Bootloader (butloader) — bu kichik dastur, kompyuter yoki qurilma yoqilganda birinchi bo‘lib ishga tushadi.

Asosiy vazifalari:

🔵Qurilmaning “temir qismlarini” ishga tayyorlash: protsessor, operativ xotira, qurilmalar.
🔵Operatsion tizimni (Windows, Linux, Android va boshqalar) topib, yuklash

Oddiy qilib aytganda:

🔵Bootloader — bu kompyuter yoki telefonning “start boshqaruvchisi”. Qaysi tizimni ishga tushirishni tanlaydi va unga boshqaruvni topshiradi.

Misollar:

Windows’da — Windows Boot Manager.
Linux’da — GRUB, LILO.
Android telefonlarda — ichki bootloader bo‘ladi, undan ko‘pincha yangi tizim (proshivka) o‘rnatishda foydalaniladi.

🔤 @sysadmin_х - obuna bo'ling!

Network Bridge (tarmoq ko‘prigi) — bu tarmoq qurilmasi yoki dasturiy funksiyasi bo‘lib, bir nechta lokal tarmoq segmentlarini (LAN) bir-biriga ulab, ularni bitta umumiy tarmoq sifatida ishlashini ta’minlaydi.

🔵OSI 2-qavat (Data Link) qurilmasi/funksiyasi.
🔴Bir nechta L2 segmentlarni (masalan, ikki switch yoki portlar to‘plamini) bitta umumiy LAN/broadcast domenga birlashtiradi.
🔵MAC-manzillar bo‘yicha kadrlarni (frame) yo‘naltiradi; IP darajasiga chiqmaydi.

Qanday ishlaydi? (Transparent bridging)

MAC o‘rganish (learning): kelgan kadrning manba MAC’i qaysi portdan keldi — shu portga bog‘lab MAC-jadvalga yozadi.
Filtrlash/yo‘naltirish:
🔵Agar manzil MAC jadvalda bo‘lsa → kerakli portga unicast qilib uzatadi.
🔴Agar topilmasa → flooding (hamma portlarga, kirgan portdan tashqari) yuboradi.
Aging: MAC-jadvaldagi yozuvlar vaqt o‘tib o‘chadi (odatda bir necha daqiqada).

Looplar va STP

🔴Bir nechta yo‘l bo‘lsa, L2 loop paydo bo‘lishi mumkin (cheksiz flooding/broadcast storm).
🔵Buni oldini olish uchun STP/RSTP/MSTP ishlatiladi:
🔴BPDUs bilan “root bridge” tanlanadi.
🔵Ayrim portlar discarding/blocking holatida turadi.
🔴Edge portlar uchun PortFast, BPDU Guard, Root Guard, Storm Control tavsiya etiladi.
🔵Bridge turlari va amaliy misollar

🔤 @sysadmin_x - obuna bo'ling, bugun kechagidan ko'proq bilimga ega bo'ling!

Bridge turlari va amaliy misollar

🔴Ko‘p portli Bridge = Switch. Zamonaviy switchlar — apparatli, tezkor multiport bridge.
🔵Wireless bridge (WDS/PTP): ikki bino orasini radio bilan L2 ko‘priklash.
🔴Virtual/Software bridge: Linux br0, Open vSwitch — VM/Containerlarni fizik NIC’ga ko‘priklash.
🔵Firewall “bridge mode”: L2’da “inline” qo‘yilib, IP’larni o‘zgartirmasdan trafikni filtrlash.

Bridge vs Switch vs Router ( taqqoslash)

🔴Bridge/Switch (L2): MAC bo‘yicha yo‘naltiradi, bir broadcast domen.
🔵Router (L3): IP bo‘yicha marshrutlaydi, broadcast domenlarni ajratadi, NAT, ACL va h.k.Qachon Bridge kerak?

VLAN’ni yoki L2 domenni uzaytirish kerak bo‘lsa (masalan, giper-vizorlar, SAN, klasterlash).

🔵IP manzillarni o‘zgartirmasdan qurilmalarni birlashtirish zarur bo‘lsa.
🔴Ikki joyni radio ko‘prik bilan bog‘lash (PTP) kerak bo‘lsa.

Afzalliklar / Cheklovlar

🔵+ Oddiy, IP re-addressing talab qilmaydi, protokollardan mustaqil.
🔴+ Past kechikish, switchlarda juda tez.
🔵– Broadcast domen kengayadi (storm xavfi, skeyl cheklovi).
🔴– L3 funksiyalar (routing/NAT) yo‘q.
🔵– Looplar bo‘lsa, tarmoq izdan chiqishi mumkin → STP shart.

Amaliy tavsiyalar

🔴Broadcast domenni haddan oshirmang; VLAN bilan segmentlang.
🔵RSTP yoqing, edge portlarda PortFast, BPDU Guard ishlating.
🔴Keraksiz portlarni shutdown qiling, storm control qo‘ying.
🔵L2 ko‘prikni faqat zarur bo‘lsa uzaytiring; katta tarmoqlarda L3 chegaralar qo‘ying.

🔤 @sysadmin_x - obuna bo'ling, bugun kechagidan ko'proq bilimga ega bo'ling!

👋 SysAdminX Community — bu shuchaki kanal emas, balki sizning professional o‘sishingiz uchun kundalik qadamlar.

Maqsadimiz — sizni
🪫boshlang'ichdan
🔋professional
System Administrator darajasiga olib chiqish.

🔤 @sysadmin_x - obuna bo'ling, bugun kechagidan ko'proq bilimga ega bo'ling!

🪟Windows vs 🍏Mac vs 🐧Linux

⛑Windows foydalanuvchilari — sabrliligi bilan mashhur (yangilanish tugamaguncha kutishdan boshqa iloji yo‘q 😅).

💻Apple foydalanuvchilari — pulga ega (bir dona noutbuk narxiga butun laboratoriya yig‘ish mumkin 🤭).

🐧 Linux foydalanuvchilari — skillga ega (terminalni ochib, kod yozmasdan yashay olmaydi 🚀).

🐧 @sysadmin_x - mukammallik sari birgalikda!

Cisco nomining kelib chiqishi

🔵Cisco Systems kompaniyasi 1984-yilda Kaliforniyada tashkil etilgan.
🔵Nomidagi “Cisco” so‘zi — San Francisco shahrining qisqartmasi.
🔵Hatto logotipidagi “ko‘prik” rasmi ham San-Francisco’dagi mashhur Golden Gate Bridge ni anglatadi.

Qiziqarli faktlar

🔴Birinchi router’ni ham kompaniya xodimlari o‘z ehtiyojlari uchun yasashgan (universitet kampusida turli tarmoqlarni ulash uchun).
🔴Cisco bugungi kunda tarmoq uskunalari bozorining eng yirik yetakchisi hisoblanadi (switch, router, firewall, VoIP, wireless va h.k.).

🐧 @sysadmin_x - obuna bo'ling, bugun kechagidan ko'proq bilimga ega bo'ling!

👋 SysAdminX Community

3 ta Mikrotik MTCNA
Xalqaro sertifikati imtihoniga bepul “dostup” taqdim qiladi

🐧 @sysadmin_x - siz obuna bo'ling biz tez orada shartlarini ma'lum qilamiz!

🚩 Wi-Fi xavfsizligi: WEP, WPA2 va WPA3 farqlari

🚩 WEP (Wired Equivalent Privacy)

🔵Juda eski (1997) va deyarli xavfsiz emas.
🔴Kalit 64/128 bit, lekin oson buziladi (5 daqiqa ichida).
🔵Hozir ishlatish tavsiya etilmaydi.

🍽 WPA (Wi-Fi Protected Access)

WEP’dagi zaifliklarni yopish uchun chiqdi.
Ammo WPA ham hozirda zaif (dictionary va bruteforce orqali buziladi).

👍 WPA2

🔵2004-yildan asosiy standart.
🔴AES shifrlash bilan ancha ishonchli.
🔵Lekin zaif joylari bor (KRACK hujumi).

🍽 WPA3

🔵Eng yangi va xavfsiz standart.
🔴O‘rnatilgan SAE (Simultaneous Authentication of Equals) protokoli bilan kuchli himoya.
🔵Jamoat Wi-Fi’da ham yaxshiroq xavfsizlikni ta’minlaydi.

⛑ @sysadmin_x - obuna bo'ling, bugun kechagidan ko'proq bilimga ega bo'ling!

🎸 SysAdminlar uchun maslahatlar:

🔵Har doim WPA2 yoki WPA3 ishlat.

🔴Parolni 10+ belgidan iborat qiyinroq tanla.

🔵Router’ning default login/parolini albatta o‘zgartir.

🔴Mehmonlar uchun alohida Guest Wi-Fi tarmog‘i yarat.

🔵Firmware yangilanishini muntazam tekshir.

⛑ @sysadmin_x - obuna bo'ling, bugun kechagidan ko'proq bilimga ega bo'ling!

🇺🇿Mustaqillik bayrami muborak!

🔥 Ilm.uz IT Akademiyasi jamoasi barchangizni Vatanimiz mustaqilligining 34 yilligi bilan samimiy muborakbod etadi!

Bu ulug‘ sana — xalqimizning orzu-umidlari, ezgu intilishlari va tinimsiz mehnatlari samarasi bo‘lib, yurtimizning ravnaqi va farovonligi yo‘lida yangi marralarni zabt etishga ruhlantiradi.

Biz ham akademiyamiz faoliyati orqali yoshlarimizni zamonaviy bilimlar bilan qurollantirish, ularning yurtimiz taraqqiyotiga munosib hissa qo‘shishlariga xizmat qilishdan faxrlanamiz.

Yurtimiz doimo obod, xalqimizning qadami barakali, kelajagimiz esa yanada porloq bo‘lsin!

Mustaqillik — eng buyuk ne’mat! 🇺🇿

Instagram📱 Telegram🌐 LinkedIn