Pokistonning "10 bandlik reja"dagi vositachiligi

Eron tomonidan Pokiston orqali taqdim etilgan tinchlik tashabbusi mintaqaviy geosiyosatda yangi bosqichni boshlab berdi. Ushbu jarayonda Pokistonning markaziy vositachi sifatida chiqishi shunchaki diplomatik xohish emas, balki qator strategik omillar bilan bog‘liq ob'ektiv zaruratdir.

Mazkur vaziyatda Pokistonning faolligini bir necha fundamental yo‘nalishlarga bo‘lish mumkin:

Birinchidan, Pokiston uchun Eron bilan 900 kilometrlik chegara - bu strategik chiziqdir. Eron energetika tizimining keng ko‘lamli harbiy amaliyotlar Pokistonning Balujiston provinsiyasida nazorat qilib bo‘lmaydigan beqarorlikni keltirib chiqaradi. Islomobod tushunadiki, Eron ichidagi ijtimoiy portlash millionlab qochqinlar oqimi va transchegaraviy terrorizmning kuchayishiga olib keladi. Bu esa allaqachon iqtisodiy qiyinchiliklarni boshdan kechirayotgan Pokiston uchun milliy xavfsizlik inqirozini anglatadi.

Ikkinchidan, Mintaqadagi yagona rasmiy yadroviy davlat sifatida Pokiston Eronning yadroviy maqomi bo‘yicha o‘ta nozik pozitsiyaga ega. Eronning yadroviy dasturidan voz kechishi (9-band) Pokistonning mintaqadagi yagona yadroviy "islomiy kuch" sifatidagi eksklyuziv maqomini saqlab qoladi. Shu bilan birga, harbiy zarbalar orqali Eronni yadroviy qurolsizlantirishga urinish Pokistonning o‘z yadroviy doktrinasiga nisbatan ham xalqaro bosimni oshirishi mumkin. Vositachilik - bu xavfni diplomatik yo‘l bilan bartaraf etish chorasidir.

Uchinchidan, Pokiston iqtisodiyoti surunkali energiya tanqisligidan aziyat chekmoqda. Sanksiyalarning bekor qilinishi (7-band) va aktivlarning ozod qilinishi (8-band) o‘n yillardan beri muzlatilgan "Eron-Pokiston" gaz quvuri loyihasini qayta jonlantirish uchun yagona yo‘ldir. Pokiston uchun bu shunchaki tijorat emas, balki sanoatni saqlab qolish uchun hayotiy muhim loyiha. Islomobod bu reja orqali o‘zining kelajakdagi iqtisodiy mustaqilligini kafolatlashga urinmoqda.

To‘rtinchidan, Pokistonning strategik hamkorlari - AQSh va Saudiya Arabistoni bir tomonda, geografik qo‘shnisi Eron esa ikkinchi tomonda. Har qanday ochiq urush Pokistonni tanlov qilishga majbur qiladi, bu esa Islomobod uchun diplomatik halokatdir. Vositachilik roli Pokistonga AQSh oldida "mas'uliyatli mintaqaviy o‘yinchi" maqomini saqlashga va Eron bilan ishonchli qo‘shnichilikni davom ettirishga imkon beradi.

Xulosa qilib aytganda, Pokistonning harakatlari strategik realizmga asoslangan. Islomobod Eronning takliflarini shunchaki yetkazuvchi emas, balki o‘zining milliy manfaatlarini mintaqaviy tinchlik paketi ichiga joylagan sub'ektdir. Pokiston uchun "10 bandlik reja"ning muvaffaqiyati iqtisodiy inqirozdan chiqish uchun geosiyosiy darchadir.

Jaxongir Xakimov

The Economist nashrining yozishicha, hamma urushlarda ham g'oliblar bo'lavermaydi, lekin aniq eng kamida bitta yutqazgan bo'ladi. Maqolada qayd etilishicha, AQShning Eronga qarshi harbiy harakatlari kutilgan natijalarni bermadi va urushning asosiy “yutqazuvchisi” aynan AQSh rahbari Donald Tramp bo‘ldi. Mojaro Tramp ilgari surgan yangi tashqi siyosiy yondashuvning zaif tomonlarini ochib berdi hamda uning strategik maqsadlari - mintaqada xavfsizlikni mustahkamlash, Eronni jilovlash va rejimni o‘zgartirish - amalga oshmaganini ko‘rsatdi.
Shu bilan birga, o‘t ochishni to‘xtatish kelishuvi nihoyatda mo‘rt bo‘lib, tomonlar hatto asosiy masalalar - Hormuz bo‘g‘ozidan foydalanish va muzokaralar kun tartibi bo‘yicha ham kelisha olmayapti.

Bu esa mojaroning istalgan vaqtda qayta alangalanish xavfini saqlab qolmoqda. Eron esa og‘ir yo‘qotishlarga qaramay siyosiy jihatdan o‘z pozitsiyalarini saqlab qoldi. Rejim zaiflashmadi, aksincha hokimiyat yanada harbiylashgan guruhlar qo‘liga o‘tdi. Shu bilan birga, vaqt omili Eron foydasiga ishlayotgani, AQSh esa uzoq muddatli bosimni saqlab turish imkoniyatiga ega emasligi ta’kidlanadi.

Maqolada qayd etilishicha, urush mintaqaviy xavfsizlikni yaxshilamadi, aksincha yangi xatarlarni yuzaga keltirdi. Xususan, Eronning Hormuz bo‘g‘ozi orqali bosim o‘tkazish imkoniyati kuchaydi, Fors ko‘rfazi davlatlari esa AQSh xavfsizlik kafolatlariga bo‘lgan ishonchini qayta ko‘rib chiqishi mumkin. Bu esa mintaqada kuchlar muvozanatini o‘zgartiruvchi omilga aylanmoqda. Bundan tashqari, yadroviy tahdid ham saqlanib qolmoqda. Eronning boyitilgan uran zaxiralari yo‘q qilinmagan va bu kelajakda yadroviy qurollanish poygasini kuchaytirishi mumkin.

Mazkur urush yana bir bor shuni ko‘rsatdiki, harbiy ustunlikning o‘zi yetarli emas: aniq strategiya va siyosiy hisob-kitoblarsiz kuch ishlatish kutilgan natijani bermaydi. Aksincha, noto‘g‘ri qarorlar mintaqaviy beqarorlikni kuchaytirib, uzoq muddatli xavflarni yanada oshiradi.

Tahlilchi do‘stlarimizning yangi PolicyLab.UZ kanaliga qo‘shilishni tavsiya qilamiz!