Төменде мәтіннің қазақша аудармасы берілді. Мәтін өте көлемді болғандықтан, мазмұнын толық әрі дәл жеткізуге тырыстым. Егер сізге қысқаша нұсқа немесе стилін өзгерту қажет болса — айта аласыз.
---
Аударма (қазақша):
«Шынында, сенде Аллаһ пен Оның Елшісіне ұнамды екі қасиет бар: сабырлылық және парасаттылық», – деген еді Мұхаммед, Аллаһтың елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын).
Адамдар металдарға ұқсайды: жәһилият (надандық дәуірінде) кезде ең жақсы болғандар – исламда да ең жақсы адамдар. Мысалы, Аллаһ елшісінің атақты сахабаларының бірі жөнінде екі түрлі бейне бар: бірі – жәһилият дәуіріндегі, екіншісі – ислам кезеңіндегі. Доисламдық уақытта адамдар бұл сахабаны Зайд әл-Хайль деп атайтын, ал ол исламды қабылдаған соң, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оны Зайд әл-Хайр деп атай бастады.
Бұл адамның жәһилият дәуіріндегі бейнесі көптеген кітаптарда баяндалады. Мысалы, Әш-Шайбани бану Амир тайпасының бір шейхынан жеткізген әңгімеде былай дейді:
«Бір жолы бізде ерекше қуаңшылық жыл болды. Бүкіл егін мен шөп қурап қалды. Біздің рудан бір адам балаларын ертіп, Наджд пен Куфаның арасында орналасқан Ирактағы әл-Хира қаласына жол тартты. Ол қалаға жеткен соң, отбасын қалдырып:
— Мен қайтып келгенше осында күтіңдер, – деді. Содан соң ол балалар үшін ақша табамын немесе өлемін деп ант етті. Өзімен бірге аздаған азық алып, жолға шықты. Түн түсісімен ол алдында бір киіз үйді және оның жанында байлаулы тұрған құлыншақты көрді. Ол: «Міне, алғаш олжа!» – деді. Жылқыға жақындап, оның бауын шешуге кірісті. Сол сәтте бір дауыс оған:
— Құлыншақты жайына қалдыр, олжаны өзің тап, – деді. Ол құлыншақты тастап, әрі қарай жүре берді.
Жеті күн жүріп, ол түйе қамаған үлкен қора мен қасына тігілген, үсті былғарымен қапталған, байлықтың белгісі саналатын зор киіз үйді көрді. Ол:
— Мұнда сөзсіз түйелер бар, ал үйде оның иелері болуы керек, – деді. Күн батып бара жатқан еді. Үйге кіріп қараса, ортасында бір қарт отыр екен. Адам байқатпай оның артына барып отырды. Күн толығымен батқанда, алып тұлғалы, зор атқа мінген, жанында екі құлы бар еңселі бір салт атты келді. Ол жүзге жуық түйеден тұратын үйірді айдап келді, ал олардың алдында ірі нар түйе жүрді. Вожак түйе шөге кетіп, қалған інгендер оны айнала қоршай отырды.
Салт атты құлдарының біріне:
— Анау семіз інгенді сау да, қартқа сүтін ішкіз, – деді. Құл ыдысты толтырып сауып, қарттың алдына қойды. Қарт бір-екі жұтым ішіп, ыдысты қойды. Мен байқатпай келіп, ыдысты түгел ішіп қойдым. Біраздан соң құл келіп:
— Уа, мырзам! Ол сүттің бәрін ішіп қойды! – деді. Салт атты қуанып:
— Ендеше анау інгенді сау да, тағы әкел, – деді. Құл сауып әкелді. Қарт бір жұтым ішіп қойды. Мен половинасын ғана ішіп, күдік тудырмауға тырыстым.
Содан кейін салт атты екінші құлына қошқарды сойып әкелуді бұйырды. Құл орындаған соң, салт атты етті өзі көмбеге қуырып, қартты тойғанша өз қолымен тамақтандырды. Одан кейін өзі мен құлдары жеді.
Біршама уақыттан соң бәрі ұйқыға кетті. Мен жайлап барып, үйірдің басындағы нардың бауын шешіп, үстіне қарғып міндім де, шаба жөнелдім. Бүкіл түйе үйірі оның соңынан ерді. Түні бойы тоқтамай жүрдім. Таң атқанда артқы жаққа қарадым, ешқандай қуғыншы көрінбеді. Түске дейін жүре бердім. Бір уақытта алыстан жыртқыш құсқа ұқсас үлкен нәрсені көрдім. Жақындағанда оның салт атты екенін түсіндім. Кеше келген сол алып адам түйелерінің соңынан қуып келе жатыр екен.
Сонда мен нарды шөгеріп, садағымды алып, оқты адырнаға салдым. Өзі тұрды да, түйенің алдына барып тұра қалдым…»
---
Қаласаңыз, әңгіменің жалғасын да аударып беремін.
---
Аударма (қазақша):
«Шынында, сенде Аллаһ пен Оның Елшісіне ұнамды екі қасиет бар: сабырлылық және парасаттылық», – деген еді Мұхаммед, Аллаһтың елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын).
Адамдар металдарға ұқсайды: жәһилият (надандық дәуірінде) кезде ең жақсы болғандар – исламда да ең жақсы адамдар. Мысалы, Аллаһ елшісінің атақты сахабаларының бірі жөнінде екі түрлі бейне бар: бірі – жәһилият дәуіріндегі, екіншісі – ислам кезеңіндегі. Доисламдық уақытта адамдар бұл сахабаны Зайд әл-Хайль деп атайтын, ал ол исламды қабылдаған соң, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оны Зайд әл-Хайр деп атай бастады.
Бұл адамның жәһилият дәуіріндегі бейнесі көптеген кітаптарда баяндалады. Мысалы, Әш-Шайбани бану Амир тайпасының бір шейхынан жеткізген әңгімеде былай дейді:
«Бір жолы бізде ерекше қуаңшылық жыл болды. Бүкіл егін мен шөп қурап қалды. Біздің рудан бір адам балаларын ертіп, Наджд пен Куфаның арасында орналасқан Ирактағы әл-Хира қаласына жол тартты. Ол қалаға жеткен соң, отбасын қалдырып:
— Мен қайтып келгенше осында күтіңдер, – деді. Содан соң ол балалар үшін ақша табамын немесе өлемін деп ант етті. Өзімен бірге аздаған азық алып, жолға шықты. Түн түсісімен ол алдында бір киіз үйді және оның жанында байлаулы тұрған құлыншақты көрді. Ол: «Міне, алғаш олжа!» – деді. Жылқыға жақындап, оның бауын шешуге кірісті. Сол сәтте бір дауыс оған:
— Құлыншақты жайына қалдыр, олжаны өзің тап, – деді. Ол құлыншақты тастап, әрі қарай жүре берді.
Жеті күн жүріп, ол түйе қамаған үлкен қора мен қасына тігілген, үсті былғарымен қапталған, байлықтың белгісі саналатын зор киіз үйді көрді. Ол:
— Мұнда сөзсіз түйелер бар, ал үйде оның иелері болуы керек, – деді. Күн батып бара жатқан еді. Үйге кіріп қараса, ортасында бір қарт отыр екен. Адам байқатпай оның артына барып отырды. Күн толығымен батқанда, алып тұлғалы, зор атқа мінген, жанында екі құлы бар еңселі бір салт атты келді. Ол жүзге жуық түйеден тұратын үйірді айдап келді, ал олардың алдында ірі нар түйе жүрді. Вожак түйе шөге кетіп, қалған інгендер оны айнала қоршай отырды.
Салт атты құлдарының біріне:
— Анау семіз інгенді сау да, қартқа сүтін ішкіз, – деді. Құл ыдысты толтырып сауып, қарттың алдына қойды. Қарт бір-екі жұтым ішіп, ыдысты қойды. Мен байқатпай келіп, ыдысты түгел ішіп қойдым. Біраздан соң құл келіп:
— Уа, мырзам! Ол сүттің бәрін ішіп қойды! – деді. Салт атты қуанып:
— Ендеше анау інгенді сау да, тағы әкел, – деді. Құл сауып әкелді. Қарт бір жұтым ішіп қойды. Мен половинасын ғана ішіп, күдік тудырмауға тырыстым.
Содан кейін салт атты екінші құлына қошқарды сойып әкелуді бұйырды. Құл орындаған соң, салт атты етті өзі көмбеге қуырып, қартты тойғанша өз қолымен тамақтандырды. Одан кейін өзі мен құлдары жеді.
Біршама уақыттан соң бәрі ұйқыға кетті. Мен жайлап барып, үйірдің басындағы нардың бауын шешіп, үстіне қарғып міндім де, шаба жөнелдім. Бүкіл түйе үйірі оның соңынан ерді. Түні бойы тоқтамай жүрдім. Таң атқанда артқы жаққа қарадым, ешқандай қуғыншы көрінбеді. Түске дейін жүре бердім. Бір уақытта алыстан жыртқыш құсқа ұқсас үлкен нәрсені көрдім. Жақындағанда оның салт атты екенін түсіндім. Кеше келген сол алып адам түйелерінің соңынан қуып келе жатыр екен.
Сонда мен нарды шөгеріп, садағымды алып, оқты адырнаға салдым. Өзі тұрды да, түйенің алдына барып тұра қалдым…»
---
Қаласаңыз, әңгіменің жалғасын да аударып беремін.
Төменде берілген мәтіннің қазақша аудармасы. Стиль мен мазмұнын барынша дәл сақтадым. Қажет болса, қысқартылған нұсқа, көркем стиль немесе түсіндірмелі аударма жасап бере аламын.
---
Аударма (қазақша):
Алысырақ тоқтап тұрып, салт атты маған айқайлады:
— Түйе бастаушысын (вожакты) босат!
— Ешқашан! – дедім мен. – Мен Хира қаласында аш отырған әйел-балаларымды қалдырдым. Оларға ақша алып ораламын немесе өлемін деп ант еттім.
Салт атты айқай салды:
— Онда өзіңді өлдіге санай бер! Бастаушыны босат, жетімнің қоры!
— Бұл ешқашан болмайды! — дедім мен.
— Қасірет сенің басыңа! — деді салт атты.
— Сорлы ақымақ!
Содан кейін ол:
— Түйе жібін көтерші! Менің жебем қай түйінге дәл тисін деп едің? — деді.
Жіпте үш түйін бар еді, мен оған ортаңғысын көрсеттім. Ол жіберген жебе дәл сол түйінге барып қадалды, тіпті өзі қолымен қойғандай дәл тиді. Сосын ол екінші мен үшінші түйінге де тура дәл тиді.
Осыдан кейін мен өз жебемді қорамсағыма салып, берілуге дайындалдым. Жақындап келген салт атты менің қылышым мен садағымды алды да:
— Артқы жағыма мін! — деді.
Мен оның артына мінгенде, ол сұрады:
— Қалай ойлайсың, мен саған не істеймін?
— Жаман нәрсе болайын деп тұр деп сеземін, — дедім мен.
— Неге олай? — деді ол.
— Мен саған жамандық жасадым, зиян келтірдім. Бірақ Аллаһ сені маған үстем етті.
Ол сұрады:
— Кеше түнде сен менің әкем Мухалхалмен бірге отырып, ішіп-жегеннен кейін мен саған жамандық жасайды деп ойлайсың ба?!
Мухалхал есімін ести сала:
— Онда сен Зайд әл-Хайльсің бе? — дедім.
— Иә, — деді салт атты.
— Онда менің игі тұтқындаушым бол! — дедім.
— Саған ешқандай жамандық төнбейді, — деді ол және менімен бірге өз ордасына қарай шаба жөнелді.
Жолда ол айтты:
— Аллаһпен ант етемін, егер бұл түйелер менікі болса, оларды саған сыйлар едім. Бірақ олар менің сіңлілерімнің біріне тиесілі. Біраз уақыт бізбен бірге тұр. Жақында мен жорыққа шығамын, онда мол олжа аламын.
Шынында, үш күннен кейін ол бану Нумайрға қарсы жорық жасап, жүзге жуық інгенді қолға түсірді де, оларды маған сыйлады. Кейін тіпті Хираға қайтар жолда қауіпсіздік үшін қасына адамдарын қосып жіберді.
Міне, бұл — жәһилият дәуіріндегі Зайд әл-Хайльдің бейнесі. Ал ислам кезеңіндегі бейнесі жөнінде көптеген еңбектерде айтылады. Онда былай делінген:
«Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) туралы хабар Зайд әл-Хайльдің құлағына жеткенде, ол Аллаһ елшісінің шақыруын зерттеп, көңіл қойып тыңдады. Содан соң Пайғамбармен тікелей кездесіп, ақиқатты өз көзімен көру үшін Ясрибке жолға шықты. Ол жолға өз тайпасының беделді көсемдерін — Зурр ибн Садус, Малик ибн Джубайр, Әмір ибн Жувайн және басқа да ақсақалдарды бірге ертіп алды.
Мединаға жеткен соң, олар Пайғамбардың мешітіне барып, аттарын байлады. Сол сәтте Пайғамбар мінберде тұрып, мұсылмандарға насихат айтып жатқан еді. Оның сөздері оларды қатты таңғалдырды, мұсылмандардың оған деген ықыласы мен сөздеріне ерекше зейін қоюы оларды таңдандырды.
Оларды көрген Пайғамбар мұсылмандарға қарап:
— Мен сендер үшін әл-Узза мен сендер табынатын барлық нәрседен де жақсырақпын… Мен сендер үшін Аллаһтың орнына құлшылық қылатын қара түйеден де артықпын, — деді.
Аллаһ елшісінің бұл сөздері Зайд пен оның серіктеріне әртүрлі әсер етті. Бірі ақиқатты қабылдады, бірі тәкәппарлық танытып бас тартты. Осылайша, бір бөлігі жәннатқа, тағы бір бөлігі тозаққа бұйырылды.
Зурр ибн Садусқа келсек: Пайғамбардың жүректі елжіреткен әсерлі сөздерін естігенде, оның жүрегіне қызғаныш пен қорқыныш ұялады. Ол жанындағы адамдарға:
— Шынында, мен арабтарды өзіне бағындырған адамды көріп тұрмын. Бірақ Аллаһпен ант етемін, ол мені бағындыра алмайды, — деді.
Содан кейін ол аш-Шамға барып, басын тақырып, христиан болып алды.
Ал Зайд пен оның жолдастарына келсек, олардың жағдайы мүлде басқа болды. Пайғамбар өз уағызын аяқтай салысымен, Зайд әл-Хайль мұсылмандардың арасынан орнынан тұрды. Ол ең алып, ең сымбатты, ең ұзын бойлы адам еді; тіпті атқа мінгенде аяғы жерге тиіп тұратын, дәл бір есекке мінгендей көрінетін.»
---
Қаласаңыз, мәтіннің жалғасын да қазақшаға аударып беремін.
---
Аударма (қазақша):
Алысырақ тоқтап тұрып, салт атты маған айқайлады:
— Түйе бастаушысын (вожакты) босат!
— Ешқашан! – дедім мен. – Мен Хира қаласында аш отырған әйел-балаларымды қалдырдым. Оларға ақша алып ораламын немесе өлемін деп ант еттім.
Салт атты айқай салды:
— Онда өзіңді өлдіге санай бер! Бастаушыны босат, жетімнің қоры!
— Бұл ешқашан болмайды! — дедім мен.
— Қасірет сенің басыңа! — деді салт атты.
— Сорлы ақымақ!
Содан кейін ол:
— Түйе жібін көтерші! Менің жебем қай түйінге дәл тисін деп едің? — деді.
Жіпте үш түйін бар еді, мен оған ортаңғысын көрсеттім. Ол жіберген жебе дәл сол түйінге барып қадалды, тіпті өзі қолымен қойғандай дәл тиді. Сосын ол екінші мен үшінші түйінге де тура дәл тиді.
Осыдан кейін мен өз жебемді қорамсағыма салып, берілуге дайындалдым. Жақындап келген салт атты менің қылышым мен садағымды алды да:
— Артқы жағыма мін! — деді.
Мен оның артына мінгенде, ол сұрады:
— Қалай ойлайсың, мен саған не істеймін?
— Жаман нәрсе болайын деп тұр деп сеземін, — дедім мен.
— Неге олай? — деді ол.
— Мен саған жамандық жасадым, зиян келтірдім. Бірақ Аллаһ сені маған үстем етті.
Ол сұрады:
— Кеше түнде сен менің әкем Мухалхалмен бірге отырып, ішіп-жегеннен кейін мен саған жамандық жасайды деп ойлайсың ба?!
Мухалхал есімін ести сала:
— Онда сен Зайд әл-Хайльсің бе? — дедім.
— Иә, — деді салт атты.
— Онда менің игі тұтқындаушым бол! — дедім.
— Саған ешқандай жамандық төнбейді, — деді ол және менімен бірге өз ордасына қарай шаба жөнелді.
Жолда ол айтты:
— Аллаһпен ант етемін, егер бұл түйелер менікі болса, оларды саған сыйлар едім. Бірақ олар менің сіңлілерімнің біріне тиесілі. Біраз уақыт бізбен бірге тұр. Жақында мен жорыққа шығамын, онда мол олжа аламын.
Шынында, үш күннен кейін ол бану Нумайрға қарсы жорық жасап, жүзге жуық інгенді қолға түсірді де, оларды маған сыйлады. Кейін тіпті Хираға қайтар жолда қауіпсіздік үшін қасына адамдарын қосып жіберді.
Міне, бұл — жәһилият дәуіріндегі Зайд әл-Хайльдің бейнесі. Ал ислам кезеңіндегі бейнесі жөнінде көптеген еңбектерде айтылады. Онда былай делінген:
«Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) туралы хабар Зайд әл-Хайльдің құлағына жеткенде, ол Аллаһ елшісінің шақыруын зерттеп, көңіл қойып тыңдады. Содан соң Пайғамбармен тікелей кездесіп, ақиқатты өз көзімен көру үшін Ясрибке жолға шықты. Ол жолға өз тайпасының беделді көсемдерін — Зурр ибн Садус, Малик ибн Джубайр, Әмір ибн Жувайн және басқа да ақсақалдарды бірге ертіп алды.
Мединаға жеткен соң, олар Пайғамбардың мешітіне барып, аттарын байлады. Сол сәтте Пайғамбар мінберде тұрып, мұсылмандарға насихат айтып жатқан еді. Оның сөздері оларды қатты таңғалдырды, мұсылмандардың оған деген ықыласы мен сөздеріне ерекше зейін қоюы оларды таңдандырды.
Оларды көрген Пайғамбар мұсылмандарға қарап:
— Мен сендер үшін әл-Узза мен сендер табынатын барлық нәрседен де жақсырақпын… Мен сендер үшін Аллаһтың орнына құлшылық қылатын қара түйеден де артықпын, — деді.
Аллаһ елшісінің бұл сөздері Зайд пен оның серіктеріне әртүрлі әсер етті. Бірі ақиқатты қабылдады, бірі тәкәппарлық танытып бас тартты. Осылайша, бір бөлігі жәннатқа, тағы бір бөлігі тозаққа бұйырылды.
Зурр ибн Садусқа келсек: Пайғамбардың жүректі елжіреткен әсерлі сөздерін естігенде, оның жүрегіне қызғаныш пен қорқыныш ұялады. Ол жанындағы адамдарға:
— Шынында, мен арабтарды өзіне бағындырған адамды көріп тұрмын. Бірақ Аллаһпен ант етемін, ол мені бағындыра алмайды, — деді.
Содан кейін ол аш-Шамға барып, басын тақырып, христиан болып алды.
Ал Зайд пен оның жолдастарына келсек, олардың жағдайы мүлде басқа болды. Пайғамбар өз уағызын аяқтай салысымен, Зайд әл-Хайль мұсылмандардың арасынан орнынан тұрды. Ол ең алып, ең сымбатты, ең ұзын бойлы адам еді; тіпті атқа мінгенде аяғы жерге тиіп тұратын, дәл бір есекке мінгендей көрінетін.»
---
Қаласаңыз, мәтіннің жалғасын да қазақшаға аударып беремін.
Төмендегі мәтін – сіз жіберген үзіндінің қазақша аудармасы. Мағынасы мен стилін мүмкіндігінше дәл сақтадым.
---
Аударма (қазақша):
Сонда ол адамдардың арасынан алып бойымен тік тұрып, зор дауысымен былай деді:
— Уа, Мұхаммед! Аллаһтан басқа құлшылыққа лайық құдірет иесі жоқ екеніне, әрі сен — Оның елшісі екеніне куәлік етемін.
Оған жақындаған Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сұрады:
— Сен кімсің?
— Мен — Мухалхалдың ұлы Зайд әл-Хайльмін, — деді Зайд.
Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оған:
— Сен Зайд әл-Хайль емессің, сен — Зайд әл-Хайрсың. Аллаһқа мадақ! Ол сені жазығың мен тауларыңнан алып келіп, жүрегіңді Исламға ашты, — деді.
Осы уақыттан бастап барлығы оны Зайд әл-Хайр деп атай бастады…
Бұл оқиғадан кейін Аллаһ елшісі Зайды үйіне ертіп барды. Пайғамбармен бірге Умар ибн әл-Хаттаб және басқа да жақын сахабалар болды. Үйге кіргенде Пайғамбар Зайдқа отырсын деп орындық ұсынды. Бірақ Зайд Пайғамбардың қасында орындыққа отыруды лайық көрмей, оны шетке ысырып қойды. Аллаһ елшісі үш рет орындықты ұсынса да, Зайд әр жолы бас тартты.
Жиын басталғанда Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Зайд әл-Хайрға былай деді:
— Уа, Зайд! Саған дейін маған сен туралы айтылған сипаттың барлығы дәл сенің бойыңнан табылды.
Сосын ол жалғастырды:
— Уа, Зайд! Шынында, сенде Аллаһ пен Оның елшісіне ұнамды екі қасиет бар.
Зайд сұрады:
— Уа, Аллаһтың елшісі, ол қандай қасиеттер?
— Сабыр мен парасат, — деді Пайғамбар.
Зайд:
— Мені Өзіне және Оның елшісіне сүйікті еткен Аллаһқа мадақ! — деді.
Ол Пайғамбарға қарап былай деді:
— Маған үш жүз салт атты бер, уа, Аллаһтың елшісі! Мен саған Византиялықтарға қарсы жорық жасап, оларды күйрете жеңемін деп уәде беремін.
Аллаһ елшісі оның жігерін одан әрі арттырып:
— Сен қандай жақсы адамсың, Зайд! Нағыз ерсің! — деді.
Зайдпен бірге келген оның барлық руластары да Исламды қабылдады. Зайд жолдастарымен бірге үйіне қайтуға әзірленгенде, Пайғамбар оны Надждке шығарып салып тұрып:
— Бұл қандай ғажап адам еді! Егер ол мединалық індеттен аман қалса, біз үшін қандай артықшылығы болар еді! — деді.
Сол кезде Мәдинада қызу (лихорадка) індеті жайылып жатқан еді. Зайд әл-Хайр Мединадан шыға салысымен дерт шалуға ұшырады. Ол жолдастарына:
— Жәһилият кезінде біз көп ақымақтық жасадық. Бірақ енді, Аллаһпен ант етемін, Құдіретті Аллаһпен кездескенге дейін мұсылманға қарсы қол көтермеймін, — деді.
Зайд әл-Хайр ауруы күшейіп жатса да, Надждтегі өз халқына оралуға тырысты. Ол өз тайпасына жетіп, Аллаһ оларды Исламға оның қолымен кіргізеді деп қатты қалады. Ол ажалдан бұрын жетіп баруға асықты, ал ажал оны қуып келе жатты. Өкінішке қарай, ажал озып кетті: Зайд туған жеріне жете алмай, жолда жан тапсырды.
Ол Исламды қабылдағаннан кейін өмірінің соңына дейін бірде-бір күнә істемей өтті.
---
Қаласаңыз, осы мәтіннің қысқаша мазмұнын, діни-тарихи түсіндірмесін немесе әдеби өңделген нұсқасын да дайындап беремін.
---
Аударма (қазақша):
Сонда ол адамдардың арасынан алып бойымен тік тұрып, зор дауысымен былай деді:
— Уа, Мұхаммед! Аллаһтан басқа құлшылыққа лайық құдірет иесі жоқ екеніне, әрі сен — Оның елшісі екеніне куәлік етемін.
Оған жақындаған Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сұрады:
— Сен кімсің?
— Мен — Мухалхалдың ұлы Зайд әл-Хайльмін, — деді Зайд.
Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оған:
— Сен Зайд әл-Хайль емессің, сен — Зайд әл-Хайрсың. Аллаһқа мадақ! Ол сені жазығың мен тауларыңнан алып келіп, жүрегіңді Исламға ашты, — деді.
Осы уақыттан бастап барлығы оны Зайд әл-Хайр деп атай бастады…
Бұл оқиғадан кейін Аллаһ елшісі Зайды үйіне ертіп барды. Пайғамбармен бірге Умар ибн әл-Хаттаб және басқа да жақын сахабалар болды. Үйге кіргенде Пайғамбар Зайдқа отырсын деп орындық ұсынды. Бірақ Зайд Пайғамбардың қасында орындыққа отыруды лайық көрмей, оны шетке ысырып қойды. Аллаһ елшісі үш рет орындықты ұсынса да, Зайд әр жолы бас тартты.
Жиын басталғанда Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Зайд әл-Хайрға былай деді:
— Уа, Зайд! Саған дейін маған сен туралы айтылған сипаттың барлығы дәл сенің бойыңнан табылды.
Сосын ол жалғастырды:
— Уа, Зайд! Шынында, сенде Аллаһ пен Оның елшісіне ұнамды екі қасиет бар.
Зайд сұрады:
— Уа, Аллаһтың елшісі, ол қандай қасиеттер?
— Сабыр мен парасат, — деді Пайғамбар.
Зайд:
— Мені Өзіне және Оның елшісіне сүйікті еткен Аллаһқа мадақ! — деді.
Ол Пайғамбарға қарап былай деді:
— Маған үш жүз салт атты бер, уа, Аллаһтың елшісі! Мен саған Византиялықтарға қарсы жорық жасап, оларды күйрете жеңемін деп уәде беремін.
Аллаһ елшісі оның жігерін одан әрі арттырып:
— Сен қандай жақсы адамсың, Зайд! Нағыз ерсің! — деді.
Зайдпен бірге келген оның барлық руластары да Исламды қабылдады. Зайд жолдастарымен бірге үйіне қайтуға әзірленгенде, Пайғамбар оны Надждке шығарып салып тұрып:
— Бұл қандай ғажап адам еді! Егер ол мединалық індеттен аман қалса, біз үшін қандай артықшылығы болар еді! — деді.
Сол кезде Мәдинада қызу (лихорадка) індеті жайылып жатқан еді. Зайд әл-Хайр Мединадан шыға салысымен дерт шалуға ұшырады. Ол жолдастарына:
— Жәһилият кезінде біз көп ақымақтық жасадық. Бірақ енді, Аллаһпен ант етемін, Құдіретті Аллаһпен кездескенге дейін мұсылманға қарсы қол көтермеймін, — деді.
Зайд әл-Хайр ауруы күшейіп жатса да, Надждтегі өз халқына оралуға тырысты. Ол өз тайпасына жетіп, Аллаһ оларды Исламға оның қолымен кіргізеді деп қатты қалады. Ол ажалдан бұрын жетіп баруға асықты, ал ажал оны қуып келе жатты. Өкінішке қарай, ажал озып кетті: Зайд туған жеріне жете алмай, жолда жан тапсырды.
Ол Исламды қабылдағаннан кейін өмірінің соңына дейін бірде-бір күнә істемей өтті.
---
Қаласаңыз, осы мәтіннің қысқаша мазмұнын, діни-тарихи түсіндірмесін немесе әдеби өңделген нұсқасын да дайындап беремін.
Төменде сіз қайта жіберген мәтіннің қазақша аудармасы берілді. Алдыңғы бөлімдер сияқты, стиль мен мазмұнға толық сәйкестікті сақтауға тырыстым.
---
Аударма (қазақша):
«Шынында, сенде Аллаһ пен Оның елшісіне ұнамды екі қасиет бар: сабырлылық және парасаттылық», – деген еді Мұхаммед, Аллаһтың елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын).
Адамдар металдарға ұқсайды: жәһилият (надандық дәуірінде) кезінде ең жақсы болғандар — Исламда да ең абзал. Мысал ретінде Аллаһ елшісінің атақты сахабаларының бірі туралы екі бейнені келтіруге болады: бірі — жәһилият дәуіріндегі бейне, екіншісі — Ислам дәуіріндегі. Доисламдық шақта бұл сахабаны Зайд әл-Хайль деп атаған, ал ол Исламды қабылдағаннан кейін, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оны Зайд әл-Хайр деп атады.
Бұл адамның жәһилият дәуіріндегі бейнесі көптеген кітаптарда айтылады. Мысалы, Әш-Шайбани бану Амир тайпасының бір шейхынан мына әңгімені келтіреді:
«Бір жылы бізде өте қатты қуаңшылық болды, бүкіл астық пен шөп қурады. Біздің рудан бір адам балаларын ертіп, Наджд пен Куфаның ортасында, Ирактағы әл-Хира қаласына барды. Қалаға жеткен соң, ол отбасысына:
— Мен қайтып келгенше осында күтіңдер, — деді. Сосын ол балаларға азық тауып келемін немесе жолда өлемін деп ант ішті. Аздаған азығын алып, жолға шықты. Түн түскенде ол алдында бір киіз үйді және қасында байлаулы тұрған құлыншақты көрді. Ол: «Міне, алғашқы олжа», — деді де, құлыншақты босатып, оған мініп кетпек болды. Бірақ бір дауыс оған:
— Құлыншақты қой, олжаны өзің тап, — деп бұйырды. Ол құлыншақты тастап, әрі қарай жүре берді.
Жеті күн жүрген соң, ол түйе қамалған үлкен қора мен қасына тігілген үсті былғарымен қапталған зор киіз үйге тап болды. Бұл — байлықтың белгісі еді. Ол өзінше:
— Бұл қорада түйелер бар болар, ал үйде адамдар тұрады, — деді. Күн батып қалған еді. Үйге қарап еді, ортасында қарт адам отыр екен. Ол байқатпай келіп, қарттың артына отырды.
Күн батқаннан кейін алып денелі, зор атқа мінген, жанында екі құлы бар бір салт атты келді. Ол жүзге жуық түйені айдап келді. Үлкен нар шөгіп, қалған інгендер оны айнала қоршап отырды. Салт атты құлдарының біріне:
— Анау семіз інгенді сауып, қартқа сүтін ішкіз, — деді. Құл ыдысты толтырып сауып, қарттың алдына қойды. Қарт екі жұтым ішіп, ыдысты қойды.
Әңгімеші адам былай дейді:
«Мен жайлап келіп, ыдысты түгел ішіп қойдым. Құл келіп:
— Уа, мырзам, ол сүттің бәрін ішіп қойды! — деді. Салт атты қуанып, тағы бір інгенді нұсқап:
— Оны сау да, қарттың алдына қой, — деді. Құл сауып әкелді. Қарт бір жұтым ішті. Мен күдік тудырмау үшін жартысын ғана ішіп қойдым.
Сосын салт атты екінші құлына қойды союды бұйырды. Ол орындағаннан кейін салт атты етті көмбеге өзі қуырып, қартты тойғанша өз қолымен тамақтандырды, содан соң өзі және құлдары жеді.
Одан соң бәрі ұйықтап қалды. Мен нардың бауын шешіп, үстіне мініп алдым да, шаба жөнелдім. Бүкіл үйір оның соңынан ерді. Түні бойы тоқтамай жүрдім. Таң атқанда артыма қарадым, ешбір қуғыншы жоқ. Түске дейін жүріп, айналама көз салдым да, алыстан қыранға ұқсас үлкен құсты көрдім. Жақындағанда оның салт атты екенін байқадым. Кеше көрген адам — түйелерінің соңынан қуып келе жатқан сол еді.
Мен нарды шөгеріп, қорамсақтан жебе суырып, садаққа салдым. Өзі тұрып, түйенің алдына барып тұрдым…»
---
Қажет болса, мәтіннің жалғасын да дереу қазақшаға аударып беремін.
---
Аударма (қазақша):
«Шынында, сенде Аллаһ пен Оның елшісіне ұнамды екі қасиет бар: сабырлылық және парасаттылық», – деген еді Мұхаммед, Аллаһтың елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын).
Адамдар металдарға ұқсайды: жәһилият (надандық дәуірінде) кезінде ең жақсы болғандар — Исламда да ең абзал. Мысал ретінде Аллаһ елшісінің атақты сахабаларының бірі туралы екі бейнені келтіруге болады: бірі — жәһилият дәуіріндегі бейне, екіншісі — Ислам дәуіріндегі. Доисламдық шақта бұл сахабаны Зайд әл-Хайль деп атаған, ал ол Исламды қабылдағаннан кейін, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оны Зайд әл-Хайр деп атады.
Бұл адамның жәһилият дәуіріндегі бейнесі көптеген кітаптарда айтылады. Мысалы, Әш-Шайбани бану Амир тайпасының бір шейхынан мына әңгімені келтіреді:
«Бір жылы бізде өте қатты қуаңшылық болды, бүкіл астық пен шөп қурады. Біздің рудан бір адам балаларын ертіп, Наджд пен Куфаның ортасында, Ирактағы әл-Хира қаласына барды. Қалаға жеткен соң, ол отбасысына:
— Мен қайтып келгенше осында күтіңдер, — деді. Сосын ол балаларға азық тауып келемін немесе жолда өлемін деп ант ішті. Аздаған азығын алып, жолға шықты. Түн түскенде ол алдында бір киіз үйді және қасында байлаулы тұрған құлыншақты көрді. Ол: «Міне, алғашқы олжа», — деді де, құлыншақты босатып, оған мініп кетпек болды. Бірақ бір дауыс оған:
— Құлыншақты қой, олжаны өзің тап, — деп бұйырды. Ол құлыншақты тастап, әрі қарай жүре берді.
Жеті күн жүрген соң, ол түйе қамалған үлкен қора мен қасына тігілген үсті былғарымен қапталған зор киіз үйге тап болды. Бұл — байлықтың белгісі еді. Ол өзінше:
— Бұл қорада түйелер бар болар, ал үйде адамдар тұрады, — деді. Күн батып қалған еді. Үйге қарап еді, ортасында қарт адам отыр екен. Ол байқатпай келіп, қарттың артына отырды.
Күн батқаннан кейін алып денелі, зор атқа мінген, жанында екі құлы бар бір салт атты келді. Ол жүзге жуық түйені айдап келді. Үлкен нар шөгіп, қалған інгендер оны айнала қоршап отырды. Салт атты құлдарының біріне:
— Анау семіз інгенді сауып, қартқа сүтін ішкіз, — деді. Құл ыдысты толтырып сауып, қарттың алдына қойды. Қарт екі жұтым ішіп, ыдысты қойды.
Әңгімеші адам былай дейді:
«Мен жайлап келіп, ыдысты түгел ішіп қойдым. Құл келіп:
— Уа, мырзам, ол сүттің бәрін ішіп қойды! — деді. Салт атты қуанып, тағы бір інгенді нұсқап:
— Оны сау да, қарттың алдына қой, — деді. Құл сауып әкелді. Қарт бір жұтым ішті. Мен күдік тудырмау үшін жартысын ғана ішіп қойдым.
Сосын салт атты екінші құлына қойды союды бұйырды. Ол орындағаннан кейін салт атты етті көмбеге өзі қуырып, қартты тойғанша өз қолымен тамақтандырды, содан соң өзі және құлдары жеді.
Одан соң бәрі ұйықтап қалды. Мен нардың бауын шешіп, үстіне мініп алдым да, шаба жөнелдім. Бүкіл үйір оның соңынан ерді. Түні бойы тоқтамай жүрдім. Таң атқанда артыма қарадым, ешбір қуғыншы жоқ. Түске дейін жүріп, айналама көз салдым да, алыстан қыранға ұқсас үлкен құсты көрдім. Жақындағанда оның салт атты екенін байқадым. Кеше көрген адам — түйелерінің соңынан қуып келе жатқан сол еді.
Мен нарды шөгеріп, қорамсақтан жебе суырып, садаққа салдым. Өзі тұрып, түйенің алдына барып тұрдым…»
---
Қажет болса, мәтіннің жалғасын да дереу қазақшаға аударып беремін.
Төменде сіз жіберген мәтіннің қазақша аудармасы толық әрі дәл берілді. Бұрынғы аудармамен стилі үйлесімді болуы үшін сол баяндау мәнерін сақтадым.
---
Аударма (қазақша):
Алысырақ тоқтаған салт атты маған айқай салды:
— Түйе бастаушысын босат!
— Ешқашан! — дедім мен. — Хирада аш отырған әйелдерім мен балаларымды қалдырдым. Оларға ақша алып ораламын немесе өлемін деп ант еттім.
Салт атты тағы айқайлады:
— Онда өзіңді өлдіге сана! Бастаушысын босат, әкесіз өскен оңбаған!
— Бұл ешқашан болмайды! — дедім мен.
— Қара басыңа қайғы келсін! — деді салт атты. — Сорлы, тәкәппар ақымақ!
Сосын ол:
— Түйенің жібін көтер! Жебемді қай түйінге дәл тигізгің келеді? — деді.
Жіпте үш түйін бар еді. Мен ортаңғы түйінді нұсқадым. Ол жіберген жебе дәл сол түйінге барып қадалды, тіпті өзі қолымен қойғандай дәлдікпен тиді. Сосын ол екінші және үшінші түйінге де тура дәл тиді.
Осыдан кейін мен өз жебемді қорамсаққа салып, берілуге дайындалдым. Жақындаған салт атты менің қылышым мен садағымды тартып алды да:
— Артыма отыр! — деді.
Мен оның артына мінгенде, ол сұрады:
— Қалай ойлайсың, мен саған не істемекпін?
— Жаман нәрсе болады деп сеземін, — дедім мен.
— Неге? — деді ол.
— Мен саған жамандық жасадым, зиян келтірдім. Бірақ Аллаһ саған менің үстімнен жеңіс берді.
Салт атты сұрады:
— Расында, кеше түнде сен менің әкем Мухалхалмен бірге отырып ішіп-жегеннен кейін, мен саған зиян тигіземін деп ойлайсың ба?!
Мухалхал есімін ести сала мен:
— Демек сен — Зайд әл-Хайльсің бе? — дедім.
— Иә, — деді салт атты.
— Онда менің жақсы тұтқындаушым бол! — дедім мен.
— Саған ешқандай жамандық төнбейді, — деді ол, сосын мені өз қонысына қарай ала жөнелді.
Жолда ол айтты:
— Аллаһпен ант етемін, егер бұл түйелер менікі болса, саған берер едім. Бірақ олар менің бір қарындасыма тиесілі. Бізбен біраз уақыт бірге бол. Жақында мен жорыққа шығамын, сол жерде мол олжа аламын.
Шынында да, үш күннен кейін ол бану Нумайрға қарсы жорық жасап, жүзге жуық інгенді қолға түсірді де, оларды маған сыйлады. Сосын Хираға дейінгі жолда қауіпсіздік үшін қасына бірнеше адамын да қосты.
Міне, жәһилият дәуіріндегі Зайд әл-Хайльдің бейнесі осындай еді. Ал оның Ислам кезіндегі бейнесі де көптеген еңбектерде баяндалады. Онда былай делінеді:
«Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) туралы хабар Зайд әл-Хайльге жеткенде, ол Аллаһ елшісінің шақыруын мұқият зерттеп, оған құлақ асты. Содан кейін Пайғамбармен тікелей кездесіп, ақиқатты өз көзімен көру мақсатында Ясрибке жолға жиналды. Ол өзімен бірге тайпасының беделді көсемдерін — Зурр ибн Садус, Малик ибн Джубайр, Әмір ибн Жувайн және басқа да ақсақалдарды ертіп алды.
Мединаға келген соң олар Пайғамбардың мешітіне барып, аттарын байлады. Дәл сол кезде Аллаһ елшісі мінберде тұрып мұсылмандарға уағыз айтып жатқан еді. Пайғамбардың сөзі, мұсылмандардың оған деген сүйіспеншілігі мен айтқанына ерекше ықыласпен құлақ асуы оларды қатты таңғалдырды.
Оларды көрген Пайғамбар мұсылмандарға қарап былай деді:
— Мен сендер үшін әл-Узза мен сендер құлшылық ететін барлық нәрседен де жақсырақпын… Мен сендер үшін Аллаһтың орнына табынған қара түйеден де жақсырақпын.
Аллаһ елшісінің бұл сөздері Зайд пен оның серіктеріне әртүрлі әсер етті. Кейбірі ақиқатты қабылдады. Кейбірі тәкәппарланып, бас тартты. Осылайша, бір бөлігі жәннатқа лайық болды, ал бір бөлігі тозаққа.
Зурр ибн Садусқа келсек, Пайғамбардың жүректерді тебірентетін әсерлі сөздерін ести сала оның жүрегіне қызғаныш ұялап, қорқыныш биледі. Ол қасындағы адамдарға:
— Шынында да, мен арабтарды өзіне бағындырған адамды көріп тұрмын. Бірақ Аллаһпен ант етемін, ол мені бағындыра алмайды, — деді.
Сосын ол аш-Шамға кетіп, басын тақырып, христиан болды.
Ал Зайд пен басқаларына келсек, олардың жағдайы мүлде басқа еді. Аллаһ елшісі уағызын аяқтаған сәтте-ақ, Зайд әл-Хайль мұсылмандар арасынан орнынан тұрды. Ол ең алып, ең сымбатты, ең ұзын бойлы адам болатын; тіпті атқа мінгенде аяқтары жерге тиіп тұратын, дәл бір есекке мінгендей көрінетін.»
---
Қаласаңыз, осы әңгіменің келесі бөлімін де қазақшаға аударып беремін.
---
Аударма (қазақша):
Алысырақ тоқтаған салт атты маған айқай салды:
— Түйе бастаушысын босат!
— Ешқашан! — дедім мен. — Хирада аш отырған әйелдерім мен балаларымды қалдырдым. Оларға ақша алып ораламын немесе өлемін деп ант еттім.
Салт атты тағы айқайлады:
— Онда өзіңді өлдіге сана! Бастаушысын босат, әкесіз өскен оңбаған!
— Бұл ешқашан болмайды! — дедім мен.
— Қара басыңа қайғы келсін! — деді салт атты. — Сорлы, тәкәппар ақымақ!
Сосын ол:
— Түйенің жібін көтер! Жебемді қай түйінге дәл тигізгің келеді? — деді.
Жіпте үш түйін бар еді. Мен ортаңғы түйінді нұсқадым. Ол жіберген жебе дәл сол түйінге барып қадалды, тіпті өзі қолымен қойғандай дәлдікпен тиді. Сосын ол екінші және үшінші түйінге де тура дәл тиді.
Осыдан кейін мен өз жебемді қорамсаққа салып, берілуге дайындалдым. Жақындаған салт атты менің қылышым мен садағымды тартып алды да:
— Артыма отыр! — деді.
Мен оның артына мінгенде, ол сұрады:
— Қалай ойлайсың, мен саған не істемекпін?
— Жаман нәрсе болады деп сеземін, — дедім мен.
— Неге? — деді ол.
— Мен саған жамандық жасадым, зиян келтірдім. Бірақ Аллаһ саған менің үстімнен жеңіс берді.
Салт атты сұрады:
— Расында, кеше түнде сен менің әкем Мухалхалмен бірге отырып ішіп-жегеннен кейін, мен саған зиян тигіземін деп ойлайсың ба?!
Мухалхал есімін ести сала мен:
— Демек сен — Зайд әл-Хайльсің бе? — дедім.
— Иә, — деді салт атты.
— Онда менің жақсы тұтқындаушым бол! — дедім мен.
— Саған ешқандай жамандық төнбейді, — деді ол, сосын мені өз қонысына қарай ала жөнелді.
Жолда ол айтты:
— Аллаһпен ант етемін, егер бұл түйелер менікі болса, саған берер едім. Бірақ олар менің бір қарындасыма тиесілі. Бізбен біраз уақыт бірге бол. Жақында мен жорыққа шығамын, сол жерде мол олжа аламын.
Шынында да, үш күннен кейін ол бану Нумайрға қарсы жорық жасап, жүзге жуық інгенді қолға түсірді де, оларды маған сыйлады. Сосын Хираға дейінгі жолда қауіпсіздік үшін қасына бірнеше адамын да қосты.
Міне, жәһилият дәуіріндегі Зайд әл-Хайльдің бейнесі осындай еді. Ал оның Ислам кезіндегі бейнесі де көптеген еңбектерде баяндалады. Онда былай делінеді:
«Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) туралы хабар Зайд әл-Хайльге жеткенде, ол Аллаһ елшісінің шақыруын мұқият зерттеп, оған құлақ асты. Содан кейін Пайғамбармен тікелей кездесіп, ақиқатты өз көзімен көру мақсатында Ясрибке жолға жиналды. Ол өзімен бірге тайпасының беделді көсемдерін — Зурр ибн Садус, Малик ибн Джубайр, Әмір ибн Жувайн және басқа да ақсақалдарды ертіп алды.
Мединаға келген соң олар Пайғамбардың мешітіне барып, аттарын байлады. Дәл сол кезде Аллаһ елшісі мінберде тұрып мұсылмандарға уағыз айтып жатқан еді. Пайғамбардың сөзі, мұсылмандардың оған деген сүйіспеншілігі мен айтқанына ерекше ықыласпен құлақ асуы оларды қатты таңғалдырды.
Оларды көрген Пайғамбар мұсылмандарға қарап былай деді:
— Мен сендер үшін әл-Узза мен сендер құлшылық ететін барлық нәрседен де жақсырақпын… Мен сендер үшін Аллаһтың орнына табынған қара түйеден де жақсырақпын.
Аллаһ елшісінің бұл сөздері Зайд пен оның серіктеріне әртүрлі әсер етті. Кейбірі ақиқатты қабылдады. Кейбірі тәкәппарланып, бас тартты. Осылайша, бір бөлігі жәннатқа лайық болды, ал бір бөлігі тозаққа.
Зурр ибн Садусқа келсек, Пайғамбардың жүректерді тебірентетін әсерлі сөздерін ести сала оның жүрегіне қызғаныш ұялап, қорқыныш биледі. Ол қасындағы адамдарға:
— Шынында да, мен арабтарды өзіне бағындырған адамды көріп тұрмын. Бірақ Аллаһпен ант етемін, ол мені бағындыра алмайды, — деді.
Сосын ол аш-Шамға кетіп, басын тақырып, христиан болды.
Ал Зайд пен басқаларына келсек, олардың жағдайы мүлде басқа еді. Аллаһ елшісі уағызын аяқтаған сәтте-ақ, Зайд әл-Хайль мұсылмандар арасынан орнынан тұрды. Ол ең алып, ең сымбатты, ең ұзын бойлы адам болатын; тіпті атқа мінгенде аяқтары жерге тиіп тұратын, дәл бір есекке мінгендей көрінетін.»
---
Қаласаңыз, осы әңгіменің келесі бөлімін де қазақшаға аударып беремін.
Егер сұрағыңыз осы мәтінді қазақ тіліне аударып беру болса — дайынмын. Төменде сіз жіберген үзіндінің толық, дәл және көркем қазақша аудармасы берілді.
---
## Аударма (қазақша):
Сөйтіп, адамдардың арасында айбатты да алып бітімімен тік тұрған ол зор даусымен былай деді:
— Уа, Мұхаммед! Аллаһтан басқа ешбір құдай жоқ екеніне және сен Аллаһтың елшісі екеніңе куәлік етемін!
Оған жақындаған Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сұрады:
— Сен кімсің?
— Мен Мухалхалдың ұлы Зайд әл-Хайльмін, — деді Зайд.
Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оған былай деді:
— Сен Зайд әл-Хайырсың, Зайд әл-Хайль емессің. Аллаһқа мадақ! Ол сені өз тауларың мен жазықтарыңнан алып келіп, жүрегіңді Исламға ашты.
Сол уақыттан бастап адамдар оны Зайд әл-Хайыр деп атай бастады.
---
Осыдан кейін Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Зайдты өз үйіне алып келді. Оның жанында Омар ибн әл-Хаттаб және бірнеше жақын сахабалар бар еді. Үйге кіргенде Пайғамбар Зайдқа орындық ұсынды. Алайда Зайд Пайғамбардың алдында орындыққа отыруды өзіне лайық көрмей, оны шетке ысырып қойды. Аллаһ елшісі оған орындықты үш рет ұсынды, бірақ Зайд әр жолы бас тартты.
Жиналыс басталғанда Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Зайд әл-Хайырға:
— Уа, Зайд! Маған адамдар сен туралы кездеспей тұрып айтқан еді, әрі олардың сипаттауының бәрі дәл келді, — деді.
Сосын ол былай жалғастырды:
— Уа, Зайд! Расында, сенде Аллаһ пен Оның елшісіне ең сүйікті екі қасиет бар.
Зайд сұрады:
— Ол қандай қасиеттер, уа, Аллаһтың елшісі?
Пайғамбар жауап берді:
— Сабыр және ақыл-парасат.
Зайд:
— Мені Өзіне және Елшісіне сүйікті еткен Аллаһқа мадақ! — деп дауыстады.
Содан соң ол Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қарап айтты:
— Маған үш жүз салт атты бер, уа, Аллаһтың елшісі. Мен саған Византиялықтарға қарсы жеңісті жорық жасап, оларды қатты жазалайтыныма уәде етемін.
Пайғамбар оның жігерін бұрынғыдан да күшейтіп:
— Қандай керемет адамсың, Зайд! Сен нағыз ер азаматсың! — деді.
Зайдпен бірге келген оның бүкіл жолдастары да Ислам қабылдады.
---
Зайд еліне қайтпақ болғанда, Пайғамбар оны Надждқа шығарып салып тұрып былай деді:
— Бұл қандай ғажап адам! Егер ол мединалық індеттен аман қалса, біз үшін қандай үлкен нығмет болар еді!
Ол кезде Мединада қызба ауруының қатты таралған шағы еді. Зайд әл-Хайыр Мединадан алыстай бастаған сәтте-ақ ауру оны шарпып өтті. Ол жолдастарына:
— Жәһилият кезінде біз көп ақымақтық жасадық. Бірақ енді, Аллаһпен ант етемін, Құдіретті Аллаһқа жолыққанға дейін ешбір мұсылманға қол көтермеймін, — деді.
Зайд әл-Хайыр ауруы күшейіп бара жатса да, туған елі Надждқа қарай жолын жалғастырды. Ол өз тайпасына жетіп, Аллаһтың оларға Ислам нәсіп етуін өзі арқылы дәлелдеуді қатты қалады. Ол өлімнен бұрын жетуге тырысты, ал өлім оны озып жетуге тырысты.
Ақыры өлім озып кетті. Зайд еліне жақын маңда, жол үстінде жан тапсырды. Исламды қабылдаған күнінен бастап өлер сәтіне дейін ол бір де бір күнә жасамады.
---
Егер қажет болса, осы мәтінді көркемдеп, қысқартып, немесе исламтанулық тұрғыдан түсіндіріп бере аламын.
---
## Аударма (қазақша):
Сөйтіп, адамдардың арасында айбатты да алып бітімімен тік тұрған ол зор даусымен былай деді:
— Уа, Мұхаммед! Аллаһтан басқа ешбір құдай жоқ екеніне және сен Аллаһтың елшісі екеніңе куәлік етемін!
Оған жақындаған Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сұрады:
— Сен кімсің?
— Мен Мухалхалдың ұлы Зайд әл-Хайльмін, — деді Зайд.
Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оған былай деді:
— Сен Зайд әл-Хайырсың, Зайд әл-Хайль емессің. Аллаһқа мадақ! Ол сені өз тауларың мен жазықтарыңнан алып келіп, жүрегіңді Исламға ашты.
Сол уақыттан бастап адамдар оны Зайд әл-Хайыр деп атай бастады.
---
Осыдан кейін Аллаһ елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Зайдты өз үйіне алып келді. Оның жанында Омар ибн әл-Хаттаб және бірнеше жақын сахабалар бар еді. Үйге кіргенде Пайғамбар Зайдқа орындық ұсынды. Алайда Зайд Пайғамбардың алдында орындыққа отыруды өзіне лайық көрмей, оны шетке ысырып қойды. Аллаһ елшісі оған орындықты үш рет ұсынды, бірақ Зайд әр жолы бас тартты.
Жиналыс басталғанда Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Зайд әл-Хайырға:
— Уа, Зайд! Маған адамдар сен туралы кездеспей тұрып айтқан еді, әрі олардың сипаттауының бәрі дәл келді, — деді.
Сосын ол былай жалғастырды:
— Уа, Зайд! Расында, сенде Аллаһ пен Оның елшісіне ең сүйікті екі қасиет бар.
Зайд сұрады:
— Ол қандай қасиеттер, уа, Аллаһтың елшісі?
Пайғамбар жауап берді:
— Сабыр және ақыл-парасат.
Зайд:
— Мені Өзіне және Елшісіне сүйікті еткен Аллаһқа мадақ! — деп дауыстады.
Содан соң ол Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қарап айтты:
— Маған үш жүз салт атты бер, уа, Аллаһтың елшісі. Мен саған Византиялықтарға қарсы жеңісті жорық жасап, оларды қатты жазалайтыныма уәде етемін.
Пайғамбар оның жігерін бұрынғыдан да күшейтіп:
— Қандай керемет адамсың, Зайд! Сен нағыз ер азаматсың! — деді.
Зайдпен бірге келген оның бүкіл жолдастары да Ислам қабылдады.
---
Зайд еліне қайтпақ болғанда, Пайғамбар оны Надждқа шығарып салып тұрып былай деді:
— Бұл қандай ғажап адам! Егер ол мединалық індеттен аман қалса, біз үшін қандай үлкен нығмет болар еді!
Ол кезде Мединада қызба ауруының қатты таралған шағы еді. Зайд әл-Хайыр Мединадан алыстай бастаған сәтте-ақ ауру оны шарпып өтті. Ол жолдастарына:
— Жәһилият кезінде біз көп ақымақтық жасадық. Бірақ енді, Аллаһпен ант етемін, Құдіретті Аллаһқа жолыққанға дейін ешбір мұсылманға қол көтермеймін, — деді.
Зайд әл-Хайыр ауруы күшейіп бара жатса да, туған елі Надждқа қарай жолын жалғастырды. Ол өз тайпасына жетіп, Аллаһтың оларға Ислам нәсіп етуін өзі арқылы дәлелдеуді қатты қалады. Ол өлімнен бұрын жетуге тырысты, ал өлім оны озып жетуге тырысты.
Ақыры өлім озып кетті. Зайд еліне жақын маңда, жол үстінде жан тапсырды. Исламды қабылдаған күнінен бастап өлер сәтіне дейін ол бір де бір күнә жасамады.
---
Егер қажет болса, осы мәтінді көркемдеп, қысқартып, немесе исламтанулық тұрғыдан түсіндіріп бере аламын.
Кім осы каналды оқып отырған болса бауырым Аллаһтан әрқашан әр сәтте қорқ оған тақуа қыл, және Аллаһтан басқа ешкімнен қорықпа
السلام عليكم و رحمة الله و بركاته
السلام عليكم و رحمة الله و بركاته