با درود. باز هم در خدمت شما هستیم و گفتاری ارزشمند را پیشکش شما اندیشمندان خواهیم نمود.
عملکرد ساختمانهای بنايي در مقابل زلزله و نحوه تقويت آنها👇👇👇👇👇👇👇 مقاله
چكيده:
رفتار ساختمان هاي ساخته شده با مصالح بنايي در مقابله با نيرو هاي جانبي و چگونگي تقويت آنها در اين مقابله مورد بحث و بررسي قرار گرفته است .علت شكست و گسيختگي اين ساختمانها عمدتاً به دليل ناكافي بودن شكل پذيري آنها مي باشد و خرابي معمولاً به دليل برش است انواع ديوارهاي آجري و نحوه گسيختگي آنها در اين تحقيق مورد بررسي قرار گرفته و نكاتي كه در زمان ساخت ديوارهاي آجري غير مسلح بايد رعايت شود بيان گرديده و در خاتمه روشهايي براي تقويت و تسليح ساختمانهاي بنايي بصورت اجمال بيان شده است.
واژگان كليدي: بنايي،گسيختگي،شكل پذيري، تقويت
مقدمه:
ساختمان سازي با مصالح بنايي نظير آجر يا خشت تا آغاز قرن بيستم كه مصالح ساختماني جديد مانند بتن مسلح و فولاد جاي آنها را گرفت، براي ساختمانهاي با ارتفاع كم تا متوسط رواج بسيار داشت. با توجه به اينكه اين ساختمانها حتي در زمان وقوع زمين لرزههايي متوسط خسارتهاي فراوان ميديدند لذا نامناسب بودن مصالح بنايي جهت استفاده در ساخت ساختمان بر همگان آشكار شد. امروزه آيين نامههاي ساختماني بسياري از كشورها ساخت بنا با مصالح بنايي را ممنوع كردهاند و يا حداقل تعداد طبقات اين چنين ساختمانها را به دو طبقه محدود نمودهاند كه در حالت اخير نيز مسلح نمودن ديوارهاي آجري ساختمان با استفاده از تير يا ستونهاي بتني كه درون اين ديوارها قرار ميگيرد بصورت اكيد توصيه شده است. معهذا به دلايل اقتصادي، سهولت توليد و ساخت، خاصيت عايق بودن خوب و نما سازي همچنان كاربرد اين مصالح در ساخت ساختمان رواج دارد. به دليل وزن بسيار زياد و همچنين به علت آنكه ديوارهاي آجري اينگونه ساختمانها در صفحه خود بسيار سخت ميباشند لذا نيرويي كه در زمان وقوع زلزله به آنها انتقال مييابد بسيار بزرگ ميباشد. هنگام اعمال نيروي جانبي به سبب تردي و شكنندگي مصالح مورد استفاده، سريعاً در ديوارهاي اين ساختمانها تركهاي قطري (ضربدري) ظاهر شده كه نتيجه آن كاهش مقاومت ساختمان و بدنبال آن نابودي كامل بنا نتيجه خواهد شد. با نگاهي به تاريخچه زلزلههاي كشور ايران مشخص شده است كه خانههاي روستايي كه در معرض زلزلههايي با بزرگي 5/5 ريشتر يا بيشتر قرار گرفتهاند. بصورت كلي يا عمده تخريب شدهاند.
@retrofitting
رفتار ساختمان هاي ساخته شده با مصالح بنايي در مقابله با نيرو هاي جانبي و چگونگي تقويت آنها در اين مقابله مورد بحث و بررسي قرار گرفته است .علت شكست و گسيختگي اين ساختمانها عمدتاً به دليل ناكافي بودن شكل پذيري آنها مي باشد و خرابي معمولاً به دليل برش است انواع ديوارهاي آجري و نحوه گسيختگي آنها در اين تحقيق مورد بررسي قرار گرفته و نكاتي كه در زمان ساخت ديوارهاي آجري غير مسلح بايد رعايت شود بيان گرديده و در خاتمه روشهايي براي تقويت و تسليح ساختمانهاي بنايي بصورت اجمال بيان شده است.
واژگان كليدي: بنايي،گسيختگي،شكل پذيري، تقويت
مقدمه:
ساختمان سازي با مصالح بنايي نظير آجر يا خشت تا آغاز قرن بيستم كه مصالح ساختماني جديد مانند بتن مسلح و فولاد جاي آنها را گرفت، براي ساختمانهاي با ارتفاع كم تا متوسط رواج بسيار داشت. با توجه به اينكه اين ساختمانها حتي در زمان وقوع زمين لرزههايي متوسط خسارتهاي فراوان ميديدند لذا نامناسب بودن مصالح بنايي جهت استفاده در ساخت ساختمان بر همگان آشكار شد. امروزه آيين نامههاي ساختماني بسياري از كشورها ساخت بنا با مصالح بنايي را ممنوع كردهاند و يا حداقل تعداد طبقات اين چنين ساختمانها را به دو طبقه محدود نمودهاند كه در حالت اخير نيز مسلح نمودن ديوارهاي آجري ساختمان با استفاده از تير يا ستونهاي بتني كه درون اين ديوارها قرار ميگيرد بصورت اكيد توصيه شده است. معهذا به دلايل اقتصادي، سهولت توليد و ساخت، خاصيت عايق بودن خوب و نما سازي همچنان كاربرد اين مصالح در ساخت ساختمان رواج دارد. به دليل وزن بسيار زياد و همچنين به علت آنكه ديوارهاي آجري اينگونه ساختمانها در صفحه خود بسيار سخت ميباشند لذا نيرويي كه در زمان وقوع زلزله به آنها انتقال مييابد بسيار بزرگ ميباشد. هنگام اعمال نيروي جانبي به سبب تردي و شكنندگي مصالح مورد استفاده، سريعاً در ديوارهاي اين ساختمانها تركهاي قطري (ضربدري) ظاهر شده كه نتيجه آن كاهش مقاومت ساختمان و بدنبال آن نابودي كامل بنا نتيجه خواهد شد. با نگاهي به تاريخچه زلزلههاي كشور ايران مشخص شده است كه خانههاي روستايي كه در معرض زلزلههايي با بزرگي 5/5 ريشتر يا بيشتر قرار گرفتهاند. بصورت كلي يا عمده تخريب شدهاند.
@retrofitting
انواع ساختمانهاي آجري
ساختمانهاي آجري كه با مصالح فشاري و ملات ساخته ميشوند را ميتوان به چهار گروه تقسيم نمود كه عبارتند از ساختمانهاي آجي غير مسلح، نيمه مسلح، مسلح و مركب.
1)ساختمانهاي آجري مسلح: اين نوع ساختمانها متداولترين و قديميترين نوع ساختمان را در كشور ما تشكيل ميدهد و خود به دو نوع روستايي و شهري تقسيم ميشوند. در ساختمانهاي روستايي ديوارها عموماً از خشت خام و يا سنگهاي رودخانهاي و با ملات گل ساخته ميشوند و سقف نير بصورت گنبدي و يا با استفاده از تيرهاي چوبي و با پوشش گل، بنا ميشود. در نوع شهري، ديوارها معمولاً با آجر فشاري و با ملات ماسه سيمان ساخته شده و سقف نير طاق ضربي است.
2)ساختمانهاي آجري نيمه مسلح: در اين ساختمانها كه تقريباً مشابه با ساختمانهاي نوع (1) هستند براي بهبود رفتار ساختمان در مقابل زلزله از كلافهاي فوقاني، تحتاني و يا قائم در ديوارهاي آجري استفاده ميگردد. كاربرد اين عناصر سبب ميشود كه ساختمان داراي افزايش نسبي مقاومت و شكلپذيري گردد.
3)ساختمانهاي آجري مسلح: با توجه به اينكه كلافهاي تحتاني و افقي مانع شكست خمشي نميشود لذا در اين ساختمانها يك سيستم مقاوم لرزهاي كه كاملاًايستا-و قابل محاسبه-باشد مورد استفاده قرار ميگيرد. يك سيستم كاملاً ايستا، سيستمي است كه در برابر كليه حالتهاي اصلي شكست (خمش و برش) مقاومت كافي را داشته باشد. ديوار برشي نمونه اي از اينگونه سيستمها ميباشد.
4)ساختمان آجري مركب: اين نوع ساختمانها داراي اسكلتهاي فلزي يا بتني، كه بين آنها با مصالح بنايي پر شده است و اصطلاحاً اعضاي ميانقاب ناميده مي شود. هستند. با توجه به اين كه در اين نوع ساختمانها تمام يا قسمتي از بارهاي قائم توسط ديوارهاي با مصالح بنايي تحمل ميگردد، لذا براساس آئين نامه 2800 زلزله ايران، اين قبيل ساختمانها نيز در رديف ساختمانهاي با مصالح بنايي قراي ميگيرند.
با وجود آنكه ساختمانهاي آجري نوع سوم و چهارم تا حدودي در مقابله با زلزله مقاومت از خود نشان ميدهند ولي متأسفانه به علت آنكه اكثر ساختمانهاي كوچك بنايي به وسيله افرادي ساخته ميشود كه به اصول مهندسي زلزله آگاه نيستند و همچنين به دليل آنكه بسياري از صاحبان ساختمانهاي كوچك حاضر نيستند و يا نمي توانند از نظر مالي هزينههاي ساخت را تأمين كنند لذا در بسياري از شهرها و روستاهاي كشور ما عمده ساختمانهاي آجري از نوع (1) و در مواردي از نوع (2) ميباشند كه در نتيجه هنگام زلزله كاملاً تخريب شده و تلفات انساني بسيار بالايي حاصل ميگردد.
@retrofitting
ساختمانهاي آجري كه با مصالح فشاري و ملات ساخته ميشوند را ميتوان به چهار گروه تقسيم نمود كه عبارتند از ساختمانهاي آجي غير مسلح، نيمه مسلح، مسلح و مركب.
1)ساختمانهاي آجري مسلح: اين نوع ساختمانها متداولترين و قديميترين نوع ساختمان را در كشور ما تشكيل ميدهد و خود به دو نوع روستايي و شهري تقسيم ميشوند. در ساختمانهاي روستايي ديوارها عموماً از خشت خام و يا سنگهاي رودخانهاي و با ملات گل ساخته ميشوند و سقف نير بصورت گنبدي و يا با استفاده از تيرهاي چوبي و با پوشش گل، بنا ميشود. در نوع شهري، ديوارها معمولاً با آجر فشاري و با ملات ماسه سيمان ساخته شده و سقف نير طاق ضربي است.
2)ساختمانهاي آجري نيمه مسلح: در اين ساختمانها كه تقريباً مشابه با ساختمانهاي نوع (1) هستند براي بهبود رفتار ساختمان در مقابل زلزله از كلافهاي فوقاني، تحتاني و يا قائم در ديوارهاي آجري استفاده ميگردد. كاربرد اين عناصر سبب ميشود كه ساختمان داراي افزايش نسبي مقاومت و شكلپذيري گردد.
3)ساختمانهاي آجري مسلح: با توجه به اينكه كلافهاي تحتاني و افقي مانع شكست خمشي نميشود لذا در اين ساختمانها يك سيستم مقاوم لرزهاي كه كاملاًايستا-و قابل محاسبه-باشد مورد استفاده قرار ميگيرد. يك سيستم كاملاً ايستا، سيستمي است كه در برابر كليه حالتهاي اصلي شكست (خمش و برش) مقاومت كافي را داشته باشد. ديوار برشي نمونه اي از اينگونه سيستمها ميباشد.
4)ساختمان آجري مركب: اين نوع ساختمانها داراي اسكلتهاي فلزي يا بتني، كه بين آنها با مصالح بنايي پر شده است و اصطلاحاً اعضاي ميانقاب ناميده مي شود. هستند. با توجه به اين كه در اين نوع ساختمانها تمام يا قسمتي از بارهاي قائم توسط ديوارهاي با مصالح بنايي تحمل ميگردد، لذا براساس آئين نامه 2800 زلزله ايران، اين قبيل ساختمانها نيز در رديف ساختمانهاي با مصالح بنايي قراي ميگيرند.
با وجود آنكه ساختمانهاي آجري نوع سوم و چهارم تا حدودي در مقابله با زلزله مقاومت از خود نشان ميدهند ولي متأسفانه به علت آنكه اكثر ساختمانهاي كوچك بنايي به وسيله افرادي ساخته ميشود كه به اصول مهندسي زلزله آگاه نيستند و همچنين به دليل آنكه بسياري از صاحبان ساختمانهاي كوچك حاضر نيستند و يا نمي توانند از نظر مالي هزينههاي ساخت را تأمين كنند لذا در بسياري از شهرها و روستاهاي كشور ما عمده ساختمانهاي آجري از نوع (1) و در مواردي از نوع (2) ميباشند كه در نتيجه هنگام زلزله كاملاً تخريب شده و تلفات انساني بسيار بالايي حاصل ميگردد.
@retrofitting
علت شكست ديوارهاي آجري
مقاومت مصالح مورد استفاده در يك ساختمان در برابر زلزله بطور كلي در رابطه با موارد ذيل ميباشد (1):
1)خاصيت جذب انرژي و تغيير شكل پلاستيك زياد.
2)نسبت مقاومت به وزن.
3)همگن بودن.
4)مقاومت يكسان (و البته زياد)، حداقل در دو جهت عمود بر هم.
5)ايجاد اتصالات با مقاومت كامل (حداقل در حد مقاومت مصالح مورد استفاده).
ميزان جذب انرژي توسط مصالح در واقع شكلپذيري يا نرمي آنها را در مقابل با نيروهاي اعمالي نشان ميدهد. حال اگر سازهاي بخواهد در برابر نيروهاي زلزله بصورت ارتجاعي عمل كند ميبايست نيروهاي افقي بسيار بزرگي را تحمل كند و اگر مقاومت آن كمتر از اين حد باشد. ناگزير وارد ناحيه غير ارتجاعي خواهد گرديد. حال اگر مصالح سازه (با فرض اتصالات مناسب اعضا) از شكل پذيري كافي برخوردار باشد، سازه ميتواند تغيير شكلهاي تحميل شده از سوي زلزله را تحمل كرده و پايدار بماند و اگر ساختمان فاقد شكل پذيري لازم باشد، در اثر جابجايي و تغيير شكلهاي ناشي از زلزله دچار تركهاي عميق و نهايتاً شكست و گسيختگي كامل خواهد شد. آجر از مصالحي ميباشد كه اولاً نسبت مقاومت به وزن اندكي دارد، و ثانياً تقريباً هيچ نوع رفتار غير ارتجاعي و خميري از خود نشان نميدهد و به همين دو دليل مهم است كه ديوارهاي آجري در زمان وقوع زلزله بسيار سريع نابود ميگردند. در كنار اين دو موضوع، سختي زياد و همچنين كيفيت نه چندان مناسب اجرا، از ساير علل عملكرد نامناسب ساختمانهاي آجري ميباشند. سختي زياد ديوارهاي ساختمانهاي بنايي باعث ميشود كه اين ساختمانها زمان تناوب كوچكي داشته و با توجه به پايين بودن زمان تناوب زلزله، احتمال پديده تشديد در اين ساختمانها در هنگام زلزله بسيار بالا است. از موارد اجراي نامناسب ساختمانهاي آجري ميتوان به شاغول نبودن ديوارها، جذب آب ملات توسط آجر (كه پودر شدن ملات را در پي دارد)، روش نامناسب آجر چيني (كه باعث از بين رفتن يكپارچگي ديوار ميشود)، بيدقتي در پر كردن فضاي بين آجرها و ترتيب نامناسب درزهاي قائم اشاره كرد.
@retrofitting
مقاومت مصالح مورد استفاده در يك ساختمان در برابر زلزله بطور كلي در رابطه با موارد ذيل ميباشد (1):
1)خاصيت جذب انرژي و تغيير شكل پلاستيك زياد.
2)نسبت مقاومت به وزن.
3)همگن بودن.
4)مقاومت يكسان (و البته زياد)، حداقل در دو جهت عمود بر هم.
5)ايجاد اتصالات با مقاومت كامل (حداقل در حد مقاومت مصالح مورد استفاده).
ميزان جذب انرژي توسط مصالح در واقع شكلپذيري يا نرمي آنها را در مقابل با نيروهاي اعمالي نشان ميدهد. حال اگر سازهاي بخواهد در برابر نيروهاي زلزله بصورت ارتجاعي عمل كند ميبايست نيروهاي افقي بسيار بزرگي را تحمل كند و اگر مقاومت آن كمتر از اين حد باشد. ناگزير وارد ناحيه غير ارتجاعي خواهد گرديد. حال اگر مصالح سازه (با فرض اتصالات مناسب اعضا) از شكل پذيري كافي برخوردار باشد، سازه ميتواند تغيير شكلهاي تحميل شده از سوي زلزله را تحمل كرده و پايدار بماند و اگر ساختمان فاقد شكل پذيري لازم باشد، در اثر جابجايي و تغيير شكلهاي ناشي از زلزله دچار تركهاي عميق و نهايتاً شكست و گسيختگي كامل خواهد شد. آجر از مصالحي ميباشد كه اولاً نسبت مقاومت به وزن اندكي دارد، و ثانياً تقريباً هيچ نوع رفتار غير ارتجاعي و خميري از خود نشان نميدهد و به همين دو دليل مهم است كه ديوارهاي آجري در زمان وقوع زلزله بسيار سريع نابود ميگردند. در كنار اين دو موضوع، سختي زياد و همچنين كيفيت نه چندان مناسب اجرا، از ساير علل عملكرد نامناسب ساختمانهاي آجري ميباشند. سختي زياد ديوارهاي ساختمانهاي بنايي باعث ميشود كه اين ساختمانها زمان تناوب كوچكي داشته و با توجه به پايين بودن زمان تناوب زلزله، احتمال پديده تشديد در اين ساختمانها در هنگام زلزله بسيار بالا است. از موارد اجراي نامناسب ساختمانهاي آجري ميتوان به شاغول نبودن ديوارها، جذب آب ملات توسط آجر (كه پودر شدن ملات را در پي دارد)، روش نامناسب آجر چيني (كه باعث از بين رفتن يكپارچگي ديوار ميشود)، بيدقتي در پر كردن فضاي بين آجرها و ترتيب نامناسب درزهاي قائم اشاره كرد.
@retrofitting
انواع گسيختگي ديوارهاي آجري
موارد ذيل در زمره مهمترين انواع گسيختگي ديوارهاي آجري ميباشد(2):
1)بوجود آمدن تركهاي قائم در محل اتصال ديوارها به يكديگر.
2)ايجاد ترك افقي در ديوارهاي جانبي ساختمان و در ناحيه بين دو بازشو كه در يك راستاي قائم قرار گرفته باشند.
3)تشكيل تركهاي افقي بين ديوارها و سقف ساختمان.
4)بوجود آمدن ترك مورد در منطقه بين دو بازشو كه در يك تراز افقي ساخته شده باشند.
5)گسيختگي موضعي در گوشه هاي ديوارها.
@retrofitting
موارد ذيل در زمره مهمترين انواع گسيختگي ديوارهاي آجري ميباشد(2):
1)بوجود آمدن تركهاي قائم در محل اتصال ديوارها به يكديگر.
2)ايجاد ترك افقي در ديوارهاي جانبي ساختمان و در ناحيه بين دو بازشو كه در يك راستاي قائم قرار گرفته باشند.
3)تشكيل تركهاي افقي بين ديوارها و سقف ساختمان.
4)بوجود آمدن ترك مورد در منطقه بين دو بازشو كه در يك تراز افقي ساخته شده باشند.
5)گسيختگي موضعي در گوشه هاي ديوارها.
@retrofitting
نحوة خرابي ديوارهاي آجري
ديوارهاي آجري در صفحه خود بسيار سخت ميباشند و لذا نيرويي كه از زلزله به آنها انتقال مييابد بسيار زياد ميباشد. خرابي ديوارها معمولاًبا ايجاد ترك آغاز شده و با گسترش و عريضتر شدن تركها، نابودي كامل ديوار كه ناشي از خرابي ديوار در صفحه خود ميباشد، صورت خواهد پذيرفت. تركها عموماً در نزديكي بازشوها متمركز بوده و اغلب از محل ملاتها ريشه ميگيرند. اگر ديواري آجري تحت اثر نيروهاي جانبي قرار بگيرد به علت تغيير مكان ديوار و رفتار شكننده آن، در پاي ديوار ترك ايجاد شده و مقاومت ديوار به مقدار زيادي كاهش پيدا ميكند و در نهايت در مقداري مشخص از تغيير مكان، مقاومت ديوار تقريباً صفر ميگردد. حال اگر نيروي جانبي اعمال شده در اين لحظه امكان انتقال به اعضاي سازهاي ديگر را نداشته باشد گسيختگي ديوار بطور ناگهاني رخ خواهد داد. براساس مطالعات تحليلي و نتايج حاصل از آزمايشهاي گوناگون ، گسيختگي در ديوارهاي آجري بشدت وابسته به انرژي جذب شده توسط آن در زمان اعمال نيرو بوده و همچنين براساس ملاحظات جذب انرژي، نشان داده شده است كه نيروي لازم براي خرابي يك ديوار بدليل ناپايداري در صفحه ديوار بسيار زياد ميباشد و لذا خرابي ديوارها بجاي ناپايداري آنها، اغلب بدليل برش ميباشد. اگر نيروهايي كه بر ديوار اعمال ميشود در راستاي سطح ديوار و در امتداد طول آن باشند، به علت اينرسي زياد ديوار در امتداد نيرو، ديوار مقاومت قابل توجهي از خود نشان ميدهد. در چنين حالاتي اگر ديوار دچار گسيختگي گردد، علت آن ميتواند به يكي از دلايل زير و يا تركيبي از آنها باشد:
1)تشكيل تركهاي قطري مورب كه از محل درزهاي ملات گسترش مييابند. اين تركها به دليل وجود تنشهاي كششي در صفحه ديوار و در امتدادهاي مايل ميباشند.
2)تشكيل تركهاي افقي در طول ملات به علت لغزش يا گسيختگي برسي افقي در صفحه ديوار.
3)گسيختگي ناشي از تنشهاي كششي كه در اثر خمش در ديوار بوجود آمدهاند.
حال اگر نيروها عمود بر سطح ديوار اعمال شوند، ديوار تحت خمش قرار ميگيرد و در آن ترك تشكيل ميگردد. شكل و نحوه تشكيل تركها در اين حالت وابسته به نسبت ارتفاع ديوار به طول آن ميباشد. اگر اين نسبت كمتر از يك باشد تركها حالتي افقي دارند و با افزايش اين نسبت، شكلها تركها ابتدا مورب شده و سپس بصورت قائم در ديوار ظاهر خواهند شد.
@retrofitting
ديوارهاي آجري در صفحه خود بسيار سخت ميباشند و لذا نيرويي كه از زلزله به آنها انتقال مييابد بسيار زياد ميباشد. خرابي ديوارها معمولاًبا ايجاد ترك آغاز شده و با گسترش و عريضتر شدن تركها، نابودي كامل ديوار كه ناشي از خرابي ديوار در صفحه خود ميباشد، صورت خواهد پذيرفت. تركها عموماً در نزديكي بازشوها متمركز بوده و اغلب از محل ملاتها ريشه ميگيرند. اگر ديواري آجري تحت اثر نيروهاي جانبي قرار بگيرد به علت تغيير مكان ديوار و رفتار شكننده آن، در پاي ديوار ترك ايجاد شده و مقاومت ديوار به مقدار زيادي كاهش پيدا ميكند و در نهايت در مقداري مشخص از تغيير مكان، مقاومت ديوار تقريباً صفر ميگردد. حال اگر نيروي جانبي اعمال شده در اين لحظه امكان انتقال به اعضاي سازهاي ديگر را نداشته باشد گسيختگي ديوار بطور ناگهاني رخ خواهد داد. براساس مطالعات تحليلي و نتايج حاصل از آزمايشهاي گوناگون ، گسيختگي در ديوارهاي آجري بشدت وابسته به انرژي جذب شده توسط آن در زمان اعمال نيرو بوده و همچنين براساس ملاحظات جذب انرژي، نشان داده شده است كه نيروي لازم براي خرابي يك ديوار بدليل ناپايداري در صفحه ديوار بسيار زياد ميباشد و لذا خرابي ديوارها بجاي ناپايداري آنها، اغلب بدليل برش ميباشد. اگر نيروهايي كه بر ديوار اعمال ميشود در راستاي سطح ديوار و در امتداد طول آن باشند، به علت اينرسي زياد ديوار در امتداد نيرو، ديوار مقاومت قابل توجهي از خود نشان ميدهد. در چنين حالاتي اگر ديوار دچار گسيختگي گردد، علت آن ميتواند به يكي از دلايل زير و يا تركيبي از آنها باشد:
1)تشكيل تركهاي قطري مورب كه از محل درزهاي ملات گسترش مييابند. اين تركها به دليل وجود تنشهاي كششي در صفحه ديوار و در امتدادهاي مايل ميباشند.
2)تشكيل تركهاي افقي در طول ملات به علت لغزش يا گسيختگي برسي افقي در صفحه ديوار.
3)گسيختگي ناشي از تنشهاي كششي كه در اثر خمش در ديوار بوجود آمدهاند.
حال اگر نيروها عمود بر سطح ديوار اعمال شوند، ديوار تحت خمش قرار ميگيرد و در آن ترك تشكيل ميگردد. شكل و نحوه تشكيل تركها در اين حالت وابسته به نسبت ارتفاع ديوار به طول آن ميباشد. اگر اين نسبت كمتر از يك باشد تركها حالتي افقي دارند و با افزايش اين نسبت، شكلها تركها ابتدا مورب شده و سپس بصورت قائم در ديوار ظاهر خواهند شد.
@retrofitting
طراحي و نحوه اجراي ساختمانهاي آجري غير مسلح
استفاده از ديوارهاي آجري غيرمسلح فقط در كشورهايي كه لرزه خيزي پائيني دارند به رسميت شناخته شده است. محاسبه نيروي نهايي كه اين ديوارها ميتوانند تحمل كنند با استفاده از روشهاي انرژي معمولاً صورت ميپذير. استفاده از ساختمانهاي اجراي غير مسلح در مناطق زلزله خيز توصيه نميگردد. در صورت ساخت اين چنين ساختمانها در مناطق زلزله خير رعايت نكات ذيل به صورت اكيد توصيه ميگردد (3):
1)ملات مورد استفاده و آجرها با يكديگر سازگاري داشته باشند، بطورمثال ديواري كه از خشتهاي خام و ملات گل ساخته ميشود از ديوار ساخته شده با سنگ و ملات گل قويتر ميباشد. ملات مناسب براي ديوارهاي آجري، ملات ساخته شده با يك حجم سيمان، يك حجم آهك و شش حجم ماسه است.
2)ضخامت حداقل ديوارهاي ساخته شده با خشت خام و آجر بترتيب 40 و 30 سانتيمتر و حداكثر نسبت ارتفاع آنها يا طول بدون اتكايشان به ضخامت بترتيب 10و20 ميباشد.
3)عرض كل بازشوها درديوارهاي خارجي از يك سوم طول كل ديوار بيشتر نباشد و مجموع سطح بازشوها در هر ديوار خارجي نبايد از يك سوم سطح نماي ديوار بيشتر گردد.
4)فاصله بين بازشوها بيش از 75 سانتيمتر بوده و فاصله بين يك بازشو در يك ديوار با ديوار عمود بر آن و يا از گوشه ساختمان نبايد از 75 سانتيمتر كمتر باشد.
5)فاصله بين بازشو در يك ديوار داخلي و ديوار مجاور آن بايد از سه برابر ضخامت ديوار داخلي بيشتر باشد.
6)از نقطه نظر فرم و شكل هندسي، مناسب است كه ساختمانها مخروطي شكل يا استوانهاي، و باسقفهاي گنبدي باشند.
7)ديوارهاي خشتي و گلي با استفاده از حائلهاي ذوزنقهاي بايد تقويت شوند. حداقل عرض اين حائلها در پايين 50 سانتيمتر و در بالا 20 سانتيمتر و طول آنها در پاي ديوار حداقل برابر با نصف ارتفاع ديوار باشد.
@retrofitting
استفاده از ديوارهاي آجري غيرمسلح فقط در كشورهايي كه لرزه خيزي پائيني دارند به رسميت شناخته شده است. محاسبه نيروي نهايي كه اين ديوارها ميتوانند تحمل كنند با استفاده از روشهاي انرژي معمولاً صورت ميپذير. استفاده از ساختمانهاي اجراي غير مسلح در مناطق زلزله خيز توصيه نميگردد. در صورت ساخت اين چنين ساختمانها در مناطق زلزله خير رعايت نكات ذيل به صورت اكيد توصيه ميگردد (3):
1)ملات مورد استفاده و آجرها با يكديگر سازگاري داشته باشند، بطورمثال ديواري كه از خشتهاي خام و ملات گل ساخته ميشود از ديوار ساخته شده با سنگ و ملات گل قويتر ميباشد. ملات مناسب براي ديوارهاي آجري، ملات ساخته شده با يك حجم سيمان، يك حجم آهك و شش حجم ماسه است.
2)ضخامت حداقل ديوارهاي ساخته شده با خشت خام و آجر بترتيب 40 و 30 سانتيمتر و حداكثر نسبت ارتفاع آنها يا طول بدون اتكايشان به ضخامت بترتيب 10و20 ميباشد.
3)عرض كل بازشوها درديوارهاي خارجي از يك سوم طول كل ديوار بيشتر نباشد و مجموع سطح بازشوها در هر ديوار خارجي نبايد از يك سوم سطح نماي ديوار بيشتر گردد.
4)فاصله بين بازشوها بيش از 75 سانتيمتر بوده و فاصله بين يك بازشو در يك ديوار با ديوار عمود بر آن و يا از گوشه ساختمان نبايد از 75 سانتيمتر كمتر باشد.
5)فاصله بين بازشو در يك ديوار داخلي و ديوار مجاور آن بايد از سه برابر ضخامت ديوار داخلي بيشتر باشد.
6)از نقطه نظر فرم و شكل هندسي، مناسب است كه ساختمانها مخروطي شكل يا استوانهاي، و باسقفهاي گنبدي باشند.
7)ديوارهاي خشتي و گلي با استفاده از حائلهاي ذوزنقهاي بايد تقويت شوند. حداقل عرض اين حائلها در پايين 50 سانتيمتر و در بالا 20 سانتيمتر و طول آنها در پاي ديوار حداقل برابر با نصف ارتفاع ديوار باشد.
@retrofitting
روشهاي جلوگيري از گسيختگي ديوارهاي آجري
با مسلح كردن ديوارهاي آجري با ميلگرد ميتوان از حالتهاي اصلي شكست آنها كه بصورت خمشي يا برشي مي باشد جلوگيري كرد. براي ممانعت از شكست خمشي ديوارهاي برشي از ميلگردهاي قائم استفاده ميشود. اين ميلگردها در كلاف زيرين ديوار مهار شده و در داخل شكافي در ديوار قرار گرفته و سپس اين شكاف با ملات پر ميشود. براساس ضوابط آيين نامه 2800 زلزله ايران حداقل بعد شكاف در ديوار بايد مساوي با، يا بزرگتر از 6 برابر قطر ميلگرد مورد استفاده باشد. به منظور مهار شكست برشي از ميلكردهاي افقي استفاده گردد. در اين نوع شكست بخشي از ديوار بصورت افقي روي بخش ديگر ديوار حركتي افقي خواهد داشت (4). با استفاده از ميلگردهاي افقي، از اين نوع حركت ممانعت به عمل ميآيد و ميلگردها در معرض نيروي كششي قرار ميگيرند. روشي ديگر به منظور جلوگيري از شكست برشي استفاده از كلافهاي افقي است كه در ميانه ديوار قرار داده ميشوند. اين كلافها تحت اثر ممانهاي خمشي واقع شده و به منظور جلوگيري از شكست ديوار در برابر ممانهاي خمشي، بايستي مقاومت كافي داشته باشند. قطر معمول ميلگردهاي افقي 10 يا 12 ميليمتر است.
@retrofitting
با مسلح كردن ديوارهاي آجري با ميلگرد ميتوان از حالتهاي اصلي شكست آنها كه بصورت خمشي يا برشي مي باشد جلوگيري كرد. براي ممانعت از شكست خمشي ديوارهاي برشي از ميلگردهاي قائم استفاده ميشود. اين ميلگردها در كلاف زيرين ديوار مهار شده و در داخل شكافي در ديوار قرار گرفته و سپس اين شكاف با ملات پر ميشود. براساس ضوابط آيين نامه 2800 زلزله ايران حداقل بعد شكاف در ديوار بايد مساوي با، يا بزرگتر از 6 برابر قطر ميلگرد مورد استفاده باشد. به منظور مهار شكست برشي از ميلكردهاي افقي استفاده گردد. در اين نوع شكست بخشي از ديوار بصورت افقي روي بخش ديگر ديوار حركتي افقي خواهد داشت (4). با استفاده از ميلگردهاي افقي، از اين نوع حركت ممانعت به عمل ميآيد و ميلگردها در معرض نيروي كششي قرار ميگيرند. روشي ديگر به منظور جلوگيري از شكست برشي استفاده از كلافهاي افقي است كه در ميانه ديوار قرار داده ميشوند. اين كلافها تحت اثر ممانهاي خمشي واقع شده و به منظور جلوگيري از شكست ديوار در برابر ممانهاي خمشي، بايستي مقاومت كافي داشته باشند. قطر معمول ميلگردهاي افقي 10 يا 12 ميليمتر است.
@retrofitting
مقاوم سازي ديوارهاي آجري موجود
مقاوم سازي در كل، موضوعي پيچيده ميباشد و در بعضي از حالات بسيار مشكل است حتي هزينه آن بيشتر از هزينه تخريب و دوباره سازي ساختمان باشد. ولي به اين نكته مهم بايد توجه داشت كه تقويت ساختمانهاي آجري ميتواند سبب گردد كه بجاي گسيختگي كلي، ساختمان حداكثر دچار خرابي موضعي شده و لذا از ميزان تلفات جاني به شدت كاسته گردد. از نكات مهم در مقاوم سازي آن است كه فقط ديوارهاي باربر محيطي را نبايد در نظر گرفت و تقويت نمود، بلكه ساختمان به گونهاي بايد مقاومسازي شود كه در زمان بروز زلزله، هيچ بخشي از آن تخريب نگردد. به بيان ديگر تقويت يك ساختمان بنايي بايد بصورت همه جانبه در نظر گرفته شود.
نوع روشي كه براي مقاوم سازي مورد استفاده قرار ميگيرد وابسته به فاكتورهاي مختلف بوده و اجراي آن نيز ميبايستي توجيه اقتصادي داشته باشد. از جمله اين فاكتورها سن ساختمان مورد نظر بوده و اينكه آيا پس از گذشت زمان، مشخصات مهندسي مصالح تغيير (كاهش) يافته است يا خير؟ آيا در نحوه كاربري ساختمان تغييراتي صورت پذيرفته است؟ آيا پس از ساخت ساختمان، اندازه بازشوها تغيير يافته يا بازشوهاي جديدي ايجاد شدهاند؟ و در نهايت آنكه تسلط و تجربه نقشي كليدي در انتخاب نوع روش تقويت دارد. در كليه روشهاي مقاوم سازي ساختمانها، افزايش مقاومت ديوارهاي جانبي هدف اوليه ميباشد زيرا اين ديوارها عموماً در برابر بارهاي ثقلي از خود مقاومت نشان ميدهند و در برابر بارهاي جانبي به علت عدم داشتن خاصيت شكل پذيري مناسب، مقاومت چنداني ندارند.
انواع روشهاي مقاومسازي
از جمله روشهاي مقاوم سازي ميتوان بصورت اجمال به موارد ذيل اشاره كرد (5):
1)روكش بتن مسلح بصورت يك طرفه يا دو طرفه، در اين روش شبكههايي از آرماتور در يك طرف يا دو طرف ديوار آجري قرار داده ميشود. و روي آنها يك لايه بتني به ضخامت حدود 4 سانتيمتر پاشيده ميگردد.
2)روكش بتني همراه با تعبيه ستونهاي باريك بتني در داخل ديوار، در اين روش جهت ايجاد ستون در داخل ديوار. شيارهاي قائمي به ابعاد تقريبي 10 سانتيمتر و به فواصل حدود 5/2 متر ايجاد ميگردد كه درون آنها ميلگردهايي به قطر حدود 10 ميليمتر قرار داده ميشود.
3)هسته مركزي. در اين روش در مركز ديوارها حفرههايي به قطر حدود 10 سانتيمتر و به فواصل حدود 100 الي 150 سانتيمتر ايجاد ميگردد، درون اين حفرهها آرماتور قرار داده شده و سپس حفرهها با نوعي دوغاب بتني كه داراي خاصيت انقباضي كم باشد پر ميگردند.
4)مهار بندي با استفاده از بادبندي قطري. در اين روش با استفاده از پروفيلها يا ميلگردهاي فولادي در ديوارها بادبندهاي قطري نصب ميگردد.
5)مهار بندي فولادي با استفاده از نوارهاي فولادي. در اين روش در دو طرف شيارهايي قطري ايجاد كرده و درون آنها نوارهاي فولادي قرار داده ميشود. اين نوارها در دو طرف ديوار توسط پيچهايي به يكديگر متصل ميگردند.
6)مهاربندي ديوار با استفاده از الياف پليمري. در اين روش در داخل ديوار بصورت افقي يا قائم الياف پليمري قرار داده ميشود.
بايد توجه داشت كه در كليه روشهاي فوق به منظور جلوگيري از پديده لغزش يا واژگوني ديوار، اتصال ديوار به پي نيز بايد تقويت گردد. در صورت تسليح و تقويت ديوارهاي آجري ساختمانهاي ساخته شده با مصالح بنايي با هر يك از روشهاي فوق، مقاومت ديوار در مقابله با نيروهاي جانبي حدود 3 الي 5برابر افزايش مييابد.
مراجع
[1]National Workshop ,”Earthquake Resistant Masonry
Construction’U.S.Department of Commerce ,1997.
[2] Applied Technology Council(ATC),’Evaluating the Seismis Resistance of Existing Buildings’,ATC14,1994.
[3]Hendry ,A.W.,Sinha,B.P.,Davis,S.R.,’Load Bearing Brickwork Design’,P-H,1995.
[4]David,K.,’Earthquake Design Practice for Building ‘,Thomas Telford Limited , 1998.
[5]Priestley ,M.J.N.,’Seismic Design of Masonry Structures to the New Zealand Standard NZS 4230p,Bull.N.Z.Soc.Earthquake Engng,No.2,pp.191-205,1995.
@retrofitting
مقاوم سازي در كل، موضوعي پيچيده ميباشد و در بعضي از حالات بسيار مشكل است حتي هزينه آن بيشتر از هزينه تخريب و دوباره سازي ساختمان باشد. ولي به اين نكته مهم بايد توجه داشت كه تقويت ساختمانهاي آجري ميتواند سبب گردد كه بجاي گسيختگي كلي، ساختمان حداكثر دچار خرابي موضعي شده و لذا از ميزان تلفات جاني به شدت كاسته گردد. از نكات مهم در مقاوم سازي آن است كه فقط ديوارهاي باربر محيطي را نبايد در نظر گرفت و تقويت نمود، بلكه ساختمان به گونهاي بايد مقاومسازي شود كه در زمان بروز زلزله، هيچ بخشي از آن تخريب نگردد. به بيان ديگر تقويت يك ساختمان بنايي بايد بصورت همه جانبه در نظر گرفته شود.
نوع روشي كه براي مقاوم سازي مورد استفاده قرار ميگيرد وابسته به فاكتورهاي مختلف بوده و اجراي آن نيز ميبايستي توجيه اقتصادي داشته باشد. از جمله اين فاكتورها سن ساختمان مورد نظر بوده و اينكه آيا پس از گذشت زمان، مشخصات مهندسي مصالح تغيير (كاهش) يافته است يا خير؟ آيا در نحوه كاربري ساختمان تغييراتي صورت پذيرفته است؟ آيا پس از ساخت ساختمان، اندازه بازشوها تغيير يافته يا بازشوهاي جديدي ايجاد شدهاند؟ و در نهايت آنكه تسلط و تجربه نقشي كليدي در انتخاب نوع روش تقويت دارد. در كليه روشهاي مقاوم سازي ساختمانها، افزايش مقاومت ديوارهاي جانبي هدف اوليه ميباشد زيرا اين ديوارها عموماً در برابر بارهاي ثقلي از خود مقاومت نشان ميدهند و در برابر بارهاي جانبي به علت عدم داشتن خاصيت شكل پذيري مناسب، مقاومت چنداني ندارند.
انواع روشهاي مقاومسازي
از جمله روشهاي مقاوم سازي ميتوان بصورت اجمال به موارد ذيل اشاره كرد (5):
1)روكش بتن مسلح بصورت يك طرفه يا دو طرفه، در اين روش شبكههايي از آرماتور در يك طرف يا دو طرف ديوار آجري قرار داده ميشود. و روي آنها يك لايه بتني به ضخامت حدود 4 سانتيمتر پاشيده ميگردد.
2)روكش بتني همراه با تعبيه ستونهاي باريك بتني در داخل ديوار، در اين روش جهت ايجاد ستون در داخل ديوار. شيارهاي قائمي به ابعاد تقريبي 10 سانتيمتر و به فواصل حدود 5/2 متر ايجاد ميگردد كه درون آنها ميلگردهايي به قطر حدود 10 ميليمتر قرار داده ميشود.
3)هسته مركزي. در اين روش در مركز ديوارها حفرههايي به قطر حدود 10 سانتيمتر و به فواصل حدود 100 الي 150 سانتيمتر ايجاد ميگردد، درون اين حفرهها آرماتور قرار داده شده و سپس حفرهها با نوعي دوغاب بتني كه داراي خاصيت انقباضي كم باشد پر ميگردند.
4)مهار بندي با استفاده از بادبندي قطري. در اين روش با استفاده از پروفيلها يا ميلگردهاي فولادي در ديوارها بادبندهاي قطري نصب ميگردد.
5)مهار بندي فولادي با استفاده از نوارهاي فولادي. در اين روش در دو طرف شيارهايي قطري ايجاد كرده و درون آنها نوارهاي فولادي قرار داده ميشود. اين نوارها در دو طرف ديوار توسط پيچهايي به يكديگر متصل ميگردند.
6)مهاربندي ديوار با استفاده از الياف پليمري. در اين روش در داخل ديوار بصورت افقي يا قائم الياف پليمري قرار داده ميشود.
بايد توجه داشت كه در كليه روشهاي فوق به منظور جلوگيري از پديده لغزش يا واژگوني ديوار، اتصال ديوار به پي نيز بايد تقويت گردد. در صورت تسليح و تقويت ديوارهاي آجري ساختمانهاي ساخته شده با مصالح بنايي با هر يك از روشهاي فوق، مقاومت ديوار در مقابله با نيروهاي جانبي حدود 3 الي 5برابر افزايش مييابد.
مراجع
[1]National Workshop ,”Earthquake Resistant Masonry
Construction’U.S.Department of Commerce ,1997.
[2] Applied Technology Council(ATC),’Evaluating the Seismis Resistance of Existing Buildings’,ATC14,1994.
[3]Hendry ,A.W.,Sinha,B.P.,Davis,S.R.,’Load Bearing Brickwork Design’,P-H,1995.
[4]David,K.,’Earthquake Design Practice for Building ‘,Thomas Telford Limited , 1998.
[5]Priestley ,M.J.N.,’Seismic Design of Masonry Structures to the New Zealand Standard NZS 4230p,Bull.N.Z.Soc.Earthquake Engng,No.2,pp.191-205,1995.
@retrofitting
مقاله 👇👇👇👇👇👇👇👇مقاوم سازی ساختمانهای خشتی متداول موجود
نویسنده: امیر اسدی/ ارتباط با نویسنده: Amirasadi1989@yahoo.com
نویسنده: امیر اسدی/ ارتباط با نویسنده: Amirasadi1989@yahoo.com
چکیده:
با توجه به بررسی ساختمان های خشتی و خرابی های آنها در زلزله های اخیر تخریب ها به صورت ترکهای خمشی و واژگونی خارج از صفحه،ترکهای افقی در تراز وسط ارتفاع دیوار و خرابی خارج از صفحه،ترکهای قطری یا ضربدری و خرابی در صفحه،ترکهای قائم و خرابی در گوشه،ترکهای قطری و خرابی در گوشه،ترکها در اطراف بازشوها، لغزش سقف بر روی سطح فوقانی دیوارها،ترکهای قائم و خرابی در سقف های قوسی،ناپایداری دیوار تحت اثر خرابی های ناشی از رطوبت و از جله عوامل ها میتوان به شرایط نامناسب زمین (ساختمان تحت شرایط روانگرایی،، نشست و یا لغزش باشد.)،کاربرد مصالح سنگین در سقف، عدم وجود چسبندگی کافی میان خشت و ملات، اریب قرار گرفتن شناژها و یا قوس های سقف و در نتیجه، اعمال رانش افقی بر دیوارهاو... اشاره کرد از این رو نمونه آزمایشگاهی را با شبیه سازی مصالح و نقشه های سازه های خشتی موجود را بر روی میزلرزان دانشگاه صنعتی شریف قرار داده و رکورد های ایستگاه چترود از زلزله زرند انتخاب شد و سپس سطح تحریک را به 25% . 70% و100% و 125%زلزله ی مبنا افزایش داده و سازه را مورد بررسی قرار دادیم که در100% زلزله ی مبنا آسیب های جدی به آن وارد شد و در 125% زلزله مبنا به صورت کامل تخریب گردید. بطور خلاصه علت اصلی خرابی در نمونه اول را می توان باز شدن دیوارهای متعامد از یکدیگر و از دست رفتن عملکرد جعبه گونه سازه دانست. که برای رفع این موضوع و مقاوم سازی آن دوختن دیوارهای متقابل با استفاده از میله های افقی برای مقاوم سازی در برابر جدایی دیوارها از یکدیگر و استفاده از مش بر روی دیوارها برای مقاوم سازی در برابر بازشدگی ترک های درون صفحه دیوارها پیشنهاد مشود.و مدل مقاوم سازی شده با سطح تحریک 25% و 100% و 125%،150% . 175% زلزله ی مبنا تست شد که تا 125% نیز سازه هیچگونه ضعف جدی از خود بروز نداد. و در 150%در این سطح تنها ترک های ایجاد شده در سطح 125% اندکی بازتر و گسترده تر شدند، ولی سازه هنوز انسجام خود را بطور کامل حفظ نمود. و در 175% با اینکه چشمه های سقف بطور قابل ملاحظه ای باز و بسته شدند، هیچگونه خرابی ای در سقف ایجاد نشد. در این سطح، خرابی های اصلی ناشی از ترک های پیچشی در دیوار شرقی و بازشوی در و نیز پای دیوارها بود. سطح 175% آخرین سطح بارگذاری لرزه ای بود که نمونه مورد نظر در این سطح نیز عملکرد بسیار مناسبی داشت.
(واژگان کلیدی: مقاوم سازی سازه های خشتی- مقاوم سازی- بهبود سازه خشتی)
@retrofitting
با توجه به بررسی ساختمان های خشتی و خرابی های آنها در زلزله های اخیر تخریب ها به صورت ترکهای خمشی و واژگونی خارج از صفحه،ترکهای افقی در تراز وسط ارتفاع دیوار و خرابی خارج از صفحه،ترکهای قطری یا ضربدری و خرابی در صفحه،ترکهای قائم و خرابی در گوشه،ترکهای قطری و خرابی در گوشه،ترکها در اطراف بازشوها، لغزش سقف بر روی سطح فوقانی دیوارها،ترکهای قائم و خرابی در سقف های قوسی،ناپایداری دیوار تحت اثر خرابی های ناشی از رطوبت و از جله عوامل ها میتوان به شرایط نامناسب زمین (ساختمان تحت شرایط روانگرایی،، نشست و یا لغزش باشد.)،کاربرد مصالح سنگین در سقف، عدم وجود چسبندگی کافی میان خشت و ملات، اریب قرار گرفتن شناژها و یا قوس های سقف و در نتیجه، اعمال رانش افقی بر دیوارهاو... اشاره کرد از این رو نمونه آزمایشگاهی را با شبیه سازی مصالح و نقشه های سازه های خشتی موجود را بر روی میزلرزان دانشگاه صنعتی شریف قرار داده و رکورد های ایستگاه چترود از زلزله زرند انتخاب شد و سپس سطح تحریک را به 25% . 70% و100% و 125%زلزله ی مبنا افزایش داده و سازه را مورد بررسی قرار دادیم که در100% زلزله ی مبنا آسیب های جدی به آن وارد شد و در 125% زلزله مبنا به صورت کامل تخریب گردید. بطور خلاصه علت اصلی خرابی در نمونه اول را می توان باز شدن دیوارهای متعامد از یکدیگر و از دست رفتن عملکرد جعبه گونه سازه دانست. که برای رفع این موضوع و مقاوم سازی آن دوختن دیوارهای متقابل با استفاده از میله های افقی برای مقاوم سازی در برابر جدایی دیوارها از یکدیگر و استفاده از مش بر روی دیوارها برای مقاوم سازی در برابر بازشدگی ترک های درون صفحه دیوارها پیشنهاد مشود.و مدل مقاوم سازی شده با سطح تحریک 25% و 100% و 125%،150% . 175% زلزله ی مبنا تست شد که تا 125% نیز سازه هیچگونه ضعف جدی از خود بروز نداد. و در 150%در این سطح تنها ترک های ایجاد شده در سطح 125% اندکی بازتر و گسترده تر شدند، ولی سازه هنوز انسجام خود را بطور کامل حفظ نمود. و در 175% با اینکه چشمه های سقف بطور قابل ملاحظه ای باز و بسته شدند، هیچگونه خرابی ای در سقف ایجاد نشد. در این سطح، خرابی های اصلی ناشی از ترک های پیچشی در دیوار شرقی و بازشوی در و نیز پای دیوارها بود. سطح 175% آخرین سطح بارگذاری لرزه ای بود که نمونه مورد نظر در این سطح نیز عملکرد بسیار مناسبی داشت.
(واژگان کلیدی: مقاوم سازی سازه های خشتی- مقاوم سازی- بهبود سازه خشتی)
@retrofitting
مکانیزم های خرابی در ساختمانهای خشتی
- ترکهای خمشی و واژگونی خارج از صفحه
ترکهای خمشی در دیوارهای عرضی (راستای دیوار، عمود بر امتداد حرکت زمین) بصورت ترکهای قائم آغاز شده و بطور قائم یا مورب به سمت پائین (تراز پایه دیوار) گسترش می یابند و در دیوارهای متعامد کناری بطور افقی امتداد می یابند.
پس از گسترش ترکهای خمشی، پایداری خارج از صفحه دیوار به عواملی از قبیل زیر بستگی دارد :
· ضریب لاغری
· اتصال دیوار به کل سازه
· سربارهای قائم
· وضعیت دیوار در تراز پایه
2- ترکهای افقی در تراز وسط ارتفاع دیوار و خرابی خارج از صفحه
در دیوارهای لاغر طویل یا مرتفع ، بیشتر مشاهده می شود.
3- ترکهای قطری یا ضربدری و خرابی در صفحه
به شکل قطری یا ضربدری، در اثر نیروهای برشی دیوار در امتداد صفحه بروز می کنند.
4- ترکهای قائم و خرابی در گوشه
در یکی از دیوارها و یا هر دو دیوار متعامد رخ داده و به خرابی گوشه منجر شود و در اثر نیروهای خمشی خارج از صفحه بوجود می آید.
5- ترکهای قطری و خرابی در گوشه
● این ترکهای قطری از پائین به سمت بالای دیوار به شکل مورب در گوشه ها گسترش می یابند.
● این ترکها ممکن است تحت تاثیر نیروهای برشی در صفحه و نیروهای خمشی خارج از صفحه بروز کنند
6- ترکها در اطراف بازشوها
ایجاد ترکها در اطراف بازشوها ممکن است تحت تاثیر حرکت در صفحه و یا حرکت خارج از صفحه دیوار باشد.
7- لغزش سقف بر روی سطح فوقانی دیوارها
این مکانیزم خرابی، درخانه های خشتی با سقف مسطح چوبی و یا سقف شیبدار مشاهده می شود. علت بروز این مکانیزم، اتصال نامناسب سقف به دیوارها می باشد و می تواند به ناپایداری و فرو ریزش سقف منجر شود.
8- ترکهای قائم و خرابی در سقف های قوسی
در این مکانیزم خرابی، ترکها از قاعده سقف قوسی (سطح فوقانی دیوارها) آغاز شده و با امتداد در راستای قائم، به سمت رأس سقف قوسی (بالاترین نقطه سقف) گسترش می یابند.
9- ناپایداری دیوار تحت اثر خرابی های ناشی از رطوبت
مرطوب و خشک شدن متوالی دیوار می تواند به ضعیف شدن مصالح خشتی در تراز پایه دیوار و پیدایش یک صفحه لغزش در این امتداد شود.
● دیوار در راستای این صفحه لغزش ضعیف شده، لغزیده و دچار فرو ریزش شود.
● دیوار در راستای خارج از صفحه دچار واژگونی می شود.
عوامل تشدید کننده آسیب پذیری لرزه ای خانه های خشتی
● شرایط نامناسب زمین (ساختمان تحت شرایط روانگرایی،، نشست و یا لغزش باشد.)
● کاربرد مصالح سنگین در سقف
● عدم وجود چسبندگی کافی میان خشت و ملات
● اریب قرار گرفتن شناژها و یا قوس های سقف و در نتیجه، اعمال رانش افقی بر دیوارها
● لاغری بیش از حد دیوارها
● وجود تعداد زیاد بازشو در دیوار و یا وجود بازشوی با ابعاد بیش از حد بزرگ
● عدم وجود شناژ پیوسته در تراز فوقانی دیوارها
● طویل بودن بیش از حد دیوارهای پیرامونی و عدم اتصال به دیوارهای داخلی متعامد
● عمل نکردن سقف بصورت دیافراگم
● پیوستگی نامناسب سقف
● عدم تقارن در دیوارها و یا بازشوهای دیوارها
● وجود خرابی ها و یا خوردگی های تعمیر نشده
● فونداسیون نامناسب (به عنوان مثال، با عمق ناکافی)
● کیفیت نامناسب مصالح در ساخت خشت ها
● پلان نامناسب
● اتصال نامناسب دیوارهای طولی و عرضی
ارزیابی رفتار لرزه ای نمونه مقاوم سازی نشده ساختمان خشتی با سقف گنبدی
(با استفاده از نتایج آزمایش میز لرزان)
خصوصیات مکانیکی مصالح خشتی مورد استفاده در نمونه آزمایشگاهی
مقاومت فشاری خشت
مقدار میانگین مقاومت فشاری نمونه های آزمایش شده برابر 28 کیلوگرم بر سانتی متر مربع به دست آمده است.
مقاومت فشاری ملات گل
مقدار میانگین مقاومت فشاری نمونه های ملات آزمایش شده برابر 31 کیلوگرم بر سانتی متر مربع به دست آمده است.
(به علت استفاده از ماسه در ساخت ملات گل با نسبت خاک رس به ماسه برابر 5 به 1 مقاومت فشاری ملات گل، مقدار بیشتری به دست آمده است.)
مقاومت برشی اولیه مصالح خشتی
پارامترهای اصطکاکی مصالح خشتی (چسبندگی C و ضریب اصطکاک داخلی tanf) در سطح تماس میان خشت و ملات گل می باشد.
کیلو پاسکال C=5.88
tanf =3.3
مقاومت چسبندگی خشت و ملات
با توجه به چسبندگی ناچیز میان خشت و ملات گل، نمونه ها در حین قرار گیری بر روی هدهای فلزی دچار شکست پیش از هنگام تحت اثر وزن خشت پائینی قرار گرفته و در کلیه نمونه ها شکست و جدایش از محل فصل مشترک خشت و ملات گل مشاهده شد.
ویژگیهای میز لرزان دانشگاه شریف
دارای 3 درجه آزادی (دو درجه انتقالی و یک درجه چرخشی)
مساحت عرشه آن 4×4 متر مربع
ظرفیت اسمی بار قائم وارد بر میز، 25 تن
از این رو، نمونه آزمایشگاهی باید با مقیاس کوچکتر از ابعاد واقعی ساخته شود .
به این ترتیب، مقیاس مدلسازی 2:3 در نظر گرفته شد.
ابعاد هندسی مدل آزمایشگاهی
ارتفاع دیوار : 190 سانتیمتر
ارتفاع کل تا راس گنبد: 305 سانتیمتر
- ترکهای خمشی و واژگونی خارج از صفحه
ترکهای خمشی در دیوارهای عرضی (راستای دیوار، عمود بر امتداد حرکت زمین) بصورت ترکهای قائم آغاز شده و بطور قائم یا مورب به سمت پائین (تراز پایه دیوار) گسترش می یابند و در دیوارهای متعامد کناری بطور افقی امتداد می یابند.
پس از گسترش ترکهای خمشی، پایداری خارج از صفحه دیوار به عواملی از قبیل زیر بستگی دارد :
· ضریب لاغری
· اتصال دیوار به کل سازه
· سربارهای قائم
· وضعیت دیوار در تراز پایه
2- ترکهای افقی در تراز وسط ارتفاع دیوار و خرابی خارج از صفحه
در دیوارهای لاغر طویل یا مرتفع ، بیشتر مشاهده می شود.
3- ترکهای قطری یا ضربدری و خرابی در صفحه
به شکل قطری یا ضربدری، در اثر نیروهای برشی دیوار در امتداد صفحه بروز می کنند.
4- ترکهای قائم و خرابی در گوشه
در یکی از دیوارها و یا هر دو دیوار متعامد رخ داده و به خرابی گوشه منجر شود و در اثر نیروهای خمشی خارج از صفحه بوجود می آید.
5- ترکهای قطری و خرابی در گوشه
● این ترکهای قطری از پائین به سمت بالای دیوار به شکل مورب در گوشه ها گسترش می یابند.
● این ترکها ممکن است تحت تاثیر نیروهای برشی در صفحه و نیروهای خمشی خارج از صفحه بروز کنند
6- ترکها در اطراف بازشوها
ایجاد ترکها در اطراف بازشوها ممکن است تحت تاثیر حرکت در صفحه و یا حرکت خارج از صفحه دیوار باشد.
7- لغزش سقف بر روی سطح فوقانی دیوارها
این مکانیزم خرابی، درخانه های خشتی با سقف مسطح چوبی و یا سقف شیبدار مشاهده می شود. علت بروز این مکانیزم، اتصال نامناسب سقف به دیوارها می باشد و می تواند به ناپایداری و فرو ریزش سقف منجر شود.
8- ترکهای قائم و خرابی در سقف های قوسی
در این مکانیزم خرابی، ترکها از قاعده سقف قوسی (سطح فوقانی دیوارها) آغاز شده و با امتداد در راستای قائم، به سمت رأس سقف قوسی (بالاترین نقطه سقف) گسترش می یابند.
9- ناپایداری دیوار تحت اثر خرابی های ناشی از رطوبت
مرطوب و خشک شدن متوالی دیوار می تواند به ضعیف شدن مصالح خشتی در تراز پایه دیوار و پیدایش یک صفحه لغزش در این امتداد شود.
● دیوار در راستای این صفحه لغزش ضعیف شده، لغزیده و دچار فرو ریزش شود.
● دیوار در راستای خارج از صفحه دچار واژگونی می شود.
عوامل تشدید کننده آسیب پذیری لرزه ای خانه های خشتی
● شرایط نامناسب زمین (ساختمان تحت شرایط روانگرایی،، نشست و یا لغزش باشد.)
● کاربرد مصالح سنگین در سقف
● عدم وجود چسبندگی کافی میان خشت و ملات
● اریب قرار گرفتن شناژها و یا قوس های سقف و در نتیجه، اعمال رانش افقی بر دیوارها
● لاغری بیش از حد دیوارها
● وجود تعداد زیاد بازشو در دیوار و یا وجود بازشوی با ابعاد بیش از حد بزرگ
● عدم وجود شناژ پیوسته در تراز فوقانی دیوارها
● طویل بودن بیش از حد دیوارهای پیرامونی و عدم اتصال به دیوارهای داخلی متعامد
● عمل نکردن سقف بصورت دیافراگم
● پیوستگی نامناسب سقف
● عدم تقارن در دیوارها و یا بازشوهای دیوارها
● وجود خرابی ها و یا خوردگی های تعمیر نشده
● فونداسیون نامناسب (به عنوان مثال، با عمق ناکافی)
● کیفیت نامناسب مصالح در ساخت خشت ها
● پلان نامناسب
● اتصال نامناسب دیوارهای طولی و عرضی
ارزیابی رفتار لرزه ای نمونه مقاوم سازی نشده ساختمان خشتی با سقف گنبدی
(با استفاده از نتایج آزمایش میز لرزان)
خصوصیات مکانیکی مصالح خشتی مورد استفاده در نمونه آزمایشگاهی
مقاومت فشاری خشت
مقدار میانگین مقاومت فشاری نمونه های آزمایش شده برابر 28 کیلوگرم بر سانتی متر مربع به دست آمده است.
مقاومت فشاری ملات گل
مقدار میانگین مقاومت فشاری نمونه های ملات آزمایش شده برابر 31 کیلوگرم بر سانتی متر مربع به دست آمده است.
(به علت استفاده از ماسه در ساخت ملات گل با نسبت خاک رس به ماسه برابر 5 به 1 مقاومت فشاری ملات گل، مقدار بیشتری به دست آمده است.)
مقاومت برشی اولیه مصالح خشتی
پارامترهای اصطکاکی مصالح خشتی (چسبندگی C و ضریب اصطکاک داخلی tanf) در سطح تماس میان خشت و ملات گل می باشد.
کیلو پاسکال C=5.88
tanf =3.3
مقاومت چسبندگی خشت و ملات
با توجه به چسبندگی ناچیز میان خشت و ملات گل، نمونه ها در حین قرار گیری بر روی هدهای فلزی دچار شکست پیش از هنگام تحت اثر وزن خشت پائینی قرار گرفته و در کلیه نمونه ها شکست و جدایش از محل فصل مشترک خشت و ملات گل مشاهده شد.
ویژگیهای میز لرزان دانشگاه شریف
دارای 3 درجه آزادی (دو درجه انتقالی و یک درجه چرخشی)
مساحت عرشه آن 4×4 متر مربع
ظرفیت اسمی بار قائم وارد بر میز، 25 تن
از این رو، نمونه آزمایشگاهی باید با مقیاس کوچکتر از ابعاد واقعی ساخته شود .
به این ترتیب، مقیاس مدلسازی 2:3 در نظر گرفته شد.
ابعاد هندسی مدل آزمایشگاهی
ارتفاع دیوار : 190 سانتیمتر
ارتفاع کل تا راس گنبد: 305 سانتیمتر
ضخامت دیوار: 52 سانتیمتر
ابعاد خشت: 4/5x 20 x20 سانتیمتر
ضخامت سقف : 15 سانتیمتر
پوشش کاهگل : 2 سانتیمتر
بدیهی است که ابعاد سازه واقعی (پروتوتیپ) در هر راستا، 1/5 برابر ابعاد مدل آزمایشگاهی می باشد.
@retrofitting
ابعاد خشت: 4/5x 20 x20 سانتیمتر
ضخامت سقف : 15 سانتیمتر
پوشش کاهگل : 2 سانتیمتر
بدیهی است که ابعاد سازه واقعی (پروتوتیپ) در هر راستا، 1/5 برابر ابعاد مدل آزمایشگاهی می باشد.
@retrofitting
آنالیز ابعادی و تشابه سازی
روش مورد استفاده برای تشابه سازی بر اساس تساوی تنش های ناشی از نیروهای اینرسی در مدل و سازه اصلی (پروتوتیپ) استوار است.
روش مورد استفاده برای تشابه سازی بر اساس تساوی تنش های ناشی از نیروهای اینرسی در مدل و سازه اصلی (پروتوتیپ) استوار است.