Lokal tarmoqni qurgandan keyin, ayrim talabalarimizda uchraydigan holat😅

🍽 @sysadmin_x

Nimaga Tarmoq Administratorligi - Kiberxavfsizlik poydevori hisoblanadi?

1-qism

🖼️ Hammasi Networkdan boshlanadi…

🐧 @sysadmin_x

Focus….

🐧@sysadmin_x

🧱 “Tarmoq devori jim, lekin hushyor...”

Tun. Serverlar xona.
Faqat ventilyator shovqini eshitiladi.
Birdan terminalda — noma’lum IP.
Kimdir tarmoq eshigini taqillatmoqda...

Men ko‘zlarimni monitordan uzmadim.
Shu onda men bilardim — faqat bitta narsa meni himoya qilmoqda.

🔥FIREWALL.

U paketlarni tekshiradi, xuddi chegarachi pasportni ko‘rganday.
Har bir port, har bir so‘rov — nazorat ostida.
Hech kim ruxsatsiz o‘tmaydi.

Tarmoq tinch. Ammo u uyg‘oq.
Devor jim, lekin hushyor.

🔥

@sysadmin_x - obuna bo'ling

🚨 Ransomware hujumlari kuchaymoqda!

Ransomware — bu zararli dastur (virus), u kompyuter yoki serverdagi fayllarni shifrlaydi va egasidan ularni ochish uchun pul talab qiladi.

2025-yilda ransomware (shantaj dasturlari) hujumlari keskin oshdi.
Ayniqsa quyidagi sohalar asosiy nishonga aylandi:

Ishlab chiqarish
Sog‘liqni saqlash
Energetika
Moliya

🔒 Bu tarmoqlar — kritik infratuzilma, ya’ni ular ishdan chiqsa, butun tizimlar to‘xtashi mumkin.
Ransomware esa fayllarni shifrlab, ularni ochish uchun to‘lov talab qiladi.

Eslab qoling: eng katta xavf — e’tiborsizlik.
Zaxira nusxalar, yangilanishlar va xodimlar ogohligi — eng kuchli himoyangizdir.

📡 @sysadmin_x - obuna bo'ling!

⭐️⭐️⭐️⭐️

O‘zbekistonda — NVIDIA bilan yangi AI davri!

O‘zbekiston hukumati va NVIDIA o‘rtasida sun’iy intellekt (AI) sohasida yirik hamkorlik boshlanmoqda.

🔵Mamlakatda AI infratuzilmasi quriladi.
🔵Universitetlar uchun AI markazlari tashkil etiladi.
🔵O‘qituvchilar va mutaxassislar uchun yangi tayyorlov dasturlari yo‘lga qo‘yiladi.

Maqsad — O‘zbekistonni Markaziy Osiyoning raqamli markaziga aylantirish.
Endi yoshlar zamonaviy AI texnologiyalarini o‘z yurtida o‘rganish imkoniga ega bo‘lishadi!

@sysadmin_x - obuna bo'ling

ARP Spoofing — bu xujum turi bo‘lib, xaker tarmoqdagi qurilmalarga noto‘g‘ri MAC manzil yuborib, o‘zini boshqa qurilma sifatida ko‘rsatadi.

Natijada xaker:
• Tarmoq trafigini ushlab qoladi yoki o‘zgartiradi
• Man-in-the-middle (MITM) hujumini amalga oshiradi
• Ma’lumotlar, parollar, cookielarni o‘g‘irlashi mumkin

💎 @sysadmin_x - obuna bo’ling!

🐧 Tizim administratorlari roli o‘zgarmoqda

Bugungi kunda “sysadmin” — bu endi faqat serverni sozlaydigan mutaxassis emas.

Zamonaviy tizim administrator:

🔵 Gibrid bulut infratuzilmasini boshqaradi
🔵 Xavfsizlik va avtomatlashtirish jarayonlarini nazorat qiladi
🔵 Infrastructure as Code (IaC), Docker, Kubernetes kabi texnologiyalarni biladi

Qisqasi, yangi davr — adaptiv IT mutaxassislarniki.

O‘rganishni to‘xtatmang. O‘zgarish — bu imkoniyat.

💎 @sysadmin_x - obuna bo’ling!

Muammolarni aniqlang va bartaraf eting

Linus Torvalds xavfsizlik-mutaxassislarga shunday deydi:

«Kod ustida ishlashdan oldin tizimdagi xatolarni kamaytirish ustida bo‘ling».

Maslahat: Xatolarni aniqlash, loglarni tahlil qilish va “keyinroq” qilinadigan ishlarni hozirdanoq bajarish.

🐧 @sysadmin_x - obuna bo'ling!

Prometheus + Grafana — tizim holatini kuzatishning zamonaviy usuli

Tizim administratorining eng muhim vazifasi — serverlar va tarmoqlarning barqaror ishlashini ta’minlash.
Buning uchun eng ishonchli juftlik — Prometheus va Grafana.

🔴Prometheus — bu monitoring serveri bo‘lib, u turli manbalardan (CPU, RAM, disk, tarmoq, xizmatlar, ilovalar) metrik ma’lumotlarni yig‘adi.
Masalan, node_exporter orqali Linux serverlardan, blackbox_exporter orqali veb-sayt yoki IP-manzillar holatini o‘lchash mumkin.

🔴 Grafana esa shu ma’lumotlarni grafiklar, panellar va dashboardlar ko‘rinishida vizuallashtiradi.
Admin uchun qulay interfeys orqali siz bir qarashda butun infratuzilmaning sog‘lomligini ko‘ra olasiz.

🔵 Alertmanager - yordamida siz CPU haddan oshganda, RAM to‘lib qolganda yoki disk bo‘sh joyi kamayganda avtomatik ravishda Telegram, Email yoki Slack orqali ogohlantirish olasiz.

Misol:

Tizim yuklamasi oshsa yoki veb-xizmat sekin ishlasa, Grafana panelida darhol qizil ogohlantirish paydo bo‘ladi — bu sizga muammoni erta aniqlab, tizim ishdan chiqmasidan avval chora ko‘rish imkonini beradi.

📡 @sysadmin_x - obuna bo'ling!

Vakansiya: Tizim administrator (Windows/Linux)

💰 Maosh: 8 000 000 + so‘m
🏢 Kompaniya: "ATLAS BUSINES TOWER" MCHJ
📍 Hudud: Toshkent shahar,
🗓 Ish vaqti: 9:00 – 18:00, shanba 10:00-16:00
📨 Telegram: @Elbek6668

🔺 Majburiyatlar:

• Windows/Linux server tizimlarini boshqarish (Windows Server 2022, Ubuntu);
• Virtualizatsiya muhitlarini sozlash va yuritish (VMware ESXi );
• Active Directory, DNS, DHCP, Group Policy infratuzilmasi bilan ishlash;
• Zaxira nusxa olish va tiklash tizimlarini boshqarish (Veeam Backup va boshqa);
• Tarmoq infratuzilmasini sozlash va xavfsizligini ta’minlash (VPN, Firewall, VLAN, NAT);
• Email tizimlarini boshqarish (Iredmail va boshqalar);
• Texnik muammolarni aniqlash va samarali hal etish;
• Farewell (Kerio control, Fortinet )
• 1C ustanobka va sozlash

💎 @sysadmin_x - obuna bo’ling!

VLAN (Virtual Local Area Network) — bu tarmoqni mantiqan bo‘lish texnologiyasi bo‘lib, bitta jismoniy tarmoq ichida bir nechta virtual tarmoqlar yaratish imkonini beradi.

💡 Asosiy maqsadi: xavfsizlikni oshirish, tarmoqni boshqarishni soddalashtirish va trafikni optimallashtirish.

💎 @sysadmin_x - obuna bo’ling!

Tarmoq va tizim adminstratorligi — kiberxavfsizlikning asosi

Kiberxavfsizlik faqat antivirus emas.
U — tarmoqni tushunish, tizimni boshqarish va zaifliklarni oldindan aniqlash madaniyatidir.

🔵

Tarmoqni

bilmasdan — himoya yo‘q.

🔴

Tizimni

tushunmasdan — xavfsizlik yo‘q.

Kuchli xavfsizlik — kuchli bilimdan boshlanadi.

📡 @sysadmin_x - obuna bo'ling!

Kompyuter tarmog‘i hamda videokuzatuv tizimi uchun past tok shkafining to‘ldirilishi va obvyazkasi quyidagi ishlarni o‘z ichiga oladi:

1. Uskunalarni joylashtirish

– Switch (kommutator)
– Patch-panel
– NVR/DVR (videoregistrator)
– Router (marshrutizator)
– PoE-injektorlar yoki PoE-switch
– Zaxira quvvat manbai (UPS)

2. Kabel yotqizish va tartibga solish

– UTP/FTP kabel uchlarini krimpovka qilish
– Patch-panelga va switchlarga to‘g‘ri ulash
– Kabellarni bir tekisda tartibga solish (stяжka, cable manager yordamida)

3. O‘rnatish va ulanish ishlari

– Videokameralar liniyalarini NVR/DVRga ulash
– Tarmoq segmentlarini tashkil qilish
– PoE quvvatini taqsimlash

4. Tizimni ishga tushirish va sozlash

– Switch va router konfiguratsiyasi
– NVR/DVR dastlabki sozlamalari
– Uskunalar o‘rtasidagi o‘zaro ishlashni tekshirish
– Tarmoq va videokuzatuv tizimining barqarorligini sinash

📡 @sysadmin_x - obuna bo’ling!

Freddie Figgers hikoyasi

Freddie tug‘ilganda yo‘l chetiga tashlab ketilgan bola edi. Uni mehribon juftlik asrab oldi. Maktabda esa uni “tashlab ketilgan bola” deb mazax qilishardi. Ammo u hech qachon bu gaplarga ishonmadi.

9 yoshida buzilgan kompyuterni radio qismlaridan foydalanib tuzatdi. Bu kichik g‘alaba uning hayotini butunlay o‘zgartirdi. “Men ham qila olaman,” degan ishonch unda o‘shanda paydo bo‘ldi.

U o‘zi mustaqil dasturlashni o‘rgandi. 14 yoshida shahar ma’muriyatiga IT xizmat ko‘rsatishni boshladi. Keyin otasini kuzatish uchun GPS va aloqa tizimiga ega maxsus qurilma yaratdi — aynan shu ixtiro uni biznes yo‘liga olib kirdi.

🎯 Bugun Freddie Figgers — Figgers Communication kompaniyasining asoschisi.

Bu kompaniya:
• mobil aloqa xizmatlari ko‘rsatadi,
• smart qurilmalar ishlab chiqadi,
• AQShdagi bir nechta hududlarga o‘z tarmog‘ini tarqatgan,
• millionlab dollarlik aylanmaga ega.

Oddiy bola, qiyin boshlanish, lekin ulkan natija.

Saboq: Qayerdan boshlanganing muhim emas. Muhimi — o‘zingga bo‘lgan ishonch, sabr va qat’iyat. Ular seni ham yuqoriga olib chiqadi.

📡 @sysadmin_x - obuna bo'ling!

📡Nega SSH hujumga uchrashi deyarli imkonsiz?

SSH ulanishlari kuchli kriptografiya bilan himoyalangan. U assimetrik shifrlash (masalan, RSA)dan foydalanadi. RSA da ochiq kalit katta son n = p × q asosida yaratiladi. Bu sonni yana p va q ga ajratish — ya’ni faktorizatsiya — juda murakkab matematik masala bo‘lib, superkompyuterlar uchun ham amalda imkonsiz.

Shuningdek, SSH har bir ulanishda yangi seans kalitlari yaratadi va ular tarmoq orqali uzatilmaydi.

Shu sababli SSH trafikni yoki kalitlarni “buzib olish” deyarli imkonsiz.

@sysadmin_x - obuna bo’ling!