Импортқа тәуелділік

2023 жылдың 9 айында Қазақстан 303,6 млн доллардың сүт өнімін шеттен әкелді.
Бұл қаржы отандық өндіріске емес, сыртқы нарыққа кетті.

Шикізат тапшылығы

Қазақстандағы сүттің 88%-ы ауыл тұрғындарының 2–3 сиырынан жиналады.
Сапасы мен қауіпсіздігі стандарттарға сай бола бермейді.

2025 жылдан қауіп
ЕАЭО жаңа талап енгізеді:
– Сауын тек арнайы аппаратпен жасалуы керек
– Сүт бірден салқындатқыш-танкерге құйылуы тиіс
Шағын шаруашылықтардың 90%-ы бұл шартты орындай алмайды.

Шешім жолдары
✅ Ірі сүт фермаларын дамыту
✅ Заманауи техника мен генетиканы енгізу
✅ Шағын шаруаларды біріктіру
✅ Импортқа тәуелділікті азайту

Мақаланың толық нұсқасын мына сілтемеден оқи аласыз https://qaz.ulysmedia.kz/saraptama/12127-akk-a-zharytpagan-agrosaiasat-otandyk-sut-ondirisin-saktap-kaludyn-amaly-bar-ma/

В Послании народу Казахстана Президент Касым-Жомарт Токаев поднял вопрос развития агрохабов и поддержки отечественных производителей. Особенно ярко необходимость срочных и системных решений показала ситуация в молочной отрасли.

Для Solutions Journalism Lab эта тема не нова, ведь проект всегда самые актуальные проблемы общества находятся в центре внимания его участников. Ранее резидент проекта Аян Өрібей уже исследовал эту проблему и предложил конкретные пути её решения.

Это яркое подтверждение того, что SJL не просто говорит о проблемах, а предлагает их решения.

Представляем вашему вниманию краткое содержание статьи.

Зависимость от импорта

За 9 месяцев 2023 года Казахстан импортировал молочной продукции на 303,6 млн долларов.
Эти средства ушли во внешний рынок, а не в развитие отечественного производства.

Дефицит сырья

88% молока в Казахстане собирается у сельских жителей, у которых 2–3 коровы.
Качество и безопасность такого сырья не всегда соответствуют стандартам.

Угроза с 2025 года

ЕАЭС вводит новые требования:
– Доение только с помощью специального оборудования
– Молоко должно сразу поступать в охлаждающий танкер
90% мелких хозяйств не смогут выполнить эти условия.

Пути решения
✅ Развитие крупных молочных ферм
✅ Внедрение современной техники и генетики
✅ Объединение мелких хозяйств
✅ Снижение зависимости от импорта


Статью можете прочитать по этой ссылке https://qaz.ulysmedia.kz/saraptama/12127-akk-a-zharytpagan-agrosaiasat-otandyk-sut-ondirisin-saktap-kaludyn-amaly-bar-ma/

Каспий теңізі соңғы 18 жылда теңіз деңгейі 2 метрге төмендеп, жағалау сызығы ондаған мың шаршы метрге қысқарған.
Теңіз деңгейінің төмендеуіне бірнеше себеп бар:
▪️Каспийге 130-дай өзеннен жылына 300 текше/км су құйылады. Оның ішінде Еділден судың 80 %-ы, Жайықтан 5 %-ы келсе, қалғаны Самур, Сулак, Терек, Кура және т.б. үлкенді-кішілі өзендерден келеді. Осы өзен сулары көп құйылған жылдары теңіз көтерілсе, аз құйылған жылдары азаяды.
▪️Соңғы 150 жылдың ішінде өнеркәсіптің өркендеуіне байланысты барлық жердегі климат қатты өзгеріске ұшырады. Біріншіден, бүкіл ғаламдық жылыну процесі байқалады. Осының әсерінен Каспийге келіп құятын 300-дей өзеннің бассейніне жауын-шашынның мөлшері азайып, булану процесі артуда.
▪️Өзен бойында тұрған халық суды тікелей тартып, тұрмысқа пайдаланады. Тіпті, өзен бойынан кішігірім бөгет салып, жануарлар өсіреді. Салдарынан Каспийге келетін су мөлшері азая бермек.
▪️Мамандар жер жаралу процесінің әлі жалғасып жатқаны да жағалаудың кейін кете беруіне әсер ететінін айтады.

Жалғасы

Лаура Маликова:

«Каспий теңізіне суды молырақ жіберу үшін Ресей тарапымен келісімді жақсарту керек. Одан кейін теңіздегі мұнай-газ операцияларын және кемелердің іс-әрекетін мемлекет тарапынан жіті қадағалау қажет. Маңғыстау, Атырау облыстарындағы экология департаментінің жұмысын күшейту маңызды. Сондай-ақ, шетелде қолдануға жарамсыз кемелерді пайдаланатын қазақстандық компанияларға тоқтам болуы керек. Ескірген, техникалық жағдайы нашар кемелерге теңізде жүзуге шектеу қою керек. Кеменің төгінді суын, қалдықтарын порттарға тапсыруды міндеттеп, заңмен қадағалау қажет. Әйтпесе, кей кемелер теңізге төге салады. Ал бұл тағы да экологиялық апатқа алып келеді».

Мемлекет басшысы:

«Каспий теңізінің тағдыры – бір елдің ғана емес, бүкіл аймақтың тағдырына қатысы бар мәселе. Сондықтан жұмылып әрекет ету қажет. Үкімет Каспийдің су ресурстарын сақтау туралы мемлекетаралық бағдарлама әзірлеп, оны серіктес мемлекеттермен келісуі керек.»

Жалғасы

Solutions Journalism Lab-II жобасының резиденті Дана Нұрмұханбет Каспий теңізінің қазіргі күрделі жағдайын жазған еді. Осы мәселе Save the Caspian Sea экологиялық бастамада айтылды. Ол осы жылдың тамызында Каспий теңізіне арналған апталықта көтерілді. Онда көрсетілген «Каспийді құтқарудың 10 қадамы» резиденттің ұсынған шешімдерімен сәйкес келеді.

- «Еуразия» каналын салу арқылы Каспий суын көбейту
- Мемлекетаралық мониторинг орталығын құру
- Жаңартылған энергия көздерін пайдалану
- Ғылыми-зерттеу институтын дамыту, білікті мамандар тарту

Каспий мәселесі бұрыннан айтылып келе жатыр, тіпті мемлекет басшысы баса назар аударып отыр. Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ саммитінде және өзінің жолдауында Су мәселелерін талдау орталығын құруды ұсынған болатын. Орталық Каспий теңізінің тартылуына тұрақты мониторинг жүргізуге көмектеседі. Біз бұл шешімдердің жүзеге асырылатынына сенімдіміз. Solutions Journalism Lab жобасы қоғамдағы ең өзекті мәселелерді үнемі назарда ұстайды.

Толық материал: https://adyrna.kz/post/234496

В Казахстане большие проблемы с утилизацией мусора. Об этом говорят чиновники, как на самом высшем уровне, так и в регионах. Костанайская область - не исключение. Полигоны здесь горят все чаще, а доля переработки растет медленно. Несколько последних лет в Казахстане активно обсуждается тема строительства мусоросжигательных заводов, в пример приводят опыт Европы.

Участница проекта Solution Journalism Lab побывала на самом большом мусоросжигательном заводе Чехии и выяснила, что до европейских норм нам еще очень далеко, а о многих моментах чиновники просто молчат.

Оказалось, в Казахстане тоже есть успешные решения борьбы со свалками. Это и мусоросортировочные комплексы, и переработка. О том, что такие решения нужно распространить на большое количество городов участница проекта писала в своем материале.

Продолжение

В городе Рудном в этом году уже установили такой комплекс, о чем нам рассказал директор ТОО «Рудный Абат-2006», а в соседнем селе Перцевка в конце осени начнут перерабатывать крупногабаритные шины. Это стало возможным благодаря кредиту «Жасыл Даму.

О том, какие нормы соблюдают в Европе при сжигании мусора, как можно увеличиить долю сортировки и переработки в Казахстане очень простым способом, вовлекая всех, кто выносит мусор - читайте в материале резидента проекта Ольги Лихограй

https://www.ng.kz/modules/news/article.php?storyid=56985

Неге бұлай?
▪️ Донорлықтың 84%-ы тек тірі донорлар арқылы жасалады.
▪️ Ал мәйіттен алынатын ағзаға заңдағы кедергілер мен туыстардың рұқсаты қажет.

Шетел тәжірибесінде (мысалы, Испанияда) келісім презумпциясы бар – адам тірі кезінде бас тартпаса, қайтыс болған соң ағзасы автоматты түрде донорлыққа беріледі.


Бізге де заңдық өзгерістер, ақпараттық науқандар мен қоғамдық сенімді арттыру қажет. Бұл – тек медицина мәселесі емес, бүкіл қоғамның мәдени өзгерісіне байланысты шешім.

Жалғасы

«Әр өңірдегі стационарда әлеуетті донор пайда болса, яғни науқаста мидың біржола семуі (ми өлімі) тіркелсе, әлеуетті донордың туыстарымен сөйлесемін. Туыстары келіскені немесе бас тартқаны туралы құжат толтырады. Былтыр астанада 7 әлеуетті донордың туыстарының ешбірі келісім бермеді. 2023 жылы 10 донор шықты, біреуі ғана келісті. Биыл бір ғана келісім болды, мәйіттің екі бүйрегі мен жүрегін күту парағындағы науқасқа салды. Мәйіттегі қалған органдар жарамады».

Мәселенің шешімдері:

• Заңнаманы өзгерту. Азамат тірі кезінде келісім берсе – туыстардың рұқсатынсыз донор бола алады.
• «Халық денсаулығы туралы кодекске» түзету енгізу
• Денсаулық сақтау министрлігінің қағидаларын жаңарту
• Донорлықтың маңызын түсіндіру

Біз бұл мәселенің шешімдері жүзеге асырылатынына сенімдіміз. Solutions Journalism Lab жобасы қоғамдағы ең өзекті мәселелерді үнемі назарда ұстайды. Бұл жобаның тек проблеманы айтып қана қоймай, оны шешуге бағытталғанының айқын дәлелі.
https://kz.kursiv.media/kk/2025-04-17/nrsh-donor-tapshylyghyn/

Что нужно, чтобы «Кайрат» обыграл «Реал Мадрид»?

«Кайрат» впервые вышел в Лигу чемпионов и сыграл с одной из самых звездных команд – «Реал Мадрид». Билеты на матч, которые стоили по 150-180 тыс. тенге расхватали за пару дней, посмотреть игру приехали тысячи иностранцев. И в глубине души у каждого казахстанского болельщика и на стадионе, и у экранов телевизоров и гаджетов, была надежда, что мы все-таки выиграем.

После окончания матча было много статей и комментариев о том, почему этого не случилось. А вот в статье участника проекта Solution Journalism Lab-II Дауржана Аугамбая "Может ли спорт стать национальной идеей в Казахстане", опубликованной, кстати, еще 2 июля 2025 года говорится о том, как сделать так, чтобы казахстанские команды оказывались победителями.

Продолжение

Чтобы спорт стал национальной идеей в Казахстане, нужно развивать массовый спорт и детско-юношеские секции, создавать доступную инфраструктуру в регионах, привлекать бизнес и частные инвестиции к финансированию спорта, использовать спорт как инструмент воспитания молодёжи и социальной сплочённости, а также выстроить долгосрочную государственную стратегию, где спорт становится частью национальной идентичности и культурного кода.

Полностью прочитать материал можно по ссылке https://akylkenes.kz/sport/sport-kak-naczionalnaya-ideya/

Әйелдердің басты қорқынышының бірі - ота мен одан қалатын тыртық. Ал қазір сүт безінің қатерсіз ісігін емдеудің пышақсыз, денеде із қалдырмайтын әдісі бар.
Solutions Journalism Lab ІІ жобасының резиденті Баян Мұратбекқызы ВАБ әдісінің қалай жұмыс істейтінін, оның тиімділігі мен неге бәріне қолжетімді емес екенін зерттеп көрді.

Толығырақ

Бұл материал - шешім журналистикасының айқын мысалы. Өйткені мұнда тек мәселе емес, оны шешудің нақты жолы көрсетілген.

Сүт безінің ісігі – әлем бойынша әйелдер арасында ең көп кездесетін онкологиялық ауру түрлерінің бірі. Қазақстанда жыл сайын 5 000-ға жуық қатерлі ісік ауруы анықталады, бірақ қатерсіз ісіктердің (фиброаденома, киста) үлесі одан әлдеқайда көп – шамамен 80 пайыз. Бұл қатерсіз ісіктердің кейбіреулері қатерлі ісікке айналуы мүмкін, сондықтан оларды бақылау және емдеу маңызды.

Неліктен дәстүрлі ота қорқыныш тудырады? Қатерсіз ісіктерді емдеуде жиі қолданылатын дәстүрлі әдіс – секторалды резекция (хирургиялық ота).
• Бұл әдіс наркозды қажет етеді.
• Отадан кейін қалпына келу уақыты ұзағырақ және асқыну қаупі жоғары6.
• Ең бастысы, ісік алынған жерде тыртық қалады, бұл косметологиялық салдарға әкелуі мүмкін

Бұл мәселенің шешімі – Вакуумдық Аспирациялық Биопсия (ВАБ) әдісі. Батыс елдері 2000 жылдардан бастап қолданатын әдіс. ВАБ – арнайы инемен тесіп, ісікті вакуумдық әдіспен сорып алатын процедура. Мұның бәрі ультрадыбыстық зерттеу бақылауымен іске асады.

ВАБ-ты таңдаудың 3 себебі:
1. Тыртықсыз эстетика: Небәрі 2 мм-лік тесік жасалады, ешқандай тыртық қалмайды. Бұл әсіресе 18-30 жас аралығындағы қыз-келіншектер үшін өте маңызды28.
2. Жылдам және қауіпсіз: Жергілікті анестезиямен (наркозсыз) амбулаториялық жағдайда жасалады28. Мысалы, 2 см-ден асатын ісікті 17 минутта алуға болады7.
3. Тез оңалу: Процедурадан кейін ауруханаға жатудың қажеті жоқ, науқас өзі такси шақырып, үйіне қайта алады. Реабилитация өте жылдам


Қазақстанда ВАБ қалай дамыды? Маммолог Дана Башибаева – Қазақстанда ВАБ әдісін енгізген алғашқы дәрігер. Ол 2019 жылдан бастап аппаратты тұрақты қолданып келеді. Бүгінгі күнге дейін ол 700-ден астам ВАБ процедурасын жасаған. ВАБ әдісі 2023 жылы қатерлі емес ісіктерді емдеу протоколына ресми түрде енді.

ВАБ-тың бағасы неге қымбат? ВАБ – Қазақстандағы жеті қаладағы тек жекеменшік ауруханаларда ғана қолданылады.
• Аппараттың құны (шамамен 11 млн теңге) және бір реттік шығыс материалдарының қымбаттығына байланысты, процедураның құны 350 мыңнан 600 мың теңгеге дейін жетеді.
• Қолжетімсіздіктің себебі: Бұл ем-шара МӘМС (міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру) жүйесіне кірмеген.... Демек, тиімді әдісті таңдаған пациент өз қалтасынан төлеуге мәжбүр

Мамандар ВАБ-ты тиімді және қажетті әдіс деп санайды. Әсіресе наркозға қарсы көрсетілімдері бар немесе жүкті әйелдерге бұл әдіс өте тиімді. Болашақта ВАБ тек қатерсіз ісіктерді емдеуде ғана емес, қатерлі ісіктерге биопсия жасау тұрғысынан да дамытылмақ. Сарапшылардың пікірінше, ВАБ әдісі медициналық арсеналдың ішінен өз орнын тауып, мемлекеттік деңгейде қолданысқа енуі керек. ВАБ-ты МӘМС жүйесіне енгізу – қазақстандық әйелдер үшін денсаулық сапасын арттыруға жасалған маңызды қадам!

В Астане есть жители старых панельных домов, которые платят за отопление всего несколько тысяч тенге. Как им это удаётся? Всё благодаря комплексной модернизации, которая сократила энергопотребление и расходы, повысила комфорт и даже стоимость жилья.

Резидент проекта Solutions Journalism Lab II Санат Урналиев рассказывает, как один пилотный проект стал примером того, как можно платить меньше и жить экологичнее.

Подробнее

Секрет низких коммунальных платежей в Астане

Знаете ли вы, как платить за отопление всего несколько тысяч тенге, живя в старом панельном доме? В Астане есть примеры домов, где это стало реальностью, несмотря на глобальный рост цен на энергоносители и комуслуги. Мы расскажем о комплексной модернизации, которая помогла жильцам сократить расходы, повысить стоимость жилья и минимизировать вред для природы.


Почему мы переплачиваем за тепло?
1. Старый жилфонд и теплопотери: Жилищный сектор в Казахстане потребляет около 47% всей тепловой энергии. Почти 90% жилого фонда РК составляют дома, построенные до 2006 года, когда не было требований по тепловой защите зданий.
2. Высокие потери тепла: В большинстве старых домов теплопотери составляют в среднем 30% от общего потребления. Это приводит к тому, что жители вынуждены открывать форточки, чтобы спастись от духоты, в то время как тепло уходит на улицу.
3. Экологический аспект: На долю жилых и нежилых зданий приходится почти четверть глобальных выбросов CO2, которые создают парниковый эффект и способствуют глобальному потеплению.
4. Инфраструктурные проблемы: Тарифы будут ежегодно подниматься до 2029 года для восстановления инфраструктуры тепло- и электроснабжения. Для жильцов старых домов, особенно там, где много пенсионеров, решать проблемы с отоплением самостоятельно крайне сложно.

Решение и Результаты
Тепломодернизация: Как достичь экономии до 70%
В Астане был реализован пилотный проект «Комплексная низкоуглеродная модернизация жилого квартала» на пяти типовых панельных пятиэтажках (1964 года постройки).
ЧТО БЫЛО СДЕЛАНО?
* Утепление и ремонт: Отремонтированы и утеплены кровли, заделаны и утеплены межпанельные швы, утеплены потолки подвала.
* Новые системы: Заменены окна в подъездах, заменены трубопроводы теплоснабжения и системы освещения.
* Автоматизация: Установлены автоматизированные тепловые пункты (АТП). Эти регуляторы сами контролируют подачу тепла в зависимости от температуры на улице, предотвращая перегрев.
РЕЗУЛЬТАТЫ:
1. Экономия энергии: Достигнута экономия теплоэнергии до 30% и электроэнергии свыше 70%. Жильцы платят за тепло примерно на 10% меньше (особенно заметно весной и осенью).
2. Низкие счета: В одном из модернизированных домов жительница заплатила за отопление квартиры (44 кв.м) в январе 3,5 тысячи тенге, в то время как за аналогичную квартиру в новом ЖК она платила почти 6 тысяч тенге.
3. Рост стоимости жилья: Квартиры в модернизированных домах подорожали минимум на 10-15%. Потенциальные покупатели видят состояние двора, подъездов и дома в целом.
Модернизация старого жилого фонда — это неизбежный и вынужденный тренд, который помогает сократить потребление ресурсов и минимизировать вред для экологии.

Қызылордада су тапшылығы жыл сайын күрделеніп барады. Бірақ кей шаруалар суды үнемдеп, өнімділікті арттырудың жолын тапқан.
Solutions Journalism Lab ІІ жобасының резиденті Ердәулет Қалиев су дағдарысынан шығудың тиімді тәсілі — тамшылатып суару технологиясының аймаққа қалай енгізіліп жатқанын зерттеді.

Бұл материал — Сыр өңіріндегі су тапшылығына қарсы нақты шешім мен жергілікті шаруалардың табысты тәжірибесі туралы.

Толығырақ

Қызылорда – шаруашылығы суға тәуелді өңір. Алайда Сырдарияның тартылуы судың ұлттық қауіпсіздік деңгейіндегі мәселеге айналуына себеп болды. Су үнемдеудің тиімді тәсілі – тамшылатып суару әдісі қаншалықты көмектесе алады?

МӘСЕЛЕ:

Сырдарияның сарқылуы: Қазақстан өзеннен жылына 10 млрд м³ су алуы тиіс, бірақ соңғы жылдары бұл меже орындалмай отыр. Кей тұстарда өзен арнасы құрғап қалған.

Тозған инфрақұрылым: Президент Тоқаевтың айтуынша, елдегі судың 40%-ы құмға сіңіп кетеді. Бұл – ескі және тиімсіз суару жүйелерінің салдары.

Күрішке тәуелділік: Облыс негізінен су көп қажет ететін күріш өсіреді, бұл тапшылықты күшейтеді.

ШЕШІМ:
Тамшылатып суару әдісі – суды үнемдеудің ең тиімді жолдарының бірі.

Су өсімдіктің тамырына біртіндеп беріледі, ысырап пен булану азаяды.

Топырақтың тұздануы төмендейді.

Израильде 1960 жылы енгізілген бұл технология қазір Түркия, Қытай, Үндістанда өнімді 20–30%-ға арттырып отыр.

Қызылордада 2024 жылы 4 400 гектарға енгізіліп, бұл көрсеткіш бір жылда 5 есе өскен.

Күрішке қолдану қиын, бірақ бақша дақылдарына енгізу арқылы күрішке арналған су қорын үнемдеуге болады.

КЕДЕРГІЛЕР:

Қаржылық ауыртпалық: Тамшылатып суару жүйесі қымбат, сүзгі мен сорғының өзі үлкен шығын.

Мемлекеттік қолдау: Жабдық құнының 50%-ы, ал су жеткізу шығынының 60%-ына дейін субсидия беріледі.

Қол жетімділік: Шаруалар қосымша қаржылай қолдау мен субсидия алу тетігін жеңілдетуді сұрайды.

БОЛАШАҚ ЖОСПАР:

Субсидия алу механизмін жеңілдету.

Шаруаларға жобалық құжаттарды дайындауда көмек көрсету.

Оқу курстары мен тәжірибелік алаңдарды көбейту.

Израиль, Түркия, Қытай тәжірибесін Қызылордаға бейімдеу.

ТҮЙІН:
Тамшылатып суару – Қызылорданың су қауіпсіздігіне апарар басты бағыттардың бірі. Егер бұл қадам бүгіннен дұрыс қолға алынбаса, ертең судың орнын толтыру әлдеқайда қиынға соғады.

Алматыда «БАҚ-тағы тұрмыстық зорлық-зомбылық: мәселелер мен шешімдер» атты дөңгелек үстел өтті. Шараны Халықаралық сөз бостандығын қорғау қоры «Әділ сөз» Ұлыбритания Елшілігінің қолдауымен жүзеге асатын «Шешім журналистикасы зертханасы-II» жобасы аясында ұйымдастырды.
Журналистер, сарапшылар мен студенттер осындай сезімтал тақырыпты қалай дұрыс көтеру керегін талқылап, нақты шешімдер іздеді. ✍️✨
Сарапшы Аида Альжанова Қазақстандағы жағдай туралы деректермен бөлісті, ал SJL-II қатысушылары шешім журналистикасы жанрында жасаған материалдарын таныстырды.
Соңында барлығы бірге тұрмыстық зорлықты тереңірек талдауға көмектесетін «Ықпал ету картасын» жасады. 🗺️🤝