نکته: جامعه شناسی تجربه
764 subscribers
449 photos
32 videos
78 files
438 links
جامعه شناسی تجربه
یادداشت ها و فعالیتهای
محمد زینالی اناری:
@Mohamadzeinaliunari
(گروه بحث کانال)
@SoExperience

not for selling
Download Telegram
افول منزلت مهندسی
محمد زینالی اناری، نشریه شمالغرب، شماره ۶۷

@thing
کدام تجربه بالاتر از علم است؟
محمد زینالی اناری، هفته نامه زمان اردبیل، شماره۴
معناي خــانه‌دار

محمد زينالي اُناري پژوهشگر فرهنگ عامه

از كودكي، تصور من از خانه و زندگي، با ديدن فيلمي شكل گرفت كه در آن مردي خانه‌اي اقساطي خريده و تا آخرين روز زندگي خود قسط آن را مي‌داد. بعدها شعري مي‌نوشتم و به ياد آن مرد نوشته بودم بابا قسطي، پير دندان ريخته غرق به قسط و... آن مرد و همه مردم ايران مي‌خرند يا مي‌سازند و خانه‌دار مي‌شوند. اما خانه‌دار شدن پروسه‌اي از سختي‌ها و مرارت دارد كه به ويژه در تهيه پول خودنمايي مي‌كند تا اينكه مردم معتقدند براي خانه‌دار شدن بايد « مدت‌ها نان وپياز خورد.»
زن و مرد عشاير و كشاورز براي اسكان و معيشت همكاري مي‌كردند. جهان و مالكيت‌شان مشترك بود؛ با هم كوچ و با هم اتراق مي‌كردند، يكي نمد‌ها را مي‌بافت و ديگري طاق چادر را علم مي‌كرد. در روستا هم اغلب اين‌گونه بود؛ يكي گل مي‌گرفت و ديگري ستون مي‌ساخت. خانه آماده مي‌شد و هر دو با هم خانه‌دار شدن را با توليد آن تجربه مي‌كردند. سپس در آن زندگي مي‌كردند، يكي خار مي‌آورد و ديگري نان مي‌پخت. يكي شخم مي‌زد، ديگري بذر مي‌كاشت. يكي گوسفندها را مي‌چراند، ديگري شيرشان را مي‌دوشيد.
در شهر كه الگوي جديدي از زندگي را به وجود مي‌آورد، خانه خريدن اسارت پولي مردم را به بار آورد كه ناشي از بازار پر‌رونق و مخاطره‌آميز مسكن است. اقتصاد شهري ما خانه خريدن و خانه ساختن را به يك الگوي مبادله سودآور تبديل كرد. تنوع خاصي در ميان خانه‌هاي مردم شكل گرفت و ديگر شباهتي با آلاچيق‌ها و خانه‌هاي عموميت يافته مردم وجود ندارد. خانه‌هاي امروزي نمايان‌گري با تنوع، تشخص و تمايز گسترده مردم در شهر است. اما در هر حال، عمدتا كار مرد اين است كه به عيار خودش خانه‌اي داشته باشد. البته او پس از كار و كوشش اساسي آن را مي‌خرد يا مي‌سازد و در همه حال مرد خانه را تملك مي‌كند.
مردها به اندازه طبقه اجتماعي خود، در جهان نامحدودي فعاليت مي‌كنند و خانه براي‌شان محل امنيت و آرامش است. آنها دوست دارند كار كنند، بگردند و در دنيا سلوك كنند و ارتباط خوبي با مردم پيرامون خود برقرار كنند. با همه مراوده كنند و «سرمايه اجتماعي» كسب كنند تا به تدريج با تحصيل مال و منال، قدرت مالكيت به دست بياورند. آنها پس از سال‌هاي زيادي مي‌توانند خانه‌دار شده، با اهل و عيالي در آن اسكان بيابند. عصرها در خيابان‌هاي شهر صداها بلند شده است: «اي خونه‌دار و بچه‌دار، ... »!
در اين الگو از خانه‌دار شدن، تجربه زنان متفاوت است. آنها خانه را نمي‌خرند ولي مي‌توانند از آن نگهداري كنند، خانه را بيارايند و آن را سامان دهند. آنها از زمان پيدايش شهر، در خانه مانده، به صورت نسل اندرنسلي جزيي‌نگر شده‌اند. زنان وابسته به جزييات و نقاط مختلف خانه بوده و مسووليت ديدن و نظافت و مرتب‌سازي آن را داشته‌اند. از اين رو چه‌بسا دليل اصلي جزيي‌نگري و ريز‌‌بيني و ظرافت زنان و حتي چشم و همچشمي خانگي، همين قرار گرفتن در سويه پايين قدرت و مشمول ارتباط از درون با خانه بوده است. زنان فقط اهل خانه و درون خانواده هستند و از شوهر و حتي فرزندان خود اطاعت مي‌كنند. آنها روابطي عمودي را تجربه مي‌كنند و ياد مي‌گيرند فقط تابع و مطاع شوهر خود باشند. بايد در سختي‌ها و مرارت بي‌خانماني با شوهر خود همكاري كنند و به نان و پيازشان قناعت كنند تا با پرداخت اقساط توسط شوهرشان واقعا خانه‌دار شوند. آن را بيارايند و به تمام نقاطش جارو برقي بكشند تا اينكه خانه‌دار شوند. اگر در اين كار ناموفق شوند، عنوان خانه‌دار هم براي آنها با مسمي نيست.

@thing

در اين تجربه، مرد و زن هر دو خانه‌دار مي‌شوند، اما يكي از بيرون و ديگري از درون. مرد خانه را و زن درون آن را تملك مي‌كند و زن وابسته به خانه و وابسته به مرد بيروني آن مي‌شود. دنياي مرد، اغلب خارج از خانه و معطوف به ارتباطات اجتماعي و جهان بزرگي است كه اجازه دسترسي به آن را دارد. اما دنياي زن، همين محيط كوچك خانه است، او بدون اجازه مالك خانه قدرت خروج از منزل را ندارد. هنرهاي مرد گسترده در جهان لايتناهي است و هنر زن بايد بتواند به هر جاي خانه جلايي بدهد.
«خانه‌دار» مفهومي است كه اغلب براي زنان تصدي دارد به اين جهت كه مرد پس از خانه‌دار شدن باز در دنيا به كار و اكتشاف زوايايي آن مي‌پردازد. اما زن تا آخر عمر بايد محدود به همين جهان باشد. خانه‌دار، مفهومي است كه پس از تملك خانه، براي مرد ضرورتي ندارد و اين بديهي است كه او خانه دارد، اما براي زن، تنها متاع دنيا است و او است كه مسووليت حفظ اين واژه را بر دوش مي‌كشد. براي زن‌ها تنها هويت و سرمايه موجود، حراست و مراقبت از خانه است، تا جايي كه بدون زندگي در درون خانه‌اي با مالك مشخص، شايد زندگي براي آنها بي‌معني باشد.

http://www.etemadnewspaper.ir/Default.aspx?NPN_Id=663&PageNO=16
در زندگی امروز زن‌هايي هم هستند كه مي‌توانند خانه را تملك كنند و از بيرون اين واژه بر آن نظارت كنند و به اكتشاف جهان بپردازند. اين زن‌ها هستند كه ديگر متهم به ديدن جزييات نيستند و مي‌توانند خوب رانندگي و خوب كار كنند. برخي زنان، اين معني را از گردن خود برداشته‌اند كه بعد از خريدن خانه، در خانه بمانند، آنها براي خانه‌دار شدن واقعي و دنياديده شدن، همراه شوهران خود كار كرده‌اند و مالك خانه و خودشان شده‌اند. اما به علت تجربه بيشتر زنان بيكار و تملك شده، هنوز معناي اين واژه بر حضور دايمي زنان در درون خانه دلالت مي‌كند. اين واژه، ته گلوي زناني چسبيده كه هنوز اين قدرت را در خود قبول ندارند كه مي‌توان به سير و سلوك جهان پرداخت، كار كرد و مالك خانه شد.

http://www.etemadnewspaper.ir/Default.aspx?NPN_Id=663&PageNO=16

@thing
قهرمان و ضد قهرمان: پاسخی به مقاله آقای مالک رضایی در مورد صادق هدایت
( بخش اول)
محمد زینالی اناری

قهرمان کیست؟ آیا جامعه امروزی نیاز به قهرمان دارد یا قهرمان ها مربوط به جوامع بدوی و قومی بودند که هر یک نیاز به اسطوره هایی از خشونت، قدرت و غیرت داشتند تا با خلق روحیه حماسی و جمع کردن فوجی از انسان های معمولی در گرد خود به آن ها قدرت داده و گرد خود جمع آورد تا با همیاری هم قوم و سرزمین خود را از خطر حمله اقوام همجوار حفظ کند.

آیا جامعه شهری و پر از دکترا هم نیاز به قهرمان دارد؟ دیگر شرایط قومی و خشونت های قبیله ای وجود ندارد که در آن به قول ابن خلدون به هم بتازند و سخت خوها بر نرم خوها غلبه کنند و میراث رفاه و آسایش آن ها را به اقوام خود به ارمغان برند.

قدیمی ترین نوع قهرمانها، آن هایی بوند که به قصد کشتن دیو و خلق حماسه در پشت کوه ها به آن سوی دیار خود رفته و با غول ها و دیوها بجنگند تا سر غول یا گنجی که غول از آن محافظت می کرد را به جانب قوم خود بیاورند و این نوع قهرمان ها، که مثال نوعی آن در شخصیت رستم توصیف شده است، بیشتر افسانه بودند تا در سایه این نوع افسانه ها، قهرمانک هایی در سرزمین ایران طلوع کنند. ایران سالها اسیر چنین قهرمان بازی های جسمانی بود که گروه های مختلف را برای ساختن آن بسیج می کرد تا در آستانه نظم جدید جهان، در ایران شخصیت هایی مانند نادرمیرزا و فتحعلی میرزا را به دربار شاهی راه دهد.

بعد هم نظیر چنین قهرمان هایی، به فرنگ رفتند تا این بار نه گنج هندی بلکه عقل مغربی را به ایران آورده و با ساختن مدرسه و تدریس زبان انگلیسی و فرانسه، ذهن مردم را همراه خود به غرب برده و تکنیک را برای ایران به سوغات آورند.

اما مشکلات ناشی از مصرف تکنیک و غرب زدگی در جامعه در حال تأسیس ایران، با تلاشهای بعدی افرادی همچون اقبال و شریعتی برای بازگشت به خود، جبران شده و به خلق انقلاب اسلامی انجامید تا به قول یکی از اسطوره شناسان این بار مردم از درون خود برخیزند و دلشان را به قهرمانی فراخوانند. با این حساب، اقبال لاهوری، جلال آل احمد و شریعتی، قهرمان هایی بودند که نه با جسم و جان خود، بلکه با عملیات فکری خود، مردم را به بیداری و از درون برخاستن دعوت کردند تا آن ها درون خود را با توجه به روشنگریهای اسلامی که به رهبری امام خمینی و متقدمین وی همچون شهید مدرس صورت گرفته بود، باز یابند. قهرمانان جامعه ای که به جای شمشیر قوم ها، مدرسه ها در آن تمرین تجربه ی شایستگی بودند، به جای منش خشونت و حماسه، مشی فکر کردن و خویشتن یابی را به مردم می آموختند و به آنها ثابت کردند که "خود" چگونه می تواند محقق شود تا آن ها با این راه ها، خود اسلامی یکی از اسما واژه مرکب جمهوری اسلامی را تشکیل می دهد، را بیابند.

گذشته از بحث در باب چگونگی تشکیل جوهر مفهومی جمهوری که مصداق بارز آن از مبارزات مشروطه خواهی و بعد آن شروع شده و می توان به پیشینه مشورت در اسلام یا روحیات دموکراتیک در دولت پارت هم اشاره کرد، باید به مظاهری اشاره کرد که این "خود" در برابر آن ساخته شد و روشنفکران ایرانی یا نویسندگان در نشان دادن این "وضع بد" که نتیجه ای از غربزدگی یا هجوم هیولای غیربومی همچون تکنیک شهری غرب در ایران بود، نقش ارزنده ای داشتند.

سخن گفتن از خوبیها نصیب هر کسی نمی شود، اما باید اشاره کرد توجه به بدیها و کشف ریشه های مشکلات در جامعه نیز که گاهی عاملان این توجه مفتخر به دریافت لقب "سیاه نما" می شوند و خوانندگان آثار آن ها احتمالا خودکشی کنند، معمولا به جای تقدیر اسباب تحقیر قهرمان هم می شود. نمونه این قبیل افراد، جعفر شهری است که خواندن کتاب وی شاید در زمانه فعلی، برای ما میسر نباشد که همراه نوشتن تاریخ اجتماعی، فضای شهری جدیدی که در ایران رایج بود و نمونه ی بارز مصائب و مشکلات جامعه شهری که در شعر "مریم" عشقی نیز مشهود است، را به رخ کشیده است.

در ایران قبل ازانقلاب، ادبیات در هاله ای از سیاست و آرمانگرایی گم شده بود و در این میان کم بودند کسانی که به جای آرمان گرایی و یا نشان دادن "خود" آرمانی در جامعه ما، چهره بد زندگی را هم نشان می دادند. فیلمهای زیادی ساخته می شد که به وضع بد مستأجران می پرداخت و از دود افیون و ریشه های اجتماعی آن و یا مصائب اخلاقی شهرنشینی دم می زد. در این میان، نشان دادن وضع بد روابط انسانی و مسلط بودن برخی خلقیات شبه عرفانی مانند داستان "مردی که نفسش را کشت" نصیب کسی نشده بود جز صادق هدایت. افرادی مانند شریعتی، هدایت و حتی صمد بهرنگی خودمان که بینشی عمیق از وضع خوب و بد زندگی اجتماعی را به مردم نشان می دادند، در زمان ستم شاهی، از تیر زهرآگین ضدقهرمانانی در امان نبودند که با ایشان نه رو در رو که از در تهمت، افترا و خدشه وارد کردن به آثار اندیشه آنان مبارزه می شد.
ادامه در بخش دوم. 👇👇👇
قهرمان و ضد قهرمان ( بخش دوم)

یکی از نیاتی که در تحقق انقلاب اسلامی دنبال می شد، حمایت و حفظ اندیشه ورزان و کسانی بود که نه صرفا با مبارزات چریکی که بلکه از طریق بالینگری فرهنگی در جامعه به روشن شدن بینش مردم کمک می کردند، حتی ضرورت انقلاب فرهنگی بیشتر هم محسوس بود. اما متاسفانه این بیماری فکری که ضدقهرمانان آن دوره در پاشیدن تهمت بر شخصیت افراد مبرز جامعه داشتند به دلیل ریشه انداختن در ذهن جامعه و پنهان شدن در ناخودآگاه مردم بعدها نیز باقی مانده بود.

چرا که اگر ضرب المثل و یا برچسبی برای نویسنده ای زده شده بود، مانند همین جکهای قومیتی که تا کنون هم مانده است، مدتها کارگر بود. از سوی دیگر، این افراد به دلیل تازه بودن میدان فکری اندیشه اجتماعی کمتر از حمایت پایگاه های دینی و مذهبی بهره مند بوده و از حمایت فکری مردم با آن ناخودآگاه فکری مغشوش محروم بودند. متاسفانه این جریان به خاطر ریشه داشتن تفکرضدقهرمانی در جامعه همواره دستخوش تزلزل و تخریب قرار گرفت و این روند تا مدتها ادامه یافت تا جایی که افرادی همچون دکتر بهشتی نیز از این رفتارها مصون نماندند.

نمونه این مصائب، کتابهای زیادی است که هم اکنون نیز در هجو و طعنه بر روشنفکری نوشته شده و در نمایشگاه ها فروخته می شود تا روشنفکری واقعی را با روشنفکرمأبان دولتی دوران ستمشاهی به مسلخ ببرند. به این گونه شاید دیگر دنباله آن تفکر قهرمانی که "خود" خوب و "خود" غیربومی یا دچار مشکل را به مردم ایران نشان دادند، ادامه نیافته و ما شاهد رواج بی اخلاقی و رخنه معضلات اجتماعی در زیر پوست جامعه باشیم. چرا که با این اعمال بدمان دیگر امکان داشتن تحلیلگر اجتماعی و یا تسهیلگر جامعه را نداشته ایم. چرا که لازمه داشتن این گونه افراد نخست ارج نهادن و الگو کردن شخصیت هایی است که در گذشته این تجربه را داشتند. اما ما داریم شخصیت هایی مانند جلال آل احمد و صادق هدایت را با قلم هایی به ظاهر تحلیلگر تحلیل می بریم تا از این میان چه خیزد؟

متأسفانه به خطر زهر تهمتهای قدیمی، منش ضدقهرمانی با لباس قهرمانی در جامعه ما رسوخ کرده و این خود یکی از علت های ظاهر شدن بداخلاقی و تندخودیی و غلبه نفسانیات در جامعه ما است. دیگر ویران شدن یک جامعه نه با مرگ قهرمان قومی، که با رواج تفکر ضدقهرمان (آن هم در لباس قهرمان)، در اندیشه صورت می گیرد که چه بسا بازار آن داغ است/ دریغ از ایران که ویران شود!

http://www.tabnakardebil.ir/fa/news/36320/%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%82-%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%AA

لینک مقاله آقای مالک رضایی

http://www.tabnakardebil.ir/fa/news/27453/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D9%88%D9%81-%DA%A9%D9%88%D8%B1-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%82-%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%AA

@thing
فرض کنید پرسیده شده می شد : آیا میدانید دلم چه می خواهد پیش از آنکه آن را به دست آورم؟
اگر سخن گفتن را یاد گرفته ام، پس میدانم.

لودویگ ویتگنشتاین، پژوهشهای فلسفی، نشر مرکز، ص ۲۳۷

@thing
۸مارس روز جهانی زن

من زنم
در پس کوچه های تاریک تاربخ
قربانی بستر ناامنی شهر
از حصارهای سر به فلک کشیده جنسیت
و مطامع شهوت آلود
هزاران سال پیچیدم
گذر کردم
صدایم در حلقوم
آوای درد و خشم را
طنین انداخت
من زنم
همچنان ایستاده ام
با کوله بار سنگین ظلم و اجحاف
در یرابر ناعدالتی اجتماعی
برای آسیاب نادیده شدنم
استوارم

#فیروزه_فیروز

@thing
فیس آف
محمد زینالی اُناری

فیلم فیس آف بیش از موضوع جاسوسی اش، شیوه ای از نفوذ افراد به حوزه خصوصی همدیگر را نمایش می دهد، خوب حوزه خصوصی جاسوس ها بیشتر با شغل شان مرتبط است. آن ها هویت واقعی ندارند و حوزه خصوصی شان هم در فعالیت هایشان با این موضوع درگیر است. به همین خاطر شاید نام و حتی ظاهرشان تفاوت داشته باشد. در این جریان یکی از رقبای جاسوس نقابی از جاسوس دیگر را درست کرده و خود را به جای او در حوزه خصوصی اش وارد میکند و به یار یا همسر وی ارتباط صمیمی و ... برقرار می کند.

این روزها، فضای تلگرام هم ما را بیش از این که به هم نزدیک تر کند، از طریق چنین فیس آف هایی دورتر کرده است. بسیاری از مردم به جای این که تصویر خود را به عنوان فرد پشت خط ولو تصویری ساده و محترم نمی گذارند و در عوض از خود تصویر گل و بلبل، رهبران انقلابی و اسم خدا و عناوین متعدد می گذارند. خوب این افراد به جای معرفی واضح خود، صورتی از فرد یا هویت دیگری برای خود انتخاب می کنند. خوبی شغل جاسوسی این است که در آن تصویر انسانی افراد عوض نمی شود ولی در تلگرام و ارتباطات پیامی مردم،۳ تصویر انسانی افراد جای خود را به همه۴ چیز می دهد گاه الا خود فرد. اگرچه همه می دانند پشت این تصویر، انسانی وجود دارد که در حال نوشتن است، اما این انسان با راز و رمز نمی خواهد خودش باشد و کشف شود.

هویت نامکشوف ایرانی ها در ارتباطات در امضاهای آن ها هم دیده می شود. آن ها بیش از این که متکی بر اسم خود باشند، تکیه بر خطوطی منقوش یا مغشوش از خود دارند. به این صورت می توان رگه هایی از فیلم فیس آف، جاسوسی یا اگر بهتر گفته شود، بی اعتمادی اجتماعی مردم ایران را در این تعاملات دید. چه بسا زنان نتوانند به خاطر مزاحمت هایی که نظیر آن را در خیابان ها هم می بینند، خود را تشخص دهند و چه بسا افراد دیگری به خاطر مشکل شدن در محیط های کار از این کار صرف نظر کنند. همه چیز دست به دست هم می دهد تا اعتماد اجتماعی تضعیف شود.

وقتی این امر عملی شد، دیگر نمی توان گفت جامعه ای وجود دارد. بسیاری از افراد امکان معرفی خود در جامعه را ندارند و این یعنی جامعه و آشنا شدن در آن برای مردم تولید احساس مخاطره می کند. مردم بیش از این که به دیگران اعتماد ندارند، از ان ها می ترسند. یا این که از مشخص شدن خود واقعی شان می ترسند. این کارها به ظاهر ابتدایی و فردی می آید، ولی در جامعه ما بحران اعتماد و بحران انسجام اجتماعی ایجاد می کند. به تدریج شاید گفت جامعه در ایران یک توهم بوده و ارتباطات ایرانی فضایی است که در آن راهزن یا حرامی زیادی وجود دارد. بعد از اعتماد دیگر چه چیزی وجود دارد تا مردم را با هم متحد نگه دارد؟

مردم جاسوس نیستند، اما شم جاسوسی موقعی پیدا می شود که انسان ها از نقطه نظر اخلاق اجتماعی این عرف را رایج کنند که در ابزارهای تلفنی و پیامی می توان با هویت مجعول و به ظاهر مشروع به گفت و گو با آدمها یا مصرف تولیدات متنی آن ها پرداخت. فیس افی شدن کاربران تلگرام و .. نشان از این می دهد که اخلاق اجتماعی به شدت پایین آمده و موجب بی اعتمادی، ترس و گسیختگی اعضای جامعه می شود. این آثار بسیار زیاد بر آسیبهای اجتماعی و .. ایجاد می کند و چه بسا باید بدانیم بخشی از مشکلات مردم ناشی از پلیس بازی یا جاسوس بازی عده زیادی از شهروندان حساس و ترسو می باشد. اما باید در نظر داشت به تدریج جامعه به معرض اضمحلال می رود و در ان موقع نه اینترنتی خواهد بود و نه امکاناتی. لذا این مردم هستند که باید خود را در فضاهای اینترنتی تطبیق داده و به تولید اعتماد اجتماعی و ... تلاش کنند.


@thing
آیرودینامیکی شدن،
محمدزینالی اناری، هفته نامه زمان اردبیل

@thing
هر سال
یک بار
از لحظه ی مرگم
بی تفاوت گذشته ام
بی آنکه بفهمم
یک روز
در چنین لحظه ای
خواهم مُرد!

#افشین_یداللهی
@cafeparagraph_mag
کتاب، روح زندگی
روزنامه اعتماد

@thing
روز جهانی زن مبارک باد😔

@thing