●ترس و بێ هیوابوون:

‎ئەگەر بێت و ئەمڕۆ لە دونیا تەمەشای گرێیە دەروونیەکان یاخود کێشە دەروونیەکان بکەین زۆربەی زۆری لە لەدەست دانی شتێکەوە واتە پەیابوونی نەقس دروست ئەبن بەڵام خودی کارەساتەکە لێرەوە دەست پێ ئەکات کەسەکە بێ هیوا ئەبێ لە تەواوی شتەکانی دەرووبەری وە هەروەها ترس پەیائەکات لە شتەکان و کەسەکانی دەورووبەری ئیدی ناوەندی کۆنترۆڵی هەست و سۆزی تێکەچێ کەسەکە بەرەو خەیاڵ واتە (وەهم)ئەچێت چونکە ئەوە کاردانەوەی مێشکە لەسەر کەسەکە بەرەو وەهمی ئەبات بەرگریەکی تایبەت بۆ بیرکردنەوەی خۆی دروست ئەکات ئەگەر بێت بە ناتەندروستی بشکێت کاردانەوەی جۆراوجۆر دروست ئەکات لەسەر کەسەکە ئەو کاردانەوەیە ئەگەر بەردەوام بوو ناوی ئەنێن کێشە دەروونیەکان زۆربەی زۆری کەسەکان کە تووشی کێشەیەک ئەبن ئەگەر بێت و لێی قوڵ بیتەوە ئەبینی ترس و بێ هیوابوونی پێوە دیارە واتە گەیشتینە ئەوەی راستە هۆکاری سەرەکی کێشە دەروونیەکان پەیدابوونی نەقسە بەڵام ترس و بێ هیوابوون بەرەو خراپتری ئەبەن ئەبنە هۆکاری تایبەتی و بەردەوامی نەخۆشیە دەروونیەکان ئەگەر بێت و ترس و بێ هیوابوون کۆنترۆڵ بکرێ ئاسانتر بەرەو چاکبوونەوە ئەچێت،ئەگەر کەسەکە تووشی کێشەیەک بوو بڕۆ تەماشای ترس و بێ هیوابوونەکە بکە ئەوجا نەقسی کەسەکە ،هەست بەوە ئەکەی ڕێژەکەی چەند زۆرە لەسەری بەڵام کۆنترۆڵ ئەکرێ و چارەسەر ئەکرێ.

1. ترس (Fear)

ترس وەك وەڵامێکی فیزیۆلۆژیکی و دەروونیە بەهۆی هەست کردنی بە مەترسیەوە لە رووی زانستیەوە ،ترس بەرەوپێش ئەچێت بە هۆکاری کارکردنی سیستەمی (amygdala) لامیبی لە مێشکا، کە بریتییە لە بەشێک کە سەرپەرشتی هەست و وەڵامە دەروونیەکان ئەکات،کە ترس و بێ هیوابوون کاری تێ ئەکات.

2.بێ‌هیوا بوون ،گەرمی دڵ سارد ئەکاتەوە:

بێ‌ هیوا بوون ئەگات بەو ئاستەیەی کە کەسەکە وا هەست ئەکات، هیچ شتێکی باش لە داهاتوودا ناتوانێت بەدەس بهێنێتەوە،زۆرجار وا ئەکات کەسەکە هەست بە بێ بەهایی و، بە بێ دڵنیایی، بە بێ ئامانج، و بە بێ ئازایەتی خۆی بکات، ئەو کەسانەی بەردەوام لە بێ‌هیوایی بوونیانا ئەژین، زۆرجار ئەچن بەرەو دێپرەشن Depression، ئەوەش هۆکارە بۆ ئەوەی نەتوانن خۆیان وەك کەسێکی گۆڕانکار ببینن و بەردەوام خۆبەدوورگرتن لە پەیوەندیەکانی و بێ باوەڕبوونیان و گومانی خراپ لەسەر خۆیان و داهاتوویان.

کاریگەریەکان لەسەر ڕوانینی کەسی و ژیان:
بێ هیوا بوون ئەبێتە هۆی(کەمکردنەوەی سیروتونین و دۆپامین وە کەمکردنەوەی هەوڵ بۆبەرو پێشبردنی ژیانی و گەیشتن بە ئامانج و شیکردنەوەی هاوڕێ و بێ باوەڕێ بە یارمەتی )
وەهەروەها ترس ئەبێتە هۆی(زیاکردنی کۆرتیزۆڵ هۆڕمۆنی ترس کە توانا و هێزی مێشک کەم ئەکاتەوە وە زیاکردنی تۆقین فۆبیا و ئاگەداری توند و دووربوون لە خەڵك بەهۆی بیردۆزی مەترسی و ترس)

هەریەک لەم کاریگەریانەی ترس و بێ هیوایی کار ئەکاتە سەر مێشک و دڵ و پەیوەندیاتی کەسایەتی.

چی بکەین و ڕێگەی چارەسەری چییە؟

1.قبووڵکردنی ئەوەی ترس و بێ‌هیوا بوون هەستێکی سروشتییە،لەسەر خۆت تەتبیقی بکە.

2.پەیوەندی بە کەسانی باوەڕپێکراو، یارمەتیدەرێکی دەروونی یان کەسایەتی باش و پشتگیری دەروونی.

3.فێرکارییەکانی بیرکردنەوەی ڕاستەقینە، وەک پاداشتکردن و گۆرینی بیرۆکەکانی خۆت.

4.خوێندن و هەڵمەتی جەستەیی(وەرزش)، هاوکارییەکی گەورەیە بۆ تێکشکاندنی هەستە خراپەکان و خاوەن ئامانجی جیاواز بوون.

#anave

کۆکراوەی سەرجەم ڕاست و ھەڵەکانی بیرکاری ئەوانەی لە کتێب هەن وە ئەوانەی لە وزاری هاتوونەتەوە،

کورتکراوەی سەرجەم بوار و مەودا #بیرکاری ،

#بیرکاری ١٢ی زانستی {نەخشەی فلۆر}
مامۆستای بەڕێز (م.پێشڕەو عمر}

دەقەکانی #بیرکاری ،
ئامادەکراو لەلایەن : م هێمن علی