Bazyar

Forwarded from Deleted Channel

اون زوهار نظام ادبی هر ملتی را شبیه کلان نظامی میداند و از آن به polysystem یاد می کند. در این نظام چندگانه ادبی، خرده نظام های دیگری دخیل هستند. هر نظام ادبی چندگانه، دارای خرده نظامهایی از جمله نظام تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است. مجموع این خرده نظامها در کنار هم نظام چندگانه یک ملت را شکل می دهند. البته نظام چندگانه تنها به درون یک ملت محدود نمی شود، بلکه در بعد جهانی نیز ما شاهد یک نظام چندگانه کلان یا جهانی هستیم. اگر نظامهای ادبی در سرتاسر جهان را در نظر بگیریم، نوعی ساختار سلسله مراتب بر آنها حاکم است. بدین معنا که در کل دنیا، برخی نظام ادبی در راس و برخی دیگر در مراتب پایین تر قرار دارند. در طول تاریخ، نظام های ادبی مختلفی وجود داشته اند که در برهه خاصی از تاریخ یکی از آنها در راس قرار گرفته است. اون زوهار، مثال فرانسه ذکر می کند که نظام ادبی آن در طول تاریخ جایگاهی در راس هرم داشته است. در چنین حالتی، نظام دابی که در راس هرم قرار دارد، الگویی می شود برای واردات توسط نظام هایی که در حاشیه قرار می گیرند.چنین ساختار سلسله مراتبی، شبیه ساختار اقتصادی جوامع هستند. واردات و صادرات ژانرها و الگو ها از نظامی به نظام دیگر قابل مشاهده است.آنچه در نظریه نظام چندگانه اون زوهار جالب است، این است که ادبیات هر کشوری در کل جهان ممکن است یکی از دو جایگاه را اشغال کند: جایگاه اولیه و جایگاه ثانویه.اگر نظام ادبی یک ملت در جایگاه اولیه قرار داشته باشد، منبعی خواهد بود برای الگوبرداری. بدین معنا که نظام های ادبی که در جایگاه ثانویه قرار می گیرند، برای رفع نیازها و خلع های درونی، دست به دامن نظام ادبی حاکم یعنی نظامی که در جایگاه اولیه قرار گرفته می شوند. اون زوهار چنین نظام ادبی جهانی را Macropolysystem می نامد: نظام چندگانه در بعد کلان.اما نظام ادبی چندگانه در داخل یک ملت هم ساختاری سلسله مراتب دارد. در یک ملت، نظام های مختلفی از ادبیات در حال رقابت با یکدیگر به سر می برند. در نظام چندگانه ادبی در هر ملتی، ژانرها و الگوهای خاصی در رقابت با هم هستند. ادبیات کودک، نمایشنامه، داستان کوتاه و رمان را می توان مثال زد که در حال رقابت با هم هستند. نکته مهم در این نظام این است که این رقابت حالتی پویا داشته و در گذر زمان دستخوش تغییرات است. در یک برهه خاص تاریخی، ممکن است یک ژانر خاصی در راس هرم یا همان جایگاه اولیه قرار گیرد. در این حالت این ژانر الگویی برای سایر لایه ها خواهد بود. و مهمترین نکته در این تظریه این است که ترجمه ها نیز یکی از خرده نظام های تشکیل دهنده این نظام چندگانه هستند.در میان لایه های مختلف یک نظام چندگانه، ترجمه هم یک نظام مستقل هست که در رقابت با سایر خرده نظام هاست. همانظور که ادبیات تالیفی ممکن است در یک برهه از تاریخ در راس هرم قرار گیرد، ترجمه نیز ممکن است در برهه ای دیگر جای آن را اشغال کند. در دوران مشروطیت و تاسیس دارالفنون شاهد چنین تحولی بوده ایم.برای اینکه ترجمه به راس هرم برود و جای تالیف را بگیرد باید شرایط خاصی بر نظام ادبی یک ملت حاکم شود. اون زوهار چند شرایط را نام برده است. مثلا زمانی که ادبیات یک کشوری دارای کمبودها و خلع های خاصی باشد، مجبور است دست به دامن واردات شود. چنین وارداتی از طریق ترجمه امکان پذیر است. در اینجاست که ترجمه به جایگاه اولیه صعود می کند. چنین تحولی در یک لایه خاص شکل می گیرد نه همه لایه ها. مثلا ممکن است تغییراتی شبیه دوران مشروطیت شکل بگیرد. در این حالت نیاز به ترجمه سبب خواهد شد که در یک لایه خاص، مثلا در لایه نمایشنامه ما دست به دامن ترجمه شویم و ترجمه در لایه نمایشنامه به راس هرم صعود کند.نباید فراموش کرد که در نظام ادبی هر ملتی، جایگاه ترجمه ثابت و لایتغیر نیست، بلکه شرایط و تحولات تاریخی ممکن است آن را تغییر دهد. یک نقطه عطف در تاریخ ممکن است ترجمه را از جایگاه حاشیه ای به جایگاه اولیه بکشاند. در چنین حالتی ترجمه کانالی است برای انتقال و وارد کردن الگوها و ژانرهای مختلف از نظامی به نظام دیگر.
البته اون زوها با استناد به تاریخ ادبیات، نشان می دهد که در طول تاریخ ادبیات، ترجمه معمولا در جایگاهی ثانویه بوده است. بدین معنا که در برهه های خیلی خاصی از تاریخ شاهد صعود ترجمه به راس هرم هستیم. اما نکته مهم این است که این جایگاه هیچگاه ثابت نیست. یک تحول تاریخی در نظام ادبی هر ملتی ممکن است سبب صعود ترجمه به راس هرم شود. آنجاست که ترجمه کانالی میشود برای واردات از نظامی به نظام مبدا.وقتی ترجمه در راس هرم قرار گرفت، مترجمان آزادی عمل بیشتری را احساس می کنند. آنها دیگر از سنت های رایج در ترجمه تبعیت نمی کنند. آنها روش های ترجمه مطلوب خود را بر می گزینند و دیگر دستشان زیر سنگ نخواهد بود. در این حالت آنها خالق مدلها و روشهای جدیدی خواهند بود.
@TranslationST

33 views19:07