Карта летописного Оковского леса по Л. В Алексееву.

#оковскийлес

#гара
Вяршыня гары - той локус, дзе людзі па дасягненьні імі вызначанай вехі ў жыцьцёвым цыкле перажываюць «парогавы» стан, прыраўнаваны да знаходжання паміж сьветамі.  Так, паводле адной з бывальшчын, з Архангельска, прама з гуляння, з круга, то бок з карагода, падчас скокаў, была выкрадзена й вынесена на гару Камарніцу дзяўчына. І вось зара яна «згубілася», «сама ня ведае, дзе ходзіць», што адпавядае яе лімінальнаму стану ў перадшлюбны перыяд. Інакш кажучы, выкраданне гераіні менавіта з "круга" ("ігрышча"), г.зн. з рытуальнага летняга сьвяточнага дзявочага танца, служыць перадумовай яе пераходу з адной узроставай групы ў іншую - «у групу дзяўчат дарослых».

Ва ўмовах сакральнага хранатопа (поўнач на гары), у момант якога адбываецца «размыканне» светаў, людзі, паводле міфалагічных апавяданняў, могуць атрымаць «адтуль» знакі прадвызначэння або прадвесце лёсу, выяўленыя асаблівага роду фанасферай:  «На Сыпучих горках. <...>. Охти, гармонь играет! Настрету». Апорныя насустрач гукі гармоніка прадвесьціць вясельле.  Супрацьлеглая сэмантыка прыпісваецца плачу, які разносіцца на «гарушачцы», сумешчанай са скрыжаваньнем («крыжамі»), і сымбалізуе фатальную зьмену ў чалавечым жыцьці: «здавалася там, плакала».  У падобным топасе адрозныя й іншыя гукі: па характары гэтых акустычных знакаў людзі, якія апынуліся ў зоне сакральнага локуса, даведваюцца аб наканаваньнях лёсу таго ці іншага суродзіча.

— Н. А. Крынічная.  «Крестьянин и природная среда в свете мифологии».

Цікавы тэкст пра Сьцяпана й Вяльляну ад В. Ластоўскага, 1916

Віншую ўсіх з нараджэньнем новага сонца, з зімовым сонцаваротам! Няхай жа ўсё благое й крывое застанецца ў гэтым годзе, а ў новым цыкле будзе спор да новых зьдзяйсненьняў.
Таксама хацелася б зацытаваць адну супярэчлівую асобу, містыка Германа Вірта: «Нідзе ў нашым сьвеце вопыт Сьвета не зьяўляецца такім глыбокім, як там, дзе супрацьлегласьць Сьвету й Цемры, Дня й Ночы выразьней усяго. Толькі Крайняя Поўнач ведае Божы Год у поўным адзінстве яго супрацьлегласьцей; у законе ягонага вяртаньня, у бясконцым, вечным багацьці яго руху, у якім заўсёды ўзнаўляецца жыцьцё. Ня вечнае лета трапічных раёнаў, ня бледныя кампрамісы паўднёвага, міжземнаморскага клімату не могуць ведаць падобнай глыбіні перажываньняў»

«Любіў ён часта хадзіць на гару, што называецца Лысая гара. Нейкія там паперы закапваў, хаваючы іх. Быў тамака вялікі камень, які сяньня ляжыць на сваім мейсцы, толькі надпіс на ім высечаны — у памяць аб ім. Сюды мы часта ходзім успамінаць і паплакаць па ім.
Да самае сьмерці ягонае мы так і ня ведалі, чые гэта вершыкі ён нам усё чытаў. І толькі на пахаронах з надпісаў на стужках пры вянках даведаліся мы, каго хавалі...»
Успаміны суседкі Ф. Багушэвіча

На фота Багушэвіч на Лысай гары. 1898 або 1899 г.

#камень

Старажытнарускія воінскія графіці. Карта знаходак: 1 – Кіеў, 2 – Берасьце, 3 – гарадзішча Масковічы Віцебскай вобласці, 4 – Полацак, 5 – Віцебск, 6 – Пскоў, 7 – Ноўгарад, 8 – Старая Ладага, 9 – Уладзімір

На Беларусі, асабліва на Віцебшчыне, пашыраныя легенды пра так званыя «камяні-краўцы». Заўважым, што гэтыя «краўцы», не беручы грошай за сваю працу, выстаўлялі, тым не менш, ці не дзіўнае патрабаванне: каб замоўца амаль дармовай вопраткі катэгарычна адмовіўся ад наведвання царквы, г. зн. вярнуўся да сваёй паганскай веры. І яшчэ адно патрабаванне выстаўлялася наведніку гэтага своеасаблівага капішча: не выказваць сваёй просьбы проста, а, гэтак бы мовіць, «крыва», напрыклад: «Пашый абы як, каб адзін рукаў быў даўжэйшы за другі» ды г. д., паводле вядомай беларускай прымаўкі «кажы крыва — будзе проста». Апошняя акалічнасць, а менавіта спантанная этымалагізацыя слова «кравец» дазваляе ўзнавіць трансфармацыйны шэраг: кравец < крывец < крывіс. Гэта звычайная мадэль замены балцкіх словаў на -is славянскімі формамі на -ец. Такім чынам, мы маем падставы бачыць у гэтых легендах адлюстраванне пэўных гістарычных рэаліяў часоў хрысціянізацыі нашага краю.

— Альманах Druvis №1

#камень