31 желтоқсан, жаңа жыл қарсаңында, әрбір кішкентай баласы бар үйге түнгі уақытта Аяз ата келіп сыйлығын тастап кетеді.

Солай емесе пе ?

Кішкентай кезімізде барлығымыз осыған сеніп өстік.

Енді былай жасайық, Аяз атаны шынайы өмірде бар деп алсақ, ол бір түннің ішінде әлемдегі барлық үйге сыйлық қалдырып кетуге үлгеретін еді ма ? Осы мәселені математикалық және физикалық тұрғыдан талқылап көрейік.

Калькуляторды қолға алып есептеуді бастаймыз.

Жер шарында шамамен 8 млрд қа жуық адам бар, әр үйде 8 адамнан тұрады деп алсақ, аяз ата бір түннің ішінде шамамен 1 млрд қа жуық үйге кіріп шығуы тиіс,

Аяз атада 36 сағат уақыт бар.

Неліктен 36 сағат десеңіз, бізге 1 қаңтар түңгі сағат 00:00 де кіріп келсе, әлемнің басқа бұрышында мысалы: Америкадағы Baker Island аралына ол күн 26 сағаттан кейін кіріп келеді.

Онымен қоса Аяз ата күн батқан кезде кешкі сағат 19:00-20:00 жұмысқа шығып, таңғы 4:00-5:00 ке дейін жұмысын жалғастырса, сонда жалпылама плюс-минус 36 сағат уақыты болады.

Енді осы 36 сағатты 1 млрд үйге бөлсек, сонда аяз ата әр үйге 0,0000129 секундта кіріп шығуы тиіс.

😳 Ол дегеніміз 1 секундта 77500 үйге кіріп шығады деген сөз.

Яғни, мен қазір Астана қаласында тұрамын, егер Аяз ата Астанаға келсе ол қаладағы барлық үйге шамамен 10 секундтың ішінде кіріп шығуы тиіс.

Мақұл солай болсын, Аяз ата сондай жылдамдықпен қозғалады деп елестететйік.

Енді бұл жерде, тағы бір үлкен мәселе туындайды!

Аяз атаның секундына 77 500 үге кіріп шығатындай жылдамдыққа шығуы, шамамен жарық жылдамдығына тең деген сөз.

Яғни, Аяз ата сондай жылдамдықпен біздің планетада қозғалса, атмосфера қабаты миллиондаған градусқа қызып кетіп, плазмаға айналады, плазма ол кәдімгі Күн сияқты құрылым.

Нәтижеде, бүкіл ғаламдық апат туындап, жер жүзіндегі барлық тіршілік түелімен қырылып, 1 қаңтар күні жаңа жыл емес, АППОКАЛИПСИС басталады.

😄 Жоқ, жоқ бұл бізге қажет емес.

☝️ Дегенмен, бұл мәселені шешудің бірнеше жолы бар:

1-жолы. 1миллион Аяз атаны көмекке шақыру, сол кезде әр Аяз атада 1 үйге кіріп шығуға 2-3 минут уақыты болады.

2- жолы, уақытты тоқтатудың амалын табу, яғни уқытты тоқтатып қойып асықпай сыйлықтарды таратып шығуға болады.

3- жолы, кванттық физикадағыдай, “құрт тесіктері”(wormhole ) арқылы уақыт пен кеңістікті тесіп өту.

👆Бірақта бұл мүмкін емес дүние 😂

2026-жылға алғашқы пость!
👇🏻👇🏻👇🏻

Неліктен кішкентай балалар, яғни ұл мен қыз әр түрлі ойыншықты ойнайды ?

Мысалы: қыз балалар құыршақ ойнап, тамақ дайындағанды ұнатса, ал ұл балалар көбінесе техникамен байланысты болған көлік, экскаватор, камаз сияқты ойыншықтарды ойнағанды ұнатады.

Бұл жағдайға өзіңіз де күә болған шығарсыз. Негізінде бұл тікелей мимен байланысты !

2000 жылдардың басында Ұлыбританиялық психолог Саймон Барон-Коэн ерлер мен әйелдер арасындағы систематизация және эмпатия қасиеттерін ажыратып көрсетті.

Саймонның зерттеуіне сүйенсек, әйелдерде эмпатия қасиеті жақсы дамыған, себебі олар эмоцияға бейім, көңілі жұмсақ, айналасындағыларға мейірімді.

😁 Бұл барлығымызға белгілі.

Ал ер адамдар систематизацияға бейім болғандықтан олар кез келген затты зерттеп, тексеріп көргісі келеді, жалпы еркектерге «бұл қалай жұмыс жасайды ?» деген сұрақ қызық.
Сондықтан, ер адамдар техникаға, құрылысқа, ғылыми зерттеулерге жақын болады.

Бұл жердегі негізгі фактор тестостерон гормоны.

Яғни, ер адамдарда тестотерон гормоны көп болғандықтан олардың миындағы эмпатия қасиеті төмендеп, систематизацияға бейімділік артады.

Ең қызығы бұл ұрықтық даму кезінен басталатын процесс.
Ананың құрсағында жатқан эмбрионда Ү хромосомасы әсерінен бала жынысы пайда болады. Соның нәтижесінде, құрсақта дамып келе жатқан ұл баланың организмінде, қыз балаға қарағанда тестотерон гормоны 5-6 есе көп бөлінеді.

Тестостерон мидың дамуына тікелей әсер етеді. Яғни, еркектің мінездің қалыптасуы, мидың систематизацияға бейәмделуі тестотерон гормонымен байланысты.

Сүйтіп қыз баланың миы туылғаннан бастап эмпатияға бейім болса, ұл баланың миы систематизацияға бейім болады.

Нәтижеде, қыз бала қуыршақ ойнап, оған мейірімін көрсетіп, киіндіріп, тамақ дайындаса,

Ал ұл бала, әр түрлі көліктерді, техникаларды ойнап өседі.

Яғни, туылғаннан бастап бәрімізде заводской настройка болады !

Мына ғаламның шегі бар ма?

Сізде де осындай сұрақ туындаған ба?

Жалпы галлактика, ғарыш шексіз көрінгенімен бәрібір де оның бір шегі болу керек қой !

Оның шегі қай жерде екенін бірге зерттеп көрейік.

Көз алдыңызға глобусты елестетіңіз егерде оның бетінен құмырсқаны қойсаң, құмырсқа домалақ глобустың үстін айналып жүріп оны шексіз деп ойлайды.

Ал ақылды құмырсқа глобустың шегін анықтау үшін өзінің жүрген жолын бояп шығады, сүйтіп боялған жерлер біткен кезде оның шегін анықтайды.

👆 Бұл ең оңай тәсілі.

Бірақта, глобус шексіз үлкейетін болса, ол жағдайда оның шегін анықтай алмайсың!

Біздің Ғалам да дәл осылай секунд сайын шексіз үлкеюде.
Осыдан шамамен 13 млрд жыл бұрын Биг Банг, яғни Үлкен Жарылыс болған сәттен бастап ғалам тоқтаусыз үлкейіп келуде. Шарды үрлесең үлкейгендей, ғаламда солай тоқтаусыз үлкеюде.

☝️ Дегенмен оның біз білетін шекарасы бар.

👆Міне ол, Ғаламның біз көзіміз жеткен шекарасы.

Бірақ бұл шекара жарық жылдамдығындай жылдамдықпен кеңейіп жатыр,

Ол дегеніміз, 1 дегенде(1секундта) 15 Жер планетасына тең қашыққа үлкейді деген сөз.

Біз оның шекарасына ешқашан жете алмаймыз.

Енді сізде “Осы үлкен ғалмның біз білетін шекарасы болса, онда біз ғаламның қай жерінде орналасқанбыз ?”деген сұрақ туындауы мүмкін.

Өкінішке орай оны анықтай алмаймыз.

Себебі, шардың бетіне бірнеше нүкте қойып оны үрлесең, шар үлкейген сайын нүктелер арасындағы қашықтық өзгереді, яғни нүктенің нақты орналасқан жерін анықтау мүмкін емес,

Ғалам да, секунд сайын кеңегендіктен, біз оның нақты қай жерінде екенімізді біле алмаймыз.

Жүру. Сіз оны оңай іс-әрекет деп ойлауыңыз мүмкін, орныңынан тұрасың жүресің, қаласаң жүгіресің оның түкке қиындығы жоқ десеңіз, қателесесіз.

🚶🏻‍♂️‍➡️Жүру-бұл өте қиын процесс.

Біздің қозғалуымыз үшін мидағы прецентралдьды бөліктен мишыққа сигнал келеді, мишықтағы сигнал жұлын арқылы бұлшықетке барады, бұлшықеттер қозғалады, қозғалып жатқан кезде, дененің қандай қалыпта тұрғанын үнемі бақылап отыратын сенсорлық нервтер, проприорецепторлар іске қосылады, олар ақпаратты мидың постцентральды бөлігіне жіберіп тұрады, автоматты қозғалыстарды ретке келтіретін базальды гангли сигналтдарды өңдейді, онымен қоса пирамидалық және экстрапирамдылық жүйелер денеміздегі жалпылама қозғалыстарды ретке келтіреді.

Бұл жерде өте күрделі процесс орындалып тұр. Оны сіз түсінбеуіңіз мүмкін

☝️ Ал егерде, осы жүйелердің біреуі зақымдалса ше, сол кезде жүрудің қаншалықты қиын екенін сезінесің.

Иэн Уоттерман есімді мына кісі 19 жасында вирустық ауруға шалдығады, нәтижеде оның сенсорлық нерв жүйесі, проприорецепторларының зақымдалуына байланысты, ол аяқ-қолының, денесінің қандай қалыпта тұрғанын сезіне алмай қалған.

Иэн үшін жүру өте қиын, себебі ол жүріп бара жатқанда бар ойын жинақтап үнемі аяқтарын бақылап отыруы тиіс, яғни оң аяқ сол аяқ, оң аяқ сол аяқ деп қадамдарын ойланып басады.

Егерде ол жүріп бара жатқан кезде, оған біреу сөйлеп қалса немесе ойы бөлініп кетсе, сол мезетте жүріп бара жатқан жерінен аяқтарын шатастырып құлайды.

Яғни, Иэн қадамдарын үнемі бақылап отыруы қажет!

Жоғарыда айтқанымдай, жүру оңай іс-әрекет емес!

Сондықтан, өзіміздің жүргенімізге, көшеде жүріп бара жатқан, велосипед айдап жүрген адамның денесінің қозғалысына тамсанумыз тиіс.

Сонымен қатар миымыздың дәл осылай мінсіз жұмыс жасап жатқанына алғыс айтуға болады.

🧠🫡