✅ Yechim: har kategoriyada top 3

WITH r AS (
    SELECT category, name, sales_count,
           ROW_NUMBER() OVER (
               PARTITION BY category
               ORDER BY sales_count DESC
           ) AS rn
    FROM products
)
SELECT category, name, sales_count
FROM r
WHERE rn <= 3
ORDER BY category, rn;

Nega LIMIT ishlamaydi? Chunki LIMIT butun natijaga qo'llanadi, guruhga emas. SQL da «har guruhdan N ta» degan to'g'ridan-to'g'ri konstruksiya yo'q — shuning uchun avval raqamlaymiz, keyin filtrlaymiz.

Teng natijalar bo'lsa-chi? Ikki mahsulot bir xil sotilgan bo'lsa, ROW_NUMBER ulardan birini tanlaydi (qaysi birini — aniq emas). Ikkalasi ham kerak bo'lsa DENSE_RANK ishlating.

⚠️ Barqarorlik uchun ORDER BY ga ikkinchi ustun qo'shing:

ORDER BY sales_count DESC, id

Aks holda bir xil so'rov har safar boshqa natija berishi mumkin — va buni tushuntirish qiyin bo'ladi.

💬 Siz ROW_NUMBER ni ishlatdingizmi yoki boshqa yo'l topdingizmi?

🎯 Endi amaliyot: Har guruhdan 2 ta (windowsiz)
Bu safar window funksiyasiz — qiyinroq variant 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

💼 SQL suhbatida eng ko'p beriladigan 7 savol

1. INNER va LEFT JOIN farqi?
INNER — faqat mos kelganlar. LEFT — chap jadvalning hammasi, mos kelmasa NULL.

2. WHERE va HAVING?
WHERE guruhlashdan oldin qatorlarni, HAVING guruhlashdan keyin guruhlarni filtrlaydi.

3. COUNT(*) va COUNT(ustun)?
Birinchisi qatorlarni, ikkinchisi NULL bo'lmagan qiymatlarni sanaydi.

4. UNION va UNION ALL?
UNION dublikatlarni olib tashlaydi (saralash kerak — sekinroq), UNION ALL hammasini qo'shadi.

5. Ikkinchi eng yuqori maoshni toping.

SELECT MAX(salary) FROM employees
WHERE salary < (SELECT MAX(salary) FROM employees);

Yoki DENSE_RANK() = 2 bilan — teng maoshlar bo'lsa shu to'g'riroq.

6. Dublikatlarni qanday topasiz?
GROUP BY ustun HAVING COUNT(*) > 1

7. Index nima va qachon ishlamaydi?
Qidiruvni tezlashtiradigan tuzilma. Ustunga funksiya qo'llansa, LIKE '%...' bo'lsa yoki tip mos kelmasa ishlamaydi.

💡 Maslahat: suhbatda javobni aytib qo'ya qolmang — ovoz chiqarib fikrlang. «Avval NULL bormi deb tekshirardim, keyin...» degan gap to'g'ri javobdan ko'ra kuchliroq taassurot qoldiradi.

💬 Sizdan suhbatda qanday SQL savoli so'ralgan? Izohda yozing — keyingi postlarda tahlil qilamiz 👇

🎯 Endi amaliyot: Click: to'lovlar holati bo'yicha hisobot
O'qib tushundingiz — endi o'zingiz yozib ko'ring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

🏁 10 kun: nimalarni ko'rib chiqdik

✅ NULL tuzoqlari — NOT IN, COUNT, uch qiymatli mantiq
✅ So'rovning haqiqiy bajarilish tartibi, WHERE va HAVING
✅ Window funksiyalar: ROW_NUMBER, RANK, DENSE_RANK, LAG
✅ Dublikatlarni topish va o'chirish, DISTINCT antipatterni
✅ Gaps and islands — ketma-ket kunlar
✅ Index qachon ishlamaydi, EXPLAIN ANALYZE
✅ Sana tuzoqlari, BETWEEN va vaqt zonasi
✅ CTE va rekursiya, pivot, top N per group

Bu — bir oylik kurs hajmidagi material. Lekin o'qish bilan tugamaydi.

Premium nima beradi (29 000 so'm/oy):
🔹 Barcha 195 ta masala (bepul rejada — 50 ta)
🔹 4 ta dialekt: PostgreSQL, MySQL, SQL Server, Oracle. Ishingizda qaysi biri bo'lsa — shunda mashq qilasiz
🔹 Har masalada 2-3 ta yechim: oddiydan optimalgacha, index tavsiyalari va query plan tahlili bilan
🔹 Kompaniya track'lari: Click, Payme, Uzum, EPAM, banklar uchun intervyu to'plamlari
🔹 Yillik obunada 2 oy bepul

💡 Avval bepul 50 masalani yeching. Yoqsa — Premium'ga o'tasiz, yoqmasa hech narsa yo'qotmaysiz.

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

☕ Ertalabki masala: oxirgi yozuv

Jadval: payments(id, client_id, paid_at, amount)

Vazifa: har bir mijozning eng oxirgi to'lovini chiqaring — mijoz, sana va summa.

SELECT client_id, paid_at, amount
FROM payments
???

⚠️ MAX(paid_at) bilan GROUP BY qilsangiz, summa qaysi to'lovniki ekani yo'qoladi. Bu — eng ko'p uchraydigan tuzoq.

🎯 «Har guruhdan oxirgi qator» — amaliy ishda haftada bir marta kerak bo'ladigan naqsh.

✍️ Yechimingizni izohda yozing, 20:00 da uch xil usulni ko'rsataman 👇

🎯 Endi amaliyot: Har mijozning oxirgi to'lovi
Masala saytda tayyor — yeching, tizim javobingizni tekshiradi 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

🔗 JOIN turlari: qachon qaysi biri

INNER JOIN — faqat ikkala jadvalda ham mos keladigan qatorlar.
Buyurtma bergan mijozlar.

LEFT JOIN — chap jadvalning hammasi, mos kelmasa NULL.
Barcha mijozlar, buyurtmasi bor-yo'qligidan qat'i nazar.

RIGHT JOIN — LEFT ning teskarisi. Amalda kam ishlatiladi: jadvallar o'rnini almashtirib LEFT yozish o'qilishi osonroq.

FULL OUTER JOIN — ikkala tomonning hammasi. Ikki tizim ma'lumotini solishtirganda foydali: qaysi biri qayerda yo'q.

CROSS JOIN — har qator har qator bilan. 5 × 4 = 20 qator. Kalendar × filial kabi to'liq matritsa yasashda kerak.

Eng ko'p uchraydigan ehtiyoj — «mos kelmaganlarni topish»:

SELECT c.*
FROM customers c
LEFT JOIN orders o ON o.customer_id = c.id
WHERE o.id IS NULL;

Bu — «anti-join» naqshi. LEFT JOIN qilib, keyin NULL qolganlarni olasiz.

⚠️ Venn diagrammalarini unuting. JOIN to'plamlarni kesishtirmaydi — u qatorlarni juftlashtiradi. Shuning uchun 1:N bog'lanishda qatorlar soni oshadi.

🎯 Endi amaliyot: A da bor, B da yo'q
Anti-join naqshini mustahkamlang 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

✅ Yechim: har guruhdan oxirgi qator — 3 usul

1. ROW_NUMBER (universal, hamma bazada ishlaydi)

WITH r AS (
    SELECT *, ROW_NUMBER() OVER (
        PARTITION BY client_id ORDER BY paid_at DESC
    ) AS rn
    FROM payments
)
SELECT client_id, paid_at, amount FROM r WHERE rn = 1;

2. DISTINCT ON (faqat PostgreSQL, eng qisqasi)

SELECT DISTINCT ON (client_id) client_id, paid_at, amount
FROM payments
ORDER BY client_id, paid_at DESC;

3. Korrelyatsion subquery (eski bazalar uchun)

SELECT p.*
FROM payments p
WHERE p.paid_at = (
    SELECT MAX(paid_at) FROM payments
    WHERE client_id = p.client_id
);

❌ Nega GROUP BY bilan bo'lmaydi?

SELECT client_id, MAX(paid_at), amount   -- xato
FROM payments GROUP BY client_id;

amount qaysi qatorniki? Baza bilmaydi. PostgreSQL xato beradi, MySQL esa tasodifiy qiymat qaytaradi — bu yomonroq, chunki so'rov «ishlaydi» va xato sezilmaydi.

⚠️ Bir mijozda ikki to'lov bir xil vaqtda bo'lsa, 1 va 2-usul bittasini tanlaydi, 3-usul esa ikkalasini qaytaradi. Shuni hisobga oling.

🎯 Endi amaliyot: Mijozning birinchi va oxirgi buyurtmasi
Endi ikkalasini bitta so'rovda chiqaring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

🚀 SQL Master’da katta yangilanish tayyorlanyapti
Yaqin orada sqlmaster.uz’ga mavzular bo’yicha darslar, yangi masalalar va yana bir nechta yangiliklar qo’shiladi. Nimani birinchi qilishimizni esa siz hal qilasiz. Yuqoridagi so’rovnomada ovoz bering 👆
🙏 Bitta iltimos:
SQL o’rganayotgan yoki intervyuga tayyorlanayotgan bitta do’stingizga shu kanalni yuboring. Sizga 10 soniya, unga esa haqiqatan foydali manba.
Biz qanchalik ko’p bo’lsak, o’zbek tilida shuncha sifatli SQL kontent chiqara olamiz.
💾 sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

🪞 Self-join: jadvalni o'ziga qo'shish

Ba'zan kerakli ma'lumot bitta jadval ichida bo'ladi. Masalan, xodim va uning rahbari bir jadvalda:

employees(id, name, salary, manager_id)

Rahbarning ismini chiqarish uchun jadvalni o'ziga qo'shamiz:

SELECT e.name AS xodim,
       m.name AS rahbar
FROM employees e
LEFT JOIN employees m ON m.id = e.manager_id;

Bu yerda e va m — bir jadvalning ikki «nusxasi». Alias'siz bunday so'rov yozib bo'lmaydi, chunki baza qaysi name haqida gapirayotganingizni tushunmaydi.

Klassik intervyu savoli: rahbaridan ko'p maosh oladigan xodimlar.

SELECT e.name, e.salary, m.salary AS rahbar_maoshi
FROM employees e
JOIN employees m ON m.id = e.manager_id
WHERE e.salary > m.salary;

💡 LEFT yoki INNER? Rahbari yo'q xodim (direktor) ham ro'yxatda kerak bo'lsa — LEFT JOIN. Yuqoridagi taqqoslashda esa INNER to'g'ri: rahbari yo'q odamni solishtirib bo'lmaydi.

📌 Self-join yana qayerda: takrorlangan yozuvlarni juftlab topish, ketma-ket qatorlarni solishtirish (window bo'lmagan bazalarda), bir guruhdagi elementlar juftligi.

🎯 Endi amaliyot: Rahbaridan ko'p maosh oladigan xodimlar
Klassik intervyu masalasi — o'zingiz yozib ko'ring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

✅ Javob: 20 qator

CROSS JOIN shartsiz ishlaydi: 5 × 4 = 20. Shart yozmasdan oddiy vergul bilan FROM a, b deb yozsangiz ham xuddi shu natija chiqadi — bu «tasodifiy CROSS JOIN», eng qimmat xatolardan biri. Million qatorli ikki jadvalni shunday qo'shsangiz, server qotadi.

Lekin CROSS JOIN ataylab ham kerak bo'ladi.

Vazifa: har bir filialning har bir kun bo'yicha savdosini chiqaring — savdo bo'lmagan kunlar ham 0 bilan ko'rinsin.

Oddiy GROUP BY bunday qila olmaydi: bazada yozuv yo'q bo'lsa, natijada ham qator bo'lmaydi. Yechim — avval to'liq matritsa yasash:

SELECT b.name, d.day, COALESCE(SUM(s.amount), 0) AS jami
FROM branches b
CROSS JOIN generate_series(
    '2026-10-01'::date, '2026-10-31'::date, '1 day'
) AS d(day)
LEFT JOIN sales s
       ON s.branch_id = b.id
      AND s.sale_date = d.day
GROUP BY b.name, d.day
ORDER BY b.name, d.day;

📌 Naqsh: CROSS JOIN bilan «bo'lishi kerak» ni yasang, LEFT JOIN bilan «bor» ni ustiga qo'ying. Grafiklar va hisobotlarda bo'shliq qolmaydi.

🎯 Endi amaliyot: Kalendar generatsiyasi
Xuddi shu naqsh — kalendar yasash 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

☕ Ertalabki masala: konversiya foizi

Jadval: visits(id, source, converted) — source trafik manbasi, converted qiymati true yoki false.

Vazifa: har bir manba bo'yicha tashriflar soni va konversiya foizini chiqaring.

Kutilgan natija:

source     tashrif   konversiya_%
telegram   1200      4.5
instagram  800       2.1

⚠️ Ikkita tuzoq bor: butun sonlar bo'linishi va nolga bo'lish. Ikkalasi ham jimgina noto'g'ri natija beradi.

✍️ Qanday yozgan bo'lardingiz? Izohda yozing — 13:00 da tahlil qilamiz 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

📈 Foiz va nisbatni to'g'ri hisoblash

Ertalabki masalaning yechimi:

SELECT
    source,
    COUNT(*) AS tashrif,
    ROUND(100.0 * COUNT(*) FILTER (WHERE converted)
          / NULLIF(COUNT(*), 0), 1) AS konversiya
FROM visits
GROUP BY source
ORDER BY konversiya DESC;

Uchta detal butun natijani hal qiladi:

1️⃣ 100.0 — nuqta bilan. 100 * 5 / 200 butun sonlar bo'linishida 0 beradi, 100.0 esa 2.5. Bu eng ko'p uchraydigan «nega hamma yerda nol?» sababi.

2️⃣ NULLIF(x, 0) — nolga bo'lishdan himoya. Bo'luvchi 0 bo'lsa, so'rov xato bermay NULL qaytaradi.

3️⃣ FILTER (WHERE ...) — PostgreSQL usuli. Boshqa bazalarda CASE bilan:

SUM(CASE WHEN converted THEN 1 ELSE 0 END)

⚠️ Yana bir tuzoq: COUNT(converted) yozsangiz — false qiymatlar ham sanaladi, chunki ular NULL emas. Shart bo'yicha sanash uchun doim FILTER yoki CASE.

📌 Shu qolip bilan istalgan ko'rsatkich hisoblanadi: qaytarilgan buyurtmalar ulushi, faol foydalanuvchilar foizi, xato tranzaksiyalar nisbati.

🎯 Endi amaliyot: Manba bo'yicha konversiya
Aynan shu masala saytda bor — yozib tekshiring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

🎯 O'rtacha foiz — o'rtachalarning o'rtachasi emas

Bugungi mavzuning davomi. Mana klassik xato:

Uch manba: konversiyasi 10%, 20% va 30%.
Umumiy konversiya qancha? «(10+20+30)/3 = 20%» — noto'g'ri.

Agar birinchi manbadan 10 000 tashrif, qolganidan 100 tadan bo'lsa, umumiy konversiya 10% ga juda yaqin bo'ladi. Foizlarning o'rtachasini olish — og'irlikni e'tiborsiz qoldirish demakdir.

✅ To'g'ri yo'l — avval yig'ing, keyin bo'ling:

SELECT ROUND(100.0 * SUM(converted::int) / COUNT(*), 2)
FROM visits;

❌ Noto'g'ri:

SELECT AVG(konversiya) FROM (...) t;

📌 Qoida: nisbatlarni o'rtachalamang — sanoqchi va maxrajni alohida yig'ing.

Xuddi shu xato bu yerlarda ham uchraydi: o'rtacha chek, konversiya, xatolik foizi, CTR. Hisobotingizdagi raqam dashboarddagi raqamga to'g'ri kelmayotgan bo'lsa — birinchi navbatda shuni tekshiring.

💬 Sizda shunday holat bo'lganmi?

🎯 Endi amaliyot: Mijozlarni balans bo'yicha 4 guruhga bo'lish
Segmentatsiya mashqi — NTILE bilan 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

➕ To'plamlar: UNION, INTERSECT, EXCEPT

JOIN qatorlarni yonma-yon qo'shadi, to'plam amallari esa ustma-ust.

UNION ALL — ikkala natijani birlashtiradi, hammasini qoldiradi.
UNION — birlashtiradi va dublikatlarni olib tashlaydi (shuning uchun sekinroq).
INTERSECT — faqat ikkalasida ham bor qatorlar.
EXCEPT — birinchisida bor, ikkinchisida yo'q (MySQL da yo'q — NOT EXISTS bilan yoziladi).

-- Ikki oyda ham xarid qilganlar
SELECT customer_id FROM orders WHERE month = 9
INTERSECT
SELECT customer_id FROM orders WHERE month = 10;

-- Sentabrda bor, oktabrda yo'q (ketib qolganlar)
SELECT customer_id FROM orders WHERE month = 9
EXCEPT
SELECT customer_id FROM orders WHERE month = 10;

Uchta qoida:
1️⃣ Ustunlar soni va tartibi mos bo'lishi shart, nomlari esa birinchi so'rovdan olinadi.
2️⃣ ORDER BY faqat oxirida, butun natijaga qo'llanadi.
3️⃣ Dublikat bo'lmasligini bilsangiz — doim UNION ALL. Bu tekin tezlik.

💡 EXCEPT ma'lumotlarni solishtirishda juda qulay: eski va yangi jadvalni ikki tomonlama ayirsangiz, qaysi qatorlar o'zgarganini darrov ko'rasiz.

🎯 Endi amaliyot: UNION va UNION ALL farqi
Farqni amalda ko'ring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

✅ Javob: UNION ALL tezroq

UNION dublikatlarni olib tashlashi kerak. Buning uchun baza butun natijani saralaydi yoki hash-jadval quradi — bu qo'shimcha xotira va vaqt. Million qatorda farq sezilarli bo'ladi.

UNION ALL esa shunchaki bir natijani ikkinchisiga ulaydi.

📌 Amaliy qoida: dublikat bo'lishi mumkin emasligini bilsangiz (masalan, ikki jadvalda turli davrlar yoki turli manbalar), doim UNION ALL yozing.

Yana bir foydali naqsh — bir nechta ko'rsatkichni bitta jadvalda chiqarish:

SELECT 'Mijozlar' AS ko_rsatkich, COUNT(*) AS qiymat FROM customers
UNION ALL
SELECT 'Buyurtmalar', COUNT(*) FROM orders
UNION ALL
SELECT 'Faol mahsulotlar', COUNT(*) FROM products WHERE active;

Natija — kichik dashboard, bitta so'rovda. Hisobot yozganda juda qo'l keladi.

⚠️ Ustunlar tipi mos kelishi kerak: matn ustuniga son qo'shsangiz, baza xato beradi yoki jimgina tipni o'zgartiradi.

🎯 Endi amaliyot: Faqat birinchi ro'yxatdagilar
EXCEPT ni amalda sinab ko'ring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

☕ Ertalabki masala: mijozlar qancha vaqt qoladi?

Jadval: users(id, signup_date) va orders(user_id, order_date)

Vazifa: foydalanuvchilarni ro'yxatdan o'tgan oyi bo'yicha guruhlang va har bir guruhdan keyingi oylarda nechtasi qaytib kelganini hisoblang.

Kogorta    0-oy   1-oy   2-oy
2026-07    100    42     28
2026-08    150    61     —
2026-09    210    —      —

Bu — kogorta tahlili. Har bir mahsulot menejeri undan boshlaydi, chunki u bitta savolga javob beradi: mijozlar qolyaptimi yoki oqib ketyaptimi?

🎯 Bugun 13:00 da to'liq yechamiz. Bu — analitik ishga kirishda eng ko'p so'raladigan amaliy topshiriq.

✍️ Qaysi funksiyalar kerak bo'ladi deb o'ylaysiz? 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz