چۆن دەست بە فەلسەفە بکەم ؟⁉️
❄️❄️❄️❄️❄️❄️❄️❄️
ئەو پرسیارەی کە هەمیشە کراوە و بێ وەڵام ماوەتەوە لەنێو ئێمەی کورد دا، ئەمڕۆ هەم شێواز و ئەزموونی خۆم باس دەکەم وە هەم شێوازی سەرچاوەکانیشتان بۆ باس دەکەم بەڵام دەربارەی سەرچاوە دڵنیام وەک و شتێکی زیادەیە بەڵام هەر باس دەکەم بۆی سوودی هەبێ بۆتان.🌟

سەرەتا پێش ئەوەی تۆ دەست بە کتێب خوێندنەوە بکەی دەربارەی فەلسەفە چ بە ڕۆمان چ بە کتێبی فەلسەفە و فکری دەبێ سەرەتا فێری چەند شتێکی فەلسەفە بیت لەسەری بە جوانی بخوێنیتەوە نمونە🪶

🤔فەلسەفە چییە ؟
🤔کێ دەبێتە فەیلەسوف؟
🤔مێتافیزیک چییە ؟
🤔ئەخلاق چییە ؟
🤔ڕاستی چییە ؟
🤔مانای ژیان چییە ؟
🤔ئایە بیرکردنەوە سنووری هەیە ؟
چەندان پرسیاری تریش…

کە دەبێ ئەمانە بەبێ کتێب لەسەری بخوێنیتەوە پێش ئەوەی دەست بە کتێب بکەن ▫️ئەمانە لە کتێبیش هەیە و باس دەکرێن بەڵام بە سەرچاوەیەک سەرەتایەکەی فێربی باشە چونکە دوای کە کتێبت خوێندەوە زیاتر شارەزای دەبیت▫️.🌟

دوای ئەم چەند لقەی فەلسەفەش دەبێ لەسەری فێربی:

📀مەعریفە ناسی Epistemology .
ناوە کوردیەکەم لە لە ماڵپەڕی lex.vejin بەدەست کەوت.
➰ئەخلاق Ethics .
➰مێتافیزیک Metaphysics .
➰بوون ناسی Ontology.
(ئەمە بەشیکە لە مێتافیزک، و ناوە کوردیەکەی هەر لە ماڵپەڕی lex.vejin هێناومە).
➰لۆژیک Logic.
➰جوان ناسی یان هونەر ناسی Aesthetics .
(هەرچەندە ناوەکەی نازانم ماناکەی تەواو نادات بەڕای من بە کوردی بەپێی ماڵپەڕی lex.vejin ئەم دوو ناوەم دەست کەوت).

ئەم چەند شتە سەرەکیە کە باسم کرد دەبێت مەرجە شتێکی سەرەتای لەسەری فێرببن و بزانن هەرچەندە خۆشم ئەگەر کات هەبێ باسی هەر 6️⃣کە دەکەم بۆتان
ان شاء اللە، بەڵام ئەوەی لێرە گرینگ بوو کە بزان ئەم چەند شتە دەبێ لەسەری بزانن و فێرببن و دواتر لە کتێبەکاندا دەیان بینن و دێتە پێشتان کتێبیش بەڕای من، لە ڕۆمان دەستپێ بکەن زۆر باش دەبێ چونکە کتێبی فەلسەفی لەوانەیە وشک بێت بۆتان و بە باشی لێی تێنەگەن بە ڕۆمان دەست پێ بکەن و ئەم چەند ڕۆمانە کە بەپێی سەرچاوەکان و بەپێی خۆم
کە خوێندومەتەوە سوودی زۆر زۆر هەبووە بۆم:

🤔جیهانی سۆفیا Sophie's World {یۆستاین گاردەر}.
🌙نۆوژا Nausea {ژان پۆل سارتەر}.
🌙نامۆ The Stranger {ئەلبێرت کامۆ}.
🌑تاوان و سزا Crime adn Punishment {دۆستۆیڤسکی}.
🌕برایانی کارامازۆڤ The Brothers Karamazov {دۆستۆیڤسکی، بەڵام تێبینیەکی بچووک دەبێ هەندێک لە بەرهەمی دۆستیۆڤسکیت خوێندبێتەوە ئیبجا ئەم کتێبە بخوێنیتەوە چونکە کتێبێکی زۆر و ئالۆزە}.
🌑کەوتن The fall {ئەلبێرت کامۆ}.
🚀یادەوەریەکانی ژێرزەوی Notes from Underground {دۆستۆیڤسکی}.

ئەم چەند ڕۆمانە زۆر زۆر سوودی دەبێ بۆتان چونکە بابەتی یەکجار فەلسەفی لەخۆی دەگرێت گرینگ نییە هەموویان بخوێنیتەوە بەڵام ئەگەر بشی خوێنیتەوە زۆر زۆر باش دەبێ بۆ تێگەیشتنی خۆت بەڵام لە هەموویان زەڕوڕترە🪶
▫️جیهانی سۆفیا▫️ی یۆستاین گاردەر.
▫️نۆوژا▫️سارتەر.
▫️نامۆ▫️ی ئەلبێرت کامۆ.
کە زۆر سوودم لەمانە بینیوە دڵنیام سوودی بۆ ئێوە دەبێت.🤩⏰

💥جەژنی قوربانتان پیرۆز بێت.

🔴پێشانگای کتێبی کوردی دەکرێتەوە لە ٤ی ٦ هەتاکو ١٠ی ٦ لە هۆڵی پێشانگای نێودەوڵەتی هەولێر لەناو پارکی سامی عەبدولرەحمان بەڕێوە دەچێت کە ئەمە نێودەڵەتی نییە تەنها چاپخانە کوردیەکانە کاتەکەشی ١٠ی بەیانی هەتاکوو ٨ی ئێوارە.

❗️❗️❗️❗️❗️❗️❗️❗️❗️

🔴بەیانی یەکەم رۆژی کرانەوەی پێشانگایی کتێبی کوردیە لە هەولێر.

🔴شوێن: پارکی سامی عەبدولڕەحمان لە هۆلی پێشانگایی نێودەوڵەتی هەولێر

🔴کات: ١٠ی بەیانی هەتاکوو ٨ ئێوارە.

⏰بۆ کتێبی فەلسەفی سەردانی ئەم چاپخانانە بکە لە پێشانگا:
🟡ناوەندی غەزولنووس.
🟡ناوەندی سەردەم.
🟡ناوەندی ئاوێر.
🟡ناوەندی فێربوون.

❗️❗️❗️❗️❗️

⏰بۆ دەرووناسی سەردانی ئەم چاپخانەن بکە لە پێشانگا:
🔵ناوەندی ئاشتی.
🔵ناوەندی ڕێنما.
🔵ناوەندی فێربوون.
🔵ناوەندی ڕەهەند.

❗️❗️❗️❗️❗️

⏰بۆ کتێبی زانستی سەردانی ئەم چاپخانانە بکە:
🟢ناوەندی غەزەلنووس.
🟢ناوەندی فام.
🟢ناوەندی ئاشتی.
🟢ناوەندی فێربوون.
🟢ناوەندی سەردەم.

❗️❗️❗️❗️

⏰ئەم چەند چاپخانەیە زۆر باشن بۆ کتێبی (فەلسەفی، دەرووناسی و زانستی) چونکە خودی خۆشم ئەم جۆرە کتێبانەم لەوێ دەستکەوتووە انشاءاللە سوودی بۆتان دەبێ.

📣 ❗️❗️❗️❗️❗️❗️❗️❗️❗️

💥قەت چاوەڕێی ئەوە نەبووم بەرهەمی هایدیگەرم بە زمانی شیرینی کوردی دەستبکەوێ بەڵام سپاس بۆ خوا لە ناوەندی ڕەهەند دەستم کەوت (ڕاستە بوون و کات هەیە لە وەرگێڕانی د. محمد کەمال بەڵام لە ئینگلیزیە نەک ئەڵمانی) بەڵام ئەم بۆکسە بۆ کێ باشە بۆ ئەو کەسەی دەیەوێ لە هایدیگەر تێبگا و لە بوونگەرایی دەتوانێ لەم کتێبە دەست پێ بکا سەرەتا بەرهەمەکانیتری بخوێنێتەوە ئینجا بوون و کات بەڵام لە ڕاستیدا بوون و کاتەکەی وەرگێڕانی د. محمد کەمال باشترە لەمە چونکە ئەگەر یەکەمجارت بێ بخوێنیتەوە دەقە ئەڵمانیەکە زۆر قورس دەبێ بۆت.

🔴بابەتی ئەم هەفتەیە⬅️فەلسەفەی سیاسی.

🔴بابەتی هەفتەی٢م ⬅️گەشەپێدان.

🔴بابەتی هەفتەی ٣م⬅️مکتبە فەلسەفیەکان.

🔴ئەم ٥ بابەتە لە فەلسەفەی سیاسی باسدەکەین.

🔴WHAT
🔴IS
🔴🔠OLITICAL PHILOSOPHY

🤩فەلسەفەی سیاسی چییە؟
پێش هەموو شتێک فەلسەفەی سیاسی لقێکی فەلسەفەیە کە پرسیار دەکات لە ▫️دەسەڵات، عەدالەت، ئازادی و باشترین شێوازی کۆمەڵگا▫️.

💡بە کورتی فەلسەفەی سیاسی ئەوە نییە تەنها باس بکات لەوەی “کۆمەڵگا چۆن کار دەکات” بەڵکو پرسیار دەکات لەوەی ✒️کۆمەڵگا چۆن دەبێت باش بێت✒️.
😤هەر بیرکردنەوەیەکی سیاسی لە پرسیارێکی بنچینەیی دەست پێ دەکات:
✒️ئایا ئەمە کۆمەڵگا
باشتر دەکات یان خراپتر؟ ✒️
✨✨✨✨✨✨✨✨
☹️ئێمە هەمیشە وێنەیەکمان هەیە لە
✒️کۆمەڵگایەکی باش✒️هەرچەند ڕوون نەبێت کاتێک دەست دەکەین بە قووڵبوونەوە لەو وێنەیە ئەوا دەچینە ناو فەلسەفەی سیاسی.
لە زۆر ڕوانگەی سەردەمدا پێیان وایە زانستی کۆمەڵایەتی دەبێت تەنها باس بکات لە ✒️چی هەیە✒️نەک ✒️چی باشە✒️واتە دەتوانێت ژمارە و ڕاستی دیاری بکات بەڵام نابێت حوکم بدات لەسەر بەهای ئەو شتانە.
🗿بەڵام ئەمە کێشەیەکی گەورە دروست دەکات ناتوانیت لە سیاسەت تێبگەیت بەبێ ئەوەی جیاوازی بکەیت لە نێوان عەدالەت و ستەم کاتێک ئەو جیاوازییە لاواز دەبێت مرۆڤ بەهێواشی “باشی و خراپی” لا بێبایەخ دەبێت، ئەنجامەکە ئەوە دەبێت کە هەموو شتێک وەک “ئاسایی” قبووڵ دەکرێت.
✨✨✨✨✨✨✨✨
🍙لە بیرکردنەوەی کۆن پرسیاری سەرەکی ئەمە نەبوو “چۆن سیستەم کار دەکات” بەڵکو ئەمەبوو “باشترین شێوازی ژیانی مرۆڤ چییە”.

❤️ئامانج تەنها وەسفکردن نەبووبەڵکو دۆزینەوەی باشترین شێوازی ژیان بوو، لەو ڕوانگەیەدا ئازادی بە تەنها بەس نییە ئازادی دەتوانێت یان بەرەو باشیت ببات یان بەرەو بێبنەمایی، بۆیە گرنگتر لە هەموو شتێک بیر لە فەزیلەت(ڕەوشتبەرزی) و پەروەردەی کەسیەتی دەکرێتەوە.
✨✨✨✨✨✨✨✨
🤩 کۆتا پرسیار بۆ ئێوە ئەمەیە
ئەگەر باش و خراپ وەک تەنها ژمارە و زانیاری ببینین چی لە دەست دەدەین؟
کۆمەڵگا چۆن دەبێت ئەگەر ئیتر پرسیاری “باشی چییە” نەکەین.

⬅️پرسیارەکەتان لایخۆتان وڵامبدەنەوە دواتر دەتوان بۆ زیرەکی دەستکرد بنێرن تاکو پرسیارەکەتان بۆ هەڵبسەنگێنێت.

ئەمەش بابەتی یەکەم بابەتی فەلسەفەی سیاسی 🔼🔼🔼.

🔴 کۆماری ئەفلاتوون
🔴Republic by plato

🔼ئەم کتێبە بۆ هەموو ئاستێکە و بۆ فەلسەفەی سیاسی زۆر زۆر باشە ڕاستە کتێبەکە بۆ سەرەتایش دەبێت بەڵام بیرۆکەکانی هەندێک قوڵن بەڵام ئەوە نابێتە ڕێگری لەوەی کە لە کتێبەکە تێنەگەی.

#️⃣🔠olitical 🔠deology🔠
#️⃣ئایدۆلۆژیە سیاسەکان🔠

کۆنەپارێزی 🔠onservatism ©️🔠

کۆنەپارێزی وەک چۆن لە ناوەکەیەوە دیارە هەوڵدەدات بەها نەریتییەکان لە کلتووری ڕۆژئاواییدا بپارێزێت کۆنەپارێزەکان بەزۆری پشتگیری لە خێزانی ناوەکی، ئایینی ڕێکخراو، سوپا، و مافی خاوەندارێتی دەکەن🔠

ئازادیخوازی 🔠iberalism 🔠🔠
لیبرالیزم بەزۆری وەک ئایدۆلۆژیای باڵا لە مێژووی هاوچەرخدا ناودەبرێت ئەم ئایدۆلۆژیایە پێی باشە کە هەر تاکێک مافی خۆی هەبێت حکومەت دەبێت لەلایەن گەلەکەیەوە پەسەند بکرێت و هەموو کەسێک لەبەردەم یاسادا بە یەک شێوە مەمەڵەی لەگەڵدا بکرێت هەروەها پشتگیری لە بازاڕی ئازاد هەڵبژاردن لە نێوان چەندین پارتی سیاسی جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان بۆ سەر لقە جیاوازەکانی حکومەت، جیاکردنەوەی ئایین لە حکومەت، کۆمەڵێک بەهای بنەڕەتی کە لە دەستووردا نووسراون مافی تایبەتی ئازادی ڕادەربڕین، ئازادی ڕۆژنامەگەری، ئازادی کۆبوونەوە، و ئازادی ئایین دەکات🔠

میانڕەوی 🔠oderatism 🔠🔠
میانڕەوی حەز دەکات لەناو ئەو شتەدا بمێنێتەوە کە پێی دەوترێت ✒️پەنجەرەی ئۆڤەرتۆن✒️ 🔠Overton window 🔠کە بریتییە لەو کۆمەڵە سیاسەتەی لە ڕووی سیاسییەوە بۆ زۆرینەی خەڵک پەسەندە لە زۆربەی حاڵەتەکاندا میانڕەوەکان ناسیاسین 🔠apolitical 🔠ئەمەش بەو مانایەیە کە گرنگی بە سیاسەت نادەن بەڵام زانیارییەکی کەمیان لەسەر هەیە🔠

سەرمایەداری 🔠apitalism ©️🔠
سەرمایەداری سیستمێکی ئابوورییە لەسەر بنەمای خاوەندارێتی تایبەتی هۆکارەکانی بەرهەمهێنان و بەگەڕخستنیان بۆ قازانج بنیات نراوە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی سەرمایەداری بریتین لە خاوەندارێتی تایبەت، ئاڵوگۆڕی ئازاد، کێبڕکێ، دابەشکردنی کار، و هاوکاری کۆمەڵایەتی🔠

کۆمەڵخوازی 🔠ocialism 🔠🔠
چەندین جۆری سۆشیالیزم هەن ئەمەش دەیکاتە دەستەواژەیەکی گشتگیر لە مانا کلاسیکییەکەیدا سۆشیالیزم باس لە خاوەندارێتی کرێکاران دەکات بۆ هۆکارەکانی بەرهەمهێنان کە بە توندی پشتگیری لە کودەتای کرێکاران خۆبەڕێوەبردنی دیموکراتی و دیموکراسی لە شوێنی کاردا دەکات سۆشیالیزم لە سەردەمی مۆدێرندا داکۆکی لە خۆبەڕێوەبردنی دیموکراتیی کرێکاران باجی زۆر لەسەر دەوڵەمەندەکان و بە نیشتمانیکردنی بەشە سەرەکییەکانی پیشەسازی دەکات یەکێک لە بەها سەرەکییەکانی خاوەندارێتی کۆمەڵایەتییە🔠

حەزم کرد باسی فکرە سیاسیەکان بکەم چونکە بۆ سەرەتایی زۆر زۆر باشەو فێری فکرەکان بیت و دەتوانی لە ژیانی رۆژانەتدا لەسەریان دەمەقاڵێ بکەی رۆژانە ٥ فکرە باسدەکەم هی سیاسی.
🔼🔼🔼🔼🔼🔼🔼🔼🔼🔼

#️⃣🔠olitical 🔠deology🔠
#️⃣ئایدۆلۆژیە سیاسەکان🔠

🔠🅰️🔠🔠➖2️⃣

سیندیکالیزم 🔠 Syndicalism 🔠
🔴سیندیکالیزم کوڕی سۆشیالیزمە و پێی وایە یەکێتییبوونی هێزی کار دامەزراندنی ڕێکخراوە شۆڕشگێڕییە نامەرکەزییە خۆجێییەکانی کرێکاران کە پێیان دەوترێت 🔠سیندیکا🔠و پێشخستنی داواکارییەکانی کرێکاران لە ڕێگەی بەکارهێنان مانگرتن و هێرشی ڕاستەوخۆوە باشترین شێوازن کە کۆمەڵگەیەکی سۆشیالیستی پێ بەدی بهێنرێت کاتێک کۆمەڵگەیەکی دوای سەرمایەداری بەدی هات کۆنگرە یان کۆمۆنەیەکی سیندیکاکان دروست دەکرێت بۆ نوێنەرایەتیکردنی چەندین سەندیکا یان کەرتی ئابووری بۆ حکومەتێکی ناوەندی.

کۆربۆراتیزم 🔠 Corporatism 🔠
🔴کۆربۆراتیزم داکۆکی لە ڕێکخستنی کۆمەڵگە دەکات لە بوارە جیاوازەکانی دامەزراندندا وەک کشتوکاڵ، سوپا، ئەندازیاری و هتد… کە خەڵک لەسەر بنەمای ئارەزوو و کارامەیییەکانیان پێیان دەسپێردرێت بڕوای بە سیستمێکی ڕێکخستنی نێوان چینەکان هەیە کە تێیدا کرێکاران خاوەنکارەکان و دەوڵەت دانوستان لەگەڵ یەکتر دەکەن بۆ ئەوەی بە کاراترین شێوە ئابووری بەڕێوەبەرن و لە تیۆریدا سەرجەم لایەنە پەیوەندیدارەکان ڕازی بکەن ئەمە ئاماژە بە سیستمێکی سیاسی ناکات کە لەلایەن بەرژەوەندییە گەورەکانی بازرگانییەوە کۆنترۆڵکرابێت چونکە ئەوە دەبێتە 🔠کۆربۆراتۆکراسی🔠
🔠corporatocracy🔠.

لیبرتاریانیزم 🔠 Libertarianism 🔠
🔴لیبرتاریانیزم ئازادی وەک بەهایەکی سەرەکی ڕادەگرێت و هەوڵدەدات خۆبەڕێوەبەری و ئازادی سیاسی بگەیەنێتە بەرزترین ئاست حەزی لە حکومەتێکی زۆر سنووردارە بڕوای بە هەمان بنەماکانی لیبرالیزم هەیە، وەک یەکسانی لەبەردەم یاسادا و مافە بنەڕەتییەکانی ژیان ئازادی و خاوەندارێتی.

جیاخوازی 🔠 Separatism 🔠
🔴جیاخوازی کە بە شێوەیەکی باو بە جیابوونەوەخوازی 🔠 secessionism 🔠
ناسراوە هەوڵدەدات نەتەوە، وڵات، دەوڵەتێکی سەروەر یان حکومەتێک دابمەزرێنێت کە جیا بێت لە نەتەوەیەکی پێشتر هەبوو.

کۆمونیزم 🔠 Communism 🔠
🔴کۆمۆنیزم 🛠 چڕبووەتەوە لەسەر خاوەندارێتی هاوبەشی هۆکارەکانی بەرهەمهێنان دابەشکردن و ئاڵوگۆڕ کە بەرهەمەکان بەسەر هەموو کەسێکی کۆمەڵگەدا لەسەر بنەمای پێداویستی دابەش دەکات کۆمەڵگەیەکی کۆمۆنیستی خاوەندارێتی تایبەت چینە کۆمەڵایەتییەکان، پارە یان دەوڵەتی نییە.

#️⃣🔠olitical 🔠deology🔠
#️⃣ئایدۆلۆژیە سیاسەکان🔠

🔠🅰️🔠🔠➖4️⃣


پێشکەوتنخوازی 🔠 Progressivism 🔠
🔴پێشکەوتنخوازی دەڵێت ئەو میراتەی لە ڕابردووەوە سەرچاوە دەگرێت نابێت بە پیرۆز ڕابگیرێت و لەبری ئەوە پێویستە وەک شتێکی کەم گرنگتر لە پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی سەیر بکرێت ئەمە لە بنەڕەتدا پێچەوانەی کۆنەپارێزییە.

ئیمپریالیزم 🔠 Imperialism 🔠
🔴ئیمپریالیزم بە شێوەیەکی نەریتی پێی وابووە کە وڵاتێک دەبێت هێز یان کاریگەری خۆی لە ڕێگەی هێرشی سەربازییەوە بەرفراوان بکات لە سەردەمێکدا زۆر باو بوو و لە بنەڕەتدا وەک میانڕەوی سەیر دەکرا بەڵام لە بەدرێژایی ساڵان ناوبانگی کەم بووەتەوە ئیمپریالیزم بە داکۆکیکردن لە شەڕ و ئەو باوەڕەی کە نەتەوە بەهێزەکان دەبێت حوکمی نەتەوە لاوازەکان بکەن دەناسرێتەوە زۆرجار بەرگری لە خۆی دەکات بەرامبەر بە تۆمەتەکانی چەوساندنەوە بە پێداگری لەسەر ئەوەی کە گەلانی داگیرکراو سوودمەند دەبن چونکە نەتەوە دەوڵەمەندەکان یارمەتییان دەدەن و ئەو شتانەیان پێدەدەن کە ناتوانن بە شێوەیەکی ئاسایی بەدەستی بهێنن.

یەکسانیخوازی 🔠 Egalitarianism 🔠
🔴یەکسانیخوازی قوتابخانەیەکی هزرییە کە لەسەر چەمکی یەکسانی کۆمەڵایەتی بنیات نراوە پێشینەی کارەکانی بۆ هەموو خەڵک دادەنێت بەم پێیەش پێویستە ماف و مامەڵەی یەکسان لەبەردەم یاسادا بۆ هەموو هاوڵاتیانی دەوڵەتێک دابین بکرێت.

سەروومرۆڤخوازی 🔠 Transhumanism 🔠
🔴سەروومرۆڤخوازی پێی وایە هەموان دەبێت خۆیان بە تەکنەلۆژیا بەرز بکەنەوە 🔠 upgrade بکەن 🔠بۆ زاڵبوون بەسەر بنەڕەتیترین و ئاڵۆزترین تەحەددییەکانی مرۆڤایەتیدا ئامانجی کۆتایی ئەوەیە کە هەموو خەڵک بگەنە نەمرى و مێشک و جەستەیەکی ئێجگار پێشکەوتوو.

کۆمۆنیتاریانیزم🔠 Communitarianism 🔠
🔴کۆمۆنیتاریانیزم ئایدۆلۆژیایەکە جەخت لەسەر خۆشگوزەرانی و گرنگی کۆمەڵگە دەکاتەوە وەک یەکەی کۆمەڵایەتی سەرەکى بە شێوەیەکی گشتی جەخت لەسەر ئەو بیرۆکەیە دەکاتەوە کە دووانی چەپ و ڕاستی سیاسەت ڕێگری لە پێشکەوتنی سیاسەت دەکات هەروەها مشتومڕی ئەوە دەکات کە سیاسەتەکانی هەردوو لای شەبەنگەکە تەواوکەری یەکترن و پێویستن بۆ سوودی کۆمەڵگە پێی وایە تاکگەرایی ڕەها زیانبەخشە کاتێک دژایەتی چاکەی گشتی بکات.

دەسەڵاتخوازی 🔠 Authoritarianism 🔠
🔴دەسەڵاتخوازی شێوازێکی حکومڕانییە کە تایبەتمەندە بە هێزێکی بەهێز کە زۆرجار ناوەندییە و داوای گوێڕایەڵی بۆ دەسەڵات و سنووردارکردنی ئازادییە سیاسی و مەدەنییەکان دەکات بۆ نموونە زۆربەی پاشایەتی کلاسیکییەکان شێوازێکن لە دەسەڵاتخوازی فەرمانڕەوای وڵاتێکی دەسەڵاتخواز نەیارەکانی زیندانی دەکات و دەیانچەوسێنێتەوە.

فاشیزم 🔠 Fascism 🔠
🔴فاشیزم دەڵێت خەڵک بە دابەشبوویی لاوازن بەڵام بە یەکگرتوویی لەژێر یەک ئاڵادا بەهێزن جا ئەو ئاڵایە هی دەوڵەت بێت نەتەوە بێت سوپا بێت یان هەر شتێکی هاوشێوە فاشیزم دەسەڵاتخوازە ئەمەش بەو مانایەیە کە تایبەتمەندە بە حکومەتێکی کۆنترۆڵکار کە ئەو بیرۆکەیە ڕەت دەکاتەوە کە خەڵک بتوانن دەنگ لە نێوان چەندین پارتدا بدەن هێزێکی ناوەندی بەهێز لەخۆدەگرێت کە زۆرجار ئاماژەیە بۆ دیکتاتۆر بۆیە جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان ڕەت دەکاتەوە
هەروەها فاشیزم ئۆڵترا-ناسیۆنالیستە 🔠 توندڕەوی نەتەوەیی 🔠کە بریتییە لەو باوەڕەی کە نەتەوەیەک نابێت گرنگی بە مافی نەتەوەکانی دیکە بدات مادام خۆی سوودمەند دەبێت ئۆڵترا-ناسیۆنالیزم زۆرجار هاوشانی سەربازیگەرایی 🔠 militarism 🔠دەبێتکە بریتییە لەو بیرۆکەیەی کە نەتەوەیەک دەبێت خاوەنی سوپایەکی ئەوەندە بەهێز بێت کە بەرژەوەندی و بەها نەتەوەیییەکان بەرفراوان بکات فاشیزم بە بەکارهێنانی شێوازی توندوتیژ ئۆپۆزسیۆن سەرکوت دەکات بڕوای بە هەڕەمی کۆمەڵایەتی سروشتی هەیە و پەرە بە ڕەتکردنەوەی بەرژەوەندییە تاکەکەسییەکان دەدات لە پێناو ئەو چاکەیەی کە بۆ نەتەوە یان ڕەگەزەکە وێنا دەکرێت.

نازیزم 🔠 Nazism 🔠
🔴نازیزم ☀️ شێوازێکە لە فاشیزم کە سەرنجی لەسەر ئایدۆلۆژیا ڕەگەزپەرستانەکەیەتی کە دەڵێت ڕەگەزی ئاریان باڵایە پێی وایە ڕەگەزی ئاریان دەبێت حوکمی تەواوی جیهان بکات بۆ ئەوەی جیهان باشتر بکات بەمەش دەبێتە ئۆڵترا-ناسیۆنالیست بۆ ئەوەی لەلایەن نازییەکانەوە وەک ئاریان پۆلێن بکرێیت دەبێت سپی پێست ڕەگەزخواز 🔠 straight 🔠لە ڕووی دەروونی و جەستەیییەوە بەتوانا بیت ترسنۆک نەبیت و جوولەکە نەبیت ئەگەر بە نا-ئاریان دابنرێیت پێتدەوترێت "ئونترمێنش" 🔠 Untermensch 🔠کە بە مانای مرۆڤی نزم دێت

هەروەها نازییەکان یوجینیکیان 🔠 Eugenics 🔠پێ باش بوو کە بریتییە لە کۆمەڵێک باوەڕ و ڕاهێنان کە ئامانجیان باشترکردنی کوالێتی بۆماوەیی کۆمەڵگەی مرۆییە لەبەر ئەو هۆکارەش ئەو کەسانەی نەخۆشی یان تێکچوونی بۆماوەییان هەبوو وەک "نانخۆرە بێسوودەکان" 🔠 useless eaters 🔠سەیر دەکران و لە شوێنی خۆیاندا دەکوژران یان دەنێردران بۆ کەمپەکان چونکە وەک "ژیانی شایستە نەبوو بۆ ژیان" سەیر دەکران.