سرنوشت اسلام سیاسی در ایران

گفت‌وگوی یوسف امیری و محمدباقر امتی

مواجهه‌ی مسلمانان با غرب جدید، تاریخ زیست اجتماعی مسلمانان را به قبل و بعد از خود تقسیم کرد. اسلام سیاسی در همین ایام متولد شد؛ اما جذابیت‌های پیشرفت اروپا در کنار تعارضاتی که زندگی مدرن اروپایی با زیست مسلمانانه دارد، همواره اسلامگرایی را با چالش‌های اساسی روبرو کرده است. از آن جایی که اسلام سیاسی تنها در ایران به پیروزی رسید، این چالش‌ها در ایران به نحوی متفاوت و عمیق‌تر تجربه شده است.

یوسف امیری و محمدباقر امتی، پژوهشگران اجتماعی در این قسمت از «وقت سیاست» تلاش می‌کنند تا ابتدا سرگذشت اسلام سیاسی را خصوصاً در ایران بررسی کنند و با صورت‌بندی بحران‌های پیش‌روی آن، نقطه‌ی رهایی از بحران‌ها را بیابند.
امتی و امیری چند سال است که به طور مستمر روی پرونده‌های مختلف اسلامگرایی، در نشریه‌ی رباط فعالیت پژوهشی کرده‌اند.

🎥فیلم کامل این قسمت از «وقت سیاست» را در آپارات سیمافکر ببینید:

aparat.com/v/fSX1L

💡هر فیلم آغاز یک گفت‌وگوست
@simafekr_com

ولایت فقیه چگونه ضرورت تاریخی پیدا کرد؟

یوسف امیری و محمدباقر امتی

اسلام‌گرایی فقط در ایران به پیروزی رسید. انقلاب اسلامی با نظریه ولایت فقیه رقم خورد و در بالاترین سطح مردم‌سالاری بر ایران، حاکم شد. از همان ابتدای تأسیس جمهوری اسلامی بیم آن می‌رفت که ولایت فقیه با اقتدارگرایی دینی پیوند بخورد و همچنان این پرسش پیش‌روی نظریه مردم‌سالاری دینی وجود دارد. اما پرسش مهم‌تر این است که اساساً در جغرافیای ایران، ضرورت تاریخی تحقق ایده ولایت فقیه چه بود؟

یوسف امیری در این جا توضیح می‌دهد که چگونه ولایت مطلقه فقیه تنها نمونه‌ای بود که توانست مبنایی مشروع برای جمهوریت در ایران بسازد.
محمدباقر امتی نظریه ولایت فقیه را مهم‌ترین ابزاری می‌داند که می‌تواند تعارضات میان زندگی روزمره و شریعت را رفع کند.

🎥فیلم کامل این قسمت از «وقت سیاست» را در آپارات سیمافکر ببینید:
aparat.com/v/fSX1L

💡هر فیلم آغاز یک گفت‌وگوست
@simafekr_com

⭕️ فیلم‌های کامل سیمافکر در کانال آپارات ما ( اینجا ) بارگذاری می‌شوند.

▪️ما را در آپارات دنبال کنید.

💡هر فیلم آغاز یک گفت‌وگوست
@simafekr_com

🔻برای ارتباط با سردبیر و طرح پیشنهادات و انتقادات، با این آیدی در ارتباط باشید:

@MoAlihosseini
‌

ریشه‌های ضعف جامعه مدنی در ایران

یوسف امیری و محمدباقر امتی

با تشکیل جمهوری اسلامی در ایران، بسیاری از وظایفی که پیش از این توسط اعضای جامعه انجام می‌شد به دولت واگذار شد. این وضعیت، به جامعه ایران شکلی خاص بخشید و سرنوشت سیاست را به گونه‌ای دیگر رقم زد.
یوسف امیری در این جا می‌گوید که ما هنوز نتوانسته‌ایم دولت کامل را به لحاظ ذهنی در ایران مستقر کنیم و قبل از فکر کردن به جامعه مدنی باید برای این عدم استقرار دولت چاره‌ای بجوییم. او تنها یک نیروی اجتماعی را قوام‌بخش ارزش‌های مدرنی همچون تمامیت ارضی در ایران می‌داند و آن هم گروه‌های اسلامی است.
محمدباقر امتی می‌گوید که علت اصلی‌ وجود یک حکومت ضعیف در ایران اتفاقاْ وجود جامعه مدنی ضعیف و غیرمولد است. او می‌گوید تنها راه توسعه سیاسی ایران این است که با تنظیم مناسبات جامعه و حکومت، توانایایی خلق هر دو را افزایش دهیم. با جامعه مدنی ضعیف، دولتی ضعیف خواهیم داشت و با دولتی ضعیف جامعه‌ی مدنی ضعیف شکل می‌گیرد.

🎥فیلم کامل این قسمت از «وقت سیاست»:
aparat.com/v/fSX1L

حجاب انتخاب امت خمینی بوده است

سیدعلی کشفی

از سال گذشته به این سو، ماجراها بر سر مسئله حجاب در جمهوری اسلامی بالا گرفته‌اند، اما جملگی با آنکه ادعایی سیاسی را حمل می‌کنند، کمتر به ماهیت سیاسی حجاب و به خصوص چادر اشاره دارند.
سیدعلی کشفی اینجا در گفت‌وگو با محمدتقی کرمی، سیاسی‌بودن مسئله حجاب را در تمایز با «عفاف» طرح می‌کند.
تمایزی که در مقوله عفاف با حجاب آشکار می‌شود دقیقاً در نقطه‌ای است که با چنین درکی، مسئله از سیاسی‌بودن خود تهی شده و اینکه چگونه مسئله حجاب می‌تواند روند سازنده‌ای برای سیاست جمهوری اسلامی باشد را مخدوش می‌سازد. سید علی کشفی، پژوهشگر جامعه‌شناسی و سازمان‌های مردمی مدعی است؛ هرچه جامعه ایران بیشتر سیاست‌زدایی شده است، کم‌حجابی و بی‌حجابی نیز شدت یافته.

این نشست به همت مرکز بررسی مسائل فرهنگی «هاتف» در اردیبهشت ۱۴۰۲ برگزار شده است.

💡هر فیلم آغاز یک گفت‌وگوست
@simafekr_com

سپید و سیاه ۲۳

سرودخوان خطه نام و ننگ

نادر ابراهیمی و جست‌وجوی ایران

به زودی...

💡هر فیلم آغاز یک گفت‌وگوست
@simafekr_com

#سپیدوسیاه

سرودخوان خطه نام و ننگ
نادر ابراهیمی و جست‌وجوی ایران

نادر ابراهیمی در ادبیات معاصر ایران وضعی خاص دارد. نویسنده‌ای زبر دست در قصه‌نویسی که از دوره‌ای به بعد اغلب مغضوب روشنفکران و دوستان دوره جوانی بوده و گاه از سوی برخی انقلابی‌ها نیز برخوردهای سخت دیده است.
آنچه ابراهیمی را بدل به چهره‌ای منحصر به فرد می‌سازد دیداری است که بی ملاحظه با واقعیت تازه و نابهنگام انقلاب اسلامی ایران دارد. این واقعیت ساده و عادی، چنانکه برخی انقلابی‌های قصه‌نویسی گمان می‌کنند نیست. عجیب و ساختگی و دروغین چنانکه برخی روشنفکران نیز خطاب‌اش می‌کنند، نیست. فهمیدن و دریافتن آن ایرانی که با انقلاب و دفاع مقدس اتفاق افتاد، کاری دور از دسترس است و به سادگی محقق نمی‌شود. نادر ابراهیمی در آستانه حس و درک چنین ایرانی ایستاده است.

💡هر فیلم آغاز یک گفت‌وگوست
@simafekr_com

برای دوست‌داشتن ایران

نادر ابراهیمی

توصیف پر حس نادر ابراهیمی از ایران چیزی نبود که به راحتی از راهی که او طی کرده جدا باشد.
آنچه ابراهیمی در اینجا می‌گوید در این جمله خلاصه شده که «برای دوست‌داشتن وطن، باید وطن را شناخت».
کارهای نادر ابراهیمی چه در قامت نویسندگی، چه در قامت فیلم‌سازی و راه‌بری تشکیلات سیاسی که در شعر زیبای «ما برای آنکه ایران...» به یاد داریم، همه گواه ادعای اوست.
اینکه مگر می‌شود آدمی، از تجربه «ایران» دست خالی برگردد؟

💡هر فیلم آغاز یک گفت‌وگوست
@simafekr_com

برجام یعنی خلع سلاح ابدی ایران

ابومحمد عسگرخانی

وقتی در تیر ۱۳۹۴، برجام به امضاء رسید، نشاطی به جامعۀ ایران تزریق شد، چرا که امید می‌رفت با برجام، به گشایش اقتصادی و موفقیت در روابط بین‌المللی دست پیدا کنیم. اما از همان آغاز، افرادی بودند که با تکیه بر مفاد توافق‌نامه، آن را در نهایت مخالف با گشایش اقتصادی و در افقی گسترده‌تر، امنیت ملی می‌دیدند.
تقریباً سه سال بعد و در اردیبهشت ۱۳۹۷، آمریکا از برجام خارج شد و سلسله‌ای از تحریم‌های بی‌سابقه و تورم عنان‌گسیخته بر سر مردمان کشور ما آوار شد. در طی چند سال گذشته نیز گویا برجام اهمیت خودش را برای مردم ایران از دست داده است.
مرحوم ابومحمد عسگرخانی یکی از افرادی است که از همان ابتدا، با برجام مخالف بود و از هر فرصتی برای روشنگری دربارۀ خطرات برخی مفاد آن برای آیندۀ ایران، استفاده می‌کرد. اینجا عسگرخانی تنها یکسال پس از برجام به پیش‌بینی‌هایی دربارۀ آن دست می‌زند که در آن روزها، برای برخی افراد، عجیب به نظر می‌رسید؛ اما امروزه خیلی از آن‌ها محقق شده‌اند.
عسگرخانی در اینجا به صراحت می‌گوید: «برجام یعنی خلع سلاح ابدی ایران».

@simafekr_com

شریعتی؛ آن سان که بود

داریوش ارجمند

آنچه علی شریعتی را یکی از الهام‌بخش‌ترین افراد سال‌های دهه ۴۰ و ۵۰ در ایران و برای جوانان قرار داد، بدواً چیزی نبود که بتوان در میان بحث‌ها و تحلیل‌ها درباره آثار و عقاید او جست‌وجو کرد.
کاریزمای شریعتی برای آن نسل، تصویری یگانه از اشتیاق برای زندگی و درک آن می‌ساخت.
بی‌وجه نیست که چنین شخصیتی از طیف‌های مختلف فکری و سیاسی محل هجمه‌ها و تهمت‌ها قرار می‌گرفت و بنا به اذعان خود شریعتی گواهی بر درستی راه و انتخاب او بود.
داریوش ارجمند، بازیگر ایرانی، که از شاگردان او در دانشگاه فردوسی مشهد بوده است، در این دقایق از شخصیت منحصر بفرد شریعتی می‌گوید.

این ویدئو دقایقی از مستند ۴ قسمتی «جستجوگر» به کارگردانی محمدمهدی ابراهیمی نصر، درباره شخصیت علی شریعتی است.

💡هر فیلم آغاز یک گفت‌وگوست
@simafekr_com

#سپید_وسیاه

🎬 کویر تا کویر
علی شریعتی به روایت کتاب کویر

وقتی در اواخر دهه ۴۰ کتاب کویر در بازارها منتشر شد، به رغم انرژی زیاد شریعتی روی آن، چندان مورد استقبال قرار نگرفت. عده‌ای فکر می‌کردند این کتاب به مسائل زیادی در جامعه بی‌اعتنا بوده و در واقع بیشتر از یک دل‌نوشته شخصی نیست.
اما کویر شریعتی چیزی بیش از این بود؛ کویر جایی بود که دربردارنده نیروی تنهایی و برزخی بود که شریعتی در انسان شهود کرده بود. ۲۹ خرداد روز درگذشت علی شریعتی یکی از چهره‌های موثر اجتماعی دهه ۵۰ ایران است. متفکر و نویسنده‌ای که چهره‌های مهم این برهه خودشان را در حلقه‌ای دور یا نزدیک او پیدا می‌کردند.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

‌
مدرسه جای اندیشیدن به بنیادهای سیاست است

میثم سفیدخوش

میثم سفیدخوش، استاد فلسفه، سال‌هاست درباره «ایده دانشگاه» سخن می‌گوید.
معنای مدرسه و دانشگاه، آنگونه که سفیدخوش در معنای لاتین خود یعنی «اسکولا» مراد می‌کند، در نسبت با «فراغت» معنا پیدا می‌کند. فراغتی که ما از امور روزمره پیدا می‌کنیم تا درباره چیزها به نحو اساسی سخن بگوییم.
اندیشیدن درباره سیاست نیز از این قاعده مستثنا نیست.
سفیدخوش از چنین منظری می‌گوید: «در مدرسه‌ای که فعالانش، کنشگران سیاست روز باشند، تفکر بنیادین درباره سیاست شکل نمی‌گیرد». او بدین ترتیب نتیجه می‌گیرد که کنش سیاسی از تأمل درباره بنیادهای سیاست، دو امر مجزا از هم است.
ایشان در ادامه سنت فلسفه اسلامی بعد از فارابی را به بی‌توجهی به امور انسانی و سیاست متهم می‌کند.
چیزی که قضاوت درباره چنین تعبیری را دشوار می‌سازد، نه بی‌توجهی فیلسوفان اسلامی به سیاست، بلکه این نکته است که توجه به طرح سیاست در سنت فلسفی ما بعد از فارابی نمی‌توانست چنین طرحی داشته باشد.

این سخنرانی سال ۱۳۹۶ و در دوره آموزشی عهد برگزار شده است.

#ماجرا

ماجرای سازمان مجاهدین خلق
انتقام از مردم، سرنوشت ایدئولوژی

داستان سازمان مجاهدین خلق یا همان منافقین، داستان گروهی ایدئولوژیک است که با وجود چندین سال مبارزه علیه رژیم شاه، با پیروزی انقلاب، خیلی زود به روی مردم انقلابی اسلحه کشیدند! و حتی با صدام که جنگی خونین علیه ایران به راه انداخته بود، متحد شد.
انقلاب ایران به طریقی غیر از «تعریف»‌های مجاهدین از انقلاب به پیروزی رسید و بر خلاف تصور آنها رهبری یک عالِم دینی در آن نقش اساسی داشت. مجاهدین که به هر قیمتی، سودای رهبری و تغییر جهت انقلاب را داشتند، نمی‌توانستند واقعیتی جز آنچه خود از پیش تصور می‌کردند را ببینند. این «راه» که همان راه ایدئولوژی است، سرانجام سرنوشتی جز انتقام از مردم پیدا نکرد.

ماجرای سازمان مجاهدین، چهارمین قسمت مجموعه مستندهای کوتاه ماجراست.



💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

ماجرای امام خمینی و مجاهدین

امام خمینی - تیر ۱۳۵۹

در طول سال‌های دهه پنجاه، سازمان مجاهدین خلق که هدفشان را از سرنگونی رژیم پهلوی برقراری حکومت اسلامی اعلام کرده بودند، طیفی از علما واکنش مثبتی را در قبال آنها داشتند.
جریان محاکمه سران سازمان که پیش آمد، حسین احمدی روحانی از طرف سازمان برای دیدار با امام خمینی به نجف رفت. دیداری که انتظار می‌رفت می‌تواند سرنوشت مجاهدین را عوض کند.
برخلاف تصور، امام خمینی حاضر نشد سازمان را تأیید کند.
در این سخنرانی که در تیرماه ۱۳۵۹ صورت گرفته، امام خمینی از دلایل خود برای این اقدام سخن می‌گوید.
پس از این تلاش نافرجام و بعد از پیروزی انقلاب، امام خمینی تنها یک‌بار دیگر سران سازمان یعنی مسعود رجوی و موسی خیابانی را به ملاقات پذیرفت. علی‌رغم اینکه از آن دیدار هیچ خبری انعکاس پیدا نکرد، اما موسی خیابانی در نوار ضبط شده‌ای که قبل از قتل‌اش برجای گذاشته بود، محتوای این دیدار را فاش کرده بود.
امام گفته بود: « من تاکنون علیه شما حرفی نزده‌ام؛ اما هرگاه ببینم شما خارج از اسلام هستید، خواهم گفت».


💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

با ما می‌جنگند، چون آزادیم

سیدمحمد بهشتی - ۱۳۵۹

سید محمد بهشتی، چهره برجسته دوران پیش و پس از انقلاب، اصلا از جهت توجه اساسی‌اش به کار سازمانی و تشکیلاتی، مورد حمله سازمان مجاهدین خلق قرار گرفت. سازمان مجاهدین از پیش از انقلاب قصد ترور بهشتی را داشت، از همان زمان حضور اساسی او در صحنه‌هایی که روحانیت و کار انقلاب نیاز به سازمان‌دهی داشتند، مشهود بود.
این خصلت در شهید بهشتی از او چهره‌ای پیشرو و متفاوت در میان روحانیون ساخت، چهره‌ای که همینجا در چند جمله‌ای که ایشان درباره مسئله جمهوری اسلامی ایران و استقلال و آزادی می‌گوید روشن است. او می‌گوید وقتی می‌توانیم نامی از آزادی بیاوریم که استقلال ما به رسمیت شناخته شده باشد.


💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

بهشتی از ابتدا خار چشم سازمان مجاهدین بود

محمد رحمانی

۷ روز پس از ۳۱ خرداد ۱۳۶۰، روزی که مجلس به بنی صدر رای عدم کفایت داد، سازمان مجاهدین خلق پس از اعلام حمله مسلحانه از طریق یک نفوذی دو بمب در دفتر حزب جمهوری منفجر ساخت و سید محمد بهشتی را به همراه تعداد زیادی از افراد حاضر در جلسه شورای مرکزی حزب به شهادت رساندند. یک روز قبل، در ۶ تیر در اقدامی مشابه مجاهدین در مسجد ابوذر تهران به جان سید علی خامنه‌ای سوءقصد کرده بودند که ناکام ماند.
جلسه مرکزی حزب جمهوری آن روز قرار بود به موضوع ریاست جمهوری آینده بپردازد. از قضا سید محمد بهشتی در همان نقطه‌ای به شهادت رسید که به نحو نمادینی گویای شخصیت موسس او بود.
محمد رحمانی در گفت‌وگو با سیمافکر می‌گوید آنچه باعث شد مجاهدین از سال‌ها قبل طرح ترور شهید بهشتی را داشته باشند شیوه متفاوت فکر کردن او در میان روحانیون و تاثیر مستقیم‌ش در سازماندهی تشکیلات نوپای انقلاب بود.

گفت‌وگوی کامل ما با محمد رحمانی، نویسنده و پژوهشگر درباره تاریخ سازمان مجاهدین، تحولات و جنایات این سازمان به زودی در سیمافکر ببینید.

💡هر فیلم آغاز یک گفتگوست...
@simafekr_com

سازمان مجاهدین؛ از ایدئولوژی تا ترور

گفت‌وگوی سیمافکر با محمد رحمانی، پژوهشگر تاریخ معاصر

تیر ۱۴۰۲

فیلم کامل را در آپارات سیمافکر ببینید:
aparat.com/v/DY9Ru

چگونه سازمان مجاهدین از دشمن آمریکا، به مزدور آن تبدیل شد؟

محمد رحمانی
‌
سرنوشت سازمان مجاهدین از خرداد ۶۰ و پس از عزل بنی‌صدر، تا امضای صلح‌نامه با دولت بعث عراق و شکست در عملیات فروغ جاویدان تیره و تار شد.
پس از سرنگونی صدام در عراق، سازمان دیگر پشتیبانی برای خود نمی‌دید. هیچ گروه مبارز چپی نیز حالا باقی نمانده بود تا با تکیه بر آن بتواند بر سازمان‌دهی خود فائق بیاید. سازمان در نهایت تصمیم گرفت برای حفظ بقا، خود را به عامل و مزدور امریکایی‌ها تبدیل کند.
محمد رحمانی در گفت‌وگو با سیمافکر به این نکته اشاره می‌کند که چگونه سازمانی که در نطفه تشکیل خود علیه امپریالیسم اقدام می‌کرد و خود را دشمن آمریکا می‌دانست، حالا تبدیل به مهره سوخته‌ای برای بازی آن‌ها شده است.

فیلم کامل را در آپارات سیمافکر ببینید:
aparat.com/v/DY9Ru

نفرت!

«نفرت»، متیو کازاویتس، ۱۹۹۵، فرانسه

در میان تمام صحنه‌های فیلم نفرت، شاید هیچ کدام تا این اندازه تضاد و ناهمگونی و دردناکی رابطه پلیس و جوانان در فرانسه را به خوبی نمایش نداده باشد. هوبرت، جوان سیاه در پایان صحنه، پس از اینکه پلیس‌ها از هیچ توهین و تحقیری کم نگذاشته‌اند، در چشم پلیس ناظر و ظاهراً کار آموز می‌نگرد و پلیس از شرم سرش را پایین می‌اندازد.
نوجوانان، جوانان، مهاجران، سیاهان، سیاست‌های بازار آزاد و زیست فرهنگی اجتماعی پایین شهر، روشنفکران و هنری‌ها و در نهایت فرانسه در خیابان، فرانسه در مغز نسل جدید مهاجر و... جملگی در فیلم نفرت نمود دارند. جوانان برای گذران وقت ساعت‌ها بی‌هدف در شهر پرسه می‌زنند، پلیس‌ها دنبال جوان‌های بزه‌کار می‌گردند و وضعیت کماکان به شکل بن‌بست ادامه دارد، همه در این اوضاع گرفتارند، چیزی پیش نمی‌رود، چیزی تغییر نمی‌کند. این فرانسه‌ای را می‌سازد که دست آخر سوال‌اش سوالی اخلاقی است؛ آیا پلیس‌ها مقصرند؟ آیا کل سیستم مقصر است و اتفاقات تکان‌دهنده، مثل کشته شدن نوجوانی به نام نائل در هفته‌های پیش، حاصل خطاکار بودن کل سیستم است؟ فرانسه، امروز گرفتار در چنین پرسش‌هایی است.

‌آنارشیسم سیاست‌گریز

امانوئل مکرون- ۱ جولای ۲۰۲۳