Ударение. Урғу.
Урғу (`) белгиси билан кўрсатилади. Рус тилида урғунинг муайян ўрни йўқ.Турли сўзларда урғу турли бўғинларга тушиши мумкин, масалан: ход, ходить,
ходит.
Баъзан урғунинг бир бўғиндан бошқа бўғинга кўчиши билан:
а) сўзнинг маъноси ўзгаради, масалан: замок (қулф) – зáмок (қалъа), мука
(ун) – мука (азоб);
б) сўзнинг грамматик формаси ўзгаради, масалан: земли – земли, воды –
воды каби.
Боғловчи, кўмакчи ва юкламалар одатда урғусиз бўлади. Баъзан эса урғу
отдан олдин келган олд кўмакчига ўтиши мумкин, масалан: на пол, на гору
каби.
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
Бўғин
Рус тилида сўзлар бир, икки, уч ва кўп бўғиндан иборат. Бўғин унлилар
ёрдами билан ҳосил бўлади. Ҳар бўғинда битта унлининг бўлиши шарт.
Бўғинлар қуйидагича тузилиши мумкин:
Рус тилида сўзлар бир, икки, уч ва кўп бўғиндан иборат. Бўғин унлилар
ёрдами билан ҳосил бўлади. Ҳар бўғинда битта унлининг бўлиши шарт.
Бўғинлар қуйидагича тузилиши мумкин:
1. Бир унли товуш – а, и.
2. Ундош + унли – та, по.
3. Ундош + унли – ундош – так, мой.
4. Ундош + ундош + унли – бро – сить, кни - га
5. Ундош + ундош + унли – ундош – знать,
6. Ундош + унли + ундош + ундош – мозг, лист.
7. Унли + ундош + ундош + ундош – ис – кра.
8. Ундош + унли + ундош + ундош + ундош – дарст (государство сўзида)
9. Ундош + ундош + ундош + ундош + унли встре – ча.
10. Ундош + ундош + ундош + ундош + унли + ундош – встреч (встречный
сўзида)
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺Части речи. Сўз туркумлари.
1) имя существительное- от;
2) имя прилагательное – сифат;
3) имя числительное – сон;
4) местоимение – олмош;
5) глагол – феъл;
6) наречие – равиш;
7) самостаятельные слова – мустақил сўзлар;
8) служебные слова – ёрдамчи сўзлар;
9) предлог- олд кўмакчи;
10) союз – боғловчи;
11) частицы – юкламалар;
12) междометие – ундов сўзлар.
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
Мустақил ва ёрдамчи сўзларга бўлинган сўз группалари сўз туркумлари
дейилади.
Сўз туркумлари қуйидагича:1) имя существительное- от;
2) имя прилагательное – сифат;
3) имя числительное – сон;
4) местоимение – олмош;
5) глагол – феъл;
6) наречие – равиш;
7) самостаятельные слова – мустақил сўзлар;
8) служебные слова – ёрдамчи сўзлар;
9) предлог- олд кўмакчи;
10) союз – боғловчи;
11) частицы – юкламалар;
12) междометие – ундов сўзлар.
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
Имя существительное. От.
Предмет маъносини англатган сўз туркуми от дейилади. Отлар кто? (ким?)
ёки что? (нима?) сўроғига жавоб бўлиб келади. Кто? сўроғи жонли
предметларнинг (киши ва хайвонларнинг) номларига, что? сўроғи эса жонсиз
предмет (нарса,воқеа,ҳодиса) ларнинг номларига нисбатан ишлатилади.
Гапда отлар ҳар қандай гап бўлаги вазифасида кела олиши мумкин, аммо
кўпинча эга ва тўлдирувчи бўлиб келади. Рус тилида отлар сон ва келишик
формаларига эга ва уч родга (жинсга), яъни мужской, женский, средний родларга
бўлинади.
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
Существительные собственные и нарицательные.
Атоқли ва турдош отлар.
Отлар икки хил бўлади: атоқли от (имя собственное) ва турдош от (имя
нарицательное). Бир тур, бир жинсли предметларга берилган номлар турдош от
дейилади. Турдош от кичик ҳарф билан ёзилади. Айрим предметларга уларни
бир жинсли предметлардан фарқ қилиш учун берилган махсус номлар атоқли от
дейилади. Атоқли от бош ҳарф билан ёзилади.Атоқли отлар турига қуйидаги
отлар киради:
1) кишиларнинг номи, фамилияси,тахаллуси ва лақаблари;
2) ҳайвонларга қўйилган отлар;
3) денгиз, дарё, шаҳар, қишлоқ, тоғ, кўча, сайёра, юлдуз тўдалари номлари ва
шуларга ўхшаш номлар;
4) китоб, газета, журнал, фабрика ва шуларга ўхшаш номлар.
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
Предмет маъносини англатган сўз туркуми от дейилади. Отлар кто? (ким?)
ёки что? (нима?) сўроғига жавоб бўлиб келади. Кто? сўроғи жонли
предметларнинг (киши ва хайвонларнинг) номларига, что? сўроғи эса жонсиз
предмет (нарса,воқеа,ҳодиса) ларнинг номларига нисбатан ишлатилади.
Гапда отлар ҳар қандай гап бўлаги вазифасида кела олиши мумкин, аммо
кўпинча эга ва тўлдирувчи бўлиб келади. Рус тилида отлар сон ва келишик
формаларига эга ва уч родга (жинсга), яъни мужской, женский, средний родларга
бўлинади.
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
Существительные собственные и нарицательные.
Атоқли ва турдош отлар.
Отлар икки хил бўлади: атоқли от (имя собственное) ва турдош от (имя
нарицательное). Бир тур, бир жинсли предметларга берилган номлар турдош от
дейилади. Турдош от кичик ҳарф билан ёзилади. Айрим предметларга уларни
бир жинсли предметлардан фарқ қилиш учун берилган махсус номлар атоқли от
дейилади. Атоқли от бош ҳарф билан ёзилади.Атоқли отлар турига қуйидаги
отлар киради:
1) кишиларнинг номи, фамилияси,тахаллуси ва лақаблари;
2) ҳайвонларга қўйилган отлар;
3) денгиз, дарё, шаҳар, қишлоқ, тоғ, кўча, сайёра, юлдуз тўдалари номлари ва
шуларга ўхшаш номлар;
4) китоб, газета, журнал, фабрика ва шуларга ўхшаш номлар.
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
Род. (Жинс)
Рус тилида отларнинг ҳаммаси мужской,женский ва средний родга
бўлиниб, бир-биридан шакл жиҳатидан фарқ қилади. Масалан: он, она, оно,
они
Мужской род отларнинг группасига кирган сўзлар ўрнига он (у) кишилик
олмоши ёки мой олмошини қўйиш мумкин, масалан: Мой брат окончил
институт. Он болен.
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
Женский родга қуйидаги сўзлар киради:
а) хотин жинсидаги жонли нарсаларни билдирган сўзлар: мама, тётя,
сестра, корова,овца каби;
б) охири -а билан тугаган сўзлар, парта, доска,рука,нога;
в) охири -я билан тугаган сўзлар: баня, дыня,пуля.
г) юмшоқ ундош билан тугаган сўзлар: тень, цель каби.
Юмшоқ ундош билан тугаган сўзларнинг баъзилари мужской родга
таалуқли бўлади, баъзилари эса женский родга. Мужской родга таалуқли
бўлган сўзлар родительный келишигининг (р.п.) бирлик сонида –я билан
тугалланади, женский родга таалуқли сўзлар эса –и билан тугалланади.
Дождь-дождя (м.р.); тетрадь-тетради (ж.р.) Женский роддаги сўзларнинг
ўрнига она (у) кишилик олмошини ёки моя олмошини қўйиш мумкин.
Масалан: Моя сестра учится в институте. Она учится хорошо.
Қаттиқ ёки юмшоқ шипилдоқ товуш билан тугаган сўзларнинг аксарияти
ж.р. га киради ва уларнинг охирида -ь белгиси ёзилади.
Масалан: вещь, ночь, рожь, мышь
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
Рус тилида отларнинг ҳаммаси мужской,женский ва средний родга
бўлиниб, бир-биридан шакл жиҳатидан фарқ қилади. Масалан: он, она, оно,
они
Мужской род отларнинг группасига кирган сўзлар ўрнига он (у) кишилик
олмоши ёки мой олмошини қўйиш мумкин, масалан: Мой брат окончил
институт. Он болен.
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
Женский родга қуйидаги сўзлар киради:
а) хотин жинсидаги жонли нарсаларни билдирган сўзлар: мама, тётя,
сестра, корова,овца каби;
б) охири -а билан тугаган сўзлар, парта, доска,рука,нога;
в) охири -я билан тугаган сўзлар: баня, дыня,пуля.
г) юмшоқ ундош билан тугаган сўзлар: тень, цель каби.
Юмшоқ ундош билан тугаган сўзларнинг баъзилари мужской родга
таалуқли бўлади, баъзилари эса женский родга. Мужской родга таалуқли
бўлган сўзлар родительный келишигининг (р.п.) бирлик сонида –я билан
тугалланади, женский родга таалуқли сўзлар эса –и билан тугалланади.
Дождь-дождя (м.р.); тетрадь-тетради (ж.р.) Женский роддаги сўзларнинг
ўрнига она (у) кишилик олмошини ёки моя олмошини қўйиш мумкин.
Масалан: Моя сестра учится в институте. Она учится хорошо.
Қаттиқ ёки юмшоқ шипилдоқ товуш билан тугаган сўзларнинг аксарияти
ж.р. га киради ва уларнинг охирида -ь белгиси ёзилади.
Масалан: вещь, ночь, рожь, мышь
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
Баъзан ҳайвон ва қушларнинг эркак ва урғочилигини билдириш учун
бошқа – бошқа ўзаклардан ясалган сўзлар ишлатилади. Масалан:
бошқа – бошқа ўзаклардан ясалган сўзлар ишлатилади. Масалан:
Sredniy rodga doir yangi so'zlar:
дело - ish
зеркало - oyna
лето - yoz fasli
место - joy
слово - so'z
государство - davlat
единство - birlik
искусство - san'at
качество - sifat
производство - ishlab chiqarish
сердце - yurak
счастье - baxt
здоровье - sog'lik
горе - baxtsizlik, qayg'u
училище - bilim yurti
внимание - diqqat
движение - harakat
занятие - mashq
решение - yechim
собрание - yig'ilish
Ushbu so'zlarni yod oling.
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
дело - ish
зеркало - oyna
лето - yoz fasli
место - joy
слово - so'z
государство - davlat
единство - birlik
искусство - san'at
качество - sifat
производство - ishlab chiqarish
сердце - yurak
счастье - baxt
здоровье - sog'lik
горе - baxtsizlik, qayg'u
училище - bilim yurti
внимание - diqqat
движение - harakat
занятие - mashq
решение - yechim
собрание - yig'ilish
Ushbu so'zlarni yod oling.
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
Эркак урғочилигидан қатъий назар, отларнинг баъзилари м.р.га, баъзилари
ж.р. га киради. Уларнинг роди отнинг формасидан аниқланади.
Мужской род
Конь, голубь, гусь, журавль,
лебедь, пескарь, олень, шмель,
коршун, жук, сокол
Женский род
Лошадь, мышь, рысь.
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
ж.р. га киради. Уларнинг роди отнинг формасидан аниқланади.
Мужской род
Конь, голубь, гусь, журавль,
лебедь, пескарь, олень, шмель,
коршун, жук, сокол
Женский род
Лошадь, мышь, рысь.
🇷🇺 @RUSTILINET 🇷🇺
Рус тилида шундай отлар борки, улар хам мужской, хам женской родда бўла олади. Шу отлар қаторига –а билан тугалланган бир қанча сўзлар киради. Улар эркак кишига нисбатан ишлатилса, мужской родга; хотин кишига нисбатан ишлатилса, женский родга киради:
❤1