175 гимназия ишегалдында менә шундый аллея. 9 агач. 9 өзелгән җан. Һәрбер агач янында мәрхүмнең исеме. Истәлек, хәтер буларак агачлар үсәр...

Ирина Шихманның җырчы Монеточка белән интервьюсын карадым. Кызык, ихлас. (Дудь Олег Тиньковтан алган интервьюдан күпкә кызыграк, анда банкир акыра, кычкыра, арып беттем) Монеточкага шулай да бер сорау калды. Ул Украинадагы хәлләр турында сөйләгәндә "кызык" фикер ычкындырды "это не чуждый для нас сирийский мир, в Украине все как у нас" диде. Русия Казакъстанда урыслар мыскыллана, җәберләнә, урыс теле хокуксыз дигән сылтау белән урыс дөньясын урнаштырам дип керсә, Казакъстан да "чуждый мир" булыр иде...

Болай фикерләү бетәрме икән ул... Кайда да кеше, кайда да үз мәдәнияте, дине, карашы белән яши кеше.

Укриандагы хәлләр урыс дөньясын башка милләт, дин кешеләре ничек фикерләгәнен, нәрсә хис иткәнен ишетергә, аңларга этәрерме?

И, туган тел, и матур тел! Үги татар телем минеееем...

Татарстанда рус телен саклау, үстерү комиссиясе барлыкка килгән икән. Русиядә рәнҗетелеп яши ул, үсә алмый, руслар ассимиляцияләшә! Ашыгыч рәвештә коткарырга, реанимациядән чыгарырга, ясалма сулыш ясарга да аякка бастырырга!

Әле Марат Әхмәтов җитәкләгән татар теле комиссиясе дә исемен үзгәртә икән. Татар теле рәтенә тагын башка телләр дигән сүзләр дә өстәлә. Рәсми болай яңгырый - Татарстан президенты каршында Татар һәм республикадагы башка телләрне үстерү комиссиясе. Ул башка дигәннәренә Русиядә үги булып яшәгән башкорт, удмурт, мари, мукшы, эрзя, чуаш телләре генә керсә бер хәл, чынында бездә азчылык булып саналган, әмма зур һәм көчле дәүләтләре булган үзбәк, таҗик, грузин, украин, казах, белорус, төрек, азәрбайҗан һәм тагын дистәләгән халыкларның телләре керәчәк.

Ну почему так? Хотя мечтал же кто-то СССР, вот тебе и дружба народов, но в ущерб своему.

18 май - кырымтатарлары өчен кара көн. Канэчкеч Сталин 1944 елның 11 маенда кырымтатарларын "фашистлар ярдәмчеләре" дип атый һәм тулы бер милләтне сөргенгә җибәрү турында карарны имзалый. 18-20 май кырымтатарларны өйләреннән мылтыклар белән янап, хайваннар ташый торган вагоннарга төяп Үзбәкстанга сөреләр. Күп өлеше юлда ук үлеп кала, кемдер Үзбәкстанда.

Кырымтатарлар гомер буена Ватаннарына кире әйләнеп кайту уе, идеясе белән яши. Әле урамга чыгарга да куркыныч булганда Мостафа Җәмилев Мәскәүнең Кызыл мәйданына протест белән чыга, аңа башкалар да кушыла. Төрмәләрдә утырып чыккан Мостафа ага бүген дә Русия хакимияте өчен дошман.

1990нчы еллар башында кырымтатарлары күпләп Ватаннарына кайта башлады, үз йортларында инде башка кешеләр яши, аларны куып чыгара алмыйлар. Җир алу да авыр, күпләр сусыз җирләрдә яңадан йортлар төзеп, гөлбакча ясады. Ул вакытта Татарстан яшьләре аларга йортлар төзешергә барды, Камаз машиналарында гуманитарка илттеләр.

"Хайтарма" - бай тарихлы кырымтатарларының иң канлы чоры турында фильм. Актер, режиссер Әхтәм Сәитаблаев ул вакыйганы кино рәвешендә төшереп юк ителгән халкына мәңгелек һәйкәл ясады. Әхтәм әлеге вакытта күпчелек ирләр кебек тероборона сафларында.

https://www.youtube.com/watch?v=S3xE_nq7iAw

Бүген - Татарстанның матбугат көне.

Питербурда беренче татар "Нур" газетасының чыга башлау көне белән бәйле ул. Татарлар Русиядә бүген һаман да үз телендә басма укый, твсын карый , радиоларын тыңлый торган милләт. Башкортлар тагын бар. Әмма татарлар әле бәйсез матбугаты белән мактана ала. Аларның күп тиражлы булуы белән горурлана ала. "Ирек мәйданы", "Акчарлак", "Безнең гәҗит", "Сираҗи сүзе" - татар карашы белән вакыйгаларны яктыртучы, социаль максаты булган, милләт өчен дигән теләк белән нәшер ителгән хосусый газеталар. Һәр өйгә килә диярлек "Безнең авыл гыйбәрәте" үзләре кебек кешеләр турында туган телдә укырга мөмкинлек тудыра. Мондый күренеш башка берсендә дә юк.

"Казан утлары" кебек журналы бар татарның. Русиядә иң зур тиражлы әдәби журнал ул. "Безнең мирас" кебек тарих, шәхесләр турында җанлы тел белән язучы журналыбыз бар. Берсеннән дә курыкмыйча фикер әйткән мөхәррир Вахит Имамовлы "Мәдәни җомга" да - үзенә күрә феномен. Балалар көтеп алган "Салават күпере" кебек басма чикләрен узып интернетта да татар балаларын колачлый. Казанда хатын-кызлар өчен "Сөембикә" журналы булса, Уфада үз акчасына "Диләфрүз" газетасын чыгарып ятучы таталарга исем китә.

Дөнья хәлләрен, Идел-Урал вакыйгаларын татарча аңлаткан "Азатлык Радиосы", 20 еллык тарихын санаган "Интертат" белән мактана ала татар. Интернетта татар телендә татар мәсьәләсен күтәргән медиалар.

Дәүләтнекеннән тыш "TMTV" белән "Туган тел" кебек хосусый тулы бер телевизион каналлар эшләп тора. Берсе Казанда, берсе - Уфада. Булсын җырлар, җырчылар турында, әмма татарча бит. Ничәмә ничә радио бар. Күңелле!

Сыйфат - ул башка мәсьәләсе, аңа ирешәсе бар. Омтылыш кына, амбицияләр генә югалмасын. Русиянең урыс булмаган милләтләргә карата коточкыч гаделсез сәясәтен исәпкә алганда исән калып әле "Медуза" яки "Новая газета" кебек эшләргә теләк булуына шаккатам. Сәяси каналлар, радио, матбагалар булсын. Моның өчен Русиянең сәяси вазгыяте үзгәрүе кирәк. Бастырылып, басым астында эшләү түгел, яшәү бик авыр. Азатлык вә хөррият ләззәтле.

Журналистикага бәйле барлык коллегаларымны котлыйм!

Вах. Куркыныч, әмма була торган хәл. Ризык җитештерүенең катастрофасына ишарә. Украина Европа, Төркиягә иген саткан. Әмма кыр эшләрен башлар урынына - сугыш.

Ризык кимер дип куркасызмы? Борчылу бармы?

Австралия парламентында татар утырса, никадәр шәп булыр иде! Татарлар күпләп яки аз яшәгән дәүләтләрнең сәяси эшендә үзебезнең гадел вә мәрхәмәтле кешеләр катнашып, югарырактан мөселман, татарларның проблемнары турында сөйли алсын иде, милләт дәрәҗәсе дә күтәрелсен иде. БМОның генераль сәркәтибе берәр Кәрим Вәли булса?😉

Русиядә йомышчылар гына шул без...

Доллар 56 сумга төшкән, әмма аны ул бәягә сатып алып булмый. Кешеләр 1 долларны 100 сумга да алырга риза, әмма юк. Соры базар барлыкка килә башлый димәк.

Бу - Ринат Фәхретдинов. Дөньяның иң көчле UFC лигасында беренче татар көрәшчесе. Ул ярышларга түбәтәйдән чыгу мөмкинлегенә иреште. UFC ризалык биргән. 4 июньдә ул Грециядән көрәшче белән көч сынашачак.

Ринат Мордовиядән. Котырган милләтче. Ул һәр чыгышында Татарстан байрагын тотып чыга. Ислам дине белән милләт аның өчен аерылгысыз. Татарстан түрәләре генә аны күрмәмешкә салыша. Казанга чакырып фатир биреп тренировкалар узарга мөмкинлек бирсәләр, кешечә булыр иде. Түрәләр түгел, татар конгрессы да белмәмешкә салыша.

Бик әйбәт материал чыккан. Бик вакытлы. Кирәкле. Ниһаять бу тема да күтәрелә урыс телендә.

Отношение к украинцам как не до нации ощущают все коренные нерусские народы. Веками. Пора бы и нашу боль услышать, хотя бы выслушать и понять нас, нерусичей, не говорить презрительно, «А что, ваш язык запрещают?»… да, да, да…запрещают.

Фарида Курбангалеева рәхмәт❤️❤️❤️

Фәридә Казанда туды, Татарстанның ГТРКсында эшләде, аннары аны Мәскәүгә алдылар. Берара федераль каналларда экзотика буларак урыс булмаган алып баручыларны эфирга чыгара башладылар. «Беренче»дә - Буратаева, Шәрәфетдинов, «НТВ"да - Гильдеева, «Россия»дә - Фәридә, Аскерзаде... (Лилия дә, Фәридә китте пропаганда каналарыннан)

Фәридә - профессионал. Ире - Динис, режиссер. Алар Беренче Дөнья сугышындагы татар яугирләре турында документаль фильм да ясады. Икенче бәбиен тапкач, ул декреттан "Россия»гә кайтмады. Прагага китте, «Настоящее время» каналында эшләде. Аннары аннан да китте. Кире Мәскәүгә кайтты. SMM белән шөгыльләнә башлады, зур ширкәткә эшкә дә керде. Сугыш башланды. Фәридә телен тыя алмады, каршы яза башлады. Бик кискен. Пропаганда каналларында эш ничек куелганын аңлатты. Аңа иминлеге өчен китәргә киңәш иткәннәр, бик тиз гаиләсе белән чыгып китәргә туры килгән. Фәридә янә журналистикага кайтты, төгәл кайда эшләгәнен белмим, әмма ул даими сугыштан зарар күрүчеләр, качаклар, мөһаҗирлек, сугыш капкынында калучыларга ярдәм итүчеләр турында репортажлар ясый. Үзе дә яза, интервьюлар бирә.

Умница.

https://holod.global.ssl.fastly.net/2022/05/28/denacification/?fbclid=IwAR0Aqk-2YeeVl_XYxH3AgZOV0b1iKu5SSAv1UkxWzBZib2d_GnCw3VQeGuk

Проверьте свои имена. Тыныч йокы😂

— Ваше имя?
— Дамир.
— Фамилия?
— Закиев.
— Пройдёмте.

9нчы сыйныфны тәмамлап укучылар ОГЭны бирә. 4 имтихан тапшырырга кирәк: математика белән урыс теле - мәҗбүри, икесен һәр укучы үзе сайлый. 2018 елга кадәр мәктәпләрдә татар теленән дә имтихан бирелде. Дәүләт теле буларак, барлык 9нчы сыйныфны тәмамлаучылар ул сынауны узды. Мәҗбүри иде ул. Энгел Фәттаховны шуңа да яратмадылар. Русия буйлап барлык укучылар 4 имтихан биргәндә татарстанлылар бишне биргәненә риза булмаучылар шактый иде. Хакимиятнең зур минусы - шул татар теленнән ОГЭның билгесе бер кайда да куллану мөмкинлеген булдырмау.

Прокуратуралар мәктәпләрне "кошмарить" иткәннән соң татар теленең хәле ел саен мөшкелләнә. Быел 1263 бала татар теленнән ОГЭ биргән. Бөтен Татарстанга бу.

Әле 11нче сыйныфтан соң татар теленнән БРИны тапшыручылар 10 кеше җыелырмы? 2018 елда татар теленнән бердәм республика имтиханын 24 укучы тапшырды (канатлар сынган, әмма әле милли үзаң бар, Мәскәү, безне кыссаң да без татар теленнән ваз кичмибез дип яшәгән чаклар), 2019 елда андыйлар инде 15 кешегә калды, 2020 елда 9 бала татар телен сайлады. (узган елның саннарын таба алмадым) "Динамика" ярылып ята.

Дөрес, татар теленнән имтихан тапшыру санын арттыру үзмаксат түгел, әмма бу саннар милли мәгарифнең торышының бер өлешен чагылдыра.

Бакчаларда, мәктәпләрдә ситемалы эш бармаса, тиешле дәрәҗәдә укытылмаса, эшебез харап булачак. Төрле сәхнәдәге конкурслар белән генә татар телле белгечләрне әзерләп булмый. "Өйдә өйрәнербез әле, без беләбез бит" дигән фикер дә ялгыш. Тел кан белән күчми, аны өйрәнергә, өйрәтергә кирәк. Һәм моны гаилә генә үз җилкәсендә тартып чыгара алмый. Мәктәп бурычы бу. Мәктәп кенә киносценарийлар, пьесалар, романнар, шигырьләр язарлык, борыңгы татар мирасын өйрәнерлек фән ияләрен тәрбияләп чыгара ала. Ә бүген уен уйнауга торып калабыз бугай

"Что не доделал русский штык — доделает русский чиновник, русская школа и русский поп". Әллә Әби патша әйткән, әллә генерал Муравьев. Мөһим түгел. Әмма бу әлегәчә "рабочая схема". Мәктәпләрдә татар телен өйрәнә алмау, югары дәрәҗәдә ясалган методикаларны кулланмау яки булдырмау, үз фәнен белгән, яраткан һәм телгә гашыйк иттерә торган укутучылар тиешле санда җитешмәү, татар телендә белем алып та аны чыгарылыш имтиханнарында, урта һәм югары уку йортларына кергәндә куллына алмау - бүген безне ассимиляцияләштерү сәясәтенең нигезе.

2017 елда Мәскәү безне кыядан этеп төшерде, әмма бер кул белән булса да тотынып калдык бит. Шушы ике-өч елдан да тиешлечә файдалана алмадык. Халыкның телгә карата кызыксынуы булганда, тел өчен рәнҗегән вакытны кулдан ычкындырмыйча офигенный методикалар, китаплар булдырып, укытучыларны туплап, үзебезчә әйткәндә, "прокачка" ясап, яңача эшлибез дип үҗәтләнсәк, отар идек тә... Хакимияткә кирәкмәде, кешеләрнең күңеле сүрелде.

Накипело😡

1 июнь төне. Рөстәм Нургалиевич йоклыймы икән? Иртән уянасы, "Хәерле иртә" дип язасы, әмма президент буларак түгел, глава статусында...

Күпме генә ачык чырай күрсәтмик барыбер тартып алалар шул.

Кремльдә Татарстан президенты дип аталган элмә такта бүген алынырмы? Әллә тарих итеп калырмы? Экскурссоводлар өчен күрсәтеп сөйләргә уңайлы булыр иде...

Любая коллективная попытка интеллекуталов осмыслить татарам себя, как нацию, придав ей реальную субъектность - наталкивается на сопротивление невидимых сил с Лубянки и Старой площади.

Так было со Стратегией татар, которую создавали и так весьма ограниченные в свободе мнений академики и конгрессовцы. И даже из этого продукта решили выхлестнуть все осторожные идеологемы и планы, превратив её в пшик, в манифест одного дня.

Так было с хакимовскими потугами создания татарстанской нации - когда вышли на создание института изучения федерализма, связались с международным сообществом, попытки обрушили, Хакимов вовремя сорвался.

Институт истории чуть не уничтожили - поэтому им велено "лежать и бояться". Максимум - осмысление наследия Золотой Орды и джадидизма. На Урал, Сибирь, Астрахань особо лезть не дают (акча юк) - вдруг что накопают и насоздадут реальнее, чем конгрессовский сабантуй.

Клуб "Татар шакмагы" вместе со штабом татар и круглыми столами Бизнес-онлайна, то же, похоже оказались под внегласным запретом. Дамиру Исхакову дали журнал и краеведов, любые его попытки создать при Конгрессе аналитический центр вот уже 20 лет наталкивается на "непонимание".

Муфтияту и вовсе запрещен выход за рамки осмысления вероучения и богословских трудов прошлого.

Остаются одиночки вроде Татполита, постнационального Бустанова и татмедиевского миллиарда, который также ограничен темами и персонами нонграта.

В России выйти за пределы кружка по интересам не получается.

Возможно сейчас удастся создать антиколониальный think tank за пределами воздействия силовой машины. Умы есть, мысли то же, дистанционный формат вполне действенен, остается найти розетку и воткнуть вилку в неё.

Айнур 👍

Татар блогеры, эшмәкәр, 28 яшьлек Айнур Әхмәтов Уфада туган, Петербурда укыган, яшәү өчен Казанны сайлаган. Һәм аңа Татарстанда бик ошый.

Монда безгә бик рәхәт ди ул. Ләкин эшләү өчен мөмкинлекләр кими. Instagram бизнесы ябылды. “Бер яктан каласы килә. Икенче яктан каласы килми. Нишләргә белмибез”, ди.

Айнур белән әңгәмәне монда укырга була.