صدای تاریخ(تاریخ بی دروغ)

✅انقلاب در سه پرده...

در سپتامبر 1916، واسیلی مک‌لاکُف، سیاستمدار لیبرال، روسیه را با اتومبیلی مقایسه ‌کرد که راننده‌اش دیوانه است. مسافران می‌دانند که با خطر مرگ روبرو هستند، اما از ترس تصادف کسی جرئت ندارد که فرمان اتومبیل را از دست راننده بگیرد. می‌توان گفت که انقلاب فوریه‌ی 1917، سرانجام، کوششی نافرجام برای به دست گرفتن فرمان اتومبیل بود. اصلاح‌طلبان لیبرال امیدوار بودند که انقلاب سیاسی بتواند از وقوع انقلابی اجتماعی و شورشی مدنی جلوگیری کند. در این صورت، روسیه که از سایه‌ی سنگین نظام استبدادی نجات می‌یافت تا رسیدن به نتیجه‌ای موفقیت‌آمیز مبارزه می‌کرد. جمهوری جدید وعده‌ی حقوق سیاسی برای همه را می‌داد؛ اقدامات تزویرآمیزِ اصلاحات ارضی را می‌شد به بعد واگذاشت.
روند حوادث اما اینطور پیش نرفت. در مدت کوتاهی بلشویک ها قدرت را قبضه کردند و با سرعت اتومبیل را به ته دره راندند.
برنامەی صنعتی سازی دهەی سی، بازسازی امپراتوری در دهەی چهل و پیشرفت های فضایی دهەی پنجاە، بی گمان در برابر دهها میلیون کشتەی. جنگ داخلی، قحطی و وحشت بزرگ و جنگ جهانی دوم و بازتولید استبداد در هیاتی مخوف تر، درخشش چندانی ندارند.
می توان تصور کرد اگر فوریه به اکتبر نمی رسید و در مرحلەی اصلاحات دمکراتیک متوقف می ماند، روسیه از خشونت و افراط گری انقلابی و شخم زده شدن تمام ساحت های اجتماعی مصون می ماند. با این فرض امروز کشوری مانند اسپانیا و ایتالیا و یا دستکم جمهوری چک می شد.

در ماه های نخست پس از انقلاب ایران، مهدی بازرگان که از تندروی های غیر عقلانی نیروهای انقلابی به ستوه آمده بود، گفت: ما برای باران دعا می کردیم، سیل آمد!
ایران سال های 56 و 57 هم مانند روسیەی 1916 اتومبیل ترمز بریدەای بود کە کسی از بیم سقوط و تصادف، یارای کنترل آن را نداشت.
دورەی کوتاە نخست وزیری "بختیار - بلزرگان" درست مانند رژیم لیبرال و مشروطە خواە فوریەی روسیە، واپسین تلاش نافرجام برای جلوگیری از تصادف بود.
نکته این جاست که انقلابیون ایرانی بجای تامل در تجربەی روسیە چون سرمشق بە آن می نگریستند! آنان با نوعی گرته برداری مکانیکی بازرگان را کرنسکی ایران می پنداشتند و تکامل انقلاب را در گذار از دولت وی می دانستند.
دلیل اصلی این بود که در آن دوران هنوز ایدەی انقلاب رادیکال اعتبار داشت. می توان تصور کرد: اگر تحولات منجر به دگرگونی سیاسی در ایران بجای سال 1979 در 1989 رخ می داد، بجای انقلاب یحتمل شاهد " اصقلاب " می شدیم.
تحولاتی بنیادی مشابه انقلاب های نرم و مخملین اروپای شرقی که در غیاب ایدەی رادیکال انقلاب با سویەهای ضد امپریالیستی، ضد سرمایه داری و عدالت توزیعی، دنبال اهدافی چون دمکراسی چند حزبی، مشارکت مدنی و حکومت قانون بود.
از این منظر انقلاب ایران بعنوان آخرین انقلاب کلاسیک قرن بیستم که در آخرین سال های عصر سوسیالیسم رخ داد، به لحاظ پارادیم مسلط جهانی دارای قسمی زمان پریشی تاریخی گردید.
چه کودکی انقلاب ایران در دامن گفتمان انقلابی گری و سیاست رادیکال گذشت، اما با رسیدن به زمان نوجوانی وارد دنیایی با دایەهای نامهربان گردید کە بە زبانی دیگر سخن می گفتند و کمتر امکان مفاهمه و درک متقابل میان آنها وجود داشت.
پس از نوامبر 1989 و آغاز عصر پساسوسیالیستی - فروپاشی دیوار برلین - گفتمان نئولیبرالی و چارچوب های هنجاری آن نظیر اولویت اقتصاد بر سیاست، فردگرایی، آزادی و اصلاحات عرصه را بر گفتمان سیاست رادیکال تنگ کرد.

در سال 1350 که اقتصاد ایران رشدی قابل توجه را تجربه می کرد، در سلطنت نشین عمان تنها سه مدرسەی ابتدایی وجود داشت!
سایر شیخ نشین های ساحل جنوبی خلیج فارس نیز در شرف اعلام استقلال بودند و هنوز دولت رسمی محسوب نمی شدند.
از دید مبارزان ضد شاه، عمان بە دلیل داشتن روابط دوستانه با تهران، نمونەی کشوری وابسته و مرتجع بود.
"جبهەی خلق برای آزادی عمان و خلیج اشغالی ع ر ب ی" با پشتیبانی دولت مارکسیست یمن جنوبی، مبارزەای مسلحانە را علیه دولت آغاز کرده بود.
انقلابیون ایرانی، ترقی خواهی جبهەی ظفار را به دلیل پرچمداری رادیکالیسم سیاسی و سیاست هایی چون بسیج زنان در یک جامعەی بە شدت سنت زدە، دارای فضیلتی بی چون و چرا در مقابل ارتجاع عرب متحد آمریکا می دانستند،
جنبش ظفار در سال 1976 با مداخلەی نظامی شاه ایران در هم شکست و عمان از افتادن به دامن انقلابی مارکسیستی - به احتمال زیاد مشابه تحول مارکسیستی یمن جنوبی در سال 1971 - جست.
یحتمل با پیروزی جنبش ظفار، رژیم چپ گرای حاکم بر عمان، در دام قسمی رادیکالیسم مرسوم می افتاد و پس از فروپاشی شوروی، سرنوشتی مشابه یمن منهزم و منقسم امروز پیدا می نمود.
در حالی که امروز عقب ماندەترین کشور دیروز جهان، به لطف ادغام در اقتصاد بین الملل و بهره بردن از مزایای گوناگون آن به نوعی توسعە رسیدە و یکی از مقاصد مهاجرتی همسایگان شدە است.

✍صلاح‌الدین خدیو

@tarbd