamida amalga oshirgan. U yosh dehqon qizlarni ish yoki ta'lim berish bahonasida o'z qal'asiga jalb qilardi.
Batori qo‘liga tushganidan so‘ng, qizlarni turli xil qiynoqlar, jumladan, kaltaklash, kuydirish va jarohatlash usullariga duchor qilar edi. Ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, u hatto ularning tanasidan go'sht bo'laklarini tishlagan. Taxminlarga ko'ra, u terror hukmronligi davrida yuzlab qurbonlarni o'ldirgan.
Batorining xatti-harakatlari oxir-oqibat jamiyatda yo'qolgan qizlar va Sejte qal'asidagi g'alati harakatlar haqida mish-mishlar tarqalgach, ma'lum bo'ldi. 1610-yilda qirol Matias II Batorining xatti-harakatlarini tekshirishni buyurdi. Sud jarayonida hech qanday guvoh unga qarshi ko‘rsatma bermagan bo‘lsa-da, omon qolganlar va sheriklarining ko‘rsatmalari unga qarshi dalil sifatida ishlatilgan.
Batori ko'plab jinoyatlarda aybdor deb topildi va umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi. Biroq, uning yuqori ijtimoiy mavqei tufayli u qatl qilinmadi, aksincha, 1614-yilda vafotigacha o'z qal'asidagi xonaga qamaldi.
YElizabet Batori atrofidagi afsona vaqt o'tishi bilan juda shov-shuvga aylandi, u haqida vampirga o'xshash xatti-harakatlar va g'ayritabiiy kuchlar haqidagi ertaklar aytildi.Uning yana bir taxallusi "qonli Drakula" hisoblanadi
Ammo shuni ta'kidlash kerakki, Batoriga qarshi ko'plab dalillar mish-mishlar va mubolag'alarga asoslangan.Shunga qaramay, YElizabet Batori sadizm va shafqatsizlik bilan bog'liq tarixdagi eng mashhur shaxslardan biri.
@toponomik
👍1
#shunchaki
ESTUDIANTES de LA PLATA
Club Estudiantes de La Plata ( ispancha talaffuzi: klub estuˈðjantes ðe la ˈplata lit. "La Platadan kelgan talabalar"), oddiygina Estudiantes de La Plata deb ataladi , Argentinaning La Plata shahrida joylashgan professional sport klubidir. Klubning futbol jamoasi hozirda o'z tarixining ko'p qismini o'tkazgan Primera Divizionida ishtirok etadi.
Klub Argentinada muvaffaqiyatli jamoa. 1967 yilda Estudiantes an'anaviy " katta beshlik "dan tashqarida professional liga chempionligini qo'lga kiritgan birinchi jamoa bo'ldi . U to'rtta qo'shimcha liga chempionligini qo'lga kiritdi va oltita xalqaro unvonni qo'lga kiritib, xalqaro miqyosda katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Estudiantesning xalqaro chempionliklari - to'rtta Libertador kubogi (jumladan, uchta ketma-ket 1968 yildan 1970 yilgacha), Qit'alararo kubok va Amerikalararo kubok .
Klub 1905-yilda bir guruh o'yinchilar va muxlislar futboldan ko'ra yopiq sportni afzal ko'rgan Gimnasia de La Platadan ajralib chiqishga qaror qilganlarida tashkil etilgan. Ikki klub o'rtasidagi o'yinlar Platense Clasico deb nomlanadi .
Estudiantes raqobatlashadigan boshqa sport turlari - basketbol , jamoaviy gandbol , dasht xokkeyi , golf , suzish , dzyudo va voleybol .
Klub Tarixi :
1905-yilda La-Plata shahridagi bir guruh futbolchilar va muxlislar shaharning asosiy klubi bo'lmish Gimnasia y Esgrimadan ajralib chiqishga qaror qilishdi, chunki Gimnaziya rahbariyati 13 va 71-ko'chalarda o'z maydonlari yopilganidan keyin futbolga e'tibor bermadi.
Migel Gutierrez, klubning birinchi prezidenti.Shunday qilib, 1905-yil 4- avgustda La-Plata shahrining 7-ko'chasida joylashgan "Nyu-York" poyabzal do'konida, 57 va 58 o'rtasida, klub "Club Atletico Estudiantes" nomi bilan tashkil etilgan.Uning birinchi prezidenti Migel Gutierrez o'sha kechada, klub nizomi №1 kartali a'zo Alfredo Lartigue tomonidan tuzilgan kechada saylangan. Tashkilot tashkil etilganidan beri asosan futbolga bag'ishlangan edi, ammo yillar davomida klub kengayib , basketbol , gandbol , maydon xokkeyi , tennis , suzish va golf va boshqalarni o'z ichiga oldi.
1906-yil 28-fevralda Estudiantes 1900-1911 yillar oralig‘ida o‘nta chempionlikni qo‘lga kiritgan bitiruvchilar sharafiga chiziqli qizil va oq rangli futbol formasini qabul qildi. Biroq, dastlabki yillarda Estudiantes oq chiziqli qizil ko‘ylakdan foydalanishga majbur bo‘ldi.Chunki liga ma'murlari forma Bitiruvchilarnikiga juda o'xshash deb qaror qilishdi.
@toponomik
ESTUDIANTES de LA PLATA
Club Estudiantes de La Plata ( ispancha talaffuzi: klub estuˈðjantes ðe la ˈplata lit. "La Platadan kelgan talabalar"), oddiygina Estudiantes de La Plata deb ataladi , Argentinaning La Plata shahrida joylashgan professional sport klubidir. Klubning futbol jamoasi hozirda o'z tarixining ko'p qismini o'tkazgan Primera Divizionida ishtirok etadi.
Klub Argentinada muvaffaqiyatli jamoa. 1967 yilda Estudiantes an'anaviy " katta beshlik "dan tashqarida professional liga chempionligini qo'lga kiritgan birinchi jamoa bo'ldi . U to'rtta qo'shimcha liga chempionligini qo'lga kiritdi va oltita xalqaro unvonni qo'lga kiritib, xalqaro miqyosda katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Estudiantesning xalqaro chempionliklari - to'rtta Libertador kubogi (jumladan, uchta ketma-ket 1968 yildan 1970 yilgacha), Qit'alararo kubok va Amerikalararo kubok .
Klub 1905-yilda bir guruh o'yinchilar va muxlislar futboldan ko'ra yopiq sportni afzal ko'rgan Gimnasia de La Platadan ajralib chiqishga qaror qilganlarida tashkil etilgan. Ikki klub o'rtasidagi o'yinlar Platense Clasico deb nomlanadi .
Estudiantes raqobatlashadigan boshqa sport turlari - basketbol , jamoaviy gandbol , dasht xokkeyi , golf , suzish , dzyudo va voleybol .
Klub Tarixi :
1905-yilda La-Plata shahridagi bir guruh futbolchilar va muxlislar shaharning asosiy klubi bo'lmish Gimnasia y Esgrimadan ajralib chiqishga qaror qilishdi, chunki Gimnaziya rahbariyati 13 va 71-ko'chalarda o'z maydonlari yopilganidan keyin futbolga e'tibor bermadi.
Migel Gutierrez, klubning birinchi prezidenti.Shunday qilib, 1905-yil 4- avgustda La-Plata shahrining 7-ko'chasida joylashgan "Nyu-York" poyabzal do'konida, 57 va 58 o'rtasida, klub "Club Atletico Estudiantes" nomi bilan tashkil etilgan.Uning birinchi prezidenti Migel Gutierrez o'sha kechada, klub nizomi №1 kartali a'zo Alfredo Lartigue tomonidan tuzilgan kechada saylangan. Tashkilot tashkil etilganidan beri asosan futbolga bag'ishlangan edi, ammo yillar davomida klub kengayib , basketbol , gandbol , maydon xokkeyi , tennis , suzish va golf va boshqalarni o'z ichiga oldi.
1906-yil 28-fevralda Estudiantes 1900-1911 yillar oralig‘ida o‘nta chempionlikni qo‘lga kiritgan bitiruvchilar sharafiga chiziqli qizil va oq rangli futbol formasini qabul qildi. Biroq, dastlabki yillarda Estudiantes oq chiziqli qizil ko‘ylakdan foydalanishga majbur bo‘ldi.Chunki liga ma'murlari forma Bitiruvchilarnikiga juda o'xshash deb qaror qilishdi.
@toponomik
#mifologiya
HULDRA
Huldra - Skandinaviya mifologiyasidagi mavjudot bo'lib, u ko'pincha go'zal, jozibali,sochlari uzun ayol sifatida tasvirlangan, . Biroq, uning yashirin dumi borligi aytiladi.U dumini yubka yoki ko'ylagi ostida yashiradi. Huldralar o'rmon ruhlari yoki Skandinaviya o'rmonlarida yashaydigan g'ayritabiiy mavjudotlar deb ishoniladi.
Afsonaga ko'ra, Huldra ko'pincha yosh yigitlarni o'zining go'zalligi va sehrli qo'shiqlari bilan o'rmonga jalb qiladi. Ularning e'tiborini jalb qilgandan so'ng, ular o'zlarining jozibali kuchlarini ishlatib, ularni o'rmonga chuqurroq olib borishdi, u yerda ular abadiy g'oyib bo'lishadi yoki toshga aylanadilar. Ularga qarshilik ko'rsatgan har qanday odam omadsizlik yoki kasallik bilan la'natlanishi aytilgan.
Huldralar ham unumdorlik bilan bog'liq bo'lib, ular o'rmondagi hayvonlar va o'simliklarning himoyachisi ekanligiga ishonishgan. Ular ba'zan ularga mehribonlik ko'rsatganlarni mukofotlaydigan xayrixoh mavjudotlar sifatida ko'rilgan. Agar biror kishi Huldra bilan yaxshi munosabatda bo'lsa, ular omad va barakalarga ega bo'ladilar, deb ishonishgan.
Ba'zi hikoyalarda Huldra inson chaqaloqlarini o'g'irlab ketishlari va ularning o'rniga o'zlarining g'ayritabiiy nasllarini qo'yishlari aytilgan. Bu o'zgaruvchan odamlar odamlarning xonadonlarida o'sadi, lekin g'alati xatti-harakatlar yoki qobiliyatlarga ega bo'lib, ko'pincha yomonlik yoki muammolarni keltirib chiqaradi.
Huldra afsonasining kelib chiqishi noma'lum, ammo u nasroniylikdan oldingi davrda odamlar tabiat ruhlarini hurmat qilgan va g'ayritabiiy mavjudotlar mavjudligiga ishongan davrda paydo bo'lgan deb taxmin qilinadi. Huldras kontseptsiyasi Skandinaviya folklorida avloddan-avlodga o'tib kelgan va bugungi kunda Skandinaviyadagi mashhur madaniyatning bir qismi bo'lib qolmoqda.
@toponomik
HULDRA
Huldra - Skandinaviya mifologiyasidagi mavjudot bo'lib, u ko'pincha go'zal, jozibali,sochlari uzun ayol sifatida tasvirlangan, . Biroq, uning yashirin dumi borligi aytiladi.U dumini yubka yoki ko'ylagi ostida yashiradi. Huldralar o'rmon ruhlari yoki Skandinaviya o'rmonlarida yashaydigan g'ayritabiiy mavjudotlar deb ishoniladi.
Afsonaga ko'ra, Huldra ko'pincha yosh yigitlarni o'zining go'zalligi va sehrli qo'shiqlari bilan o'rmonga jalb qiladi. Ularning e'tiborini jalb qilgandan so'ng, ular o'zlarining jozibali kuchlarini ishlatib, ularni o'rmonga chuqurroq olib borishdi, u yerda ular abadiy g'oyib bo'lishadi yoki toshga aylanadilar. Ularga qarshilik ko'rsatgan har qanday odam omadsizlik yoki kasallik bilan la'natlanishi aytilgan.
Huldralar ham unumdorlik bilan bog'liq bo'lib, ular o'rmondagi hayvonlar va o'simliklarning himoyachisi ekanligiga ishonishgan. Ular ba'zan ularga mehribonlik ko'rsatganlarni mukofotlaydigan xayrixoh mavjudotlar sifatida ko'rilgan. Agar biror kishi Huldra bilan yaxshi munosabatda bo'lsa, ular omad va barakalarga ega bo'ladilar, deb ishonishgan.
Ba'zi hikoyalarda Huldra inson chaqaloqlarini o'g'irlab ketishlari va ularning o'rniga o'zlarining g'ayritabiiy nasllarini qo'yishlari aytilgan. Bu o'zgaruvchan odamlar odamlarning xonadonlarida o'sadi, lekin g'alati xatti-harakatlar yoki qobiliyatlarga ega bo'lib, ko'pincha yomonlik yoki muammolarni keltirib chiqaradi.
Huldra afsonasining kelib chiqishi noma'lum, ammo u nasroniylikdan oldingi davrda odamlar tabiat ruhlarini hurmat qilgan va g'ayritabiiy mavjudotlar mavjudligiga ishongan davrda paydo bo'lgan deb taxmin qilinadi. Huldras kontseptsiyasi Skandinaviya folklorida avloddan-avlodga o'tib kelgan va bugungi kunda Skandinaviyadagi mashhur madaniyatning bir qismi bo'lib qolmoqda.
@toponomik
#shunchaki
HINDISTONNING RAZVEDKACHI HAYVONLARI
Hindiston birinchi navbatda delfinlar va itlardan razvedka maqsadlarida foydalanadi. Delfinlar Hindiston harbiy-dengiz kuchlari tomonidan minalarni aniqlash, suv ostidagi obyektlarni aniqlash, qidiruv-qutqaruv ishlarida yordam ko‘rsatish kabi vazifalarni bajarish uchun o‘qitiladi. Itlar turli xavfsizlik agentliklari tomonidan bombani aniqlash, kuzatish va qidiruv operatsiyalari kabi vazifalar uchun ishlatiladi.
Ba'zi mamlakatlarda xususan Hindistonda ma'lum vaziyatlarda razvedka ma'lumotlarini yig'ish uchun miniatyura kameralari yoki GPS-trekerlar bilan jihozlangan yirtqich qushlardan(asosan lochin) foydalanish bo'yicha tajriba o'tkazildi. Ushbu qushlarni ma'lum hududlar bo'ylab uchib o'tishga va real vaqt rejimida ma'lumotlarni qayta ishlovchilarga uzatishga o'rgatish mumkin. Shunga qaramay, bugungi kunda bu texnika keng qo'llanilmaydi.
@toponomik
HINDISTONNING RAZVEDKACHI HAYVONLARI
Hindiston birinchi navbatda delfinlar va itlardan razvedka maqsadlarida foydalanadi. Delfinlar Hindiston harbiy-dengiz kuchlari tomonidan minalarni aniqlash, suv ostidagi obyektlarni aniqlash, qidiruv-qutqaruv ishlarida yordam ko‘rsatish kabi vazifalarni bajarish uchun o‘qitiladi. Itlar turli xavfsizlik agentliklari tomonidan bombani aniqlash, kuzatish va qidiruv operatsiyalari kabi vazifalar uchun ishlatiladi.
Ba'zi mamlakatlarda xususan Hindistonda ma'lum vaziyatlarda razvedka ma'lumotlarini yig'ish uchun miniatyura kameralari yoki GPS-trekerlar bilan jihozlangan yirtqich qushlardan(asosan lochin) foydalanish bo'yicha tajriba o'tkazildi. Ushbu qushlarni ma'lum hududlar bo'ylab uchib o'tishga va real vaqt rejimida ma'lumotlarni qayta ishlovchilarga uzatishga o'rgatish mumkin. Shunga qaramay, bugungi kunda bu texnika keng qo'llanilmaydi.
@toponomik
#termin
"OQ YOQALI" jinoyatchilar
Kriminologiyada “oq yoqali” atamasi jismoniy shaxslar tomonidan kasbiy yoki tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanadigan zo‘ravonliksiz jinoyatlarga ishora qiladi. Bu jinoyatlar, odatda, yolg'on, firibgarlik yoki shaxsiy manfaat uchun moliyaviy manipulyatsiyani o'z ichiga oladi.
Oq yoqali jinoyatlar ko'pincha rahbarlar, menejerlar yoki moliya, buxgalteriya yoki huquq kabi sohalardagi mutaxassislar kabi hokimiyat lavozimlarida bo'lgan shaxslar tomonidan sodir etiladi. Bu jinoyatlar orasida o‘zlashtirish, insayder savdosi, pul yuvish, poraxo‘rlik va qimmatli qog‘ozlar bilan bog‘liq firibgarlik va boshqalar kiradi.
Jismoniy kuch yoki zo'ravonlik bilan bog'liq an'anaviy "ko'k yoqa" jinoyatlaridan farqli o'laroq, oq yoqali jinoyatlar aldash, manipulyatsiya va ishonchni suiiste'mol qilishga tayanishi bilan tavsiflanadi. Oq yoqali jinoyatchilar ko‘pincha o‘z bilimlari, ko‘nikmalari va lavozimlaridan foydalanib, qonuniy ko‘rinishda noqonuniy faoliyatni amalga oshiradilar.
Oq yoqali jinoyatlar jiddiy moliyaviy va ijtimoiy ta'sir ko'rsatishi mumkin, bu jismoniy shaxslarga, korxonalarga va hatto butun iqtisodiyotga ta'sir qiladi. Ular ko'pincha murakkab sxemalarni o'z ichiga oladi va fosh etish va jinoiy javobgarlikka tortish uchun maxsus tergov usullarini talab qiladi.
"Oq yoqali" atamasi 1939-yilda sotsiolog Edvin Sazerlend tomonidan ushbu turdagi jinoyatlarni tavsiflash uchun kiritilgan. Sazerlendning ta'kidlashicha, jinoyatchilarning ijtimoiy mavqei va ta'siri tufayli oq yoqali jinoyatlar ko'pincha e'tibordan chetda yoki an'anaviy ko'cha jinoyatlariga nisbatan yumshoqroq munosabatda bo'ladi.
So'nggi yillarda oq yoqalilar tomonidan sodir etilgan jinoyatlarning jiddiyligini e'tirof etish va bunday huquqbuzarliklarning oldini olish va jazolash uchun tartibga solish va nazoratni kuchaytirishga qaratilgan sa'y-harakatlar tobora ortib bormoqda.
@toponomik
"OQ YOQALI" jinoyatchilar
Kriminologiyada “oq yoqali” atamasi jismoniy shaxslar tomonidan kasbiy yoki tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanadigan zo‘ravonliksiz jinoyatlarga ishora qiladi. Bu jinoyatlar, odatda, yolg'on, firibgarlik yoki shaxsiy manfaat uchun moliyaviy manipulyatsiyani o'z ichiga oladi.
Oq yoqali jinoyatlar ko'pincha rahbarlar, menejerlar yoki moliya, buxgalteriya yoki huquq kabi sohalardagi mutaxassislar kabi hokimiyat lavozimlarida bo'lgan shaxslar tomonidan sodir etiladi. Bu jinoyatlar orasida o‘zlashtirish, insayder savdosi, pul yuvish, poraxo‘rlik va qimmatli qog‘ozlar bilan bog‘liq firibgarlik va boshqalar kiradi.
Jismoniy kuch yoki zo'ravonlik bilan bog'liq an'anaviy "ko'k yoqa" jinoyatlaridan farqli o'laroq, oq yoqali jinoyatlar aldash, manipulyatsiya va ishonchni suiiste'mol qilishga tayanishi bilan tavsiflanadi. Oq yoqali jinoyatchilar ko‘pincha o‘z bilimlari, ko‘nikmalari va lavozimlaridan foydalanib, qonuniy ko‘rinishda noqonuniy faoliyatni amalga oshiradilar.
Oq yoqali jinoyatlar jiddiy moliyaviy va ijtimoiy ta'sir ko'rsatishi mumkin, bu jismoniy shaxslarga, korxonalarga va hatto butun iqtisodiyotga ta'sir qiladi. Ular ko'pincha murakkab sxemalarni o'z ichiga oladi va fosh etish va jinoiy javobgarlikka tortish uchun maxsus tergov usullarini talab qiladi.
"Oq yoqali" atamasi 1939-yilda sotsiolog Edvin Sazerlend tomonidan ushbu turdagi jinoyatlarni tavsiflash uchun kiritilgan. Sazerlendning ta'kidlashicha, jinoyatchilarning ijtimoiy mavqei va ta'siri tufayli oq yoqali jinoyatlar ko'pincha e'tibordan chetda yoki an'anaviy ko'cha jinoyatlariga nisbatan yumshoqroq munosabatda bo'ladi.
So'nggi yillarda oq yoqalilar tomonidan sodir etilgan jinoyatlarning jiddiyligini e'tirof etish va bunday huquqbuzarliklarning oldini olish va jazolash uchun tartibga solish va nazoratni kuchaytirishga qaratilgan sa'y-harakatlar tobora ortib bormoqda.
@toponomik
👍1
#shunchaki
LOGOSIDA HAYVON TASVIRLANGAN FUTBOL KLUBLARI 1-QISM
1. Vulverxempton (bo'rilar)
2. Lester Siti (tulkilar)
3. Atletiko Madrid (Ayiq)
4. Aston Villa (sherlar)
5. Kristal palace (burgutlar)
6. Norvich Siti (Kanareykalar)
7. Xaddersfild Taun (Teryerlar)
8. Ayntraxt Frankfurt (Burgutlar)
9. Fenerbaxche (sariq kanareykalar)
10. Beshiktosh JK (qora burgutlar)
Eslatma: Beshiktosh va Fenerbaxche klublarining eski logolarida burgut va kanareyka tasvirlangan.Yangilangan logolarida bu qushlar yo‘q.
@toponomik
LOGOSIDA HAYVON TASVIRLANGAN FUTBOL KLUBLARI 1-QISM
1. Vulverxempton (bo'rilar)
2. Lester Siti (tulkilar)
3. Atletiko Madrid (Ayiq)
4. Aston Villa (sherlar)
5. Kristal palace (burgutlar)
6. Norvich Siti (Kanareykalar)
7. Xaddersfild Taun (Teryerlar)
8. Ayntraxt Frankfurt (Burgutlar)
9. Fenerbaxche (sariq kanareykalar)
10. Beshiktosh JK (qora burgutlar)
Eslatma: Beshiktosh va Fenerbaxche klublarining eski logolarida burgut va kanareyka tasvirlangan.Yangilangan logolarida bu qushlar yo‘q.
@toponomik
#toponim #etimologiya
TERMIZ
Termiz - O'zbekistondagi eng qadimiy shaharlardan biri va Surxondaryo
viloyatining markazi. Shahar miloddan avvalgi IV - III asrlarda 10 gektar mavdonni egallagan. Mashhur tarixchi Hofizi Abro'yning yozishicha, shahar nomi Amudaryoning narigi tarafidaligiga qaratilib, baqtriyacha “Taramastxa”("narigi sohildagi manzil”) so'zidan olingan va asrlar davomida turlicha atalib kelingan. Masalan: Antioxiya, Demetrais, Tarmid, Tarmiz, Tami, Tamo va hokozo. Shahar X asrdan boshlab Termiz deb atala boshlagan.
@toponomik
TERMIZ
Termiz - O'zbekistondagi eng qadimiy shaharlardan biri va Surxondaryo
viloyatining markazi. Shahar miloddan avvalgi IV - III asrlarda 10 gektar mavdonni egallagan. Mashhur tarixchi Hofizi Abro'yning yozishicha, shahar nomi Amudaryoning narigi tarafidaligiga qaratilib, baqtriyacha “Taramastxa”("narigi sohildagi manzil”) so'zidan olingan va asrlar davomida turlicha atalib kelingan. Masalan: Antioxiya, Demetrais, Tarmid, Tarmiz, Tami, Tamo va hokozo. Shahar X asrdan boshlab Termiz deb atala boshlagan.
@toponomik
Панадаги талантлардан
ТУРИП
Турип-турип хаёлимга келди турип,
Ўша йили кечиктирмай экдим турип.
Турип-турип кузга бориб пишди турип,
Ўз-ўзимга тан бервордим турип-турип.
Яхши ҳосил берар экан, дўстлар, турип,
Бошқа нарса экармидим турип-турип.
Бозорларда зерикаман турип-турип,
“Олинг турип” деб қўяман қирқиб турип.
Нозанинлар ўтиб қолар турип-турип,
Мен уларга қарармидим хотин турип.
Тўйлар қилдим, бахтли бўлдим, сабаб – турип,
Кеннойизга эслатаман арчиб турип.
Ҳаётимнинг рамзи бўлди бу нок турип,
Сенга шараф, сенга кўп шон дейман, турип.
Узр сўрай мен сизлардан турип-турип,
Чунки, шеърим ўқиб бердим тикка турип.
Рашидхон БОТИРХОНОВ.
Қўқон шаҳри.
ТУРИП
Турип-турип хаёлимга келди турип,
Ўша йили кечиктирмай экдим турип.
Турип-турип кузга бориб пишди турип,
Ўз-ўзимга тан бервордим турип-турип.
Яхши ҳосил берар экан, дўстлар, турип,
Бошқа нарса экармидим турип-турип.
Бозорларда зерикаман турип-турип,
“Олинг турип” деб қўяман қирқиб турип.
Нозанинлар ўтиб қолар турип-турип,
Мен уларга қарармидим хотин турип.
Тўйлар қилдим, бахтли бўлдим, сабаб – турип,
Кеннойизга эслатаман арчиб турип.
Ҳаётимнинг рамзи бўлди бу нок турип,
Сенга шараф, сенга кўп шон дейман, турип.
Узр сўрай мен сизлардан турип-турип,
Чунки, шеърим ўқиб бердим тикка турип.
Рашидхон БОТИРХОНОВ.
Қўқон шаҳри.
👍1
#tarix
DESMOND TUTU
Desmond Tutu - Janubiy Afrikaning taniqli anglikan episkopi, ilohiyotshunos va inson huquqlari faoli. U 1931 yil 7 oktyabrda Janubiy Afrikaning Klerksdorp shahrida tug'ilgan. Tutu Janubiy Afrikada aparteidga qarshi kurashda muhim rol o'ynagan va butun hayoti davomida ijtimoiy adolat va tenglik tarafdori bo'lgan.
Tutu 1961 yilda anglikan ruhoniysi etib tayinlangan va keyinchalik Yoxannesburgdagi Avliyo Meri soborining birinchi qora tanli dekani bo‘lgan. U 1980-yillarda oʻsha paytda Janubiy Afrika hukumati tomonidan qoʻllanilgan irqiy ajratish va kamsitish tizimi boʻlgan aparteidga qarshi chiqqani uchun xalqaro eʼtirofga sazovor boʻlgan.
1984 yilda Tutu aparteidga qarshi zo'ravonliksiz kurashi uchun Tinchlik uchun Nobel mukofotiga sazovor bo'ldi. U o'z platformasidan aparteid tugaganidan keyin yarashuv va kechirimlilikni targ'ib qilish uchun foydalangan va o'sha davrda inson huquqlari buzilishini tekshirish uchun tashkil etilgan Haqiqat va yarashuv komissiyasida hal qiluvchi rol o'ynagan.
1996 yilda Keyptaun arxiyepiskopi sifatida nafaqaga chiqqanidan so'ng, Tutu turli xil ijtimoiy adolat ishlarida faol bo'lib qoldi. Uning faoliyati qashshoqlik, OIV/OITSning oldini olish va davolash, gender tengligi kabi masalalarga qaratilgan. U, shuningdek, Janubiy Afrikada va butun dunyoda korruptsiya va adolatsizlikning ochiq tanqidchisi bo'lgan.
Desmond Tutu faolligi va jamiyatga qo'shgan hissasi uchun ko'plab mukofot va mukofotlarga sazovor bo'lgan. Tinchlik uchun Nobel mukofotidan tashqari, u butun dunyo universitetlarining faxriy unvonlari bilan taqdirlangan. Tutu o'zining xarizmatik shaxsiyati, yuqumli kulgisi va tinchlik va adolatni targ'ib qilishga sodiqligi bilan mashhur.
So'nggi yillarda sog'lig'i bilan bog'liq muammolarga duch kelganiga qaramay, Desmond Tutu 2021-yil 26-dekabrigacha(ya‘ni vafotigacha) tinchlik o'rnatish, ijtimoiy adolat, ta'lim, sog'liqni saqlash va inson huquqlarini global miqyosda targ'ib qilishga qaratilgan Desmond & Leah Tutu Legacy Foundation jamg'armasi orqali targ'ibot ishlarida ishtirok etishda davom etib keldi.
Desmond Tutuning hayotiy hikoyasi uning adolat, tenglik va inson huquqlari uchun kurashga sodiqligidan dalolat beradi va uni Janubiy Afrika tarixidagi eng nufuzli shaxslardan biriga aylantiradi.
@toponomik
DESMOND TUTU
Desmond Tutu - Janubiy Afrikaning taniqli anglikan episkopi, ilohiyotshunos va inson huquqlari faoli. U 1931 yil 7 oktyabrda Janubiy Afrikaning Klerksdorp shahrida tug'ilgan. Tutu Janubiy Afrikada aparteidga qarshi kurashda muhim rol o'ynagan va butun hayoti davomida ijtimoiy adolat va tenglik tarafdori bo'lgan.
Tutu 1961 yilda anglikan ruhoniysi etib tayinlangan va keyinchalik Yoxannesburgdagi Avliyo Meri soborining birinchi qora tanli dekani bo‘lgan. U 1980-yillarda oʻsha paytda Janubiy Afrika hukumati tomonidan qoʻllanilgan irqiy ajratish va kamsitish tizimi boʻlgan aparteidga qarshi chiqqani uchun xalqaro eʼtirofga sazovor boʻlgan.
1984 yilda Tutu aparteidga qarshi zo'ravonliksiz kurashi uchun Tinchlik uchun Nobel mukofotiga sazovor bo'ldi. U o'z platformasidan aparteid tugaganidan keyin yarashuv va kechirimlilikni targ'ib qilish uchun foydalangan va o'sha davrda inson huquqlari buzilishini tekshirish uchun tashkil etilgan Haqiqat va yarashuv komissiyasida hal qiluvchi rol o'ynagan.
1996 yilda Keyptaun arxiyepiskopi sifatida nafaqaga chiqqanidan so'ng, Tutu turli xil ijtimoiy adolat ishlarida faol bo'lib qoldi. Uning faoliyati qashshoqlik, OIV/OITSning oldini olish va davolash, gender tengligi kabi masalalarga qaratilgan. U, shuningdek, Janubiy Afrikada va butun dunyoda korruptsiya va adolatsizlikning ochiq tanqidchisi bo'lgan.
Desmond Tutu faolligi va jamiyatga qo'shgan hissasi uchun ko'plab mukofot va mukofotlarga sazovor bo'lgan. Tinchlik uchun Nobel mukofotidan tashqari, u butun dunyo universitetlarining faxriy unvonlari bilan taqdirlangan. Tutu o'zining xarizmatik shaxsiyati, yuqumli kulgisi va tinchlik va adolatni targ'ib qilishga sodiqligi bilan mashhur.
So'nggi yillarda sog'lig'i bilan bog'liq muammolarga duch kelganiga qaramay, Desmond Tutu 2021-yil 26-dekabrigacha(ya‘ni vafotigacha) tinchlik o'rnatish, ijtimoiy adolat, ta'lim, sog'liqni saqlash va inson huquqlarini global miqyosda targ'ib qilishga qaratilgan Desmond & Leah Tutu Legacy Foundation jamg'armasi orqali targ'ibot ishlarida ishtirok etishda davom etib keldi.
Desmond Tutuning hayotiy hikoyasi uning adolat, tenglik va inson huquqlari uchun kurashga sodiqligidan dalolat beradi va uni Janubiy Afrika tarixidagi eng nufuzli shaxslardan biriga aylantiradi.
@toponomik
