سپید و سیاه - ۲۶
مصطفی عقاد و داستان الرساله

مصطفی عقاد فیلمسازی استثنایی است. گویا برای انجام یک ماموریت غیر ممکن از درون تولید فیلم‌های سری بی آمریکایی به «خانه» برمی‌گردد و فیلمی را می‌سازد که همیشه آرزویش را داشته. ساخته شدن فیلم «الرساله» در سال ۱۹۷۶ با این کیفیت فقط از عقاد بر می‌آمده است.
می‌دانیم که الرساله در برهه تولید و بعد از آن، از سوی عربستان تحریم شد، اما عقاد در برابر مشکل آفرینی‌های عربستان مقاومت کرد. شاید به آسانی نتوانیم بفهمیم که او چرا در تولید فیلم اینهمه مقاومت به خرج داد، اما هر دلیل که داشته باشد، خود فیلم مهمترین راه برای راه یافتن به آن است.
فیلم الرساله داستانی عادی و بدون تظاهر دارد. در هیچ جای فیلم حرکت، اتفاق یا امری عجیب که توجه ما را به حضور متظاهرانه کارگردان جلب کند، نمی‌بینیم. در عوض انگار همه چیز درست و سر جای خودش است و فیلم با اعتقاد ساخته شده است. مهمترین سندی که وجود باور پشت فیلم را ثابت می‌کند، قوت فیلم در ارائه جزیئات درست و به موقع و به اندازه است. همین فیلم را ماندگار و اثرگذار کرده است. بهترین راه برای یافتن راز ممکن شدن فیلمی چون الرساله تماشای اثری است که بدون روی و ریا نیتش را بیان می‌کند.
حمزه در سکانس نخستین ورودش به فیلم رو به ابوجهل می‌گوید:
راست و دروغ چه معنایی دارد، وقتی تو حتی نمی‌گذاری محمد (ص) حرف‌ش را بگوید؟!

قسمت بیست و ششم سپید و سیاه را تماشا کنید.
@simafekr_com

فیلم‌ساز و دین‌اش

مصطفی عقاد

مصطفی عقاد در جهان سینما با سری فیلم‌های هالووین، و به خصوص با دو فیلم محمد رسول الله (۱۹۷۶) و عمرمختار (۱۹۸۱) شناخته شده است؛ فیلم‌هایی که نه‌تنها بین مسلمانان بلکه در تمام دنیا به لحاظ سینمایی حرفی برای گفتن دارند؛ مصطفی عقاد بر خلاف تمام روشنفکرانی که در فیلم‌های خود به دنبال سانسور هر شکلی از دینداری هستند، غنای سینمایی فیلم‌هایش را عقیده و مسئولیتی می‌داند که بر اساس آن فیلم می‌سازد نه صرفا ارضای روحیه حرفه‌ای فیلمسازی‌اش. وقتی عقاد به دعوت شهید آوینی به تهران آمد و در مصاحبه‌ای که در همان دعوت با نادر طالب‌زاده و مسعود فراستی در اوایل سال هفتاد داشت، درباره چرایی ساخت فیلم الرساله و آینده‌ای که برای خود در نظر گرفته می‌گوید: چیزی که مرا آزار می دهد این است که مسلمانان با هم اتحاد ندارند؛ انگار این قضیه برای عقاد حاضر است که امروز بیشتر از همیشه تمام مسلمانان باید در هر لباسی؛ این مسئولیت مسلمانی خود را به انجام برسانند.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

🔘 سیمافکر را در اینستاگرام دنبال کنید:

http://instagram.com/simafekr_com

آیین پهلوانی

کشتی برای ایران تنها یک ورزش نیست؛ گرچه امروز کشتی به عنوان یک رشته ورزشی حرفه‌ای دنبال می‌شود، اما مبارزه‌ای تن به تن به این شکل در تاریخ ایران آداب و سنت دارد. کشتی‌گیری ورزشی است که در تاریخ خود با مرام پهلوانی پیوند می‌خورد.

خسرو آقایاری که سال‌ها در آیین پهلوانی پژوهش کرده است، در اینجا توضیح می‌دهد که این سنت از چندین قرن پیش خود را شکل داده و پس از چند سده هم‌پیوندی با جریان‌های زنده‌ی اجتماعی ایران هنوز می‌تواند مولد باشد.

چنین چیزی برای کشتی است که آن را تبدیل ورزشی ملی می‌کند. آنقد که کشتی می‌تواند برای ما ملی باشد، فوتبال نیست.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

کدام انقلاب؟ کدام جامعه؟

حسین کچویان

یک سال از شروع جنبش موسوم به «زن، زندگی، آزادی» می‌گذرد. تعبیر «انقلاب»، با سرعتی بیش از آنچه فکر می‌شد به حوادث این یک سال اطلاق شد.
اما فرونشستن حرارت و جدیت طیف معترضان به جمهوری اسلامی اکنون و در آستانه یک‌سالگی ماجرا، اتفاقی نیست. اجتماع نیروهای اپوزسیون خارجی که در تدارک برپایی حکومت بودند هم به همین سرانجام دچار شدند. طی یک سال گذشته فشار رسانه‌ای، اجتماعی و روانی روی مردم علیه جمهوری اسلامی به نهایت خود رسید، اما یک سال بعد از اعتراضاتی که مدعی گذر از جمهوری اسلامی بودند، ایران به عنوان کانون مقاومت در سیاست منطقه‌ای وارد مرحله جدیدی شد.

سخنان صریح سال گذشته حسین کچویان در برنامه جهان آرا از جمله نقاط مهم و موثری بود که در واقع فقدان درکی حداقلی از تأسیس جامعه را در جنبش مدعی اجتماع و سیاست نشان داد. اینکه تأسیس جامعه و قانون یک حاکمیت، حاصل تاریخی از مجاهدت‌ها و خون‌دادن‌هاست و وضعیت بی‌سر و سامانی که واجد چنین چیزی نباشد، نمی‌تواند گفتاری روشن درباره سیاست داشته باشد.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

‌به لطف و دوستی

به مناسبت ۲۷ شهریور، سالروز درگذشت شهریار و روز زبان و ادب فارسی

شهریار شاعری بزرگ بود، آدمی ساده، عاطفی، مردم‌دار و زیرک و سیاستمدار هم. و چنانکه هوشنگ ابتهاج (سایه) می‌گوید شعر ضعیف و معمولی هم داشت. شعرها را نه برای خود شعر بلکه به‌خاطر چیزهایی که برایشان شعر گفته بود دوست داشت. مثلا شعری که درباره رهی معیری گفته‌بود را به خاطر علاقه‌اش به خود رهی می‌ستود، ولو اینکه آن شعر چندان خوب هم نباشد.
توصیف سایه از شهریار ما را تا حدی به آدم صاف و ساده و درستی که شهریار بوده نزدیک می‌کند، و این با همه صمیمیت و لذت و رندی که می‌نماید، از بزرگی و احترام شهریار نمی‌کاهد.

⁦▪️⁩این چند جمله از یکی از گفت‌وگوهای مسعود بهنود با سایه انتخاب شده است.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

شهریار بزرگترین شاعر زمانه ماست

ناصر فیض

ناصر فیض در این ویدئو می‌گوید چرا شهریار را می‌توان بزرگترین شاعر معاصر ما قلمداد کرد.
آنچه به شهریار و شعرش چنین جایگاهی داده‌ بود، از نظر فیض گشودگی او به قالب‌های نوین شعری بود؛ چیزی که به رغم همه منازعات درباره شعر کلاسیک و شعر نو بین شاعران زمانش بود.
توضیح ناصر فیض چنانکه خود می‌گوید، از این جهت اهمیت دارد که شاعری که به مقام شاعری می‌رسد می‌تواند در شعر تعیین کننده باشد و این ویژگی در شعر شهریار به وضوح قابل پیگیری است.

این ویدئو بخشی از نشست بزرگداشت استاد شهریار در حاشیه افتتاح نمایشگاه جوهر جلی، در ۲۷ شهریور ۱۴۰۲ است.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

انسان آمریکایی چه رویایی در سر دارد؟

علیرضا شفاه

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

شاید به ندرت رمانی مثل رمان آمریکایی «موبی‌دیک»، اثر هرمان ملویل، برای جهان پس از خود معما به جا گذاشته باشد. در این کتاب ملویل از شکار یک نهنگ سخن می‌گوید و درون اثر می‌توان نبرد انسان با آنچه غیر قابل کنترل است را پی‌جویی کرد.
از این نظر «موبی دیک» رمان ممتازی است که می‌تواند ما را با جهان و انسان آمریکایی مواجه کند.
علیرضا شفاه در این ویدئو فهم جهان آمریکایی را بسیار دشوارتر از فهم جهان اروپایی می‌داند. جهان آمریکایی، جهانی است که به مدد نحوی عدول از طرح فلسفی جهان اروپایی، پراگماتیسم یا «عمل‌گرایی»را به ارمغان آورده است.
شفاه می‌گوید ما از فهم ضرورت چنین جهانی ناکام مانده‌ایم.
توجه ما به آمریکا در این نقطه گویی حامل این تصور است که عمل‌گرایی آمریکایی، نحوی عمل‌گرایی کور برآمده از جهانی است که نهیلیسم آن را فراگرفته است و این مجوز ما را به آمریکایی‌شدن سوق داده است.
آن چیزی که منطق عمل آمریکایی را توجیه می‌کند، ضرورتی ورای بی‌بنیادی جهان دارد. رویای آمریکایی که در داستان‌گویی‌اش مجال پیدا کرده، اتفاقا پیگیری نوعی ضرورت در جهان است.

این ویدئو بخشی از نشست نقد کتاب «مرا اسماعیل صدا کن»، اثر زانیار ابراهیمی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است.

ویدئوی کامل این نشست را از اینجا ببینید:

aparat.com/v/DUiWE

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

‌آداب رزم

آژانس شیشه‌ای، ابراهیم حاتمی‌کیا

آژانس شیشه‌ای (۱۳۷۶) احتمالاً نمادین‌ترین فیلم جنگ ایران است که وارد فرهنگ سینمایی عمومی ایرانیان شد؛ فیلم درباره رزمنده‌ای که از جنگ برگشته و احساس می‌کند بیگانه است.
آژانس مدعی است جنگ آیینی دارد که رزمنده حتی پس از جنگ هم آن را با خودش حمل می‌کند.
فیلم درباره رزمندگانی است که از جنگ برگشته بودند و حالا جنس‌شان فرق کرده بود؛ چه آنهایی که هنوز در زلالی روزهای جنگ باقی مانده بودند، و چه دیگری‌ها.
وقتی کار بالا می‌گیرد حاج کاظم می‌نشیند و قصه این غول را برای مردمی که با فاصله از او ایستاده اند تعریف می‌کند؛ واژه «غول» شاید بهترین واژه‌ای است که می‌توان برای نیرویی که به جنگ با ایران برخاسته بود استفاده کرد. اوج داستانی که حاج کاظم تعریف می‌کند مربوط به جنگ نیست، بلکه درباره رزمنده‌ای است که دیگر، غریبه است.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

چگونه جنگیدیم؟

بخشی از جلسه تیپ ۱۰ سیدالشهدا با محسن رضایی، فرمانده وقت سپاه - ۱۳۶۳


💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

چند سال پیش بی‌بی‌سی فارسی با انتشار مستند «کودتای خزنده» باعث شد بحث‌ها بر سر یکی از جلسات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بالا بگیرد. این جلسه به گفتگو درباره‌ی انتقادات برخی از پاسداران به فرماندهی جنگ، از جمله شهید حسن بهمنی، مسئول وقت طرح و عملیات تیپ ۱۰ سیدالشهدا (ع)، اختصاص داده شده بود.
بی بی سی با هدف طرح اختلاف میان فرماندهان این مستند را منتشر ساخت، اما این جلسه گویای جنبه‌ای از جنگ است که هنوز برای امروز ما شنیدنی است.
این جلسه در آذر ۶۳، پس از چندین شکست پیاپی ایران در عملیات‌های مختلف برگزار می‌شود؛ اما آن طور که از صحبت‌ها بر می‌آید، گویا شکست، نیروی جنگ را اتفاقاً بیش از گذشته شعله‌ور کرده است. حسن بهمنی که یکی از مهمترین منتقدانِ محسن رضایی در این جلسه است، سخنی از کوتاه آمدن و رها کردن میدان نبرد به زبان نمی‌آورد، بلکه برعکس به سخن امام استناد می‌کند که : [اگر جنگ بیست سال هم طول بکشد، ما ایستاده‌ایم.] تمام انتقادات او متوجه چگونگی افزایش قدرت جنگی در سپاه است و نشان از تنش واقعی‌ای دارد که در آن صحنه تجربه می‌شود.
سالها بعد از جنگ توجه رسانه‌ای روشنفکران و غربگرایان در سطوح مختلف اغلب متمرکز بر نفی دفاع و جنگیدن است، اما جنگ ۸ ساله‌ی ما با ارتش صدام، راهی بود که سیر بلوغ انسان ایرانی را کامل‌تر کرد. راه انسان با چگونه جنگیدن آشکار می‌شود.

⭕️ صوت کامل سه ساعته نشست فرماندهان در سال ۶۳، در فضای نت فارسی در دسترس است.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

جنگ، رحمت است

امام خمینی - ۱۳۶۳

موضع امام خمینی درباره جنگ، از همان روز اول آغاز جنگ تحمیلی علیه ایران روشن و محکم بود.
آنچه پافشاری امام بر این موضع (یعنی ایستادگی و جنگیدن تا پیروزی) را بیش از پیش می‌کرد، به‌تنهایی تمام چیزهایی را که ممکن بود آن روزها ما را از ادامه جنگ منصرف کند، پشت سر می‌گذاشت.
گویی «جنگ، جنگ، تا پیروزی» برای امام، بیش از آنکه معطوف به جنگ با صدام باشد، توجه به میدانی بود که مردم در آن همواره در جنگ و نبرد با باطل می‌توانست زندگی پیش روی خود را ببیند. همین به امام اجازه می‌داد تا بگوید جنگ از آدم ابوالبشر تا ختم زندگی آدمی در ادیان حاضر است و اصلاً «مذهبی که جنگ در آن نیست، ناقص است».
اگر برای امام، جنگ عمل به تکلیف اسلامی بود، جز با این، معنا پیدا نمی‌کرد.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

در بند کار

قوش، کن‌لوچ، ۱۹۶۹

نظام آموزشی انگلستان در دوره بعد از جنگ جهانی دوم، به نفع اقشار مرفه و طبقه متوسط، اکثریت مردم خصوصا طبقه کارگر را از تحصیل مدارج تحصیلی منع می‌کرد. آن‌ها که از هوش کمتری بهره داشتند به مدارس فنی و یا مستقیما به مشاغل یدی فرستاده می‌شدند.
کن‌لوچ فیلم‌ساز انگلیسی، در فیلم «قوش» تصویری از این ناامیدی و استیصال طبقه فرودست می‌سازد. گویی کار طاقت‌فرسا در انگلستان تمامی ندارد.
فیلم قوش (۱۹۶۹) درباره پسربچه‌ای است که همزمان هم باید به مدرسه برود و هم کار کند. بیلی که هم از طرف خانواده و هم‌کلاسی‌هایش و هم از طرف کادر و معلمان مدرسه تحت فشار قرار می‌گیرد به پرنده‌ای پناه می‌برد که بر خلاف زندگی خودش که در بند است، پرواز کردن او را ببیند.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

کجا ایستاده‌ایم؟

گفت‌وگوی سیمافکر با علیرضا شجاعی زند - مهر ۱۴۰۲

⭕️ فیلم کامل این گفت‌وگو را در وبسایت سیمافکر ببینید:

🔗simafekr.com/post/180

ما شکست خوردیم
حسین باستانی، بی‌بی‌سی فارسی

بیش از یک سال از آغاز ناآرامی‌های ۱۴۰۱ گذشته است. در این یک سال ائتلاف‌های اپوزیسیون علیه جمهوری اسلامی ایران به سرعت ضعیف شدند و یکی پس از دیگری فروپاشیدند. این موضوع اگرچه انتظار آن می‌رفت، اما نشان دهنده شدت نمایشی و دروغین بودن این ائتلاف‌ها هم هست.

حسین باستانی، نویسنده سابق روزنامه‌های زنجیره‌ای دوران اصلاحات که در این سال‌ها به بی بی سی فارسی پیوسته در این گفت‌وگو بر این ساده‌اندیشی تاکید می‌کند. او تلاش می‌کند ساده‌اندیشی اپوزیسیون را به قصد ترمیم جریان براندازی توضیح می‌دهد؛ اما همین تحلیل‌ها گویای اعترافی ضمنی درباره بن‌بست براندازی است. آنچه بی بی سی فارسی، براندازی بی‌خطر می‌نامد، در حقیقت توضیح وضعیت جریانی منفعت‌طلب، بی‌مسئولیت و دروغین است که ماموریتش بازی با روح و روان ملت ایران بوده است.

🔻در پست‌های بعدی بخش‌هایی از گفت‌و‌گوی سیمافکر با دکتر علیرضا شجاعی‌زند درباره وضعیت ما در برابر براندازی را ببینید.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

بقای جمهوری اسلامی تثبیت شده است

علیرضا شجاعی زند

جمهوری اسلامی سال‌هاست که بقای خود را تضمین و ضرورت تاریخی خود را در پهنه جغرافیایی ایران تثبیت کرده است. علیرضا شجاعی زند اینجا توضیح می‌دهد که مسئله دوام جمهوری اسلامی نباید ما را از توجه به اندیشیدن به اهداف و غایاتی که با انقلاب اسلامی طرح شد، باز دارد.
غایاتی که در عین توجه به اقتضائات جهان کنونی، طرحی متفاوت نیز دارد.

⭕️ فیلم کامل این گفت‌وگو را در وبسایت سیمافکر ببینید:

🔗simafekr.com/post/180

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

مقاومت، یگانه راه ماست

صبح دیروز نیروهای نظامی مقاومت فلسطین از مرزهای جعلی غزه فراروی کردند و پایگاه‌های اسرائیل را یک به یک تصرف کردند. از زمان محاصره غزه تا به امروز پیشروی زمینی در سرزمین‌های اشغالی با این سطح از غافلگیری بی‌سابقه بوده است.

اهالی غزه مقاومت را تقریباً از نقطه محال شروع کرده‌اند؛ نقطه‌ای که طرفداران تطبیع و صلح با اسرائیل آن را خلاف مصالح و منافع می‌پندارند. آن‌ها جنگ و پیروزی را رؤیایی غیر واقعی می‌بینند. نقطه‌ی محال همان جایی است که این دختربچه‌ی غزه‌ای ایستاده و پس از آتش‌بس در یکی از جنگ‌های سال‌های گذشته‌ی اسرائیل و غزه برای صهیونیست‌ها رجز می‌خواند. مقاومت و دفاع از خاک و خانه جوهره‌ای دارد که با هیچ نیرویی نابود نمی‌شود، هر چند محال به نظر برسد. مقاومت نه تنها نابود نمی‌شود که روز به روز قوی‌تر هم می‌شود؛ درست همان‌طور که رشد مقاومت غزه را در طول تاریخ می‌بینیم. شروع مقاومت از نقطه‌ی به ظاهر محال همان جایی است که با جنگ می‌توان خلق جغرافیا کرد، خاک و خانه را پس گرفت و به جغرافیای تحمیلی پایان داد.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

صلح با اسرائیل ممکن نیست

یوسف اباذری

از توافق اسلو، ۳۰ سال می‌گذرد. توافقی پنح‌ساله بین سازمان آزادی‌بخش فلسطین و اسرائیل که قرار بود بنایی برای حل و فصل مناقشه طولانی آنها باشد. در ازای این توافق، فلسطین می‌توانست دولت خودگردانی تأسیس کند و نیز اسرائیل ملزم به تعهداتی از جمله در خصوص عقب‌نشینی از نقاط مختلفی شد. در نهایت اما اسرائیل نه تنها عقب‌نشینی نکرد بلکه اجازه تشکیل دولت فلسطینی را هم نداد.
گویا آنچه از پیمان اسلو به جا ماند، تجربه‌ای بود که می‌گفت اسرائیل به هیچ تعهد بین‌المللی پایبند نخواهد ماند و همچنان بعد از ۷۵ سال هنوز موجودیت اسرائیل به عنوان یک رژیم آپارتاید در منطقه حاکم است.
یوسف اباذری، استاد جامعه‌شناسی، اینجا درباره ماجرا و ذهنیتی سخن می‌گوید که می‌خواهد مسئله آزادی فلسطین، مسئله‌ای به غایت سیاسی و انسانی را با مقوله صلح با اسرائیل بپوشاند. اباذری تأکید می‌کند صلح با اسرائیلی که به هیچ پیمانی تاکنون پایبند نمانده به هیچ وجه ممکن نیست.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

مقاومت مردمی، راه تضعیف اسرائیل را هموار کرد

سیدمرتضی سندی
از رهبران جریان وفاء للمقاومه بحرین


فیلم کامل گفت‌وگو:
🔗 simafekr.com/post/182

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

مقاومت مردمی، راه تضعیف اسرائیل را هموار کرد

سیدمرتضی سندی
از رهبران جریان وفاء للمقاومه بحرین

مبارزه با اسرائیل تاریخی ۷۵ساله دارد. یعنی از همان زمان تأسیس‌ش تا به امروز جریان‌های مختلف کمابیش با آن جنگیده‌اند؛ از جنگ ۱۹۴۸ تا جنگ ۶ روزه اعراب با اسرائیل در ۱۹۶۷ تا یوم کیپور در سال ۱۹۷۳. در دهه‌های اخیر نیز حزب‌الله لبنان و نوار غزه از مهم‌ترین معارضان رژیم بوده‌اند. گویا خط مبارزه همیشه وجود داشته است اما هیچ گاه گروه‌های مقاومت به این قوت و اسرائیل به این حد ضعیف نبوده است.
سیدمرتضی سندی در این گفتگو اشاره می‌کند که در دهه‌های اخیر و به دلیل پیروزی انقلاب اسلامی است که منطقه شکلی متفاوت به خود گرفته و عنصری به نام مقاومت مردمی قوی خلق شده است. تا پیش از این دولت‌ها و ارتش‌های رسمی به جنگ با اسرائیل می‌رفتند اما کم کم گروه‌های مردمی مقاومت از دل خاک خودشان ظاهر شدند و با رژیم جنگیدند. این که گروه‌های مقاومت می‌توانند موجودیت خود را به اسرائیل تحمیل کنند، ریشه در همین کیفیت خاص آن‌ها دارد.

⭕️این ویدئو بخشی ازگفت‌وگوی سیدعلی کشفی با حمیدرضا فرتوک‌زاده و سیدمرتضی سندی درباره جنگ اخیر فلسطین و اسرائیل است.

فیلم کامل گفت‌وگو:
🔗 simafekr.com/post/182

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com