NAT — bu tarmoqdagi ichki IP manzillarni tashqi (global) IP manzillarga o‘zgartirish texnologiyasi.

Ya’ni, sizning ofisingiz yoki uyingizda ko‘p kompyuterlar bitta internet manzili orqali tashqariga chiqadi.

Misol:

Ichki tarmoqdagi kompyuterlar:
192.168.0.2 (Ali)
192.168.0.3 (Vali)
192.168.0.4 (Diyor)

Internet provayder bergan bitta IP:
85.113.55.10
NAT yordamida hamma kompyuterlar shu 85.113.55.10 orqali internetga chiqadi.

🚀@sysadmin_x

NAT nima uchun kerak?

⏺IP manzillarni tejash uchun
IPv4 manzillar cheklangan. Agar NAT bo‘lmasa, har bir kompyuter uchun alohida IP kerak bo‘lardi.

⏺Xavfsizlik uchun
Ichki tarmoqdagi (192.168.x.x) kompyuterlarni tashqaridan bevosita ko‘rib bo‘lmaydi. Internet faqat tashqi IP’ni ko‘radi.

⏺Bir nechta qurilmani internetga ulash uchun
Uyda Wi-Fi routeringiz bitta tashqi IP oladi, lekin telefon, noutbuk, televizor bir vaqtda ishlaydi. Buning siri — NAT.

Oddiy hayotiy misol

Tasavvur qiling:
Sizda bitta telefon raqami bor.
Lekin oilada 4 kishi undan SMS yuboradi.
Telefon raqam — bu tashqi IP.
Uy ichida har bir kishiga kichik “kod” beriladi (masalan, 01, 02, 03, 04).
Shunday qilib, tashqaridan bitta raqam ko‘rinadi, ichkarida esa har kimning o‘z kodiga qarab SMS qaytadi.

Bu aynan NAT ishlashiga o‘xshaydi.

🚀@sysadmin_x

Mana diagramma 📌:

LAN ichidagi kompyuterlarning 192.168.x.x manzillari router orqali bitta tashqi IP (85.113.55.10) sifatida Internetga chiqmoqda — bu NAT ishlash prinsipi.

🚀@sysadmin_x

#NAT
Keys 1: Internet chiqmayapti

Vaziyat: LAN ichidagi kompyuterlar o‘zaro gaplashyapti (ping ishlaydi), lekin tashqi internetga chiqolmaydi.

Diagnostika:
ping 8.8.8.8 – ishlamaydi.
Routerning tashqi interfeysini ping qilish – ishlaydi.

Sabab: Routerning NAT qoidalari sozlanmagan (ip nat inside source list …).

Yechim: NAT qoidasini yoqish → LAN IP manzillarni tashqi manzilga tarjima qilish.

🚀@sysadmin_x

Keys 2: Faqat bitta kompyuter internetga chiqyapti

Vaziyat: LAN’dagi faqat bitta kompyuter tashqi internetga chiqmoqda, qolganlari yo‘q.

Diagnostika: Router log’larida faqat bitta manzil tarjima qilinmoqda.

Sabab: NAT’da “static” qoida ishlatilgan (faqat bitta ichki IP tashqi IP ga map qilingan).

Yechim: Static NAT o‘rniga PAT (Port Address Translation) yoki Dynamic NAT qoidasini yoqish.

🔤 @sysadmin_x

Keys 3: Web-server tashqaridan ko‘rinmayapti

Vaziyat: LAN ichidagi server (192.168.0.10) da sayt bor, lekin tashqaridan kira olishmaydi.

Diagnostika: Router tashqi IP’si pinglanadi, lekin HTTP ishlamaydi.

Sabab: NAT qoidasida 80-port forwarding qilinmagan.

Yechim: Static NAT yoki PAT qoidasini yozish → 85.113.55.10:80 → 192.168.0.10:80.

🔤 @sysadmin_x

#cisco #netadmin

Mavzu: TCP/UDP (lavha)

🕊@sysadmin_x

TCP/UDP farqini, bir qarashda tushinish imkoni🥲

💻 @sysadmin_x

Port Mirroring (port oynalash) — bu kommutatorning maxsus funksiyasi bo‘lib, u orqali bitta portdan o‘tayotgan barcha trafik boshqa portga nusxa ko‘rinishida uzatiladi.

Asosiy maqsadi:
▪️Tarmoq trafigini kuzatish va tahlil qilish.
▪️Sniffer dasturlar (Wireshark, tcpdump) yordamida paketlarni ko‘rish.
▪️Xavfsizlik va nosozliklarni aniqlash.

Ishlash prinsipi:
▪️Oddiy portdan trafik o‘tadi (masalan, Port 1).
▪️Kommutator shu trafikka oyna yasaydi va uni maxsus kuzatuv portiga (masalan, Port 10) yuboradi.
▪️Administrator kuzatuv portiga tahlil qiluvchi kompyuterni ulaydi va butun oqimni ko‘radi.

Port Mirroring — bu tarmoqdagi “kamera kuzatuvi”. Tarmoqda nimalar bo‘layotganini ko‘rish uchun ishlatiladi.

🔤 @sysadmin_x

Port Mirroring sxemasi qanday ishlaydi?

1️⃣ Trafik (Port 1)

🔵Asosiy ma’lumot oqimi 1-port orqali switch’ga kiradi.
🔵Bu odatiy tarmoq trafikidir: foydalanuvchi kompyuteridan serverga yoki internetga ketayotgan paketlar.

2️⃣ Kommutator (Switch)

🔴Switch trafikni boshqaradi va kerakli yo‘nalishga yuboradi.
🔴Shu bilan birga, Port Mirroring funksiyasi yoqilgan bo‘lsa, switch shu oqimning nusxasini ham tayyorlaydi.

3️⃣ Mirror Port (Port 10)

🔵Nusxa ko‘rinishidagi trafik 10-portga yuboriladi.
🔵Bu port faqat kuzatish uchun ishlatiladi, ya’ni trafikni “oyna” qilib beradi.

4️⃣ Monitoring PC

🔴Monitoring kompyuteri mirror portga ulanadi.
🔴Unda maxsus dastur (masalan, Wireshark) ishlaydi.
🔴Shu orqali administrator barcha paketlarni real vaqt rejimida ko‘rib, tarmoqni tahlil qiladi.

Oddiy qilib aytganda, bu sxema kamera qo‘yilgandek: trafikni to‘xtatmasdan, yon tomondan nusxa olib, kuzatish imkonini beradi.

🔤 @sysadmin_x

Wireshark’da siz ko‘rishingiz mumkin bo‘lgan real paketlar quyidagicha ko‘rinadi:

🔵Source / Destination – qaysi IP manzildan qayerga paket ketayotganini ko‘rsatadi.

🔵Protocol – protokol turi (DNS, TCP, TLS, HTTP va h.k.).

🔵Info – paket haqida qisqacha ma’lumot (masalan, DNS so‘rovi, TCP qo‘l siqishi, TLS shifrlash).

🔤 @sysadmin_x

#rasmiy

Yangi o’quv yilida, 👋 ilm.uz IT Akademiyasida barcha yo’nalishlarda grant o’rinlari ajratiladi!

✅@sysadmin_x

🤔 USB - A / USB - C

✅ @sysadmin_x