📚La senda de la civilización global de Asia Central Azamat Ziyo

🔸 Ispaniyada Tarix instituti direktori, akademik Azamat Ziyo va Sevilya, Cadis, Valiyadalid universitetlari tarixchilarining birgalikdagi yirik ilmiy tadqiqoti - "Un milenio de globalizaciones en el Asia Central. De los albores de la Edad Media a la contemporaneidad" ("Markaziy Osiyoda ming yillik globallashuvlar: Ilk o‘rta asrlardan kunimizgacha") teran asari chop etildi.
🔸 Undagi “La senda de la civilización global de Asia Central" ("Markaziy Osiyoning yalpi sivilizatsiyalashuv yo‘li") tahliliy va butunlay yangicha yondashuvlardagi maqolasida akademik Azamat Ziyo quyidagi masalalarni olg‘a surgan:
1. Turon sivilizatsiyasining tug‘ilishi va kishilikning butun taraqqiyot yo‘lida tutib kelgan o‘rni.
2. 8000 yil burun o‘lkada o‘troq turmush tarzi, ekin-tikinchilikning paydo bo‘lishi, 5500 oldin sun’iy sug‘orish, 4000 yil ilgari shaharchilik va o‘zbek davlatining yuzaga kelishi.
3. Turonda paxtachilik va ipakchilik 4000 yil oldin bo‘lgani, ya’ni chigit Hindistondan, ipak esa Xitoydan keltirilmagani.
4. Eng qadimgi zamonlarda Turondan boshlangan La’l yo‘li, Lojuvard yo‘li, Badaxshon yo‘li, Tuz yo‘li kabi xalqaro savdo yo‘llarining shakllannishi.
5. Turon sivilizatsiyasining jahon diniy ta’limotlari, xususan, zardushtiylik, buddaviylik, musulmonchilikning tug‘ilishi va taraqqiyotidagi o‘ziga xos o‘rni.
6. Samarqand, Buxoro, Xorazm, Nasaf, Kesh, Termiz, Marv, Farg‘ona, Marg‘ilon va Toshkent shaharlarida yetishib chiqqan, matematika, fizika, astronomiya, mexanika, geologiya, geodeziya, kimyo, biologiya, botanika, tibbiyot, dorichilik, falsafa, tarix, adabiyot va san’at sohalarida faoliyat yuritgan yuzlab allomalar, Turonning 9 – 12-yuzyilliklar va 1370 – 1501-yillardagi buyuk olimlarining Yevropa ilmiy inqilobi va zamonaviy fan rivojiga ko‘rsatgan ta’siri.
7. Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Nasr Forobiy, Abu Rayhon Beruniy, Ibn Sino, Abdurrahmon Xozin, Mahmud Chag‘miniy, Ulug‘bek, Ali Qushchi, Alisher Navoiy va boshqalarning ilmiy va adabiy meroslari, kashfiyotlari.
8. Insoniyat tarixidagi ilk oliy ta’lim muassasasi -- Forjak madrasasi (937-yil).
9. Turon me’morchiligi.
10. O‘zbek davlatini boshqargan sulolalar, ularning Kanishka, Istami, Ismoil Somoniy, Mahmud G‘aznaviy, Malikshoh, Sulton Muhammad, Jaloliddin Manguberdi, Amir Temur, Shohrux, Zahiriddin Muhammad Bobur, Abdullaxon, Yalangto‘sh Bahodir singari yorqin va buyuk vakillari.
10. Buyuk Xitoy devoridan O‘rta yer dengizigacha, Moskvadan Dehligacha yastangan ulkan hududni Samarqand atrofida birlashtirgan, shaharlar hamda mintaqalarning rivojlanishini rag‘batlantirgan, Ikkinchi Uyg‘onish — Temuriylar oltin asriga asos solgan, bir yarim asrlik tanazzuldan keyin mintaqa qudrati va hayotiy kuchini tiklagan Amir Temur shaxsi.
11. 19-yuzyillikning ikkinchi yarmida Turon rus imperiyasining bosqiniga uchragani.
🔸 Akademik Azamat Ziyo o‘z tahliliy maqolasini quyidagi fikrlar bilan tugatgan: "O‘zbeklarda bir dono maqol bor: oqqan daryo oqaveradi. 8000 yil burun boshlanib, kishilik tarixidagi eng nufuzli sivilizatsiyalardan biri maqomiga erishgan Turon o‘z tarixida qanchadan-qanch og‘ir sinovlarni boshdan kechirmasin, 21-yuzyilikda Markaziy Osiyo o‘laroq yana o‘z yo‘lini topib oldi. Bu – butunlay yangicha shart-sharoitlardagi global sivilizatsiya yo‘lidir".

✈️ https://t.me/tarixchivijdoni