🔊 روانپژوهشگران

*خطای بقا*

🖊️دکتر علی محمد مصدق راد
*نشر:* گاهنامه مدیر

■خطای بقا (Survivorship Bias) از خطاهای شناختی تأثیرگذار در سازمان و مدیریت است که با تمرکز بر موارد «باقی‌مانده» یا موفق و نادیده گرفتن موارد شکست‌خورده، حذف‌شده یا ناپدیدشده رخ می‌دهد. این امر تصویری ناقص و خوش‌بینانه از واقعیت ارائه می‌دهد و مدیران را به این باور نادرست می‌رساند که عوامل موفقیت کاملاً شناخته‌شده و قابل تکرار هستند، در حالی که بخش عمده‌ای از واقعیت در داده‌های حذف‌شده پنهان می‌ماند. در مدیریت، این خطا به تصمیمات نادرست، سیاست‌گذاری‌های ناکارآمد و تکرار اشتباهات پرهزینه می‌انجامد.

□این خطا نخستین بار در جنگ جهانی دوم توسط آبراهام والد (Abraham Wald)، ریاضی‌دان مجارستانی-آمریکایی، به صورت علمی بررسی شد. وی در سال ۱۹۴۳ میلادی و در حین تحلیل آسیب‌های هواپیماهای بازگشته از مأموریت دریافت که تمرکز بر بخش‌های آسیب‌دیده (مانند بال و بدنه) نادرست است، زیرا هواپیماهایی که به نقاط حیاتی‌تر مانند موتور یا کابین آسیب دیده بودند، اصلاً بازنگشته بودند تا در آمار لحاظ شوند. بنابراین پیشنهاد داد بخش‌های آسیب ندیده تقویت شوند، نه آن‌هایی که آثار گلوله بر آنها مشهود است.

●در سازمان‌ها، خطای بقا مصادیق متعددی دارد. از جمله رایج‌ترین موارد، مطالعه صرف شرکت‌های موفق و اتخاذ راهبردهای مدیریتی بر اساس الگوهای آنها است، حال آنکه شرکت‌های مشابه بسیاری با بکارگیری همان راهبردها شکست خوردند. مثال دیگر، تمرکز انحصاری بر کارکنان موفق و باقی‌مانده و غفلت از بررسی دلایل ترک خدمت دیگران است که موجب نادیده گرفتن نارضایتی‌ها یا ناکارآمدی نظام مدیریتی می‌شود. همچنین، ارزیابی صرف پروژه‌های موفق و چشم‌پوشی از پروژه‌های متوقف‌شده یا ناموفق، از دیگر مصادیق این خطا است.

○خطای بقا کیفیت تصمیم‌گیری مدیران را تضعیف و آنها را به خوش‌بینی افراطی، دست‌کم‌گیری ریسک‌ها و ارزیابی غیرواقع‌بینانه از احتمال شکست سوق می‌دهد. این امر منجر به تصمیمات نادرست و پرریسک بر مبنای داده‌های ناقص در حوزه‌های حساسی مانند تصمیمات استراتژیک، سرمایه‌گذاری و مدیریت منابع انسانی می‌گردد. از دیگر پیامدهای آن می‌توان به تکرار اشتباهات گذشته به دلیل فقدان یادگیری از شکست‌ها، ایجاد انتظارات غیرواقع‌بینانه از کارکنان که به فرسودگی شغلی می‌انجامد و تخصیص نادرست منابع به راهبردهای به ظاهر موفق اما پرریسک اشاره کرد.

■این خطا همچنین، اعتماد کاذب به مدل‌های مدیریتی، نادیده گرفتن عوامل تصادفی در موفقیت‌ها، تضعیف نوآوری و کاهش یادگیری سازمانی را در پی دارد و در بلندمدت احتمال شکست‌های بزرگ و خدشه‌دار شدن اعتبار سازمان را افزایش می‌دهد.

□عوامل شناختی و ساختاری متعددی در شکل‌گیری خطای بقا نقش دارند. دسترسی نابرابر به داده‌ها که در آن اطلاعات موفقیت‌ها مستندتر از شکست‌ها است، تمایل طبیعی به روایت‌های موفقیت‌آمیز، فرهنگ سازمانی پنهان‌کننده شکست و فشارهای مدیریتی برای ارائه نتایج مطلوب از جمله این عوامل هستند.

●ساده‌سازی افراطی واقعیت در مدل‌های مدیریتی، سوگیری تأییدی، نبود سازوکارهای یادگیری از تجربیات ناموفق، محدودیت‌های زمانی و منابع، تمرکز رسانه‌ها و متون مدیریتی بر موفقیت‌ها و ضعف مهارت‌های تحلیلی مدیران نیز در تشدید این پدیده مؤثر هستند.

○مدیریت و اصلاح خطای بقا نیازمند رویکردی آگاهانه و نظام‌مند است. توجه هم‌زمان به موفقیت‌ها و شکست‌ها در تحلیل‌ها، طراحی نظام ثبت و تحلیل شکست‌ها به عنوان منبع یادگیری، تقویت فرهنگ سازمانی امن برای بیان تجربیات ناموفق، استفاده از داده‌های طولی و مقایسه‌ای و آموزش سوگیری‌های شناختی به مدیران از جمله راهکارهای کلیدی هستند.

■بهره‌گیری از تحلیل‌های آماری مبتنی بر جمعیت کامل، دعوت از دیدگاه‌های منتقد، مستندسازی علل شکست‌ها، پرهیز از الگوگیری ساده‌انگارانه از موفقیت‌ها و تقویت تفکر سیستمی نیز در کاهش این خطا مؤثر هستند.

□مطالعه کتاب «فریب تصادف» (Fooled by Randomness) نوشته نسیم نیکلاس طالب Nassim Nicholas Taleb به اساتید، دانشجویان، مدیران و کارشناسان حوزه مدیریت توصیه می‌شود. این کتاب با مثال‌هایی از حوزه‌های مدیریت و اقتصاد نشان می‌دهد که نادیده گرفتن شکست‌ها و نقش شانس چگونه به قضاوت‌های نادرست می‌انجامد و برای مدیران و سیاست‌گذاران آموزنده است.

----------
🍎☤⛨ روانپژوهشگران ⛨☤🍎
مطالب علمی و کاربردی #روانشناسی
نسل سوم روانشناسان و مشاوران ایران

#محمدرضا_مهدوی_روانشناس_بالینی

09019095990

https://t.me/third_generation
#روانپژوهشگران
#روان_حامی
#نسل_سوم