SQL Master 🇺🇿: Ish suhbatida "JOIN yozib bering" deyishsa — ko'pchilik shu yerda to'xtaydi. Nazariya yetarli emas; SQL'ni masala yechib, xato qilib, tuzatib o'rganasiz.

Shuning uchun sqlmaster.uz da 200+ masala yig'ilgan 👇:
🔹 Real biznes vaziyatlari: Uzum, Click, taksi
🔹 Yozasiz — tizim darrov tekshiradi
🔹 Mavzular: JOIN, Subquery, Window, CTE, Agregatsiya
🔹 Bosqichma-bosqich: Oson → O'rtacha → Qiyin

Bugun 10 ta masala yeching — ertaga suhbatda qotmaysiz.
💾 sqlmaster.uz — bepul, hozir sinab ko'ring.

Rasmiy kanal: @sqlmasteruz

LEFT JOIN yozdingiz, lekin u INNER JOIN bo'lib qoldi 🤦‍♂️
Bu — SQL suhbatlarida eng ko'p "yiqitadigan" xato.
Vazifa: har bir mijozni va uning yanvardagi buyurtmalari sonini chiqaring. Buyurtma bermaganlar ham ro'yxatda 0 bilan turishi kerak.

Ko'pchilik shunday yozadi 👇

SELECT c.name, COUNT(o.id) AS orders
FROM customers c
LEFT JOIN orders o ON o.customer_id = c.id
WHERE o.created_at >= '2026-01-01'
GROUP BY c.name;

Natija: yanvarda buyurtma bermagan mijozlar umuman yo'qoladi.

Sababi oddiy:
LEFT JOIN avval o'ng jadvaldan mos qator topmasa, o.* ustunlarini NULL qilib qo'yadi. Keyin WHERE o.created_at >= ... ishga tushadi va o'sha NULL qatorlarni o'chirib tashlaydi. Ya'ni siz yozgan LEFT JOIN amalda INNER JOIN.

To'g'ri variant — filtrni ON ichiga olish 👇

SELECT c.name, COUNT(o.id) AS orders
FROM customers c
LEFT JOIN orders o
       ON o.customer_id = c.id
      AND o.created_at >= '2026-01-01'
GROUP BY c.name;

📌 Yodda tuting:
ON — join qilishdan oldin o'ng jadvalni filtrlaydi
WHERE — join tugagandan keyin butun natijani filtrlaydi
Va yana bir tuzoq: bu yerda COUNT(*) emas, COUNT(o.id) yozilgan. COUNT(*) buyurtmasi yo'q mijozga ham 1 deb ko'rsatadi, chunki NULL bo'lsa ham qator mavjud.

Shunga o'xshash 200+ masala 👉 sqlmaster.uz

Rasmiy kanal: @sqlmasteruz

Marhamat — fan-out (dublikat qatorlar) mavzusidagi post:

JOIN dan keyin summangiz 3 barobar oshib ketdimi? 📈
Hisobot yozdingiz, raqam boshliqqa ketdi, keyin ma'lum bo'ldi — savdo hajmi aslida uch barobar kam. Tanish holat.
Vazifa: har bir mijoz bo'yicha umumiy buyurtma summasi va sotib olingan mahsulotlar soni.

Ko'pchilik shunday yozadi 👇

SELECT c.name,
       SUM(o.amount)   AS jami_summa,
       SUM(i.quantity) AS mahsulotlar
FROM customers c
JOIN orders      o ON o.customer_id = c.id
JOIN order_items i ON i.order_id    = o.id
GROUP BY c.name;

Muammo: bitta buyurtmada 3 ta mahsulot bo'lsa, JOIN o'sha buyurtmani 3 marta takrorlaydi. Demak o.amount ham 3 marta qo'shiladi.
SUM(o.amount) = xato. SUM(i.quantity) = to'g'ri.
Ya'ni bitta so'rovda bir ustun to'g'ri, ikkinchisi noto'g'ri — shuning uchun ham bu xatoni payqash qiyin.

Sabab: JOIN 1:N munosabatda chap jadvalning qatorini ko'paytiradi (fan-out). Agar ikkita 1:N jadval qo'shsangiz — qatorlar ko'payib emas, ko'paytirilib ketadi (3 ta mahsulot × 2 ta to'lov = 6 qator).
Yechim: har bir darajani alohida agregatsiya qilib, keyin join qiling 👇

WITH ord AS (
    SELECT customer_id, SUM(amount) AS jami_summa
    FROM orders
    GROUP BY customer_id
),
itm AS (
    SELECT o.customer_id, SUM(i.quantity) AS mahsulotlar
    FROM orders o
    JOIN order_items i ON i.order_id = o.id
    GROUP BY o.customer_id
)
SELECT c.name, ord.jami_summa, itm.mahsulotlar
FROM customers c
LEFT JOIN ord ON ord.customer_id = c.id
LEFT JOIN itm ON itm.customer_id = c.id;

🔍 Tekshirish usuli: JOIN dan oldin va keyin COUNT(*) ni solishtiring. Qatorlar soni oshgan bo'lsa — join kaliti o'ng jadvalda unikal emas, demak summalaringizga ishonmang.
⚠️ SUM(DISTINCT o.amount) bilan "tuzatmang" — ikki mijozning summasi tasodifan teng bo'lsa, bittasi yo'qoladi.

Amaliyot 👉 sqlmaster.uz

Rasmiy kanal: @sqlmasteruz

#sql #roadmap

Amaliyot 👉 sqlmaster.uz

Rasmiy kanal: @sqlmasteruz

☕ Ertalabki savol

users jadvalida 100 ta qator bor. Ulardan 30 tasida phone ustuni NULL.

Shu so'rov nima qaytaradi? 👇

SELECT COUNT(*), COUNT(phone)
FROM users;

A) 100 va 100
B) 100 va 70
C) 70 va 70

Javobingizni izohda yozing — bugun 20:00 da tahlil qilamiz 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

⚠️ NOT IN sizni jimgina aldaydi

Vazifa: hech qachon buyurtma bermagan mijozlarni toping.

Ko'pchilik shunday yozadi 👇

SELECT name
FROM customers
WHERE id NOT IN (SELECT customer_id FROM orders);

Natija: bo'sh jadval. Bitta ham mijoz chiqmaydi, holbuki ular bor.

Sabab. orders.customer_id ustunida bitta NULL bo'lsa yetarli. id NOT IN (1, 2, NULL) ifodasi hech qachon TRUE bo'lmaydi — u UNKNOWN qaytaradi, chunki SQL «bu qiymat NULL ga teng emasmi?» degan savolga javob bera olmaydi. WHERE esa faqat TRUE qatorlarni o'tkazadi.

To'g'ri variant 👇

SELECT c.name
FROM customers c
WHERE NOT EXISTS (
    SELECT 1 FROM orders o
    WHERE o.customer_id = c.id
);

Yoki LEFT JOIN ... IS NULL orqali:

SELECT c.name
FROM customers c
LEFT JOIN orders o ON o.customer_id = c.id
WHERE o.id IS NULL;

📌 Qoida: NOT IN faqat ustun NOT NULL ekaniga ishonchingiz komil bo'lsa. Aks holda doim NOT EXISTS.

Bu tuzoq ish suhbatlarida ataylab so'raladi.

🎯 Endi amaliyot: Qora ro'yxatda bo'lmagan mijozlar (NULL tuzog'i)
Aynan shu tuzoq ustiga qurilgan masala. NOT EXISTS bilan yozib ko'ring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

✅ Ertalabki savol javobi: B — 100 va 70

COUNT(*) qatorlarni sanaydi — 100 ta.
COUNT(phone) esa faqat NULL bo'lmagan qiymatlarni sanaydi — 70 ta.

Bu farq hisobotlarda jimgina xato keltirib chiqaradi.

📊 Yodda tuting:
COUNT(*) — qatorlar soni
COUNT(ustun) — NULL bo'lmagan qiymatlar soni
COUNT(1) — COUNT(*) bilan bir xil, tezligi ham bir xil
COUNT(DISTINCT ustun) — takrorlanmaydigan qiymatlar

⚠️ Xuddi shu mantiq AVG va SUM ga ham tegishli:

SELECT AVG(salary) FROM employees;

Maoshi kiritilmagan (NULL) xodimlar o'rtachaga umuman qo'shilmaydi. Ularni nol deb hisoblamoqchi bo'lsangiz:

SELECT AVG(COALESCE(salary, 0)) FROM employees;

Ikki so'rov ikki xil raqam qaytaradi — qaysi biri to'g'ri ekanini siz hal qilasiz, baza emas.

💬 Shu xatoga duch kelganmisiz? Izohda yozing.

🎯 Endi amaliyot: O'rtacha: NULL larni hisobga olish
O'qib tushundingiz — endi o'zingiz yozib ko'ring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

🔢 SQL so'rovi siz yozgan tartibda bajarilmaydi

Siz SELECT dan boshlab yozasiz, baza esa boshqa tartibda ishlaydi:

1️⃣ FROM va JOIN — jadvallar birlashtiriladi
2️⃣ WHERE — qatorlar filtrlanadi
3️⃣ GROUP BY — guruhlanadi
4️⃣ HAVING — guruhlar filtrlanadi
5️⃣ SELECT — ustunlar tanlanadi, alias shu yerda paydo bo'ladi
6️⃣ ORDER BY — saralanadi
7️⃣ LIMIT — kesiladi

Shundan kelib chiqadigan uchta amaliy xulosa:

❌ WHERE da alias ishlatib bo'lmaydi — u hali mavjud emas:

SELECT price * 1.12 AS total
FROM products
WHERE total > 100;   -- xato!

✅ To'g'risi: WHERE price * 1.12 > 100

✅ ORDER BY da esa alias ishlaydi — u SELECT dan keyin bajariladi.

❌ WHERE ichida SUM() yozib bo'lmaydi — guruhlash hali bo'lmagan. Agregat bo'yicha filtr faqat HAVING da:

SELECT customer_id, SUM(amount) AS jami
FROM orders
WHERE status = 'paid'      -- qatorlarni filtrlaydi
GROUP BY customer_id
HAVING SUM(amount) > 1000000;  -- guruhlarni filtrlaydi

📌 Qoida: WHERE — guruhlashdan oldin, HAVING — keyin. Filtrni iloji boricha WHERE ga qo'ying: kamroq qator guruhlanadi, so'rov tezroq ishlaydi.

🎯 Endi amaliyot: HAVING ichida subquery
O'qib tushundingiz — endi o'zingiz yozib ko'ring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

✅ Ertalabki test javobi: NULL qatorlar chiqmaydi

SQL ikki qiymatli emas, uch qiymatli mantiq bilan ishlaydi: TRUE, FALSE va UNKNOWN.

NULL <> 'active' → UNKNOWN
NULL = NULL → UNKNOWN (ha, NULL o'ziga ham teng emas!)

WHERE esa faqat TRUE bo'lgan qatorlarni o'tkazadi. UNKNOWN — tashlab yuboriladi.

Yechimlar:

-- 1. Ochiq-oydin qo'shish
WHERE status <> 'active' OR status IS NULL

-- 2. NULL ni qiymatga aylantirish
WHERE COALESCE(status, 'none') <> 'active'

-- 3. PostgreSQL usuli
WHERE status IS DISTINCT FROM 'active'

Uchinchisi eng toza: IS DISTINCT FROM NULL ni oddiy qiymat kabi solishtiradi.

⚠️ Eng xavflisi shundaki, bunday so'rov xato bermaydi. Shunchaki qatorlar yo'qoladi — hisobotdagi raqam kamayadi, siz esa sezmaysiz.

💬 Sizning bazangizda qaysi ustunlar NULL bo'lishi mumkin? Bir tekshirib ko'ring 👇

🎯 Endi amaliyot: NULL: uch qiymatli mantiq tuzog'i
O'qib tushundingiz — endi o'zingiz yozib ko'ring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

☕ Ertalabki masala: klassik intervyu savoli

Jadval: employees(id, name, department, salary)

Vazifa: har bir bo'limdagi eng yuqori maosh oladigan xodimni chiqaring. Bitta bo'limda bir xil maosh bilan ikki kishi bo'lsa — ikkalasi ham ro'yxatda bo'lsin.

SELECT ???
FROM employees
???

🎯 Bu savol ish suhbatlarida eng ko'p beriladigan uchlikdan biri. Kamida ikki xil yechimi bor.

✍️ O'z variantingizni izohda yozing — 20:00 da ikkala yechimni ham tahlil qilamiz 👇

🎯 Endi amaliyot: Har bo'limdagi eng yuqori maosh
Masala saytda ham bor — yozing, tizim javobingizni darhol tekshiradi 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

🪟 ROW_NUMBER, RANK, DENSE_RANK — farqi nimada?

Uchalasi ham qatorlarga raqam beradi, lekin teng qiymatlarda boshqacha yo'l tutadi.

Misol: ballar 100, 90, 90, 80

ROW_NUMBER() → 1, 2, 3, 4
Har qatorga noyob raqam. Teng bo'lsa ham farqlaydi (qaysi biri 2, qaysi biri 3 — tasodifiy, agar ORDER BY aniq bo'lmasa).

RANK() → 1, 2, 2, 4
Tenglar bir xil o'rin oladi, keyingi o'rin sakraydi. Sport natijalari shunday.

DENSE_RANK() → 1, 2, 2, 3
Tenglar bir xil o'rin oladi, sakrash yo'q.

SELECT
    name,
    score,
    ROW_NUMBER() OVER (ORDER BY score DESC) AS rn,
    RANK()       OVER (ORDER BY score DESC) AS rnk,
    DENSE_RANK() OVER (ORDER BY score DESC) AS drnk
FROM results;

PARTITION BY — guruh ichida sanash uchun:

ROW_NUMBER() OVER (
    PARTITION BY department
    ORDER BY salary DESC
)

Bu «har bo'lim ichida maosh bo'yicha tartiblab, 1 dan sanash» degani.

📌 Qaysi birini tanlash:
• dublikat o'chirish, «har guruhdan bittasi» → ROW_NUMBER
• «top 3», tenglar ham kirsin → DENSE_RANK
• haqiqiy reyting, o'rin sakrasin → RANK

🎯 Endi amaliyot: RANK va DENSE_RANK farqi
O'qib tushundingiz — endi o'zingiz yozib ko'ring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

✅ Ertalabki masala yechimi: har bo'limdagi eng yuqori maosh

1-usul: window funksiya (zamonaviy, tavsiya etiladi)

WITH ranked AS (
    SELECT name, department, salary,
           RANK() OVER (PARTITION BY department
                        ORDER BY salary DESC) AS r
    FROM employees
)
SELECT name, department, salary
FROM ranked
WHERE r = 1;

Bu yerda RANK ishlatildi, chunki shartda «bir xil maosh bo'lsa ikkalasi ham» deyilgan. ROW_NUMBER bo'lsa faqat bittasi chiqardi.

2-usul: korrelyatsion subquery (eski bazalarda ham ishlaydi)

SELECT name, department, salary
FROM employees e
WHERE salary = (
    SELECT MAX(salary)
    FROM employees
    WHERE department = e.department
);

Qaysi biri yaxshi? Odatda window — jadval bir marta o'qiladi. Subquery esa har qator uchun ichki so'rovni qayta bajarishi mumkin (index bo'lmasa ayniqsa og'ir).

❌ Eng ko'p uchraydigan xato:

SELECT name, department, MAX(salary)
FROM employees
GROUP BY department;   -- xato!

Bu yerda name qaysi xodimniki ekani noma'lum. PostgreSQL xato beradi, MySQL esa tasodifiy ism qaytaradi — bu yanada yomon, chunki so'rov «ishlaydi».

💬 Siz qaysi usulni yozgan edingiz?

🎯 Endi amaliyot: Ikkinchi eng yuqori maosh
Shu mantiqning davomi — intervyu klassikasi 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

🔁 DISTINCT bilan «tuzatish» — eng qimmat odat

So'rov dublikat qaytardi. Ko'pchilik shu zahoti DISTINCT qo'shadi va davom etadi.

SELECT DISTINCT c.name, o.amount
FROM customers c
JOIN orders o ON o.customer_id = c.id;

Muammo: DISTINCT sababni emas, alomatni yashiradi. Dublikat paydo bo'lgan bo'lsa, demak JOIN kaliti o'ng jadvalda unikal emas. Va agar ikki mijozning summasi tasodifan teng bo'lsa — DISTINCT ulardan birini o'chirib tashlaydi. Hisobot jimgina noto'g'ri bo'ladi.

Avval dublikat borligini tekshiring:

SELECT email, COUNT(*)
FROM users
GROUP BY email
HAVING COUNT(*) > 1;

Dublikat qatorlarni o'chirish (eng ishonchli usul — ROW_NUMBER):

WITH d AS (
    SELECT id,
           ROW_NUMBER() OVER (PARTITION BY email
                              ORDER BY created_at) AS rn
    FROM users
)
DELETE FROM users
WHERE id IN (SELECT id FROM d WHERE rn > 1);

Bu har bir email uchun eng eskisini qoldiradi, qolganini o'chiradi.

⚠️ DELETE yozishdan oldin doim shu so'rovni SELECT bilan bir marta ishga tushiring — nima o'chishini ko'ring.

📌 DISTINCT yozgingiz kelsa, avval bitta savol bering: bu dublikat qayerdan keldi?

🎯 Endi amaliyot: Takrorlangan email larni topish
O'qib tushundingiz — endi o'zingiz yozib ko'ring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

✅ Ertalabki test javobi: 4-o'rin

RANK() tenglardan keyin o'rinni sakratadi: 1, 2, 2, 4. Uchinchi o'rin umuman bo'lmaydi.
DENSE_RANK() esa sakratmaydi: 1, 2, 2, 3.

Amalda bu qayerda muhim?

Vazifa: «top 3 mahsulot» ro'yxatini chiqaring.

-- DENSE_RANK: teng natijalar ham kiradi
WHERE drnk <= 3   -- 3 ta o'rin, lekin 4-5 qator bo'lishi mumkin

-- ROW_NUMBER: qat'iy 3 qator
WHERE rn <= 3

Agar boshliq «menga aniq 3 qator kerak» desa — ROW_NUMBER. Agar «uchinchi o'rinni bo'lishganlar ham chiqsin» desa — DENSE_RANK.

Bu texnik emas, biznes savoli. Shuning uchun analitik so'rov yozishdan oldin aniqlab oladi.

💬 Sizning ishingizda «top N» qanday hisoblanadi?

🎯 Endi amaliyot: Takroriy yozuvlarni tozalash
O'qib tushundingiz — endi o'zingiz yozib ko'ring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

☕ Ertalabki masala: ketma-ket kunlar

Jadval: logins(user_id, login_date) — har bir kirish bitta qator.

Vazifa: kamida 3 kun ketma-ket tizimga kirgan foydalanuvchilarni toping.

Masalan:
• user 1 → 5, 6, 7-oktabr ✅
• user 2 → 5, 6, 8-oktabr ❌

SELECT user_id
FROM logins
???

⚠️ Ogohlantirish: bu masala GROUP BY bilan yechilmaydi. Bu yerda boshqa usul kerak.

🎯 Bu «gaps and islands» deb ataladigan klassik masala. Uni bilgan odam intervyuda darrov ajralib turadi.

✍️ Fikringizni izohda yozing, 13:00 da to'liq tahlil qilamiz 👇

🎯 Endi amaliyot: 3+ ketma-ket kun kirgan foydalanuvchilar
Masala saytda tayyor turibdi — urinib ko'ring 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz

🏝 Gaps and islands: ketma-ketlikni qanday topish kerak

Ertalabki masalaning yechimi. Butun sir bitta hiylada.

Hiyla: agar sanalar ketma-ket bo'lsa, ularning tartib raqami ham ketma-ket o'sadi. Demak sana − tartib_raqami ayirmasi bitta «orolcha» ichida o'zgarmaydi.

WITH t AS (
    SELECT user_id, login_date,
           login_date - (ROW_NUMBER() OVER (
               PARTITION BY user_id
               ORDER BY login_date
           ) * INTERVAL '1 day') AS grp
    FROM (SELECT DISTINCT user_id, login_date FROM logins) x
)
SELECT user_id
FROM t
GROUP BY user_id, grp
HAVING COUNT(*) >= 3;

Nima bo'lyapti?
5, 6, 7-oktabr → raqamlari 1, 2, 3 → ayirma har uchalasida bir xil → bitta guruh, 3 qator → shart bajarildi.
5, 6, 8-oktabr → 8 da ayirma o'zgaradi → yangi guruh boshlanadi → hech qaysi guruhda 3 ta yo'q.

⚠️ SELECT DISTINCT shart: bitta kunda ikki marta kirgan bo'lsa, raqamlar siljib ketadi va natija buziladi.

📌 Xuddi shu usul boshqa joylarda ham ishlaydi:
• streak hisoblash (ketma-ket kunlar)
• uzluksiz ishlagan davrlar
• sensor ma'lumotlaridagi uzilishlar
• abonement to'lovlaridagi bo'shliqlar

💬 Bu usulni bilarmidingiz? Boshqa yechim taklif qila olasizmi?

🎯 Endi amaliyot: Eng uzun g'alabalar seriyasi
Xuddi shu usul bilan yechiladi — mustahkamlab oling 👇

➖➖➖➖➖➖➖➖
💾 Amaliyot: sqlmaster.uz
📢 @sqlmasteruz