#курган
Чорная Магіла — старажытнарускі курган Х ст. каля Чарнігава.
Пахаваньне ў магілу мужчыны і жанчыны ажыццяўлялася па абрадзе трупаспаленьня. Пахаваных спалілі на вогнішчах у поўным вайсковым узбраенні. Знойдзены магільны ачаг і косці двух знатных воінаў і рабыні, зброя, прылады працы, прадметы побыту, посуд, упрыгожанні, манеты і інш. Ля ног пахаванага пакладзены двое асядланых каней. Да ног жанчыны клалі дзесяць сярпоў. Таксама знайшлі фігурку бога Тора й знакаміты Турый Рог.

#камень
Смаргонскі Каціны (або Кеўлаўскі) камень.
Паклонны камень бронзавага веку, назву атрымаў нібыта ад кацінага сьледу на камені.
Знаходзіцца ў ~1,5 км ад вёскі Каты, ва ўрочышчы Чырвоны Камень, ляжыць ля падножжа гары. Памерам ва ўвесь чалавечы рост.