صدای تاریخ(تاریخ بی دروغ)

‍ ‍ 🔫تاریخچه ورود تفنگ به ایران. . در باره تاریخ ورود تفنگ به ایران اختلاف نظر وجود دارد؛ به نوشته سیوری و الگود ، ونیزیها بودند که سلاح گرم را به ایران معرفی کردند و در زمان آق قوینلوها، در ۸۷۷ شماری توپ و تفنگ به ایران فرستادند که در قبرس مورد دستبرد قرار گرفت اما باتوجه به این‌که طهرانی در کتاب دیاربکریه بر استفاده از تفنگ و توپ در دوره قراقوینلو و در جنگهای دوره قرایوسف (۷۹۲ـ۸۲۳) تصریح کرده است، تاریخ ورود تفنگ به ایران به زمانی دورتر می‌رسد. بنابراین، ادعای مفتون دُنبُلی که گفته است اولین بار در زمان سلطان حسین بایقرا (۸۳۷ ـ۹۱۱)، ملاحسین واعظ کاشفی طرح تفنگ را به ایران آورد و بتدریج از روی آن تفنگ ساختند، نمی تواند مقبول باشد. به نوشته منشی قمی ، در نبرد میان الوندشاه آق قوینلو و شاه اسماعیل در ۹۰۷، نخستین بار صدای تفنگ شنیده شد و به نوشته مفتون دنبلی، شاه اسماعیل اول صفوی (حک: ۹۰۵ـ۹۳۰) برای تعلیم تیراندازی با تفنگ به نظامیان ایرانی، معلمان فرانسوی و انگلیسی را به کار گمارد. در این دوره شش هزار قبضه تفنگ از انگلیس وارد شد و به استادان تفنگ ساز ایرانی دستور داده شد که تفنگها را از روی آن‌ها بسازند.

به نوشته سیوری ، در ۹۱۳ از تفنگ فتیله ای نوع عجمی استفاده می‌کردند. این نوع تفنگ ساخت ایران بود و لوله آن به طرز خاصی به قنداق بسته می‌شد و بُردش زیاد بود. اما گفتنی است که ایرانیان، در دوم رجب ۹۲۰، در جنگ چالدران ، از هیچ سلاح آتشینی استفاده نکردند. در احسن التواریخ و همچنین عالم آرای شاه اسماعیل مدارکی وجود دارد که نشان می‌دهد پیش از مرگ شاه اسماعیل اول (۹۳۰)، سپاهیان ایران از تفنگ استفاده می‌کرده‌اند و عده ای از نیروهای صفوی که در پادگان هرات مستقر بودند، نیروهای عبداللّه خان ازبک را با تیر و تفنگ عقب نشاندند.

بر پایه این شواهد، می توان حدس زد که تلاش جدّی برای تجهیز قشون ایران به سلاح آتشین، در زمان شاه اسماعیل اول و احتمالاً حتی قبل از جنگ چالدران، آغاز شد و پس از گذشت یک دهه، در سالهای نخست سلطنت شاه طهماسب اول (۹۳۰ـ۹۸۴)، آثار خود را نمایان ساخت. در اوایل سلطنت شاه طهماسب، توپچیان و تفنگچیان در قشون ایران دارای واحدهای مستقلی بودند؛ چنانکه یکی از عوامل پیروزی سپاه ایران بر ازبکان و اخراج آنان از هرات استفاده و مهارت زیاد در کاربرد سلاحهای آتشین بوده است.همچنین در نوزدهمین سال سلطنت شاه عباس اول (۱۰۱۴)، در نبرد میان ایرانیان و عثمانیان در حوالی تبریز از رسته ای به نام تفنگچی در سپاه صفوی یاد شده است.

در دوره صفوی، سلاحهای گرم به دو دسته تقسیم می‌شدند: توپ، که به همه انواع سلاحهای سنگین اطلاق می‌شد. به نوشته شاردن در زمان شاه عباس دوم (۱۰۵۲ـ۱۰۷۷)، اسلحه سازان ایرانی در ساخت لوله سلاحهای آتشین مهارت بسیاری داشتند. وی تفنگهای ایرانی را بسیار سنگین اما با بردی زیاد و هدف گیری دقیق وصف کرده است. مطابق آنچه در برخی سفرنامه های دوره صفوی در باره تفنگداران و روش استفاده از تفنگ آمده است، تفنگدار خُود و زره نداشت و سلاحش تفنگ و قداره بود. شلیک با تفنگ کاری بسیار دشوار بود و برای آن‌که بدقت و آسانی تیراندازی کنند، تفنگ را روی پایه ای قرار می‌دادند.
شبکه معلمان تاریخ
@tarbd
Telegram.me/tarbd
شبکه ی معلمان تاریخ