Сёння 40-я гадавіна Чарнобыльскай катастрофы, якая сталася для беларусаў нацыянальнай трагедыяй. Масква тады актыўна гулялася з "мірным атамам". Абы-які патэнцыйна небяспечны праект, абы-як пабудаваная каля нашых межаў атамная станцыя, абы-якая яе эксплуатацыя - усё гэта прывяло да ядзернай катастрофы, да многіх тысячаў смерцяў ад хваробаў, звязаных з радыёактыўным апраменьваннем. Радыеактыўнымі рэчывамі была забруджана чвэрць тэрыторыі Беларусі, дзе жылі болей за два мільёны чалавек, сотні тысячаў былі вымушаныя пакінуць свае дамы і перасяліцца ў больш "чыстыя" рэгіёны краіны.
Зараз Масква зноў гуляецца, толькі ўжо з "ваенным атамам" ды на тэрыторыі самой Беларусі, дзе зараз размешчана расійская ядзерная зброя.
Ядзерная зброя можа сапраўды абараніць краіну, але толькі, калі гэта свая ядзерная зброя. Чужая ж ядзерная зброя на нашай зямлі толькі робіць нас закладнікамі чужой волі, чужой палітыкі. Масква ўжо амаль не хавае сваіх намераў распачаць узброены канфлікт з суседнімі краінамі Захаду. У выпадку такога канфлікту расійская ядзерная зброя можа быць скарыстана з нашай зямлі, што выкліча ядзерныя ўдары ў адказ па Беларусі.
Калі гэты д'ябальскі сцэнар будзе рэалізаваны, то наша зямля ператворыцца ў радыёактыўную пустэльню, у якой ужо не будзе "чыстых" рэгіёнаў, у якіх ад радыяцыі могуць схавацца ацалелыя.
Ад продкаў нам дасталася прыгожая зямля з цудоўнай прыродай. Наш абавязак захаваць яе і перадаць наступным пакаленням беларусаў. Для гэтага трэба пазбавіць Беларусь ад чужой ядзернай зброі і небяспечных для нас ваенных саюзаў.
За нейтральную і бяз'ядзерную Беларусь!

НАРМАЛІЗАЦЫЯ ПОДЛАСЦІ.
Нядаўна да мяне зноў звярнуўся былы сябра Народнай Грамады, які зараз знаходзіцца за межамі нашай краіны, яшчэ з адным пытаннем: "Мікалай Віктаравіч, я і мае сябры ўдзячныя за Вашы грунтоўныя і цікавыя адказы на нашыя папярэднія пытанні. Але зараз мы абмяркоўвалі пытанне, звязанае з маральнымі рэчамі. Неразуменне выклікаюць некаторыя матэрыялы, што з'яўляюцца на пэўных дэмакратычных рэсурсах. Калі рэсурс, арыентаваны на нацыянальную культуру, рэгулярна звяртаецца да асвятлення прыватнага жыцця мярзотніка, які купіў сабе свабоду за кошт свабоды сваіх калегаў, абмяркоўвае нават колер трусоў яго сужыцелькі, калі відэаканал гэтага ж рэсурсу рэгулярна дае слова даносчыцы, з-за якой былі зняволены яе калегі, калі вызваленая палітзняволеная прызнаецца ў супрацоўніцтве са сваімі катамі, ухваляе іх, ды яшчэ заяўляе, што ніхто не мае права папікнуць яе гэтым. Як Вы ацэньваеце ўсё гэта?

Я ніколі не папікаў і не папікну нікога, хто дзеля сваёй свабоды падпісаў нейкае "прашэнне", наадварот, заўсёды радуюся, што для некага скончылася турэмнае пекла. Зрэшты, чалавечая годнасць належыць самому чалавеку, і калі ён вырашыў памяняць яе на выйсце з цяжкой сітуацыі і думае, што здолее з гэтым жыць, то гэта яго годнасць і яго жыццё.
Іншая справа, калі дзеля вызвалення нехта ідзе на даносы, на стукацтва. Лічу, што гэта найвялікшая подласць - абменьваць сваю свабоду на свабоду іншых людзей. Даносчыкі для мяне падонкі, з якімі я не маю ніякіх спраў. Тыя, хто патурае ім, тыражуе іх погляды ці жыццё, нармалізуе іх подласць. Мабыць, у душы "нармалізатараў" таксама ёсьць нешта падобнае.
Таксама лічу недапушчальным і стукацтва сярод палітзняволеных. Гэта няпраўда, што паведамляючы "нязначныя" звесткі пра іншых адміністрацыі, вы не шкодзіце ім. Вы не можаце ведаць, для якіх мэтаў і калі могуць быць скарыстаныя паведамленыя вамі звесткі, калі іх дастануць з асабістай справы, каб скарыстаць для нейкага "аператыўнага мерапрыемства", каб зрабіць становішча ахвяры вашага даносу яшчэ больш невыносным. Спробы апраўдання свайго стукацтва зразумелыя - людзі амаль заўсёды апраўдваюць сябе. Але ж публічнае апраўданне подласці нармалізуе яе, наносіць шкоду маральнаму здароўю грамадства і ўзмацняе пазіцыі ворагаў свабоды. Таму трэба спыняць "нармалізатараў" ды іх "герояў".
Што тычыцца апраўдання ўласных катаў, то міжволі ў галаву прыходзіць убачанае у дзяцінстве - як сабака ліжа боты гаспадару, калі той б'е яго. Што ж трэба зрабіць з чалавекам, каб давесці яго да стану таго сабакі?
Метадаў для гэтага хапае. Але яны патрабуюць сістэмнай працы вялікай колькасці людзей з немалымі заробкамі. Навошта траціць немалыя грошы, час, каб нейкі чалавек, палітвязень, хай і вядомы сярод сваіх былых аднадумцаў, але ніякі не экстрэміст, не тэрарыст, публічна зганіў сябе? Думаю, што ёсць тры прычыны гэтага:
1). Чым болей медыйны чалавек, то тым больш шырокае ўздзеянне на грамадства акажа нармалізацыя ім даносаў, стукацтва і самапрыніжэння перад сваімі катамі.
2). Тыя, хто "працуе" з палітвязнямі, таксама людзі і жывуць сярод людзей. Як бы яны не самападманвалі сябе, але адчування, што яны займаюцца нізкай справай, ці хай нават нямога пытання ў вачах блізкіх пазбегнуць цяжка. Калі ж зломлены апанент публічна прыніжае сябе, у іх катаў узнікае пачуццё перавагі - "хай мы таксама ліжам, але нас хоць за гэта добра кормяць і ліжам мы не публічна".
3). Беларусы вельмі законапаслухмяныя, ніякай арганізаванай злачыннасці ў нас няма, дыверсанты і сапраўдныя тэрарысты не водзяцца. Таму шматлікія сілавыя структуры мусяць даказваць сваю патрэбнасць начальству, каб не скарацілі. Таму барацьба з іншадумцамі і зняволенымі робіцца для іх галоўным заняткам. А прымушэнне вядомых апанентаў начальства да ўхвалення сваіх катаў ды таго ж начальства вельмі падабаецца апошняму, што гарантуе і надалей шчодрае кармленне.
Што застаецца прыстойным людзям? На мой погляд - стаяць годна, пазбягаць подласці і подлых.

ШЛЯХ ВОЛЬНЫХ

Я, ў асноўным, завяршыў аднаўленне свайго вялікага па аб'ёму эсэ, прысвечанага выбару чалавекам спосаба сваіх паводзін у складанай сітуацыі і, ўвогуле, ў жыцці. Гэты матэрыял быў прадуманы ў вельмі складаным для мяне 2023 годзе, пераважна, у ШІЗА і пазней запісаны. Падчас спробы незаконнай дэпартацыі з Беларусі мае запісы зніклі ў СІЗА КГБ. Адноўлены тэкст вельмі важны для мяне, бо завяршае мае публікацыі на гэту тэму і адказвае на пытанні, да якіх я звяртаўся ў сваіх ранейшых працах. На жаль, ён занадта вялікі для публікацыі на маім канале. Хацелася б апублікаваць яго на паперы ў адным зборніку разам з іншымі турэмнымі эсэ. Праўда, я яшчэ цяжка разумею, як гэта можна зрабіць у маёй сённяшняй сітуацыі. А пакуль прапаную тут некаторыя свае папярэднія эсэ на тую ж тэму. "Этыка вольных" тут ужо была. "Шлях вольных", які працягвае тэму, напісаны ў 2006 годзе, падчас знаходжання на "хіміі" у вёсцы Блонь, дзе я працаваў слесарам па рамонту электраабсталявання трактароў у мясцовым саўгасе.

Шлях Вольных

Было гэта на адным з палiгонаў у казахскiм стэпе, куды наша брыгада прыехала з Поўначы для баявых стрэльбаў па паветраных мiшэнях. Камандны пункт брыгады, за тэхнiку якога я адказваў, месцiўся ў бункеры з вельмi складаным уваходам, падобным да лабiрынта з перашкодамi. Аднойчы, калi мне трэба было тэрмiнова трапiць на паверхню, мясцовы iнструктар сказаў, што ёсць яшчэ адзiн, вельмi просты выхад — цёмны калiдор. Ён зачынiў за мной бранiраваныя цяжкiя дзверы i я апынуўся ў поўнай цемры. Хацелася вярнуцца назад, у аператыўную залу каманднага пункта, дзе ў вялiкай прасторы зяленым ды сiнiм свяцiлiся шматлiкiя планшэты i экраны. Пайшоў наперад, выставiўшы рукi перад сабой. Амаль адразу натыкнуўся на халодную сценку калiдора. Узяў у другi бок. Вельмi хутка — зноў сцяна. Пакрысе, усе радзей натыкаючыся на сцены, я выбраў накiрунак, якi вывеў мяне да такiх жа бранiраваных дзвярэй, за якiмi было неба i залiты сонцам стэп.

Я веру, бо маё пачуццё i досвед сведчаць пра тое, што чалавеку прызначаны ў ягоным жыццi свой Шлях. Але вельмi цяжка i складана вызначыць, якi гэта Шлях. Як i вельмi складана прайсцi свой Шлях да канца.

Я часам узгадваю той цёмны калiдор, бо гэты выпадак нагадвае мне пошук свайго Шляху чалавекам, якi хоча быць вольным. Ты пачынаеш у цемры, не ведаючы, куды iсцi. Твой компас — уласная годнасць. Хочацца вярнуцца назад, у штучны свет звыклых жыццёвых стэрэатыпаў i банальных памкненняў. Так страшна заблукаць у гэтай цемры iснавання з разбiтымi iдэаламi i марна патрачаным жыццём. Але, калi ты хочаш прайсцi сваiм Шляхам, калi, натыкаючыся на перашкоды, збiваючы каленi i абдзiраючы рукi, ты рухаешся наперад, то знойдзеш яго i пройдзеш iм. Галоўнае — не спыняйся, не павярнi назад, а тое, што абрала цябе для гэтага шляху, i твая годнасць падкажуць накiрунак. Не спыняйся, i за iржавымi дзвярыма навязанных звычак, накопленных стагоддзямi страху i прынiжэнняў, ты ўбачыш неба, i сонца свабоды асвецiць твае жыццё. Я веру ў гэта. Я веру ў свой Шлях.

Мiкалай Статкевiч,
в. Блонь Пухавiцкага раёна Мiнскай вобласцi,
верасень 2006 г.

ВЫМУШАНАЯ ГІСТОРЫЯ ДЗЕЯННЯЎ
Рашэннем Ленінскага суда Гародні ад 23.04 мой акаунт у Фэйсбуку прызнаны "экстрэмісцкімі матэрыяламі". Звычайная зараз навіна. Да таго ж, лёгка прагназуемая. Заўважце, я не карыстаўся гэтым акаўнтам амаль 6 гадоў. І ўсе гэтыя гады ён экстрэмісцкім не быў. Але тое, што ён такім абавязкова стане пасля майго "ўмоўнага" вызвалення, я не сумняваўся. Не стаў нават рабіць спробы аднавіць яго, бо паролі згубіліся, а аднавіць іх праз візуалізацыю было праблемна з-за маей дастаткова кардынальнай візуальнай змены. Таму не стаў траціць час на гэта. Хаця мне ніякавата, што так і не здолеў павітацца, а цяпер ужо і развітацца з 5,6 тысячамі падпісаных на мой акаунт. Даруйце, сябры!
Зарэгістраваны гэты акаўнт быў яшчэ падчас майго зняволення пасля "Плошчы-2010". Я выйшаў у 2015 годзе на волю ў іншы, істотна зменены свет. Амаль у кожнага з'явіўся смартфон, мільёны беларусаў прысутнічалі ў сацыяльных сетках. Я адразу ж пачаў карыстацца новымі магчымасцямі для ажыўлення палітычных могілак, у якія ператварылася грамадскае жыццё ў краіне.
Тады анансаваць несанкцыянаваную палітычную акцыю ў апазіцыйных СМІ, каб сабраць на яе людзей, апынулася вельмі праблематычным. Атрымаць жа "дазвол" на акцыю ў цэнтральных раёнах Мінска было немагчыма. Падавіўшы актыўнасць палітычнай апазіцыі, рэжым ўзяўся за СМІ. Іх і раней складанае становішча яшчэ больш ўскладнілася. Анонс несанкцыянаванай акцыі быў аб'яўлены адміністрацыйным правапарушэннем.
За два такіх "правапарушэнні" СМІ мог быць ліквідаваны. Да рэдакцыі кожнага апазіцыйнага СМІ, што месцілася на тэрыторыі Беларусі, быў прымацаваны супрацоўнік "органаў", які аказваў ціск, забараняў, пагражаў, нават навязваў пэўнае асвятленне канкрэтных палітыкаў і іх дзейнасці. Ведаю і глыбока паважаю рэдактараў, якія і ў такіх сітуацыях захоўвалі прафесійную і чалавечую прыстойнасць. Аказаць рэгулярную інфармацыйную падтрымку ў такіх умовах магла толькі "Хартыя-97", якая месцілася па-за зонай дасягальнасці рэжыма. Праз пэўны час, ўбачыўшы небясьпеку, улады заблакавалі сайт, абцяжарыўшы доступ да яго.
Так што я быў проста змушаны абставінамі амаль адразу пасля вызвалення пачаць шырока карыстацца сацыяльнымі сеткамі для аднаўлення палітычнай актыўнасці грамадства. Перыядычна я размяшчаў там аналітычныя матэрыялы, але асноўным іх прызначэннем для мяне сталі анонсы масавых акцый і асвятленне іх вынікаў. Па сутнасці, я вешаў у акаўнце аб'яву з інфармацыяй пра акцыю, да пачатку мерапрыемства "ахоўваў" гэтую аб'яву ад троляў, а потым даваў інфармацыю пра вынікі акцыі. Ў першыя гады апошняга зняволення, калі яшчэ даходзілі лісты з волі, мне пісалі некаторыя людзі і прасілі прабачэння за крытыку мяне ў сацыяльных сетках, бо як яны лічылі цяпер, гэта крытыка не была слушнай. Гэта вы даруйце, сябры! Справа ў тым, што я не бачыў вашай крытыкі, бо ніколі не чытаў стужкі ў сацыяльных сетках - у мяне проста не было на гэта часу. Пасядзеўшы гады ў бетонных скрынках выйсці на вольны свет, дзе неба, дрэвы, людзі ды шмат рэальных спраў, каб сядзець днямі, ўткнуўшыся ў экран гаджэта - такое, як мінімум, нерацыянальна.
Кожны палітычны суб'ект імкнецца стварыць сваю версію гісторыі. Гэта гісторыя фіксуецца ў СМІ, у дакументах, у сведчаннях сведкаў падзей. Як ствараецца афіцыйная версія гісторыі - зразумела. Але і альтэрнатыўныя версіі не заўсёды бездакорныя.
Памятаю, як некалі мяне, маладога сябра сацыял-дэмакратычнай Грамады, напачатку вельмі здзіўляла, што асноўныя намаганні кіроўныя органы партыі прыкладалі да складання ўсялякіх заяў па любым нагодам. Ды марнавалі ў спрэчках над іх тэкстамі вельмі шмат часу. Потым я зразумеў, што большасць гэтых органаў складалі прафесійныя гісторыкі, якія ведалі, што іх калегі пры аднаўленні хады мінулых падзей найчасцей звярталіся менавіта да архіваў дакументаў. Таму імкнуліся стварыць як мага болей такіх дакументаў, каб потым мець магчымасць сцвярджаць, што "мы ж першыя пра гэта казалі" ці, "першыя пра гэта папярэджвалі". Ня ведаю, дзе цяпер той партыйны архіў і ці будзе ён каму-небудзь цікавым. Хаця, ёсць прыклад і паспяховага прымянення такой стратэгіі.

Адзін палітык з самай першай групы палітычнай эміграцыі нашага часу, імаверна, здолеў вывезці ці атрымаць архіў сваёй партыі. І цяпер амаль пры любой нагодзе дакументальна абгрунтавана заяўляе пра мудрасць сваёй колішняй партыі і яе правадыра, якія геніяльна ўсё прадбачылі.
Мне шкада сваіх акаўнтаў, бо яны - аб'ектыўныя сведчанні пяці гадоў змагання, вымушаная абставінамі фіксацыя гісторыі беларускага супраціву - непадцэнзурная інфармацыя пра канкрэтныя рэальныя дзеянні, пра тое, як рыхтаваўся 2020 год, заклікі, фота, відэазапісы падрыхтоўчых акцый 2015-2020 гадоў. Каму яшчэ доступна і цікава - карыстайцеся.

МЁРТВЫЯ НЕ ВІНАВАТЫЯ
Напрыканцы чэрвеня 2020 года, падчас адбывання арышту ў ізалятары на вуліцы імя Акрэсьціна мне завочна дадалі яшчэ 15 сутак арышту за "правядзенне несанкцыянаванага масавага мерапрыемства" - ускладання 8 мая таго ж года на Вайсковых могілках Мінска кветак да магіл загінуўшых салдат. Я думаю, што цяжка знайсці больш красамоўнае сведчанне сапраўднага стаўлення ўлад да памяці шматмільённых ахвяр той, развязанай таталітарнымі рэжымамі вайны.
Сама традыцыя ўскладваць кветкі на салдацкія магілы 8 мая - у дзень, калі насамрэч у Еўропе завяршылася крывавая бойня, была распачатая аж у 1992 годзе дэлегатамі з'езду "Беларускага згуртавання вайскоўцаў".
Дэлегаты - афіцэры-беларусы, якія служылі ў розных кутках СССР, прыехалі ў Мінск, каб дамагчыся права служыць у Беларусі і Беларусі. Яны ведалі, якія масавыя страты неслі савецкія войскі падчас лабавых атак, у многіх загінулі родныя, некаторыя самі удзельнічалі ў афганскай вайне. Яны разумелі, што афіцыйныя мерапрыемствы каля велізарных манументаў, парады, салюты, ўрачыстыя сходы і сапраўдны смутак па загінулым - розныя рэчы. Таму прапанавалі, згодна з традыцыямі нашага народа, прыйсці ў гэты дзень да магілаў палеглых. Далей гэтую традыцыю падтрымлівалі актывісты БЗВ, потым - Народнай Грамады.
Ў другой палове 90-х традыцыя была дапоўнена. Тады людзі актыўна пратэставалі супраць спроб "на каленях паўзці" ў Расію і цягнуць туды Беларусь. Многім прыйшлося пазнаёміцца з ўмовамі "ізалятара для "правапарушальнікаў" на вуліцы імя лётчыка Акрэсціна, загінуўшага ў 1944 ва ўзросце 21 год. Я там агулам правёў каля года.
Каб абараніць гонар маладога героя, які не можа мець нічога агульнага з пэнітэнцыярнай ўстановай на вуліцы яго імя, мы пачалі ўскладаць кветкі і да яго магілы.
Наша традыцыя захоўвалася дзесяцігоддзямі. У тым ліку і тады, калі кіраўніцтва Народнай Грамады было у зняволенні. Захоўвалася яна і апошнія 6 гадоў. Сёння яна была зноў працягнутая.
Зараз гісторыя паўтараецца. Зноў пачатая вайна з мэтай ўзяць рэванш за прайграную, толькі ўжо не першую сусветную, а трэцюю сусветную "холодную" вайну, зноў спрабуюць вярнуць страчаныя тэрыторыі, толькі не Данцыг і Эльзас, а Крым і ўсю Украіну, зноў "бароняць правы суайчыннікаў", толькі не ў Судэтах, а на Данбасе, зноў хочуць збудаваць свой мир, толькі не "арыйскі" а "русский". І спрабуюць скарыстаць у сваёй вайне тых, хто змагаўся і загінуў, спрабуючы спыніць ўсё пералічанае. Мёртвыя не вінаватыя, калі іх скарыстоўваць у палітычных гульнях ды інфармацыйных войнах. Яны не могуць ўстаць з магіл, каб абараніць сябе. Як не можа ўстаць з магілы на Вайсковых могілках лётчык Акрэсцін, каб запярэчыць таму, што яго імя ў вачах усёй планеты звязалі з месцам, дзе людзей катавалі за іх перакананні.

Пасля вызвалення звярнула ўвагу велізарная колькасць афіцыйных сцягоў, якімі пазначаны літаральна кожны слуп і нават сцены многіх будынкаў. Разумею, што гэта працяглая рэфлексія на 2020 год, калі бела-чырвона-белыя сцягі таксама былі паўсюдна. Здаецца, што ўлады не разумеюць розніцы паміж ініцыятывай грамадзян, рэалізаванай іх уласнымі намаганнямі і за свой кошт, і дзяржаўным мерапрыемствам, арганізаваным дзяржаўнымі службоўцамі за дзяржаўны кошт. Але людзі бачаць розніцу і выдатна разумеюць прычыны гэтага "масавага пазначэння". У выніку яго арганізатары дасягнулі супрацьлеглага ад жаданага выніку - афіцыйныя сцягі толькі нагадваюць пра тыя, што былі на іх месцы. З-за жорсткага пераследу яго носьбітаў, сцяг колераў гістарычнага 900-гадовага герба нашых земляў ці не ўпершыню заняў трывалае месца ў масавай свядомасці беларусаў. І нічым яго адтуль ужо не вытравіць. А празмерныя спробы навязаць іншае будуць толькі спрыяць гэтаму. У мяне няма ніякага сумнення, якой стане афіцыйная сімволіка Беларусі пасля першых жа сапраўдных выбараў.

ВАРЫЯНТЫ ПРАЦЯГУ ВАЙНЫ
Калі раней расійская афіцыйная прапаганда неяк яшчэ магла падтрымліваць у сваіх спажыўцоў веру ў хуткую перамогу над Украінай, то пасля здзеклівага дазволу прэзыдэнта Зяленскага на скукожанае святкаванне сакральнай для расійцаў даты 9 мая і масавага зваротнага ўдару ўкраінскіх беспілотнікаў па Маскве ўтойваць рэальны стан рэчаў стала немагчымым. Па аўтарытэце Крамля ў вачах падданых быў нанесены магутны ўдар, што ў вачах насельнікаў Крамля з'яўляецца ганьбай і пагрозай адначасова. Магчыма, гэтыя падзеі прымусяць іх больш рэальна ацэньваць хаду і перспектывы вайны.
Галоўная з высноў - Украіна здолела перавесці вайну на іншы тэхналагічы ўзровень, дзе, дзякуючы дапамозе сваіх еўрапейскіх саюзнікаў, энэргіі свайго вольнага бізнесу і таленту інжынераў, атрымлівае перавагу.
Няцяжка ацаніць пэрспэктывы разьвіцьця падзей. Памылка ў ацэнцы матываў еўрапейскіх краін, якія ад пачатку канфлікту лічыліся Масквой толькі пакорлівымі марыянеткамі Вашынгтона, вядзе да таго, што іх падтрымка Украіны не спыняецца, незалежна на спадзяванні Крамля на змены ў пазіцыі Амэрыкі.
Гэта значыць, што фінансавая, ваенная, тэхналагічная і палітычная дапамога Кіеву будзе толькі нарастаць, не зважаючы на пазіцыю Вашынгтона.
Гэта значыць, што тэхналагічная перавага Украіны на полі бою, абапіраючыся на практычна неабмежаванае забеспячэнне фінансамі, электроннымі, а пры патрэбе, і механічнымі кампанентамі будзе толькі расці.
Гэта значыць, што ўкраінцы ў хуткім часе здолеюць нівеліраваць за кошт паветраных і наземных дронаў колькасную перавагу Расіі, на якую так спадзявалася Масква.
Гэта значыць, што УСУ здолеюць ужо ў наступным зімнем сезоне наносіць нічым не абмежаваныя ўдары ўласнымі балістычнымі ракетамі па энэргетычным аб'ектам РФ, што ва ўмовах расійскай зімы, не раўнуй нашмат больш халоднай за ўкраінскую, можа прывесці да масштабных гуманітарных катастроф у Расіі.
Гэта значыць, што Ўкраіна хутка здолее разгарнуць уласныя арбітальныя групоўкі спадарожнікаў для выведкі і сувязі.
Урэшце, усё гэта значыць тупіковую ваенную сітуацыю для Масквы, калі там не будуць знойдзеныя новыя, больш эфектыўныя варыянты працягу вайны.
Якія гэта могуць быць варыянты:
1) Мабілізацыя. Але ва ўмовах росту тэхналагічнай перавагі Украіны на полі бою яна можа прывесьці толькі да рэзкага павелічэння баявых страт, незадаволенасці ў грамадстве, эміграцыі мужчын, росту выдаткаў на выплаты сем'ям загінулых, змяншэнню колькасці занятых у эканоміцы.
2) Пашырэнне лініі баявых сутыкненняў за кошт Беларусі. Паўтор аперацыі 2022 года пры адсутнасці фактару раптоўнасці і гатоўнасці ўкраінскага боку не атрымаецца. Прымушэнне да ўдзелу ў вайне беларускага рэжыму вялікай карысці не прынясе, бо нават напад ўсіх 23 тысяч сухапутных войскаў Беларусі пры адсутнасці ў іх баявога досведу, навыкаў масавага баявога прымянення дронаў, ды і неабходнай колькасці саміх дронаў прывядзе толькі да знішчэння нафтаперапрацоўчых заводаў, бліжэйшых чыгуначных станцый ды блакавання маршрутаў забеспячэння групоўкі ўварвання. І ў выніку - да яе знішчэння. Шматлікія "спецназы" ўнутраных войскаў, навучаныя для разгону бяззбройных дэманстрантаў ды затрымання ўзброеных кухонным нажом п'яных зламыснікаў, толькі падвысяць лік баявых страт. Масавая ж мабілізацыя людзей, якія ў сваёй масе хочуць палітычных перамен, можа прывесці толькі да масавай здачы ў палон ці пераходу цэлых падраздзяленняў на супрацьлеглы бок, ці, нават, да ўзброеных мяцяжоў. Карацей, лепш і не спрабаваць.
3) Прымяненне тактычнай ядзернай зброі. Пагрозы гэтага ўжо прагучалі напярэдадні параду 9 мая. Не сумняюся, што "дазвол" Зяленскага на парад 9 мая расейскія генералы ўжо трактавалі свайму галоўнаму начальніку, як вымушаны страхам перад пагрозай ядзернай зброяй. Таму гэтыя пагрозы будуць працягвацца. Найбольш эфектыўным відам такіх пагроз у Крамлі лічаць трэніроўкі па баявому прымяненню ядзернай зброі. Звычайна ядзерныя боегалоўкі ў расійскім войску, адрозна ад NATO, захоўваюцца ў цэнтралізаваных сховішчах, адно з якіх хуткімі тэмпамі будавалася ў Беларусі каля Крычава.

Перад іх прымяненнем боегалоўкі калонамі закрытых грузавых аўтамабіляў пад аховай развозяцца да сродкаў іх прымянення - самалётаў ці ракет. Сама гэта дастаўка перыядычна трэніруецца. Але такія трэніроўкі маюць і іншы сэнс. Вываз нечага з цэнтралізаваных сховішчаў адразу ж выяўляецца сродкамі касмічнай выведкі краін NATO. Адразу ж узнікае пытанне, што яны вывозяць - сапраўдныя боегалоўкі ці іх макеты. Усе ж разумеюць, што пачатак ядзернага нападу будзе замаскіраваны пад такую трэніроўку. Таму сама трэніроўка ўжо з'яўляецца пагрозай ядзерным нападам. Пасля пачатку расійска-украінскай вайны Пуцін неаднаразова аб'яўляў такія трэніроўкі ў маштабах усёй Расіі, каб напалохаць Захад і прымусіць яго спыніць падтрымку Ўкраіны. Але ядзерная трэніроўка толькі ў Беларусі гэта пагроза, найперш, Еўропе. У першую чаргу, Ўкраіне і суседнім краінам NATO.
ЗША гэтая пагроза не тычыцца, бо нават мадыфікаваны пад "Арэшнік" "Ярс" туды з Беларусі проста не даляціць. Так робіцца ў спадзяванні, што пры сённяшняй адміністрацыі Амерыка не ўмяшаецца пры ядзерным нападзе на еўрапейскія краіны NATO ці Ўкраіну. Пры папярэдняй адміністрацыі не пасмелі б, а цяпер лічаць, што можна. Асаблівасць частых пагроз у тым, што яны зніжаюць псіхалагічны парог іх рэалізацыі і таму раней ці пазней могуць быць здзейснены. Пра наступствы для Беларусі і пагрозу краінам Балтыі я ўжо пісаў на гэтым канале адразу пасля вызвалення.
Цяпер наконт небяспекі для Ўкраіны. На мой погляд, мажлівыя два варыянты ядзернага ўдару па ёй. Каля лініі фронта, каб дэмаралізаваць ці знішчыць абарону. Але як рабіць гэта на Данбасе, які, згодна з расійскай Канстытуцыяй, лічыцца ўжо часткай РФ. Рабіць непрыдатнай для жыцця частку РФ - які тады сэнс у такім "вызваленні"?
Нанесці ж удар па "цэнтрам прыняцця рашэнняў", гэта значыць знішчыць цэнтр і святыні "матери городов русских". А як жа з расійскім гістарычным міфам? Севастопальскія "новаробы" не ў лік. І помнік князю Уладзіміру з Масквы прыйдзецца прыбраць.
З іншых аргументаў супраць удара - поўная міжнародная ізаляцыя РФ, але ж яна і так блізкая да таго. Пра маральныя абмежаванні зараз лепей і не ўзгадваць.
Я вымушаны рабіць такія страшныя прагнозы, каб паменшыць імавернасць іх рэалізацыі. Меньш за ўсё хацеў бы, каб яны спраўдзілася.