​#Савол

ТАҲОРАТДА ТОЗАЛИК ВОСИТАЛАРИДАН ФОЙДАЛАНИШ

Таҳорат вақтида оёғини совун билан ювган банда сирот кўпригидан ўтаётганда оёғи сирпаниши ҳақида эшитиб қолдим. Бу ҳақида диний манбаларимизда нима дейилган?

ЖАВОБ: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Қиёмат кунидаги ҳолатларни динимизда “самъиёт”, деб аталади. Улар фақат эшитиш орқали билинадиган маълумотлар бўлиб, “сиротда оёғи сирпанади” дейиш учун камида сиз айтган маънода саҳиҳ ҳадис бўлиши керак. Яъни, қиёматдаги ҳолатларни фақат Қуръон оятлари ва саҳиҳ ҳадислардан билиб олиш мумкин. Бошқа ҳеч ким ўзича бу мавзуда гапира олмайди. Гапирса ҳам, эътиборга олинмайди.

Таҳоратдан мақсад поклик бўлгани учун, унда тозалик воситаларидан фойдаланиш жоиз. Бу воситалардан фойдаланишни Пайғамбаримиз алайҳиссалом ман қилмаганлар. Аксинча фиқҳий китобларимизда ҳатто, маййитни юваётганда совун, шампун каби тозалик воситаларга эҳтиёж тушса, ишлатиш жоизлиги айтилади. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси. Фатво ҳайъати.

♻️Дўстларингизга ҳам улашинг!!!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

#Ҳадис

ИЙМОНИ ЙЎҚ ОДАМНИНГ ДЎСТЛИГИ БЎЛМАЙДИ!

Абу Саид ал-Худрий розияллоҳу анҳу ривоят қиладилар: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Дўст бўлсанг фақат мўъмин билан дўст бўл.Таомингни эса тақводор одам есин» дедилар.

Шарҳ: Мўъмин билан дўст бўл дейишликнинг сабаби, иймонсиз кишининг дўстлигига ишонч йўқ. Мусулмон, мўъмин бўлмаган одам билан улфат бўлиш, бирор бир ишда шерик бўлишингиз мумкин. Аммо ҳеч қачон дўст бўлолмайсиз. Чунки иймони бўлмаган одамнинг ишончи бўлмайди. Иймони бўлмаган киши дўстлик қилолмайди.

♻️Аллоҳ розилиги учун тарқатинг аввало амал билан!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

Ҳанафий мазҳабининг энг йирик уламоларидан бўлган Ибн Обидин раҳимаҳуллоҳ айтадилар: «Одам
алайҳиссаломдан то қиёматгача ибодат қилиб белгиланган ҳамда охиратда ҳам, жаннатда ҳам давом этадиган амал иккитадир: иймон ва никоҳ».

«Бахтиёр оила». Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф роҳимаҳуллоҳ.

♻️Дўстларингизга ҳам улашинг!!!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

#Савол

НАМОЗДА ЙИҒЛАШ.

Намозда йиғлаш намозни бузадими?

ЖАВОБ:

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Охиратни ўйлаб йиғласа, жоиз. Намози бузилмайди. Дунёвий ишлар учун, масалан, бирор мусибат ёки йўқолган молига куйиниб йиғласа, намози бузилади.

"Ал-Мухтор лил фатво" китобида шундай дейилади: "Овоз чиқариб йиғлаш намозни бузади, лекин жаннат ёки дўзахни эслаб йиғласа, намозни бузмайди". Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси. Фатво ҳайъати.

♻️Дўстларингизга ҳам улашинг!!!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

​​Бу коинотда уч олам бор

“Аллоҳ таъоло бу коинотда уч оламни яратгандир. Бир олам шуки, унда фақат хурсандчилик бор, фақат роҳат бор, у ерда ранжу аламнинг ном нишони йўқ. У ерда озорнинг бирор чораси йўқ. У олам жаннатдир. Аллоҳ таъоло Ўзининг фазлу карами ила барчамизга ато қилсин, амийн.
Иккинчи олам шуки, у ерда фақат озор бор, фақат ранжу алам бор, фақат мусибату бало бор. У олам жаҳаннамдир. Аллоҳ таъоло барчамизни Ўзининг фазли карами ила ундан асрасин, амийн. Бу иккисининг ўртасида бу “дунё олами” бор. Унда хурсандчилик ҳам бор, ранжу алам ҳам бор. Роҳат ҳам бор, азият ҳам бор. Бу дунёда бирор инсон шундай эмаски, унга бирор яхшилик етмаса, бирор мусибат етмаса ёки фақат мусибат етсаю, хурсандчилик етмаса. Балки бу дунёда иккиси ҳам етиб туради ”.
Ранжу алам ва озор албатта етади.
“Шунга кўра, бу дунёда инсон табиатига хилоф бўлган воқеалар албатта содир бўлади. Улар сабабидан инсонга мусибат ва ранжу алам етади, озор етади. Лекин бу озорнинг натижасида хоҳ инсон йиғласин, хоҳ ранжу аламни изҳор қилсин, бироқ, унинг қалби Аллоҳ таъоло мен учун нима ҳукм қилган бўлса, гарчи, ундан менга озор етаётган бўлсада, у ҳукм барҳақдир дея рози бўлсин. Айнан шунинг номи “Ризо бил қазо”дир. Масалан, бирор беморлик етди. Энди, у беморлик сабабли озор етяпти. Мусибат ҳам бор. Оҳ-воҳ ҳам унинг оғзидан чиқяпти. Йиғи ҳам бўляпти. Лекин, Аллоҳ таъолонинг юборган бу беморлик ҳукми барҳақдир. Менинг унга бирор шикоятим йўқ. Аллоҳ таъолонинг тақдиридан бирор шикоятим йўқ дея қалби хотиржамдир. Шунинг номи талаб қилинган “ризо бил қазо”дир”.

Шайхул ислом, Муфтий Муҳаммад Тақий Усмоний ҳафизаҳуллоҳ.

“Ислоҳий хутбаат” китобидан 16-жилд

♻️Дўстларингизга ҳам улашинг!!!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

#Ҳадис

Муҳаммад ибн Башшор Яҳёдан, у киши Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан, у киши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ривоят қилиб айтади: “Етти (тоифа киши) бор. Аллоҳ уларни соя бўлмаган кунда (қиёмат кунида) ўз соясида соялантиради: одил имом; Роббининг ибодатида ўсган йигит; қалби масжидга боғлиқ бўлган киши; Аллоҳ йўлида бир-бирини яхши кўрган, жам бўлган ва ажрашган икки киши; мансабдор ва чиройли аёл бир эркакни талаб қилганда (зино қилишга даъват қилганда) мен Аллоҳдан қўрқаман, деб жавоб берган киши; яширинча садақа қилган киши, ҳатто унинг чап қўли ўнг қўли инфоқ қилганлигини билмайдиган киши; Аллоҳни якка зикр қилганда кўзлари намланган киши”.
Имом Бухорий ва Имом Муслим ривоят қилганлар.

♻️Аллоҳ розилиги учун тарқатинг аввало амал билан!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

МЎМИНЛАР ҚИЁМАТДА АЛЛОҲ ТАОЛОНИ КЎРАДИ

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاضِرَةٌ ۝ إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ

«У Кунда баъзи юзлар яшовчи, Парвардигорларига боқиб турувчидир».
(Қиёмат сураси, 22–23-оятлар).

Одатда подшоҳлар халққа ўзини намойиш қилмай, фақат яқинларигагина кўринадилар. Улар қайсидир инсонга яқин бўлишса, ўртадаги тўсиқни олиб ташлайдилар. Подшоҳларнинг ўртадаги тўсиқни олиб ташлаб, кимгадир кўриниш беришлари, унга берилган инъомлардан устундир. Аллоҳ таолонинг ўз дўстларини жамолини кўришга муяссар қилиш билан сийлаши ва унга шу билан фазл кўрсатиши мумкин. Аллоҳ таолони кўришни кайфият билан сифатламаймиз. Чунки кайфият суратга эга нарсаларга тегишлидир. Аллоҳ таоло эса кайфиятсиз кўрилади.

"Таъвилот"дан дурдоналар китобидан.

♻️Дўстларингизга ҳам улашинг!!!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

#Ҳадис

Гуноҳларим кўп....

Жобир ибн Абдуллоҳ розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келиб, "Вой гуноҳларим, вой гуноҳларим", деб икки ёки уч марта айтди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам унга:

اللَّهُمَّ مَغْفِرَتُكَ أَوْسَعُ مِنْ ذُنُوبِي وَرَحْمَتُكَ أَرْجَى عِنْدِي مِنْ عَمَلِي

«Аллоҳумма мағфиратука авсаъу мин зунубий ва роҳматука аржа ъиндий мин ъамалий», деб айт, дедилар. У бу дуони ўқиди. Сўнгра Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Такрорла", дедилар. Кейин у такрорлади. Сўнгра яна "Такрорла", дедилар. У яна такрорлади. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Тур, батаҳқиқ мағфират қилиндинг», - дедилар.
Имом Ҳоким ривояти.

Маъноси: Аллоҳим, мағфиратинг гуноҳимдан кенгроқдир. Раҳматинг ҳузуримдаги амалимдан умидлироқдир.

♻️Аллоҳ розилиги учун тарқатинг аввало амал билан!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

​​#Савол

ҚИЗ БОЛА УЗОҚ МАМЛАКАТДА ЎҚИШИ ЖОИЗМИ?

Қизим чет элда ўқишни жуда истайди. У жуда ҳам аълочи. Дадаси ва акалари “қиз бола маҳрамсиз чет мамлакатга бориши мумкин эмас” дея руҳсат беришмаяпти. Аммо мен илм олиш ниятида қиз бола узоқ мамлакатда ўқиши жоизлиги ҳақида ўқигандим. Динимизда бу масаланинг ҳукми аслида қандай?

ЖАВОБ:

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Ислом дини, энг нозик хилқат саналмиш аёлларнинг иффати ва иззат-обрўларига катта аҳамият берган. Аёл қизларимизнинг таълим олишлари мақтовга сазовор. Лекин ҳар қандай яхши иш ҳам динимиз кўрсатмасига мувофиқ бўлиши лозим. Шариатимизга кўра пиёда юрганда уч кеча-кундузлик масофага – сафар масофаси дейилади. Ана шу сафар масофасича бўлган жойга аёл-қизларимиз ўз маҳрамлари билан биргаликда сафарга чиқишлари лозим. Бу ҳақида Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом шундай деганлар: “Аллоҳга ва охират кунига имон келтирган аёл учун уч кунлик ва ундан ортиқ масофага отаси ёки ўғли ёки эри ёки ака-укаси ёки маҳрам қариндошисиз сафар қилиши ҳалол бўлмайди”.

Шундан келиб чиқиб, илм олиш ниятида бўлган қизингизни маҳрам қариндоши билан биргаликда ўқишга юборишингиз мақсадга мувофиқ бўлади. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси. Фатво ҳайъати.

♻️Дўстларингизга ҳам улашинг!!!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

#Савол

Аллоҳ шайтон ва жинларни қандай азоблайди?

Ассалому алайкум Шайх ҳазратлари! Менинг саволим қуйидагича: Ҳаммамиз биламизки Аллоҳ шайтонни оловдан яратган ва жинларни ҳам оловдан яратган. Жинларнинг мусулмони ва кофири бўлади, шайтон ҳам ва кофир жинлар ҳам охиратда дўзахга тушадилар. Қандай қилиб улар ўзлари оловдан яратилинган бўла туриб, дўзахда яни оловда азобланадилар? Шуни тушунтириб берсангиз.

ЖАВОБ:

Дўзахда оловдан бошқа, мисол учун музлатиш азоби ҳам бор. Асосийси Аллоҳ ҳар бир нарсага қодир. Истаса, оловдан бўлган нарсани олов билан азоблай олади.

Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳ.

♻️Дўстларингизга ҳам улашинг!!!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

Бир киши Суфён ибн Уяйна ҳузурларига келиб, уйланганини, лекин никоҳдан сўнг аёли уни беҳурмат қилаётганидан шикоят қилди. Яна аёлининг наздида паст кўрилган, таҳқирланган ва хўрланган ҳолга тушиб қолганидан нолиди.

Суфён: "Уйланишдан олдини у сабабли иззат ва икром орттиришга қизиққанмидинг?" дегандилар, у: "Ҳа", деди. Шунда Суфён: "Ким (уйланиш, аёл орқали) фақат иззатли бўлишни мақсад қилса, хорликка йўлиқади.
Ким (аёлга уйланиш орқали) фақат мол-мулкка эришиш, бадавлат бўлишни мақсад қилса, камбағаллик балосига учрайди.
Ким (аёлга уйланиш орқали) дин-диёнатли бўлишни мақсад қилса, Аллоҳ унга албатта дини билан бирга иззат-икром ва мол-дунёни жамлаб ато қилиб қўяди", дедилар.

♻️Аллоҳ розилиги учун тарқатинг аввало амал билан!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

​​#Савол

ҚУРЪОНИ КАРИМГА НИСБАТАН ЭҲТИРОМ

Қуръон китобини киндикдан пастга тушурмаслик керакми?

ЖАВОБ: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Қуръони Карим Аллоҳнинг каломидир. Унга тааллуқли барча ашёларга эҳтиром вожибдир. Шу эътибордан, мусҳаф муқаддас китоб саналади. Уни улуғлаш Аллоҳ таолони улуғлаш сирасига киради. Аллоҳ таоло айтади:

ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ

(Гап) шудир. «Ким Аллоҳнинг шиъорларини улуғласа, бу қалбларнинг тақвосидандир» ("Ҳаж" сураси, 32-оят).
«Аллоҳнинг шиъори» деганда У Зотни эслатадиган, англатадиган нарса тушунилади. Мусҳаф Аллоҳ таолонинг шиъорларидан, балки энг улуғ шиъорларидан эканида шубҳа йўқ.

Имом Нававий раҳматуллоҳи алайҳ айтади: «Мусҳафни ҳурмат қилиш вожиблигига мусулмонлар барча замонларда иттифоқ қилганлар».

Уламолар мусҳафга нисбатан мусулмон киши риоя қилиши керак бўлган бир қанча одобларни санаб шу қаторда шундай дейишган.
Мусҳафни имкон қадар юқори, эҳтиром кўринишига зид бўлмаган тарзда тутиш лозим. Тик турган ва ўтирган одам уни киндикдан қуйи тутмаслиги керак. Мусҳафни қучоққа қўйиб ўтириш, ерга қўйиш ҳам одобга зиддир. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси. Фатво ҳайъати.

♻️Дўстларингизга ҳам улашинг!!!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

#Ҳадис

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганлар: «Ҳар тунда уни охирги учдан бир қисми қолганда Роббимиз Аллоҳу таоло ер осмонига тушиб шундай дейди: «Ким дуо қилаётган бўлса, унн ижобат қиламан. Ким Мендан сўраётган бўлса, унга сўраган нарсасини бераман. Ким Мендан гуноҳларини мағфират қилишимни сўраётган бўлса, унинг гуноҳларини мағфират қиламан дейди, - дедилар».
Имом Бухорий, Муслим, Ибн Можа ривоятлари.

♻️Аллоҳ розилиги учун тарқатинг аввало амал билан!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

Обзор цен на продукцию колхозного рынка
Яблоки —с 3500 сумм кг
Груши —12.000 сум кг
Ножки(холодец)— 20.000 сум шт
Гранат —5000 сум кг
Мандарины — 11.000 сум кг
Бананы — 20.000 сум кг
Помидоры — 9000 сум кг
Болгарский —20.000 сум кг
Тыква —2500 сум кг
Хурма — 6000 сум кг
Лимоны —12.000 сум кг
Виноград —4000 сум кг
Морковка —2000 сум кг
Зелёный Болгарский —10.000 сум кг
Капуста —2000 сум кг
Редиска —1000 сум пучек
Чеснок—7000 сум кг
Апельсины —14.000 сум кг
Лук —5000 сум кг
Груши маленький —15.000 сум кг
Яйца —1500 сум шт
Гречка —16.000 сум кг
Картошка 4000 сум кг
Огурцы —22.000 сум кг
Перловка —7000 сум кг
Маш —15.000 сум кг
Сахар — 12.000 сум кг

📢Ваш первый информационный
@potrebitel_bukhara

​​#Савол

НАМОЗДА БОШ КИЙИМИМ ТУШИБ КЕТДИ

Намоз ўқиётган пайтимда бош кийимим тушиб кетиб қолди, олмай адо қилдим. Олганимда намозим дурустмиди? Намозга путур етмасмиди ёки олмай адо қилганим яхши бўлганми? Шунақа вазиятларда нима қилиш керак маслаҳат берсангиз.

ЖАВОБ:

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Бу ҳақда "Дурарул ҳуккам" китобида шундай дейилади:

سَقَطَتْ قَلَنْسُوَتُهُ أَوْ عِمَامَتُهُ فِي الصَّلَاةِ فَرَفْعُ الْقَلَنْسُوَةِ بِيَدٍ وَاحِدَةٍ أَفْضَلُ مِنْ الصَّلَاةِ بِكَشْفِ الرَّأْسِ .
وَأَمَّا الْعِمَامَةُ فَإِنْ أَمْكَنَهُ رَفْعُهَا وَوَضْعُهَا عَلَى الرَّأْسِ بِيَدٍ وَاحِدَةٍ مَعْقُودَةٍ كَمَا كَانَتْ فَسَتْرُ الرَّأْسِ أَوْلَى ، وَإِنْ انْحَلَّتْ وَاحْتَاجَ إلَى تَكْوِيرِهَا فَالصَّلَاةُ بِكَشْفِ الرَّأْسِ أَوْلَى مِنْ عَقْدِهَا وَقَطْعِ الصَّلَاةِ ، كَذَا فِي التَّتَارْخَانِيَّة

"Намозда қалпоқ ёки салла бошдан тушиб кетса, бошяланг намоз ўқигандан кўра бир қўл билан уни кийиб олиш афзал. Саллани бир қўл билан ўралган ҳолида бошига қўйишнинг имкони бўлса, бошини ёпгани афзал. Лекин салла ечилиб кетган ва уни ўрашга эҳтиёж туғилса, уни ўраш ва намозни бузгандан кўра бошяланг намоз ўқиган афзал. Татархонияда шундай келган".

Демак, намозда бош кийим тушиб кетса, енгил ҳаракат билан кийиб олиш афзал. Лекин амали касир (кўп амал) қилиб тушиб кетган бош кийимни киймайди. Чунки кўп амал намозни бузади. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси. Фатво ҳайъати.

♻️Дўстларингизга ҳам улашинг!!!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

​​​#Савол

МУҲАММАД СОЛЛАЛЛОҲУ АЛАЙҲИ ВАСАЛЛАМ НЕЧА ЁШЛАРИДА ОЛАМДАН ЎТГАНЛАР?

Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам неча ёшларида оламдан ўтганлар?
—   Биламизки Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг туғилган йиллари ишончли манбаларда 571 йил деб маълум қилинган. Вафотлари эса 632 йил деб кўрсатилган. Шундай экан нима учун ул зотнинг 63 ёшда бу дунёни тарк этганлари айтилади? Ҳисоблаб чиқилганда 63 эмас, 61 ёш чиқяптику

ЖАВОБ:

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим.
Оламларга раҳмат бўлиб келган зот – Ҳазрати Пайғамбаримиз ҳижратнинг ўн биринчи йили, раббиъул аввал ойининг ўн учинчиси, яъни душанба кунда (мелодий 632 йили, 6-ойнинг 8-кунига тўғри келади) охиратга риҳлат қилганлар. Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг ёшлари қамария йил ҳисоби бўйича 63 ёшу 3 кун, шамсия йил ҳисоби бўйича 61 ёшу 84 кун эди. Кўпчилик диний манбаларимизда асосан қамарий ҳисоб-китоб бўйича сўз юритилгани боис Расули акрам соллаллоҳу алайҳи васалламнинг 63 йил умр кўрганлари зикр қилинган. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси. Фатво ҳайъати.

♻️Дўстларингизга ҳам улашинг!!!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

#Ҳадис

Саид ибн Мусаййабга бир куни Абу Ҳурайра: "Аллоҳдан сен билан мени жаннат бозорида жамланишини сўрайман", дедилар. Саид: "Жаннатда бозор борми?" деб сўради. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу: "Ҳа", деб ушбулари айтиб бердилар: "Фаришталар ўраб турган бозорга келасан. Унда кўз кўрмаган, қулоқ эшитмаган, хаёлга келмаган нарсалар бор. Хоҳлаганимиз берилади, сотилмайди ҳам, сотиб олинмайди ҳам. Ва мана шу бозорда жаннат аҳллари бир-бирларига йўлиқадилар. Юқори манзил эгалари қуйироқдагилар билан учрашадилар — ваҳоланки, у ерда паст даражанинг ўзи йўқ, унинг устидаги кийимига қуйироқдагининг ҳаваси келади. У ҳам гапини тугатмасданоқ ундан чиройлироғи унда гавдаланади. Чунки бирор кимсада жаннатда хафалик бўлмайди".
Имом Термизий ривояти.

♻️Аллоҳ розилиги учун тарқатинг аввало амал билан!
👉 https://t.me/NaqshbandUZ

#савол_жавоб

САВОЛ:

Жаноза намози ўқиш олдидан имом-домла марҳумнинг яқинларидан бирини чақириб: “Маййитнинг олди-бердилари бўлса зиммангизга оласизми?” – деб сўрайди. Маййитнинг эгаси марҳумнинг қарзларини зиммасига олгандан кейин жаноза ўқилади. Қарзларни зиммасига олган киши тўлаб берадими, у зиммасига олиши билан маййит “ҳаққул абд (банданинг ҳаққи)”дан холос бўладими?

ЖАВОБ:

Вафотидан кейин ўзидан мол қолдирган маййитнинг қарзига кафил бўлиш жоизлиги борасида ҳеч қандай ихтилоф йўқ. Қарзларни зиммасига олган маййитнинг эгаси ёки бошқа шахс бўлсин маййитнинг мерос қолдирган молидан қарзларни адо қилиб беради. Қарзлар адо бўлиши билан маййит “ҳаққул абд”дан халос бўлади.
Энди қарзларини тўлашга мол қолдирмаган ёки тириклигида қарзларни тўлашга кафил тайинламаган маййитга келсак, унинг қарзларини зиммага олиш дуруст ёки дуруст эмаслиги масаласида мазҳабимиз мужтаҳид уламолари турлича йўл тутганлар.
Аллома Алоуддин Косоний раҳимаҳуллоҳ бу ҳақда шундай дейдилар:
عِنْدَ أَبِي حَنِيفَةَ فَلَا تَصِحُّ الْكَفَالَةُ بِالدَّيْنِ عَنْ مَيِّتٍ مُفْلِسٍ عِنْدَهُ وَعِنْدَ أَبِي يُوسُفَ وَمُحَمَّدٍ تَصِحُّ
яъни: “Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳ наздларида мол қолдирмаган маййитнинг қарзидан кафил бўлиш дуруст бўлмайди. Имом Абу Юсуф ва Имом Муҳаммад наздларида дуруст бўлади” (“Бадоеъус саноеъ” китоби).
Лекин агар қарзга кафил бўлган киши у хоҳ маййитнинг қариндоши бўладими, хоҳ бегонами қарзларни ўзининг ҳисобидан тўлаб берса, ҳамма уламоларимиз наздида жоиз бўлади, маййит қарздан яъни “ҳаққул абд”дан қутилади. Ўзининг ҳисобидан қарзни адо қилган киши катта ажрга эришади.
Содда қилиб айтсак, Имом Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳнинг наздларида қарзларини тўлашга мол қолдирмаган маййитнинг қарзларини тўлайман, зиммамга оламан дейиш шаръан эътиборга олинмайди. Шу гапни айтса ҳам қарзни тўлаш унинг зиммасига тушмайди ва маййит “ҳаққул абд”дан озод бўлмайди. Лекин қарзларни зиммасига олган киши ўзининг ҳисобидан тўлаб берса, жоиз. Бу ҳолатда маййит ҳам “ҳаққул абд”дан халос бўлади.
Имом Абу Юсуф ва Имом Муҳаммадларнинг (раҳматуллоҳи алайҳим) наздларида мол қолдирмаган маййитнинг қарзларига кафил бўлиш дуруст. Яъни, у қарздор маййитнинг зиммаси (масъулияти)ни ўз зиммасига қўшган бўлади ва қарзларни тўлаб бериши шарт бўлиб қолади.
“Фатовои ҳиндия” китобида бу мавзуда шундай дейилган:
فَلَا تَصِحُّ الْكَفَالَةُ بِالدَّيْنِ عَنْ مَيِّتٍ مُفْلِسٍ عِنْدَهُ وَعِنْدَ أَبِي يُوسُفَ وَمُحَمَّدٍ رَحِمَهُمَا اللَّهُ تَعَالَى تَصِحُّ كَذَا فِي الْبَدَائِعِ ، وَالصَّحِيحُ قَوْلُ أَبِي حَنِيفَةَ رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى كَذَا فِي الزَّادِ وَلَوْ تَرَكَ مَالًا جَازَ بِمِقْدَارِهِ كَذَا فِي مُحِيطِ السَّرَخْسِيِّ
яъни: “Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳ наздида қарзини тўлашга мол қолдирмаган маййитнинг қарзига кафил бўлиш дуруст бўлмайди. Имом Абу Юсуф ва Имом Муҳаммадларнинг (раҳматуллоҳи алайҳим) наздларида эса бундай кафиллик дуруст ҳисобланади (“Бадоеъ” китобида шундай келган). Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳнинг сўзлари тўғри (саҳиҳ)дир (“Зодул фуқаҳо” китобида шундай дейилган). Агар маййит қанча мол қолдирган бўлса, ўшанча миқдорида кафил бўлиш жоиз (“Муҳити Сарахсий” китобида шундай дейилган)” (“Фатовои ҳиндия” китоби, “Кафолатнинг тарифи, рукни ва шартлари” боби).
Кўпинча жанжалга сабаб бўладиган ҳолат: ҳақдорлар жаноза пайтида маййитнинг қарзларига кафил бўлган кишини ушлаб олиб, қарзларни тўлашга мажбур қилишмоқчи бўлишади. Қарзларни тўлашга мол қолмаган бўлса, бу масалада Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг сўзларига амал қилинади. Яъни, кафил бўлган киши ўз ҳисобидан тўлаб берса, дуруст. Тўлаб бермаса, уни тўлашга мажбур қилиб бўлмайди.