⁨🔴 انیمیشن باز سازی شده از شهر تیسفون پایتخت ساسانیان

🔹 این کلیپ فوق العاده شهر"انبار" که یکی از هفت شهر تیسفون بوده را نشان می‌دهد و که طاق کسری در آن قرار دارد. این هفت شهر به حدی رؤیایی بوده که در ادبیات عرفانی "هفت شهر عشق" از آن اقتباس شده است.

🔹 اگر چه تیسفون واقعی بزرگتر و بسیار سرسبزتر بوده است اما معماری فوق العاده‌ی شهر و استفاده از رنگ آبی در تک تک ساختمان های شهر به زیبایی به نمایش در آمده است.

🔹 معماری طلایی ایرانی در این انیمیشن کاملا مشهود است و شهرهایی چون شیراز و اصفهان و یزد نیز شبیه همین معماری را دارا میباشند.

🔹 هفت شهر تیسفون در دوران باستان زیباترین شهر جهان بوده به‌طوری که رومیانی که از این شهر بازدید کردند، این شهر را ساخته دست پریان دانستند و اعراب نیز پس از ورود به این شهر آن را همان بهشت وعده داده شده قلمداد کردند...

#تاریخ #سرزمین_کهن #سرزمین_باستانی #فرهنگ #تمدن #پارس #پرشیا #ساسانیان #تیسفون #ایران #دور_از_تو_اندیشه_بدان

📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd

📍قدیمی‌ترین نوحه ضبط‌شده در ایران

🔸این نوحه که در دوره قاجار ضبط شده به «نوحه جبرییل» مشهور است؛ با شعری منسوب‌ به ناصرالدین شاه قاجار و خواننده‌ای ناشناس.

📌 پایگاه اصفهان خبر
@tarbd

📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd

#ملک الشعرا بهار شاعر و فعال اجتماعی مشروطه خواه بی شک از تاثیرگذار ترین کنشگران سده اخیر ایران است.
عدالت و آزادی خواهی از آرمانهای همیشگی وی بوده در این راه مرارت ها کشید.
تصنیف حاضر محصول سالهای زندان اوست که با ملودی #مرتضی_نی_داوود همراه و توسط #قمرالملوک وزیری در سالهای دور خوانده شده.



«ای دل آواره»

ملودی: منسوب به مرتضى نى داوود
کلام : #ملك_الشعرا_بهار
تنظیم و تار: مهران مهرنیا
خواننده: فایضه کامیاب

📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd

✅۱۴ مرداد سالروز صدور فرمان مشروطه...
@tarbd

📚📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd

✅ مشروطه ای که روز ملی نیست!!!

میخواهم به عنوان یک شهروند چند کلمه‌ای دربارۀ 14 مرداد بنویسم.
اوّل آنکه برای هر رطب و یابسی یک روز ملّی در تقویم ما جعل و جاسازی شده است. خود این واقعیت یعنی قلم به دست کسانی است که درکی از حیثیت و خاصیت فرهنگی چیزی به عنوان روز ملّی ندارند، یا آنکه عمداً آن را نیز مثل خیلی چیزهای دیگر به ملعبه‌ای مبتذل و خالی از معنا تبدیل کرده‌اند. نمی‌شود این همه روز ملّی فلان و روز ملّی بهمان داشت. اگر کسی نظریۀ مطلوبیت نهایی را نخوانده باشد، لااقل تمثیل مختصر و مفید سعدی را که دیگر باید شنیده باشد:
گر همه شب قدر بودی، شب قدر بی قدر بودی.

دوم، با وجود این همه روز ملّی، ذیل روز 14 مرداد نوشته میشود: سالروز صدور فرمان مشروطه. این یعنی سالروز مشروطیت به اندازۀ خیلی از این روزهای ملّی ساختگی و «به‌فرموده» که تقویم ما را انباشته‌اند اهمیت ندارد. و من این چند کلمه را می‌نویسم تا بگویم اتفاقاً این روز به عنوان روز تغییر هویت ما ایرانیان مهم‌ترین روز ملّی و شایستۀ گرامیداشت تقویم است.

امّا روز ملّی یعنی چه؟ معمولاً اگر کسی کمابیش از زندگی‌اش راضی باشد، سالگرد ازدواج یا روز تولّد عزیزانش را «شخصاً» گرامی می‌دارد. به عنوان روز سرنوشت‌ساز یاری بخت. روز دریافت موهبتی که زندگی‌اش را رشد داده‌ و به مسیر دیگر و بهتری هدایت کرده است. می‌دانیم که بی‌اعتنایی به سالگرد ازدواج یا به معنای نارضایی تلقّی می‌شود یا غفلت و حق‌ناشناسی ( و این دومی همان کفر نعمتی است که ناباورانه نعمت را از کف بیرون می‌کند). به همین ترتیب خاطرۀ جمعی ما نیز مثل زندگی شخصی‌مان ممکن است حاوی رویدادهای مهمّی باشد که در حکم موهبت‌هایی سرنوشت‌ساز، تاریخ را به قبل و بعد از خود تقسیم می‌کنند. رویدادهایی آبستن معنا و هویتی جدید برای همۀ ما.

دوست دارید رعیّت خطاب شوید یا شهروند؟ وقتی در مرزبان‌نامه می‌خوانید «رعیّت به اطفال نارسیده ماند و پادشاه به مادر مهربان»، ذوق می‌کنید یا پوزخند می‌زنید؟ خود را مطیع ارادۀ مطلق و بی‌قید و شرط حکومت می‌دانید، یا تابع قانونی که ضامن حقوق شهروندان است؟ این سؤالات را از عوام‌ترین کسانی که می‌شناسید بپرسید و ببینید چه پاسخ می‌دهند. و فراموش نکنید که ۱۱۶ سال قبل این سؤال‌ها یا نامفهوم بودند یا پاسخ‌هایی کاملاً متفاوت دریافت می‌کردند. بدیهی بودن پاسخ‌های امروز، حاصل جان‌ها و زخم‌‌ها و حبس‌ها و مرارت‌های کسانی است که حالا به زحمت ممکن است یاد وسنگ قبری از آنان یافت شود.

اگر ایران دهۀ شصت را از سر گذراند و به کرۀ شمالی یا مردابی مرگ‌زده‌تر از آن تبدیل نشد، اگر روح طلب حق از جسم به کما رفتۀ این مردم رخت برنبست، اگر سرکنگبین‌های استبداد صفرای آزادی‌خواهی افزود، اگر در این همآوردی ناجوانمردانه تن چاک‌چاک آزادی سال‌هاست به پل رفته امّا هنوز شانه‌اش به خاک نمی‌رسد، و اگر هنوز مفهومی به عنوان «هموطن بودن» برایمان باقی مانده تا لااقل دلمان به دور انداختن استخوان هم رضا ندهد و بلکه پلی باشد به سوی درک مفهوم شریف‌تر بنی‌آدمی که فارغ از دین و نژاد و ملیّت از یک گوهرند، همۀ اینها را مدیون خون‌های ریخته و جان‌های آزردۀ کسانی هستیم که برای نخستین بار در طول تاریخ سلاح برداشتند و راهی تهران شدند امّا نه به طمع فروکشیدن شاه و غارت اموالش بلکه به نیّت محدود و مشروط کردن اختیارات او به حدود قانون.

این درس کوچکی نبود. درست است که آن مجاهدان اعتقاد بی‌تردید و درک دقیقی نسبت به راه تازه گشودۀ خود نداشتند و درست است که بعدها نیز خطر حکومت مطلقه و تجاوز حاکمان به قانون همواره زیر سایۀ خطرات دیگری مثل عقب‌ماندگی اقتصادی و مشکل امنیتی و حفظ تمامیت ارضی قرار گرفت و کمرنگ جلوه داده شد امّا بعضی درس‌ها آن قدر بزرگ و اثرگذارند که مسیر زندگی را تغییر میدهند، حتّی اگر آن‌ها را درست نفهمیده باشید و در آزمونشان ده باره و صدباره مردود شده باشید. فرکانس بعضی بانگ‌ها چنان با ذات انسانی هماهنگی دارد که وقتی بلند شدند دیگر طنینشان فرو نخواهد خسبید؛ هرچند هم که ضعیف و نحیف شده باشد.

مشروطه‌خواهان ایرانی سنگ تمام نگذاشتند. امّا هرکه پس از آن‌ها به امید اصلاح امور از رفاه شخصی‌اش مایه گذاشت و وارد گود فعالیت اجتماعی عملی و نظری شد تا آیندۀ بهتری برای آیندگان به میراث بماند، همان سنگ ناتمام را سنگ بنا قرار داد. هیچکس نمیتواند از این دستاورد تاریخی اعلام استغنا و استقلال کند؛ نه طیف فراگیر تفکّرات سوسیالیستی، نه ما لیبرال‌های همیشه اقلیت، و نه حتّی محافظه‌کاران استبدادطلبی که اگر براندازی میراث مشروطه برایشان ممکن بود به روز ملّی ننامیدن امروز کفایت نمی‌کردند، بلکه به راحتی از تقویم حذفش می‌کردند.

📝بهلول
📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd

✅ معرفی 15 کتاب عاشورایی به قلم نویسندگان معاصر


📚1-شهید جاوید : نعمت اله صالحی نجف آبادی

📚2-پس از پنجاه سال، قیام امام حسین(ع) : سید جعفر شهیدی

📚3_ عاشورا شناسی : محمد اسفندیاری

📚4_نگاهی به حماسه حسینی شهید مطهری : نعمت الله صالحی نجف آبادی

📚5_زوایای ناپیدای نهضت امام حسین(ع) :احمد عابدینی

📚6_حسین وارث آدم : علی شریعتی

📚7_حماسه حسینی : مرتضی مطهری

📚8_فاجعه جهل مقدس :مصطفی محقق داماد

📚9_ درسایه سرو آزادی : عبدالعلی بازرگان

📚ده_التنزیه الاعمال الشبیه : سید محسن امین

📚11_سفر شهادت: سید موسی صدر

📚12_برترین هدف در برترین نهاد:عبد الله علائلی

📚 13_لولو ومرجآن : محدث نوری


📚14- عاشوراپژوهی : محمد صحتی سردرودی

📚15- تاملی در نهضت عاشورا: رسول جعفریان

✍مهدی احمدی اختیار

📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd

📚کتاب نهضت امام حسین (ع ) و قیام کربلا از
دکتر زرگری نژاد کتاب محققانه ای است که
با دقت تمام جریان عاشورا
را از صد سال پیش از وقوع
مورد کنکاش قرار داده است.

📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd

‍ ✅جایگاه مذهب و تاریخ در صلح جهانی

درست در *تاریخ و مذهب* و سایر مباحث جدلی است که آموزش فعلی اساساً زیان آور می باشد. این موضوعات علایق و منافعی را که مدارس بخاطر آنها بوجود آمده است حفظ می کنند و این علایق مدارس را ابقا می دارند تا برخی اندیشه ها را تدریجاً به اذهان دانش آموزان القا نمایند. تاریخ در هر کشوری آنچنان تدریس می شود که گذشته ی آن کشور را عظیم بنمایاند:
بچه ها می آموزند که باور دارند کشورشان همیشه جانب حق را داشته و تقریباً همواره پیروز بوده و انسان های بزرگی را در دامن خود پرورده است و نیز در همه ی زمینه ها برتر از سایر کشورها می باشد. از آنجا که این احساسات وسوسه گر هستند به راحتی پذیرفته می شوند و بعدها به سختی براثر آگاهی از حقایق می توان آنرا نفی کرد.
یک نمونه ساده و کوچک را در نظر بگیرید .. حقایق مربوط به نبرد واترلو به تفصیل تشریح شده و به دقت موشکافانه ای صحت آن مورد ارزشیابی قرار گرفته است به طوری که هیچ محقق حقیقی از واقعیات این جنگ غافل نیست اما همین حقایق انکار ناپذیر در مدارس ابتدایی انگلیس ، فرانسه و آلمان با اختلافات و تفاوت های بسیار فاحشی تدریس می شود... اگر دقيقاً حقایق در هر سه کشور آموخته شود، غرور ملی تا این حد پرورده نمی شود و هیچ کشوری احساس نخواهد کرد که در صورت جنگ پیروزی بی تردید با آنها خواهد بود و در نتیجه تمایل به جنگ ناپدید خواهد شد. دقیقا همین نتیجه گیری از آموزش است که می بایست کناره گذارده شود. هر کشوری مایل است که غرور ملی خود را فزونی بخشد واین افزونی از طریق یک تاریخ ہی تعصب نا ممکن است. کودکان بی دفاع با پنداردهای جعلی ، ناتربیتی ها و ممنوعیت ها ، آموزش می گیرند . عقاید کاذب که از طریق تاریخ جهان در کشورهای مخالف آموزش داده می شود عاملی است در جهت ترغیب کشمکش ها و بیدار نگهداشتن ملی گرایی آکنده از تعصب، اگر قرار باشد که روابط حسنه و دوستانه بین همه ی کشورها برقرار شود، اولین گامی که می بایست برداشته شود آن است که آموزش تاریخ در سراسر جهان به یک کمیسیون بین المللی سپرده شود تا کتب درسی بی طرف و رها از تعصبات ملی گرایی و میهن پرستی تهیه نمایند که امروزه در همه جا طالب دارد.

👤 #برتراند_راسل
📚 #اصول_نوسازی_جامعه
🔃‌ ترجمه ی #مهدی_افشار

📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd

🔰کارزار احیای برجام با ۱۴ هزار امضا در ریاست جمهوری ثبت شد

🔹کارزار درخواست از رییسی برای احیای فوری برجام با حدود ۱۴ هزار امضا در دبیرخانه ی نهاد ریاست جمهوری ثبت شد

🔗این کارزار همچنان ادامه داشته و از عموم علاقمندان به احیای برجام و توافق هسته ای درخواست می‌شود از طریق لینک زیر این کارزار را امضا کنند:

https://www.karzar.net/52829

#منفعل_نباشیم

⚫️⚫️⚫️به یاد استاد:

⬛️هفتمین روز درگذشت ناباورانه « دکتر سید اصغر محمودآبادی» فرصتی است تا شاید بتوان گوشه ایی از تلاشهای وصف ناپذیر استاد را در بیش از۴۵ سال فعالیت علمی وفرهنگی در راستای معرفی فرهنگ وتمدن ملتی بزرگ که در مواجهه همیشگی با مخاطرات دائمی ابتدا ماندگار،سپس پایدار ودر نهایت جهانی شدند را پاس داشت.

◼️اودر این راستا با کوششی وصف ناپذیر وبا دوری گزیدن از شیدایی ویا نفرت،شناختی دقیق از دوران پیش از تاریخ ،سپس دوران آغازین تاریخ وعصر باستان در بیش از سه دهه ارائه کردوسپس با ادامه پژوهشهای خود پیوندی عمیق میان یکی از حساس ترین دوران تاریخی ایران ،یعنی انتقال فرهنگ وتمدن اصیل ایرانی از دوران باستان به عصر اسلامی ایفا کرد.

◾️او همچنین در ادامه فعالیتهای علمی خود آثار ارزشمندی را از فعالیت در حوزه های تاریخ اسلام،تاریخ معماری وشهرسازی،گردشگری ‌و ادبیات پارسی برای نسلهای فردای ایرانی به یادگار نهاد.




▪️روانش شادویادش پیوسته گرامی باد.

📍آیین سنتی، مذهبی آب به بذر شلغم در خور و بیابانک

🔸آیین کهن آب به بذر شلغم، نوید بخش سالی پر محصول برای کشاورزان خور و بیابانک است؛ این آیین که قدمتش به پیش از اسلام برمی گردد، هر سال در نیمه مرداد در کشتخوان شهر خور با آدابی خاص برگزار می‌شود.

📌 پایگاه اصفهان خبر
@khabar_isf

✅ اگر در کربلا قزاق بودی...!

✍️علی مرادی مراغه ای

تا زمانیکه رضاخان بود و رضاشاه نشده بود در کوشش برای جذب علما سنگ تمام گذاشت، در عاشورا، پیشاپیش دسته های سینه‌ زنی قزاقها به راه افتاده، پای خود را برهنه، به سر و کله‌ اش کاه و گِل می‌ریخت و در شام غریبان، شمع گچی به دست گرفته، به نوحه خوانی می‌پرداخت (روزنامه خاطرات عين ‏السلطنه...ج‏8ص16)
عبدالله مستوفی می‌نویسد:
«به تكيۀ تركها رفتم دسته جات مختلف با شمعهاى گچى كه در دست داشتند نوحۀ شام غريبان خوانده، می رفتند. يك مرتبه متوجه شدم كه دسته‌ ای كه لباس خاكى قزاقى بر تن دارند، وارد تكيه شدند همين‌كه جلوتر آمدند ديدم سردارسپه در پيش و عدۀ پنجاه شصت نفرى، از افسران قزاقخانه هستند كه سرلشكر امان اللّه جهانبانى امروز و سرلشكر عبداللّه خان امير طهماسبى، با بازوبندهاى مشكى و سر برهنه هريك يك شمع گچى دست گرفته، نوحۀ «گلميشخ اى شيعه لر» را افتان و خيزان، خوانده و از مجلس خارج شدند. وزير جنگ و شام غريبان‌؟! و آن هم با سر و پاى برهنه‌؟!» (شرح زندگانی من...ج3ص۴۶۱).

💢عين ‏السلطنه نیز می نویسد: رضاشاه اول خيلى تظاهر می كرد جلوى دسته سينه‏ زن می افتاد «خودم ديدم شب عاشورا، شمع به دست گرفته با تمام افسرها مسجد به مسجد می‌رفت، شب غريب می گرفت، امير لشكرها مثل خدايارخان، جان محمدخان، عبداللّه خان و غيره نوحه می خواندند، مثل ابر بهار گريه می كردند...جلوى آنها سردار سپه حركت می كرد سروپاى برهنه...» (روزنامه خاطرات عين ‏السلطنه...ج‏8، ص6506)
یک نفر هم که در دامن خود کاه داشت به طور پراکنده بر سر دیگران کاه می پاشید...

💢قزاقها وقتی شور می گرفتند فریاد می زدند:
"اگر در کربلا قزاق بودی حسین بی یاور و تنها نبودی"
اما در مقابل، در تکیه گیلانی ها که دوستدار نهضت کوچک خان و متنفر از قزاقها بودند، فریاد می زدند:
"اگر در كربلا قزاق بودی عبا و كفش از حسين ربودی...!
كه بعدها اين بيت در جريان «كشف حجاب» به شكل زير هم خوانده شد:
"اگر در كربلا قزاق بود حجاب از سرِ زينب ربودی...!
البته در مورد این بیت که«اگر در كربلا قزاق بودى ...» مرحوم سیدمحمد کمره ای هم باتوجه به تعدی و ظلم قزاقها به مردم، گفته بود:
«...اگر بودند، شب عاشورا را به امام مهلت نمی دادند و همان شب كار را تمام كرده بودند»!
(روزنامه خاطرات سيد محمد كمره‏ ای...ج‏2ص1147)

💢یک بار يكى از اين دسته جات، طفلان مسلم درست كرده بودند يك مَردک نتراشيده نخراشيده هم زره و كلاه‏ خود نموده حارث شده بود، چوبی به دست گرفته طفلان مسلم را چوبكارى می كرد. يك‏ مرتبه رضاخان سردارسپه از تخت به زير آمد و به سمت جناب حارث رفت. حارث به گمان اينكه جايزه خواهد گرفت و رضاخان از اين چوبكارى خوشش آمده، بنا كرد شديدتر زدن.كه سردارسپه رسيد طناب اطفال را از دست حارث گرفته و بچه‏ ها را آزاد نموده بنا كرد حارث را چوب زدن.«صداى زنها از هر طرف بلند شد:
"قربانِ دستت برويم، قربان چوب زدنت برويم. پس از چوبكارى رفت و دوباره به جاى خود جلوس كرد»(همان...ج‏8ص6502)

💢رضاخان با این اعمال، موفق به جذب علما شد، به طوریکه از بين علما تلگرافهايی از نقاط مختلف ارسال و آرزو میكردند"خداوند عمر ابدمدت رضاخان را به حكومت امام زمان متصل كند"!
به نوشته عبدالله مستوفی، علمای نجف برای او از خزانۀ اشياء نفيسۀ نجف، يك تمثال خيالى علی (ع) را فرستادند و او به این مناسبت به وزارت معارف دستور داد جشن بگیرند (شرح زندگانی من...ج3ص ۶۱۳)
برخی روزنامه‌ نگاران هم «اين مرحمت عظمى را بر اثر استدعاى كافۀ مراجع تقليد نجف از آستان شاه ولايت دانسته و قبول اين استدعا را از طرف شاه ولايت، يكى از الطاف آن بزرگوار نسبت به رئيس الوزراء، وانمود كردند!! سردار سپه هم روز جمعۀ به استقبال اين تمثال تا عبدالعظيم رفت، و با تمثال كه بسينۀ خود زده بود جشن مفصلى برپا کرد و موضوعِ تبريك عمومى واقع گرديد از همه مضحكتر، دعوت و حضور سفير تركيه و سفير افغان در این جشن بود!
(عبدالله مستوفی ... ج3ص ۶۱۴)

💢اما این حرکاتِ رضاخان، موقتی و تا ۱۳۰۴بود. به محض اینکه از نردبان قدرت بالا رفت و رضاشاه شد، دیگر نیازی بدان کارها نداشت. چون اکنون، قزاق و نظمیه داشت، در نتیجه 180درجه چرخید و محدوديتهاى سفت و سختى براى عزادارى روز عاشورا وضع كرد، حتی برای اینکه مردم را از روزه گرفتن بازدارند، مستوفی مینویسد: عمدا توپِ افطار و سحری را پس و پیش کرده:
«توپ افطار را نيم ساعت بعد از مغرب و توپِ سحر را يكى دو ساعت جلوتر از طلوع فجر، مى‌انداختند تا مردم را كه ساعت نداشتند به واسطۀ درازى ساعات روزه، از روزه ‌دارى برى میكردند»
(همان...ج3ص۲۷۲)

📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd

⚫️ سطح فرهنگ و سواد متعصبین مذهبی!!

⭕️ آیا می دانستید:

◼️ کریم اکبری مبارکه_ بازیگر نقش #ابن_ملجم در سریال امام علی:
پس از پخش سریال، گروهی از مذهبی های متعصب نفهم، به خانه او در دولت آباد شهرری حمله کردند و شیشه های خانه او را شکستند، و او را تهدید به قتل کردند!! به گونه ای که تا مدتی او جرات نمی کرد از خانه خارج شود!!

◼️ محمد فیلی _ بازیگر نقش #شمر در سریال مختار نامه
به خاطر این نقش، مذهبی ها بارها او را در خیابان کتک زده اند!! هیاتی ها خانواده او را تحت فشار گذاشته اند!
بسیاری از همسایه های او تا مدتها علنا به او فحش و ناسزا می دادند!!

◼️ انوش معظمی _ بازیگر #حرمله در سریال مختار نامه:
در خیابان با تمسخر او را حرمله صدا می زده اند! و یا با خشم و نفرت به او نگاه می کرده اند! خانواده و اطرافیانش او را طرد و در مراسمات خانوادگی او را دعوت نمی کرده اند!

⚫️ تعصب به طور کلی پدیده ای خطرناک است،
و #تعصب_مذهبی خطرناک ترین گرایش روانی بشر است.

🔺انسانها با تعصب مذهبی، کور و کر و بی فکر و نادان و افراطی می گردند، در حدی که از بزرگترین جنایات و قتل انسانهای دیگر هم ابایی ندارند.

✅ده‌گانهٔ محرم

1️⃣ خلافت یزید؛ خطای سهمگین معاویه!

معاویه سیاستمداری زیرک بود. او در سایه اقامت و حکمرانی طولانی در شام، حمایت خلفای دوم و سوم، در اختیار داشتن ثروتی فراوان و به‌کاربستن شیوه‌هایی غیراخلاقی، توانست بر خلافت اسلامی تسلط یابد و ۲۰ سال خلافت کند (۴۰-۶۰ق) اما در انتصاب پسرش یزید به‌عنوان ولیعهد و خلیفهٔ پس از خود، دچار خطایی سهمگین شد. خطایی که خلافت را برای همیشه از دست بازماندگان او خارج کرد.

ابن‌خلدون معتقد است: درگذشت پیامبر اکرم در سال ۱۱ق پایان عصر «عصبیت دینی» بود (منظور از عصبیت، نوعی پیوند مولّد و پشتیبان قدرت است نه معنی منفی مشهور آن). پیامبر مشروعیت خود را از جایگاه دینی خویش گرفته بود، اما با مرگ ایشان، عصر «عصبیت دینی» (سخن گفتن آسمان با زمین، نزول وحی، معجزات،‌ آمدورفت فرشتگان و…) پایان یافت و عصر «عصبیت قبیلگی» آغاز شد. بر این اساس، بعد از پیامبر کسانی توانستند بر خلافت دست یابند که از «عصبیت قبیلگی» مناسبی برخوردار بودند. او انتخاب خلفای راشدین را در چهارچوب این نظریه تحلیل کرده است.

دربارهٔ ولایتعهدی یزید و خلافت او، باید گفت: این انتصاب علاوه بر اینکه از مشروعیت دینی برخوردار نبود، از پشتوانهٔ «عصبیت قبیلگی» نیز به‌دور بود. یکی از ارزش‌های قبیلگی، شیخوخیت یعنی داشتن سن مناسب برای زمامداری بود. یزید در هنگام خلافت کمی بیش از ۳۰ سال داشت، جوان بود و بر اساس سنت‌های قبیلگی برای تصدی مقام خلافت شایسته نبود. «عصبیت قبیلگی» به این معنی است که مردان قبیله به‌دلیل وجود ویژگی‌هایی برجسته در شخصیت رئیس قبیله، پشت او بمانند و از وی حمایت کنند. یزید ویژگی برجسته‌ای نداشت که قریش یا حتی بنی‌امیه از او حمایت کنند. مردانی همپایه و بسیار برتر از او در میان قریش و حتی خاندان اموی حضور داشتند که لیاقتشان برای تصدی مقام خلافت بیش از او بود. بر این اساس، شخصیت‌های برجستهٔ قریش مانند امام حسن‌بن علی و حسین‌بن علی(ع)، عبدالله‌بن عباس، عبدالله‌بن عمر، سعد‌بن ابی‌وقاص و… با این کار به مخالفت برخاستند. حتی بزرگان بنی‌امیه نیز با این موضوع مشکل داشتند. زیاد‌بن ابیه (که معاویه او را به خاندان خود مُلحَق کرده و برادر خویشش خوانده بود) و فرزندان حَکَم‌بن ابی‌العاص نیز با این کار موافق نبودند و معاویه را از این کار برحذر داشتند.

جز این، راهی نیز که معاویه برای قبولاندن ولایتعهدی و خلافت یزید به مردم و مخالفانش در پیش گرفت، راهی نادرست بود. او بسیاری را با پول و رشوه خرید، با گروهی از درِ مکر و حیله درآمد، گروهی را تهدید کرد و حتی شماری از مخالفان را قربانی تصمیم نادرست خود کرد؛ شخصیت‌هایی همچون امام حسن‌بن علی(ع)، عبدالرحمن‌بن خالد‌بن ولید و به‌گفتهٔ بعضی، حتی سعد‌بن ابی‌وقاص صحابی پیامبر برای فراهم شدن زمینهٔ ولایتعهدی و خلافت یزید، با دسیسهٔ معاویه به قتل رسیدند.
آنچه بر خرابی کار می‌افزود، شخصیت خاص یزید بود. یزید جوانی سبک‌سر، شاعرمسلک، می‌گسار، اهل لهو و لعب و بی‌تدبیر بود که نه‌تنها از ارزش‌ها و معیارهای اسلامی فرسنگ‌ها به‌دور بود، بلکه از نظرِ سیاست و تدبیر نیز بسیار ضعیف بود و هیچ شایستگی نداشت.

بر این اساس، در سال ۶۰ق و با مرگ معاویه، خلیفه‌ای بر سر کار آمد که از «عصبیت دینی» بی‌بهره بود، از «عصبیت قبیلگی» مناسبی برخوردار نبود و به‌دلیل سبک‌سری و لاقیدی، اهل تدبیر و اداره کردن امور و مشکلات حکومت نیز نبود. اینچنین یزید به‌عنوان خلیفه، هم با «بحران مشروعیت دینی» مواجه بود، هم با «بحران مشروعیت قبیلگی» و هم با «بحران کارآمدی».
او اندکی بیش از سه سال حکومت کرد و در این مدت، سه فاجعهٔ بزرگ را رقم زد: در اولین سال حکومت خود، فاجعهٔ کربلا را سبب شد، مدتی بعد (۶۳ق) در جریان حمله و هجوم بی‌سابقهٔ شامیان به شهر مدینه (واقعهٔ حَرّه) یکی از رسواترین اقدامات خلافت اموی را موجب شد و اندکی بعد، وقتی سپاهیانش در مکه، خانه خدا را در آتش سوزاندند، سه‌گانهٔ فجایع او تکمیل شد.

وقتی در سال ۶۴ق یزید مرد، نتیجهٔ اقدام سوء معاویه در انتصاب او به خلافت و عملکردِ سبک‌سرانه و دور از تدبیر وی در عرصهٔ حکومت، ناگهانی بر سر بنی‌امیه آوار شد. معاویه‌بن یزید که بر جای پدر نشسته بود، تنها ۴۰ روز حکومت کرد. روز چهلم بر منبر مسجد دمشق رفت و خود را از خلافت خلع کرد و چند روز بعد به‌دست رقبای اموی خود به قتل رسید. با این حادثه دولت اموی دچار آشوبی بی‌سابقه شد که سرانجام آن را جنگی خونین تعیین کرد.
اگرچه عاقبت، مردانی از این قبیله و از تیره حَکَم (مروان و فرزندانش) بر اوضاع مسلط شدند، اما خلافت دیگر هرگز به خاندان معاویه برنگشت. خطای سهمگین معاویه، آمال و آرزوهای او را برای همیشه بر باد داد.

✍عبدالرحیم قنوات
📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd

✅ده‌گانهٔ محرم

2️⃣ صدکتاب مهم دربارهٔ امام حسین(ع)

✍️ «کتابشناسی تاریخی امام حسین(ع)» نام کتابی است از آقای محمد اسفندیاری. این کتابِ یک‌جلدی در سال ۱۳۸۰ توسط سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر و پس از آن نیز با اصلاح و اضافاتی تجدیدچاپ شده است. در این اثر، صد کتاب مهم فارسی و عربی که از سدهٔ دوم هجری تا به امروز دربارهٔ امام حسین‌بن علی(ع) نوشته شده، به‌ترتیب تاریخی معرفی گردیده است.

✍️ ملاک اسفندیاری در انتخاب صد کتاب مهم دربارهٔ امام حسین(ع) عبارت است از: قدمت، تأثیرگذاری، مرجع‌بودن، نُدرتِ موضوع، مخدوش‌نبودن، اعتبار، ابتکاری‌بودن و سرانجام تحلیلی‌بودنِ کتاب. او خود آورده است: «این پژوهش عهده‌دار پاسخ به این پرسش‌هاست: صد کتاب مهم دربارهٔ امام حسین به عربی و فارسی کدام‌اند؟ درون‌مایه، اشتراکات و امتیازات آنها چیست؟ ترتیب تاریخی آن چگونه است؟».

✍️ نویسنده آورده که او نخست تصور می‌کرده است بتواند از میان هزاران کتابِ نوشته‌شده دربارهٔ امام حسین بن(ع)، ۲۰۰ تا ۳۰۰ اثر خوب و مهم را شناسایی و معرفی کند، ولی هنگام کار دریافته است که متأسفانه یافتن صد اثرِ مهم هم دربارهٔ این موضوع کاری چندان آسان نیست! بر این اساس نتیجه گرفته است که دربارهٔ امام حسین و قیام و شهادت او «کتاب‌های فراوانی نوشته و منتشر می‌شود ولی اطلاعات و تحلیل‌های آنها تکراری و اندک است».

✍️ «کتابشناسی تاریخی امام حسین‌بن علی(ع)» دارای دو بخش الحاقی است:

▫️نخست. «کتاب‌شناسیِ کتاب‌شناسی‌هایِ امام حسین(ع)» که در آن ۴۳ کتاب‌شناسی معرفی شده است. نویسنده در این قسمت، از ضرورت کتاب‌شناسیِ امام حسین و آیینِ تدوین آن و نتایج به‌دست‌آمده سخن گفته و این کتاب‌شناسی‌ها را فهرست و معرفی کرده است.

▫️دوم. «امام حسین در الذّریعه». دربرگیرندهٔ فهرستی از همهٔ کتاب‌هایی است که نویسندگان شیعه در گذر تاریخِ خود، دربارهٔ شخصیت، قیام و شهادت امام حسین(ع) نوشته‌اند و مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانی در کتاب «الذّریعة الی تَصانیف الشّیعه» آنها را فهرست و معرفی کرده است. شمار این کتب بالغ بر ۹۰۰ اثر است. جا داشت نویسندهٔ محترم، این بخش را که به زبان عربی است به فارسی ترجمه کند، ولی اصرار بر نقل متن عربی، استفاده از آن را برای بسیاری از فارسی‌زبانان دشوار کرده است. بر این اساس، در «کتابشناسی تاریخی امام حسین‌بن علی(ع)» بیش از ۱۰۰۰ کتاب دربارهٔ امام حسین(ع) فهرست و معرفی شده است.

✍️ آقای اسفندیاری مقدمه‌ای خوب با نثری زیبا بر کتاب خود نوشته که دربرگیرندهٔ اطلاعات کمّی و کیفیِ جالبی دربارهٔ کتاب‌هایی است که در گذرِ تاریخ اسلام دربارهٔ امام حسین(ع) و قیام و شهادت ایشان نوشته شده است. تنها مطالعهٔ همین مقدمه نیز آگاهی‌هایی جالب‌توجه دربارهٔ این آثار در اختیار خوانندگان قرار می‌دهد.

✍عبدالرحیم قنوات، دانشگاه فردوسی مشهد

📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd

✅ده‌گانهٔ محرم

3️⃣ بازتاب رخداد عاشورا در سیستان

✍️ یکی از موضوعات جالب برای مطالعهٔ تاریخ قیام و شهادت حسین بن علی(ع)، بررسی اثرات این رخداد بر مردمان شهرها و نواحی گوناگون دنیای اسلام در همان روزگار است. دربارهٔ شهرهایی مانند کوفه، بصره، دمشق و مدینه گزارش‌هایی در دست است. می‌دانیم که کوفه با نوعی بهت و شرمساری با این اتفاق روبه‌رو شد. دمشقی‌ها تحت تأثیر تبلیغات دستگاه اموی شادمانی‌ها کردند و جشن‌ها گرفتند. مردم مدینه با شگفتی و بغض با این رخداد مواجه شدند و…

✍️ از لابه‌لای گزارش‌های تاریخی برمی‌آید که عکس‌العمل‌های مردم نسبت به رخداد عاشورا به این چند شهر سرشناس محدود نبوده است. بر این اساس، مواجهۀ مردم شهرها و نواحی گوناگون دنیای اسلام در برابر خبر قیام و شهادت امام حسین(ع) و تحلیل آنها می‌تواند موضوع مطالعه‌ای مستقل باشد که به شناخت ماهیت این رخداد در چشم مردمان آن روزگار کمک برساند.

✍️ یکی از جالب‌ترین گزارش‌هایی که دربارهٔ این موضوع در دست است، خبری است که نویسندهٔ ناشناسِ کتاب تاریخ سیستان (در حدوده سدهٔ ۵ هجری قمری) دربارهٔ بازتاب این واقعه در میان مردم آن ناحیه آورده است. بر اساس این گزارش، مردم سیستان با شنیدن این خبر، زبان به بدگوییِ یزید گشودند؛ کار بالا گرفت و تا رخ دادن شورش‌هایی در این منطقه ادامه یافت. بخوانید:

«پس چون این خبر بسیستان آمد، مردمان سیستان گفتند: نه نیکوطریقتی برگرفت یزید که با فرزندان رسول علیه‌السلام چنین کرد. پاره‌ای شورش اندر گرفتند. عبّاد [(بن زیاد برادر عبیدالله بن زیاد و فرماندار دولت اموی آنجا)] سیستان هم بمردمان سیستان سپرد و بیست بار هزارهزار درم اندر بیت‌المال جمع شده بود؛ از غنایم کابل و دیگر مال‌ها. برگرفت و ببصره باز شد.» (ص ۱۲۷)

✍️ گزارش به‌صراحت می‌گوید که مردم به این کار یزید اعتراض کردند و دامنهٔ اعتراض چنان بالا گرفت که فرماندار شهر که برادر عبیدالله بن زیاد بود، چاره‌ای بجز رهاکردن سیستان و رفتن به بصره نیافت.

✍️ به‌نظر می‌رسد اهمیت این خبر بیش از هر چیز در عدم شهرت اهالی سیستان به تشیع در آن روزگاران است. اینکه مردمی غیرشیعه، از شنیدن خبر شهادت امام حسین بن علی برآشفته گردند و ناآرامی‌ها به اندازه‌ای برسد که فرماندار دولت اموی ناچار به ترک محل خدمت خود گردد، نشان می‌دهد قیام و شهادت آن حضرت در ذهن مردم آن روزگار، رخدادی بس مهم و تکان‌دهنده بوده است.

| عبدالرحیم قنوات، دانشگاه فردوسی مشهد |
📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd

✅ده‌گانهٔ محرم

4️⃣ فلسفهٔ قیام عاشورا

در نیمهٔ سدهٔ گذشتهٔ شمسی در ایران ما تلاش‌هایی بسیار برای فهم چراییِ رخداد عاشورا صورت گرفت و شماری از اهل اندیشه و علم به طرح نظریات خود پرداختند. در این نوشته پنج نظریه مشهور را به‌اجمال معرفی کرده‌ایم:

۱. نظریه «شهید آگاه». در این نظریه فلسفهٔ قیام امام حسین(ع) بخشوده‌شدنِ گناهان امت دانسته شده است. صاحبان این نظریه معتقدند امام بنا به خواست الهی و آگاهانه و عامدانه به کربلا رفت تا شهید شود و خداوند گناهان عزاداران او را ببخشاید. مانند آنچه در مسیحیت دربارهٔ مسیح(ع) گفته ‌شده که خداوند خون او را فِدیه گناهان مردم قرار داد. این نظر گویا نخستین بار در دورهٔ تیموری در کتاب «روضةالشهداء» ملاحسین کاشفی مطرح شد و پس از آن آثاری دیگر نیز هماهنگ با آن نوشته و ترویج شد.

۲. نظریه «امر به ‌معروف و نهی از منکر». مرحوم محمدتقی شریعتی با نقد نظریه «شهید آگاه»، امر به‌ معروف و نهی از منکر را فلسفهٔ قیام امام معرفی کرد و بزرگ‌ترین منکر را در آن دورانْ انحراف ایجادشده در عرصه حکومت دانست. این نظر در سال ۱۳۴۱ در سخنرانی در تالار رازی دانشکده پزشکی دانشگاه فردوسی مطرح شد. متن این سخنرانی با اضافاتی در کتابی با عنوان «چرا حسین(ع) قیام کرد؟» منتشر شد. استاد مرتضی مطهری نیز در چند سخنرانی و نوشته که بیشتر در دههٔ ۱۳۵۰ شمسی نوشت یا ایراد کرد و بعدها در کتابی سه‌جلدی به نام «حماسه حسینی» تدوین و منتشر شد، بویژه در سخنرانی «عنصر امر به‌ معروف و نهی از منکر در نهضت حسینی» دیدگاه خود را در این خصوص به‌روشنی و تفصیل شرح داد. ایشان ضمن تأکید بر جایگاه مهم اصل «امر به ‌معروف و نهی از منکر در تعالیم اسلامی»، قیام امام را منطبق با این اصل تحلیل کرده است. اساس سخن استاد محمدتقی شریعتی و استاد مرتضی مطهری یکی است، اما دامنهٔ مباحث، ارائه شواهد تاریخی، استدلال‌ها و… در کار مطهری بسیار مفصل‌تر است.

۳. نظریه «حکومت اسلامی». مرحوم آیت‌الله صالحی نجف‌آبادی در کتابی با عنوان «شهید جاوید» که در سال ۱۳۴۹ شمسی منتشر شد، فلسفهٔ قیام امام را سرنگون‌کردنِ یزید و تشکیل حکومت اسلامی دانست. ایشان با نقد بسیاری از روایت‌های تاریخی مشهور، در این باب نظریه‌ای خاص ترتیب داد که با موافقت‌ها و مخالفت‌هایی جدی و گسترده روبه‌رو شد. آیت‌الله صافی گلپایگانی کتاب «شهید آگاه» را در ردّ این کتاب نوشت و منتشر کرد.

۴. نظریه «شهادت». دکتر علی شریعتی در سال‌های ۱۳۵۰ و ۱۳۵۱ شمسی با ایراد چند سخنرانی و نگارش چند کتاب و مقاله به ارائه نظریه خود دربارهٔ فلسفهٔ قیام امام حسین(ع) پرداخت. دکتر شریعتی معتقد بود امام حسین(ع) قیام کرد و آگاهانه و عامدانه شهادت را برگزید، اما نه برای اینکه بعدها دیگران بر او بگریند و گناهانشان آمرزیده شود، بلکه به این دلیل که با شهادت خود، دولت اموی و شخص یزید را رسوا و مشروعیت او را سلب کند. او شهادت را برگزید چون نه امکان پیروزی بر یزید برای او فراهم بود و نه می‌توانست در برابر او ساکت بنشیند.

۵. نظریه «تقابل شام و عراق». به‌عنوان آخرین نظریه باید به نظر مرحوم دکتر سیدجعفر شهیدی اشاره کرد. دکتر شهیدی در اوایل دههٔ ۱۳۶۰ شمسی در کتابی با عنوان «پس از پنجاه سال» به تحلیل قیام امام حسین(ع) پرداخت و منازعات سیاسی دیرینه میان اعراب عراق و شام را محرکی قوی برای دعوت کوفیان از امام برای راه انداختنِ حرکتی علیه یزید و انتقال دوبارهٔ مرکز حکومت از شام به عراق دانست.

📌 چند نکته:
نخست. این نظرات کاملاً ضدونقیضِ یکدیگر نیستند و در میان آنها عناصر مشترک نیز کم نیست.
دوم. در تمامی نظراتی که در دهه‌های ۴۰، ۵۰ و ۶۰ شمسی مطرح شد، نظریه سنتیِ «شهید آگاه» یعنی اعتقاد به کشته‌شدنِ امام برای بخشوده‌شدنِ گریه‌کنندگان بر او، به‌تصریح یا اشاره نقد و رد شده است. این کار در آستانهٔ انقلاب اسلامی و فضای قبل و بعد از آن کاملاً قابل‌درک است.
سوم. بر سر بعضی از این دیدگاه‌ها به‌خصوص نظریه «حکومت اسلامی» منازعات کلامی و قلمی تندی درگرفت و برخی نویسندگان و گویندگان از ادبیات تند و غیرقابل قبولی بهره بردند.

ختم کلام اینکه فیلسوف معاصر تاریخ، مایکل استنفورد، معتقد است: «تاریخ عبارت است از یک گفتگوی بی‌پایان»؛ گفتگویی همیشگی میان مورخان و شواهد و داده‌های تاریخی. بر این اساس باید همچنان منتظر ارائهٔ نظریاتی تازه دربارهٔ فلسفهٔ قیام عاشورا بود، اما شگفت اینکه از زمان طرح آخرین نظریه در خصوص فلسفهٔ قیام عاشورا تاکنون بیش از چهل سال گذشته است.

✍عبدالرحیم قنوات

📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd

سخنان قابل تأمل و جنجالی مرحوم آیت الله احمد قابل از حادثه عاشورا. :


«.. به شما دروغ می گویند !!
امام حسين دنبال امنیت خود و اطرافیانش و امر به معروف و نهی از منکر بود، نه اینکه بر علیه حکومت اسلامی یزید قيام کرد....»


#تاریخ_معاصرایران

@tarbd

✅نوحه سرایی ناصرالدین شاه

بر مشامم میرسد هر لحظه بوی کربلا...
بر دلم ترسم بماند آرزوی کربلا..
تشنه ی آب فراتم ای اجل مهلت بده...
تا بگیرم در بغل قبر شهید سرجدا ...

📝شعر و نوحه معروفی از ناصرالدین شاه در وصف واقعه عاشورا...


@tarbd

✅ده‌گانهٔ محرم

5️⃣ «پس از پنجاه سال»؛ کتابی متفاوت دربارهٔ رخداد عاشورا

📘 کتاب «پس از پنجاه سال، پژوهشی تازه پیرامون قیام حسین علیه‌السلام» اثر تاریخ‌نگار برجستهٔ معاصر مرحوم دکتر سیدجعفر شهیدی را می‌توان کتابی متفاوت در تحلیل واقعهٔ عاشورا به‌شمار آورد.

دکتر شهیدی در این کتاب، که نخستین بار چهل سال پیش منتشر شد، گزارشی مجمل، مستند و زیبا از این رخداد به دست داده است. اما ویژگی اصلی کتاب این است که او در تحلیل این رخداد به نکته‌ای پرداخته که – تا آنجا که این‌جانب جستجو کرده‌ام - دیگران به آن توجهی نکرده‌اند.

دکتر شهیدی منازعات سیاسی، نظامی و فرهنگی عراق و شام (به‌عنوان دست‌نشاندگان امپراتوری ساسانی و امپراتوری روم شرقی در دورهٔ پیش از اسلام) را باز گفته و آورده است که در دورهٔ اسلامی، نخست عراقیان در جایگاهی برتر نشستند و آن هنگامی بود که امام علی(ع) در سال ۳۶ هجری پایتخت را از مدینه به کوفه، شهری مهم در عراق که وارث دولت کهن حیره در مرزهای ایران بود، برد. ولی پنج سال بعد، پس از رخدادها و جنگ‌هایی که میان امام و معاویه رخ داد و پیمان صلحی که بین امام حسن‌(ع) و معاویه بسته شد، عراقیان شکست خوردند و معاویه پایتخت را به شام منتقل کرد که پیش از این جزو قلمرو امپراتوری روم شرقی بود.

در این هنگام - و پس از برخوردهای سخت و سخیف کارگزاران اموی با عراقیان، بخصوص کوفیان - بود که آنان پی بردند جایگاهی بس مهم را که به‌دست آورده بودند، از کف داده‌اند. بنابراین اندک‌اندک به فکر افتادند تا با فراخواندن رهبرانی مانند امام حسن‌(ع) و دست زدن به حرکاتی علیه معاویه، جایگاه پیشین را دوباره به دست آورند، ولی امام حسن دعوت آنان را نپذیرفت و این کار میسر نشد. سرانجام کوفیان در سال ۶۰ هجری، با رسیدن اخبار مرگ معاویه، بیعت نکردن امام حسین‌(ع) با یزید و رفتن ایشان از مدینه به مکه، شرایط را برای رسیدن به هدف خود فراهم دیدند. این بود که با فرستادن نامه‌ها و پیک‌های بسیار به مکه، امام حسین‌(ع) را به کوفه فراخواندند و…

این‌چنین دکتر شهیدی سخنی تازه دربارهٔ انگیزه‌های عراقیان و به‌ویژه کوفیان در رخداد عاشورا به میان آورده است. سخنی که اگرچه می‌توان آن را مورد نقد و بررسی قرار داد، ولی نمی‌توان نادیده‌اش گرفت.

✍ عبدالرحیم قنوات، دانشگاه فردوسی مشهد

📚📚📚📚
"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"
https://telegram.me/tarbd