چند نکته درباره روان‌درمانی تحلیلی کارکردی (FAP)
علی فیضی

رواندرمانی تحلیلی کارکردی چیست و چه طور موثر واقع می‌شود؟
روان‌درمانی معمولا در اتاق کلنیک به صورت یک به یک و به مدت یک ساعت در هفته انجام می‌شود. جا دارد بپرسیم چطور چیزی که در یک اتاق بین دو نفر و در هفته به مدت یک ساعت اتفاق می‌افتد روی زندگی روزمره درمانجو اثر می‌گذارد؟ پاسخ در تعیین دقیق رفتارهایی نهفته است که درمانجو در داخل اتاق درمانگر از خود نشان می‌دهد و مربوط یا مشابه رفتارهایی است که او در خاج از اتاق درمان از خود نشان می‌دهد و روی کارکرد روابط اجتماعی او اثری مضر یا مفید دارد. در FAP ما چنین رفتارهایی را رفتارهای آماج بالینی (رآب) می‌نامیم و می‌توانیم رآب‌های مطلوب را تقویت و رآب‌های نامطلوب را کاهش دهیم. هرکاری که درمانگر انجام می‌دهد روی درمانجو اثر دارد و کمکی که درمانگر می‌تواند به درمانجو برساند تشخیص، فراخوانی و واکنش نشان داد به رآب‌ها است. هر اقدام درمانگر به خوبی آموزش‌دیده و با تجربه یکی از اثرات مذکور را برجای می‌گذارد.
چه کسانی FAP را ابداع کردند؟
دکتر رابرت کوهلنبرگ از دانشگاه واشنگتن و دکتر ماویس سای اولین اثر خود در مورد FAP را در سال 1987 منتشر کردند. از آن زمان تا کنون ایشان کار خود را به طور پیوسته بهبود بخشیده‌اند و به همراه شاگردان خود 4 کتاب و تعداد زیادی فصل کتاب در مورد FAP نوشته‌اند. این رویکرد از آن زمان تاکنون مورد مطالعه بسیاری قرار گرفته است و معلوم شده که یک ابزار مبتنی بر شواهد بسیار موثر برای انواع اختلالات روان‌شناختی است.
کدام درمانجویان از FAP بیشترین استفاده را می‌برند؟
تکنیک‌های FAP برای درمانجویانی بیشترین فایده را دارد که به دنبال یک تجربه درمانی عمیق، هیجانی و شدید هستند. این درمان همچنین برای آن درمانجویانی مناسب است که:
1. درمان‌های شناختی رفتاری سنتی به اندازه کافی برایشان سودمند نبوده است.
2. در برقراری روابط صمیمانه هیجانی یا روابط کارآمد با دیگران مشکل دارند.
3. مشکلات رابطه‌ای مزمن و گسترده‌ای دارند که معمولا به نام اختلال شخصیت شناخته می‌شود.

در FAP به دنبال رسیدن به کدام اهداف درمانی هستیم؟
هدف درمانی در مورد هر درمانجو معمولا متفاوت است اما می‌توان گفت حداقل می‌خواهیم درمانجو رفته‌رفته به این توانایی‌ها دست بیابد:
1. یادگیری درخواست نیازها
2. اعتماد کردن کارآمد
3. پذیرش عشق و ارزشمند شمرده شدن از سوی دیگران
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

#علی_فیضی
#FAP
#موج_سوم_رفتاردرمانی

آیا شنوندۀ خوبی هستید؟
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

سوء تفاهم‌های دیرپا دربارۀ رفتارگرایی (بخش اول)
ترجمه و تالیف: علی فیضی

پس‌زمینه‌ای کوتاه دربارۀ این مبحث
رفتارگرایی فلسفۀ علمی است که زیربنای روانشناسی رفتاری را می‌سازد. این فلسفۀ علم در طول صد سال گذشته شکل‌های گوناگونی به خود گرفته است و همۀ این شکل‌ها کمابیش مورد سوءبرداشت یا سوء تفاهم قرار گرفته‌اند. ریشۀ این سوءبرداشت‌ها را شاید بتوان تا نام و کار ایوان پاولوف پی گرفت؛ فردی که عموما پدر رفتارگرایی در نظر گرفته می‌شود. فیزیولوژیست صاحب‌نام و برندۀ جایزۀ نوبل که که با مطالعه دربارۀ بازتاب‌های بزاقی سگ‌ها به یافته‌هایی دربارۀ اصول حاکم بر رفتار موجودات رسید. او در درطی مطالعات خود با سگ‍ها متوجه شد که این حیوانات در مواجهه با محرک‌هایی که قبلا با حاضر بودن غذا تداعی شده بودند همان پاسخ‍هایی را نشان می‌دهند که با حضور واقعی غذا از خود بروز می‌دادند. او این فرایند را شرطی‌سازی کلاسیک نامید (پاولوف، 1927) [1].
کردار شناسی به نام جان واتسون که در آغاز کار خود دربارۀ غریزه‌ها مطالعه می‌کرد در مورد پژوهش‌های پاولف مطلع شد و کار او را پی گرفت. او در نهایت چیزی را به وجود آورد که روانشناسی محرک-پاسخ یا رفتارگرایی روش‌شناختی نامیده شد. واتسون در 1913 مقاله‌ای نوشت که به طور غیر رسمی به نام مانیفست رفتارگرا مشهور شد. عنوان اصلی مقاله این بود: ”روانشناسی آن‌گونه که یک رفتارگرا آن را در نظر می‌گیرد“ (واتسون، 1913) [2]. سعی واتسون در این مقاله بر این بود که روانشناسی را از ریشه‌های فلسفی آن جدا کند تا آن را درون قلمرو علم جای دهد. او به این منظور پیشنهاد کرد که فلسفۀ علم روانشناسی بایستی عینی و بدون ارجاع به وضعیت‌های درونی باشد چون این وضعیت‌های درونی بدون استفاده از درون‌بینی قابل مشاهده نیستند و درون‌بینی روشی نیست که به نتایج محکم و پایا منجر شود. واتسون با این پیشنهاد رویکرد افرادی نظیر ویلهلم وونت، ویلیام جیمز و ادوارد تیچنر را رد کرد. ایدۀ او این بود که آیندۀ روانشناسی در گرو فهم رابطۀ ما با محیط و چگونگی تاثیرگذاری روابط محرک-پاسخ بر رفتار است. جلوۀ برجستۀ آنچه او در نظر داشت در کتابی که در 1930 نوشت منتشر شد؛ کتابی که عنوان سادۀ ”رفتارگرایی“ را بر روی خود داشت (واتسون، 1930) [3]. این همان‌جایی است که سوءتفاهم‌ها دربارۀ رفتارگرایی آغاز شد.
منابع:

1. Pavlov, I., (1927/1960). Conditional Reflexes. Dover Publications, New York.
2. Watson, J. B., (1913). Psychology as the Behaviorist Views It. Psychological Review, 20, 158-177.
3. Watson, J. B., (1930). Behaviorism (revised edition). University of Chicago Press.
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

با همین دیدگان اشک آلود
از همین روزن گشوده به دود
به پرستو به گل به سبزه درود
به شکوفه به صبحدم به نسیم
به بهاری که میرسد از راه
نرم نرمک به ساز و سرود
ما که دلهایمان زمستان است
ما که خورشیدمان نمی خندد
ما که باغ و بهارمان پژمرد
ما که پای امیدمان فرسود
ما که در پیش چشم مان رقصید
این همه دود زیر چرخ کبود
سر راه شکوفه های بهار
گریه سر می دهیم با دل شاد
گریه شوق با تمام وجود
سالها می رود که از این دشت
بوی گل یا پرنده ای نگذشت
ماه دیگر دریچه ای نگشود
مهر دیگر تبسمی ننمود
اهرمن میگذشت و هر قدمش
نیز به هول و مرگ و وحشت بود
بانگ مهمیزهای آتش ریز
رقص شمشیر های خون آلود
اژدها میگذشت و نعره زنان
خشم و قهر و عتاب می فرمود
وز نفس های تند زهرآگین
باد همرنگ شعله برمیخاست
دود بر روی دود می افزود
هرگز از یاد دشتبان نرود
آنچه را اژدها فکند و ربود
اشک در چشم برگها نگذاشت
مرگ نیلوفران ساحل رود
دشمنی کرد با جهان پیوند
دوستی گفت با زمین بدرود
شاید ای خستگان وحشت دشت
شاید ای ماندگان ظلمت شب
در بهاری که میرسد از راه
گل خورشید آرزوهامان
سر زد از لای ابرهای حسود
شاید اکنون کبوتران امید
بال در بال آمدند فرود
پیش پای سحر بیفشان گل
سر راه صبا بسوزان عود
به پرستو به گل به سبزه درود
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

چشم نرگس به شقایق نگران است هنوز
(یادداشت محسن رنانی درباره سرانجام کار نرگس)

رواندرمانی تحلیلی کارکردی و اروین یالوم: یافتن شجاعت، عشق و آگاهی در مخلوقات فانی

علی فیضی

رواندرمانی تحلیلی کارکردی در ایران چندان شناخته شده نیست. من به این رویکرد علاقه مندم و کتابی در این مورد ترجمه کرده ام. چند مقاله و نوشته کوتاه هم در این مورد ترجمه کرده یا نوشته ام که در اینترنت قابل دسترسی است. این رویکرد درمانی شیوه ای جذاب، حساس و قدرتمند است که بر لحظه لحظه فرایند پویای رابطه بین درمانگر و درمانجو تاکید میکند و شفا را مولود ویژگی های خاص این رابطه همچون آگاهی درمانگر از رفتارهای مشکل ساز درمانجو، شجاعت فرخواندن آن رفتارهای مشکل ساز درمانجو و بیان صادقانه احساسات و افکار خود، با عشقی درمانگرانه به ان رفتارها پاسخ دادن و تقویت رفتارهای سازگارانه و کارامدتر میداند. همچنان که در آغاز به ان اشاره کردم این رویکرد در ایران چندان شناخته شده نیست و بدتر این که مثال های بالینی زیادی در مورد این رویکرد به فارسی در دسترس نیست و دانشجوی علاقه مند حتی اگر مبانی را به خوبی بخواند و بداند الگویی برای مشاهده کاربست این رویکرد در اختیار ندارد. این وضعیت از یکسو نیاز به ترجمه و تالیف بیشتر را برجسته میکند و از دیگرسو این فرصت را پیش میکشد که از مثال های دیگر رویکردها برای اشاره به آگاهی، عشق و شجاعت (سه فرایند درمانی رویکرد رواندرمانی تحلیلی کارکردی) برای مثال زدن استفاده کنیم. الغرض این که امروز موقع مطالعه داستان کوتاهی از کتاب مخلوقات فانی نوشته اروین یالوم به چنین مثالی برخوردم. داستان درباره درمانجویی به نام چارلز است که خود را دوست نمیدارد و وحشت رنجاندن افراد مهم زندگی اش را دارد. همین مساله باعث میشود که رابطه اش با درمانگر (یالوم) آن طور که بهتر است حقیقی نباشد و ترس مانع صداقت او میشود. درمانگر این نکته را در می یابد (اگاهی از رفتار مشکل ساز درمانجو) و از درمانجو دعوت میکند صادقتر و راحت تر باشد (شجاعت فراخوانی رفتار کارامدتر درمانجو). چارلز می پذیرد و سخن میگوید و یالوم هم با عشقی درمانگرانه (تقویت رفتار کارآمد درمانجو) سخنان درمانجو را میشنود و در مقابل از خود سخن میگوید تا رابطه درمانی زنده تر و قوی تر شود (شجاعت هیجانی بودن و ارایه تقویت های طبیعی). نتیجه این رقص درمانی زیبا پیشرفت رابطه درمانی و لاجرم نزدیک شدن چارلز به رفتارهایی زندگی سازتر است. داستان در نهایت با جلوه دیگری از صداقت و شجاعت درمانگر در بیان درونیاتش به پایان میرسد.
در پایان امیدوارم از این نوشته لذت برده باشید و علاقه مندی تان به رواندرمانی تحلیلی کارکردی افزایش پیدا کرده باشد. اگر در مورد این نوشته تاملی داشتید و نکته ای به نظرتان رسید خوشحال میشوم با من هم در میان بگذارید.
*این کتاب را انتشارات آوای مکتوب با عنوان مخلوقات فانی چند داستان دیگر باترجمه نیلوفر رحمانیان و مرجان معتمدحسینی منتشر کرده است.
@thirdwaveofBehaviorTherapy
#FAP

سوالی که در آغاز سال اهمیت خاصی دارد و بسیاری از ما از خود این سوال را می‌پرسیم: چطور زمان خودمان را به طور مناسب و موثری مدیریت کنیم؟
در این سخنرانی به این سوال پاسخی کلیدی داده می‌شود و آن تمرکز بر اولویت‌ها برای مدیریت زمان است. امری که در ACT تناسب زیادی با فرایند حل مساله بر اساس ارزش‌ها دارد.
#روشن‌_سازی_ارزش‌ها
#اقدام_متعهدانه
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy


نکاتی در خصوص مدیریت زمان از مجموعه فیلم های TED
http://www.aparat.com/v/FlT1k

نکات کوتاه بالینی در انجام ACT
نکتۀ اول
#علی_فیضی
#Learning_ACT

نکته اول:
هدف عمده ما در ACT برای استفاده از بهوشیاری این است که در هر آنچه انجام می‌دهیم به طور کامل درگیر بشویم. به این ترتیب تمرین بهوشیاری عملکرد ما را بهتر می‌کند، به اثربخشی رفتار ما می‌افزاید و احساس رضایت ما را افزایش می‌دهد.
یک نکته مهم در تمرین بهوشیاری در چهارچوب ACT انعطاف‌پذیری در استفاده از تکنیک‌های مربوط به این مهارت است. ما در فرایند ACT می‌توانیم از تمرین توجه‌آگاهی رسمی (مثلاً مراقبه) یا غیر رسمی و به صورت کوتاه (چند ثانیه) یا بلندمدت (15 دقیقه) استفاده کنیم.
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

نکات کوتاه بالینی در انجام ACT

#علی_فیضی
#Learning_ACT

نکته دوم:
هدف از کاربست توجه آگاهی در ACT کاهش وضعیت‌های هیجانی نامطلوب نظیر استرس، غم یا اضطراب یا خلاص شدن از دست آن‌ها نیست. با تمرین توجه‌آگاهی ما به دنبال این هستیم که به خودمان اجازه بدهیم تا احساساتمان آزادانه در وجود ما جریان پیدا کنند و از عبور این احساسات از بدن خود آگاه باشیم.

https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

نکات کوتاه بالینی در انجام ACT

#علی_فیضی
#Learning_ACT
نکته سوم
"معنای آمیختگی و هدف گسلش شناختی"
وقتی از آمیختگی با افکار، احساسات، هیجانات، خاطرات صحبت می‌کنیم منظورمان از آمیختگی محدود شدن رفتار در واکنش به آن تجربه‌های درونی است. هدف از گسلش هم کاهش اثر و نفوذ شناخت‌ها روی رفتار است. هم‌چنان که از شناخت‌ها از جمله افکار، باورها، ایده‌ها، مفروضه‌ها می‌گسلیم این رویدادها تاثیر کمتری روی رفتار ما می‌گذارند و ما به همین دلیل کنترل بسیار بیشتری روی رفتار خود پیدا می‌کنیم.به عبارت دیگر از طریق گسلش، آزادی بیشتری برای رفتار موثر و هدایت شده توسط ارزش‌هایمان کسب میکنیم.
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

درون دردهایت نفس بکش
درون زخمهایت نفس بکش
این یادگارهای زیستن تو بیگانه از تو نیستند. این یادگارها بخشی جدانشدنی، بخشی وفادار از زندگی‌ات، از خود تو اند. نشانه‌های زیستن‌اند، نه نشانه‌های بیماری، نه نشانۀ اختلال، نه نشانۀ رنج.
شاید وفادارترین دوستانت تو‌اند چون آنگاه که همه، حتی خودت، از خودت دور شده‌ای به دیدارت می‌آیند و تو را تنگ در آغوش می‌کشند. از ایشان نترس، از ایشان نگریز، چشمانت را به روی ایشان نبند، این وفاداران، دوستان صادق شایستۀ دوری گزیدن و دشمنی یا تحمل کردن نیستند. آغوشت را باز کن تا گرمای زندگی را به واسطۀ ایشان دوباره احساس کنی. وجودت را بگشا، گوش و چشم باز کن تا بدانی این گرانترین آموزگاران زندگی چه به تو می‌آموزند
تنت را این گونه در حضور ایشان در هم نپیچ. نگاهشان کن، این زبان‌بستگان مسئله‌آموز را توان آسیب زدن به تو نیست. با مهربانی، با آگاهی نفس بکش، درون زخمهایت، درون دردهایت نفس بکش. روحت را، وجودت را بگشا.
#علی_فیضی
#توجه_آگاهی
#پذیرش
#شفقت
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

نکات کوتاه بالینی در انجام ACT

#علی_فیضی
#Learning_ACT

نکتۀ چهارم:
دو عنصر اساسی گسلش، مشاهده تجربه درونی و نام گذاشتن روی آن است.
قدم به عقب گذاشتن از صحنه نمایش ذهن یا جدایی از این نمایش در گسلش ضروری است. ما اغلب این رفتار را ملاحظه کردن یا مشاهده کردن می‌نامیم. ما فکر، احساس، هیجان، خاطره، حس، هوس یا نظیر این‌ها را با کنجکاوی و گشودگی ملاحظه و مشاهده می‌کنیم.
اغلب گام بعدی در گسلش "اسم گذاشتن" روی رویداد درونی (بدون برچسب زدن قضاوت‌گرانه) است: مثلا می‌توانیم اسمش را بگذاریم: رشته افکار، ذهن من، یک داستان، نگرانی، رادیو جهنم، قصه من بی ارزشم، یادآوری‌های محزون، یا خیلی ساده یک فکر، یک هیجان یا یک هوس.
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

نکات کوتاه بالینی در انجام ACT

#علی_فیضی
#Learning_ACT

نکتۀ پنجم:
برای درمانجویانی که دچار سوگ هستند بایستی در استفاده از گسلش به عنوان مداخله آغازین درمان محتاط بود. دلیل این احتیاط آن است که استفاده از تکنیک‌های گسلش ممکن است این پیغام را به درمانجو بدهد که ما رنج او را نمی‌فهمیم و با او همدلی نمی‌کنیم. در عوض کار روی شفقت به خود نقطه شروع بهتری است. در فرایند شفقت به خود، درمانجو یاد می‌گیرد حضور درد و رنج خود و شدت آن را تصدیق کرده و با مهربانی به این تجربه‌های دشوار خود پاسخ بدهد.
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

نکات کوتاه بالینی در انجام ACT

#علی_فیضی
#Learning_ACT

نکته ششم:
در گسلش به جای این که افکار را بر اساس درست/غلط بودن یا مثبت/منفی بودن ارزیابی کنیم می‌توانیم به شیوه‌ای دیگر به موضوع نگاه کنیم. به این صورت که از خود بپرسیم اگر به یک فکر اجازه بدهیم تا روی رفتار ما کنترل پیدا کند آنگاه در کوتاه مدت و بلند مدت این تحت کنترل واقع شدن چه نتایجی برای کیفیت زندگی ما در بر خواهد داشت؛ آن را افزایش خواهد داد یا برعکس، به رنجمان خواهد افزود؟ به این شیوه ما بر اساس معیار کارآمدی، یک فکر را بررسی کرده و به آن پاسخ می‌دهیم.
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

خصوصیات و اعمال درمانگر موثر
#علی_فیضی
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

نکات کوتاه بالینی در انجام ACT

#علی_فیضی
#Learning_ACT

نکته هفتم:
آمیختگی با خودپنداشت مثبت به اندازه آمیختگی با خودپنداشت منفی دردسرساز است. این آمیختگی به آسانی ممکن است منجر به خودشیفتگی، تکبر، خودگرایی، اعتماد به نفس کاذب، موضع دفاعی در برابر فیدبک منفی متناقض با خودپنداشت و نظیر این‌ها بشود که همه و همه احتمال واکنش رفتاری منعطف در برابر چالش‌های زندگی را کاهش می‌دهد.
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

نکات کوتاه بالینی در انجام ACT

#علی_فیضی
#Learning_ACT

نکته هشتم:
تماس با زمان حال اولین قدم برای تمرین گسلش، اولین قدم برای تمرین پذیرش و اولین قدم برای تمرین خود به عنوان بافتار است. تماس با زمان حال به دقت کردن، توجه‌کردن، تمرکز کردن، آگاهی اشاره دارد و همان فکر کردن دربارۀ چیزی نیست. ما می‌توانیم تمرین تماس با زمان حال را با هرچیزی در اتاق درمان انجام بدهیم. در این مورد امکان انعطاف بسیار زیادی وجود دارد. ما می‌توانیم از درمانجو بخواهیم تا هرچیز درون خودش از جمله افکار، احساسات یا حس‌هاس بدنی‌اش را مشاهده کند یا هرچیری در بیرون از خودش از جمله صداها، بوها یا چیزهای قابل مشاهده در اتاق یا حالت بدنی‌اش را با کنجکاوی، بدون قضاوت و با انعطاف‌پذیری مورد توجه قرار بدهد‌.
#توجه‌_آگاهی
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

نکات کوتاه بالینی در انجام ACT

#علی_فیضی
#Learning_ACT

نکته نهم:

درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد انعطاف‌پذیری و خلاقیت را در همۀ حوزه‌ها از جمله تمرینات توجه‌آگاهی تشویق می‌کند. تمرینات را می‌توان طولانی‌تر یا کوتاه‌تر از آنچه طراحی‌شده انجام داد، درمانجویان در طول تمرین می‌توانند چشمان خود را باز یا بسته نگه بدارند. می‌توانید کلمات متن نوشته شدۀ تمرین را تغییر دهید تا با سبک شخصی شما هماهنگ‌تر و برای درمانجویانی که با آنها کار می‌کنید مناسب‌تر باشند. همچنین می‌توانید تمرین را در هر نقطه‌ای قطع کنید تا از درمانجوی خود بپرسید که تمرین را چطور انجام می‌دهد.
#توجه‌_آگاهی
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy

نکات کوتاه بالینی در انجام ACT

#علی_فیضی
#Learning_ACT

نکته دهم:
در انجام ACT انعطاف‌پذیری و خلاقیت را در همۀ حوزه‌ها از جمله تمرینات توجه‌آگاهی مجاز و مورد تشویق است. تمرینات را می‌توان طولانی‌تر یا کوتاه‌تر از آنچه طراحی‌شده انجام داد، درمانجویان در طول تمرین می‌توانند چشمان خود را باز یا بسته نگه بدارند. می‌توانید کلمات متن نوشته شدۀ تمرین را تغییر دهید تا با سبک شخصی شما هماهنگ‌تر و برای درمانجویانی که با آنها کار می‌کنید مناسب‌تر باشند. همچنین می‌توانید تمرین را در هر نقطه‌ای قطع کنید تا از درمانجوی خود بپرسید که تمرین را چطور انجام می‌دهد.
https://t.me/thirdwaveofBehaviorTherapy