یادداشت‌هایی که نوشته نشدند، تجربه‌هایی که گم شدند

در این سه سال و اندی که در عتبهٔ علویه مشغول به کار بوده‌ام، به نظرم یک اشتباه مهم مرتکب شده‌ام. اگر به‌صورت مداوم، روزانه‌نویسی می‌کردم، امروز این یادداشت‌های روزانه می‌توانستند منبع بسیار خوبی برای تجربه‌نگاری باشند. تجربه‌هایی که می‌توانست به کار سازمان هم بیاید.

با اینکه تمام فایل‌ها و نوشته‌هایم را به شکل منظم ذخیره کرده‌ام و همکاران دیگر نیز در جریان جزئیات اتفاقات بوده‌اند، اما آن روزانه‌نویسی‌ها می‌توانست بسیار مفیدتر واقع شود؛ حتی اگر به صورت تیتروار و مختصر نوشته شده بود.

احتمالاً برای بسیاری از ما، روزانه‌نویسی جذاب است، اما در عمل، اغلب‌مان چنین عادتی نداریم. نهایتاً به‌سبب تبلیغات و آگاهی‌هایی که طی سال‌های گذشته در بارهٔ برنامه‌ریزی شخصی شکل گرفته، دفترچه‌ای، نرم‌افزاری یا فایلی در فضای وب داریم که برنامه‌های‌مان را در آن ثبت و پیگیری می‌کنیم.

سنت کم‌رونق روزانه‌نویسی، برای کسی مثل من می‌توانست روشنی‌بخش آینده سازمان باشد. به ویژه اگر در قالب فایل ورد یا گوگل‌داک نوشته می‌شد، امکان تحلیل دقیق‌تری داشت؛ خصوصاً حالا که ابزارهای هوش مصنوعی پیشرفت کرده‌اند و می‌توانند از چنین منابعی بهره‌ی فراوانی ببرند.

در برنامه‌های امسالم، جایی برای روزانه‌نویسی نگذاشته‌ام؛ بیش‌تر از ترسِ ناتمام‌ماندنش. کاش کمی شجاع‌تر و بااراده‌تر بودم.
احتمالاً کتاب‌هایی هم دربارهٔ روزانه‌نویسی و خاطره‌نویسی وجود دارد، اما خودم چیزی نخوانده‌ام و هر چه هست، تجربهٔ نوشتن و نوشتن و نوشتن است.

@ramezanali_com

این اطلاعات، بخش‌هایی از گزارش «Digital 2025: Iraq» از DataReportal است. یکی از منابع معتبر جهانی برای بررسی داده‌های دیجیتال، رسانه‌های اجتماعی، اینترنت، و رفتار کاربران در کشورهای مختلف محسوب می‌شود. در مورد عراق در سال ۲۰۲۵، این چند مورد فکر می‌کنم جذاب باشد:

آمارهای کلیدی عراق در ۲۰۲۵:
• جمعیت: ۴۶.۵ میلیون نفر
• ساکنان شهری: ۷۲٪
• اتصالات موبایل فعال: ۴۸.۱ میلیون (۱۰۳٪ جمعیت، چون بعضی افراد چند خط دارند)
• کاربران اینترنت: ۳۸ میلیون نفر (نفوذ ۸۱.۷٪)
• هویت‌های کاربر در شبکه‌های اجتماعی: ۳۴.۳ میلیون (۷۳.۸٪ جمعیت)
• سرعت اینترنت موبایل: میانگین دانلود ۳۶.۳۹ Mbps
• سرعت اینترنت ثابت: میانگین دانلود ۳۳.۸۸ Mbps

آمار رسانه‌های اجتماعی:
یک: تیک‌توک ۳۴.۳ میلیون
دو: یوتیوب ۲۲.۳ میلیون کاربر
سه: فیس‌بوک ۲۰.۱ میلیون
چهار: اینستاگرام ۱۹.۰ میلیون
پنج: اسنپ‌چت ۱۸.۵ میلیون
شش: مسنجرفیس‌بوک ۱۵.۰ میلیون
هفت: لینکدین ۲.۳ میلیون
هشت: توئیتر ۲.۶۵ میلیون

در مورد بسیاری از این پلتفرم‌ها، نرخ استفاده بالاتر از ۱۰۰٪ است. چون افراد ممکن است چند حساب کاربری داشته باشند یا از چند پلتفرم استفاده کنند.

@ramezanali_com

مصلی تهران؛ جمهوری اسلامی در یک قاب

اگر بخواهیم یک نماد فیزیکی برای جمهوری اسلامی ایران پیدا کنیم، «مصلی تهران» بهترین گزینه است. این بنا نه تنها از نظر ظاهری، بلکه از نظر فلسفه ساخت، سرنوشت و کارکردش، شبیه‌ترین چیز به جمهوری اسلامی است. از پروژه‌ای که قرار بود یک شاهکار معماری باشد اما نیمه‌کاره رها شد، تا ترکیبی عجیب از سنت، مدرنیته، سیاست و وعده‌هایی که هیچ‌وقت محقق نمی‌شوند.

۱. پروژه‌ای که قرار نبود تمام شود
مصلی تهران مثل بسیاری از پروژه‌های بزرگ جمهوری اسلامی، با هیاهوی زیادی شروع شد، اما هیچ‌کس به پایان آن فکر نکرد. از دهه ۶۰ تاکنون، همیشه در حال ساخت است، همیشه «در مرحله نهایی» است و همیشه قرار است «به زودی» تکمیل شود، اما در عمل نیمه‌کاره باقی مانده. درست مثل نظامی که قرار بود «تمدن نوین اسلامی» بسازد اما هنوز درگیر ابتدایی‌ترین مسائل اقتصادی و اجتماعی است.

۲. ترکیب بی‌قاعده سنت و مدرنیته
مصلی، نه یک بنای کاملاً سنتی است، نه کاملاً مدرن. نمایی اسلامی دارد اما ساختارش پر از بتن و شیشه است. قرار بود نماد شکوه معماری ایرانی-اسلامی باشد، اما نتیجه چیزی بین یک سازه صنعتی و یک معبد ناتمام شده است. درست مثل جمهوری اسلامی که نه یک حکومت سنتیِ کاملاً فقه‌محور است، نه یک نظام مدرنِ کارآمد، بلکه ترکیبی از هر دو که در نهایت هیچ‌کدام نیست.

۳. کاربری‌های متعدد، هویت نامشخص
مصلی قرار بود یک مکان عبادی باشد، اما الان بیشتر به یک مجموعه چندمنظوره شبیه است: از نمازجمعه و نمایشگاه کتاب گرفته تا همایش‌های دولتی و حتی آزمون‌های استخدامی! هرچیزی که تصورش را کنید، در مصلی برگزار شده، جز آنچه که واقعاً برایش ساخته شد. جمهوری اسلامی هم دقیقاً چنین وضعیتی دارد: قرار بود یک نظام اسلامی الگو باشد، اما حالا ترکیبی از دولت رفاهی، نظامی-امنیتی، اقتصاد دستوری و سیاست خارجی انقلابی است، بی‌آنکه مشخص باشد کدام یک اولویت دارد.

۴. وعده‌هایی که قرار نیست محقق شوند
هرچند وقت یک‌بار، اخباری درباره تکمیل بخش‌های جدید مصلی منتشر می‌شود. مسئولان می‌گویند «کار به زودی تمام می‌شود»، اما سال‌ها می‌گذرد و وضعیت تغییر چندانی نمی‌کند. جمهوری اسلامی هم سال‌هاست وعده‌های بزرگی می‌دهد: اقتصاد بدون نفت، عدالت اجتماعی، پیشرفت علمی، جهش تولید... اما نتیجه همیشه چیزی جز «در حال پیگیری» نیست.

۵. ماندگاری در عین ناکارآمدی
با تمام نواقصش، مصلی همچنان پابرجاست و به حیات خود ادامه می‌دهد. نیمه‌کاره، اما حاضر. بی‌هویت، اما فعال. جمهوری اسلامی هم با تمام بحران‌هایش، با نارضایتی‌ها، اعتراض‌ها و ناکارآمدی‌ها، همچنان ادامه می‌دهد. نه آن‌قدر قدرتمند است که بتوان آن را یک «نظام موفق» دانست، و نه آن‌قدر ضعیف که به سادگی سقوط کند.

مصلی، جمهوری اسلامی در ابعاد کوچک‌تر
مصلی تهران فقط یک ساختمان نیست؛ بلکه تصویری کوچک از جمهوری اسلامی ایران است: پروژه‌ای که با شعارهای بزرگ شروع شد اما نیمه‌کاره ماند، ترکیبی از سنت و مدرنیته که نه این است و نه آن، مجموعه‌ای از کاربری‌های بی‌ارتباط که معلوم نیست قرار است دقیقاً چه کار کند، و در نهایت، نهادی که همیشه «در حال تکمیل» است اما هیچ‌وقت کامل نمی‌شود.

مصلی را ببینید؛ انگار دارید جمهوری اسلامی را تماشا می‌کنید.

@ramezanali_com

جالب‌ترین نکته نماز عید فطر برای من اینه که هر سال همه مسئولان عالی‌رتبه تو مصلی جمع میشن و هیچ‌کدوم یک قطره عرق شرم از صورتش نمیاد که چرا این مصلی هنوز تکمیل نشده!



-Valids-

@uttweet

قالیباف، معاون اول پزشکیان؟ عجب سناریویی!

اوضاع دولت پزشکیان اگه این‌جوری پیش بره، بعید نیست بالاخره یکی بگه: «بسه دیگه، قالیباف رو بیارید!» حالا چرا قالیباف؟ چون هم خیلی بلد است کارها را سریع و خیلی ضربتی پیش ببرد، هم آن‌قدر تجربه دارد که وقتی گیر می‌کند، حداقل یک راه‌حل اجرایی از آستینش دربیاورد.

اگر این سناریو عملی شود، چند چیز قطعی است:
اول اینکه دولت از این بی‌عملی در می‌آید و حداقل چند پروژه انجام می‌شود. دوم اینکه وفاق ملی (!) خیلی بالا می‌رود، چون هم اصلاح‌طلب‌ها می‌گویند «ببینید چقدر تعامل‌گرا هستیم»، هم اصول‌گراها می‌گویند «دیدید آخرش مجبور شدند برگردند سراغ خودمان؟»

اما این وسط، یک سوال مهم هست: قالیباف که خودش همیشه سودای ریاست‌جمهوری دارد، آیا حاضر است در نقش «تعمیرکار دولت پزشکیان» ظاهر شود؟ از آن طرف، پزشکیان که چندان علاقه‌ای به تکنوکرات‌بازی ندارد، چطور با کسی کنار بیاید که معروف است به پروژه‌محوری و مدیریت اجرایی؟

اگر این ائتلاف زیبا شکل بگیرد، یک چیز قطعی است: دولت پزشکیان، پزشکیان‌تر نخواهد شد، اما قالیباف قالیباف‌تر می‌شود!

@ramezanali_com

یه نفر دیگه عضو کانال بشه، اعضا می‌شه ١١٠ نفر و می‌تونیم بعدش قیام کنیم

خزعبل‌سرایی؛ در هر سو

روزگار، روزگارِ وراجی‌ست. همه چیز هست، جز سخن. همه جا پر است از صدا، از بلندگو، از میکروفن، از صفحه‌کلید. اما بی‌آنکه «حرف» باشند و به کاری بیایند.

از بالا تا پایین. از من تا شما. از بالای منبر تا پای ساندویچی سر کوچه. از میزِ مذاکره تا صفِ مرغِ یخ‌زده. همه در حال گفتن‌اند. اما چه گفتنی؟ چیزی در حد مزخرف. واژه‌هایی که نه از تأل و مبنا جوشیده‌اند، نه به کارِ دردِ مردم می‌خورند.
این که به کار مردم نمی‌آیند، از بی‌مبنایی بدتر.

یکی خودش را تحلیل‌گر جا زده، آن یکی روشنفکر خودخوانده است. یکی دیگر فعال مجازی. یکی اینفلوئنسر. آن مسئول زیبا هم که مهملات تکرار می‌کند. از اصلاح‌طلب تا اصولگرا، از آخوند تا مخالف آخوند، همه‌شان یک مشت خزعبل تکراری را هزارباره می‌جوند.

و عجیب که همه‌ فکر می‌کنند که حرف زدن‌شان هنر هشتم است.

ملت هم بدتر. آن‌که صرفا اکانت توییترش پر فالوور است، تحلیل‌گر سیاست خارجی‌ست. آن‌که نان می‌خرد، اقتصاددان. آن‌که در مترو نشسته، جامعه‌شناس. گویی هیچ صدایی باقی نمانده که از سر سکوت برآمده باشد. سکوتی که نشانی از دردی باشد که دوا بخواهد.

و بدتر این‌که، امیدی هم نیست. حتی اگر حرفی باشد، یا نمی‌فهمند یا امکان زده شدن نمی‌دهند و یا تمام‌قد تلاش می‌کنند شنیده نشود. و حالا ما مانده‌ایم با طنین ممتد ابتذال.

و شاید تنها راه، همان باشد که قدما گفتند:
«خاموشی، سرِ دولتِ داناست...»

#هجویات

@ramezanali_com

ابتدا صبوری می‌کنی،
نه از سر ضعف، که از جنس تسلیم،
چون درک کرده‌ای که هر شتابی، تو را دورتر می‌برد.
بعد باید بسپاری—نه به دست زمان،
که به دستی غیبی، که از تو پنهان نیست،
اما تو، خود را از او پنهان کرده‌ای.

و بعد، مرحله‌ی انقطاع می‌رسد،
که در آن، همه چیز رنگ می‌بازد،
وابستگی‌ها، واژه‌ها، حتی دعاها...
و تنها چیزی که می‌ماند، یک «نیاز خالص» است—
نیازی بی‌واسطه، بی‌طلب، بی‌نام.

از دل این انقطاع،
تنهایی متولد می‌شود،
اما نه تنهایی تلخ؛
تنهاییِ مواجهه،
با خویشی که همیشه در سایه بوده،
خویشی که حالا دیگر
نه ترسی دارد، نه نقابی.

و بعد...
در آن سکوتِ بی‌داوری،
نوری آرام آرام رخ می‌نماید،
نه چون برق، که چون بیداری.

آنجاست که می‌فهمی:
سالک، وقتی واقعاً تنها شد،
وقتی از همه برید،
نه‌فقط دنیا، که حتی از خیال خدا هم—
تازه آن‌وقت،
او خودش را نشان می‌دهد
نه در تجلی‌های دور
بلکه در لرزش پلک تو
در عمق یک آه
در حضور بی‌کلامی که پر است،
بی‌آنکه چیزی بگوید.

و حالا تو به مقام رضا نزدیک‌تر شده‌ای،
نه چون خواسته‌هایت برآورده شده،
بلکه چون دیگر خواسته‌ای نداری
و آن‌چه هست،
برایت همان‌قدر مقدس است
که آن‌چه می‌خواستی باشد.

رضا، نه رضایت از نتیجه،
بل تسلیمِ دل در برابر حکمتِ ناپیداست.
آن‌گاه که می‌فهمی،
نبودنِ آن‌چه می‌خواستی،
گاهی بخششی ژرف‌تر است
از بودنش.

در این مقام،
دیگر دعاهایت هم آرام می‌شوند،
نه از خاموشی،
بلکه از طمأنینه.
دیگر نمی‌خواهی،
می‌گذاری که خواسته شود برایت.
و این یعنی:
تو به او نزدیک شده‌ای،
و او، پیش‌تر به تو نزدیک‌تر بود
از رگ گردنت.

@ramezanali_com

آدمیزاد گاهی می‌نشیند، نه به حساب دنیا و اهلش، نه به حساب این‌وآن، بلکه به حساب خودش. نه آن خودش که حالاست؛ آن یکی، آن قدیمی‌تره. آنی که روزی توی آینه بهش لبخند می‌زد، یا شب‌ها بی‌دلیل از شورِ زندگی خوابش نمی‌برد. آن‌وقت است که می‌بیند افتاده به رقابت با خودِ گذشته‌اش. و بدترش؟ می‌بازد. بی‌سروصدا، بی‌هیاهو، اما تلخ‌تر از هر شکستی.

دردش این‌جاست که آن «خودِ سابق» را نه می‌شود انکار کرد، نه فراموش. چون گوشۀ دل، هنوز دلتنگِ همان‌ است. همان که کم‌تر می‌ترسید، بیشتر رویا داشت، و آسوده‌تر نفس می‌کشید. حالا اما پر از ترس شده‌ایم، پر از احتیاط، پر از حساب‌وکتاب بی‌حاصل. انگار دنیا و ما، دست‌به‌دست هم داده‌ایم تا آن آدمِ جسور و امیدوار را از پا بیندازیم.

روان‌شناس‌ها اگر بخوانند، لابد می‌نویسند: بحران هویت، فرسودگی روانی، یا نارضایتی پنهان. عارف‌ها می‌گویند: حجاب نفس، غفلت، دنیازدگی. و امام موسی کاظم (ع) یک جمله دارد که می‌چسبد به همین حال‌وروز:
«از ما نیست کسی که هر روز خودش را محاسبۀ نکند؛ اگر کار خوبی کرده، از خدا بخواهد بیشترش کند؛ اگر بدی کرده، استغفار و توبه کند.»

قصه همین است. رقابتِ پنهانی با آن خودی که یک روز بودیم. نه برای حسرت خوردن، که برای دوباره زنده‌کردنش. شاید هم نه زنده‌کردن، که فهمیدن اینکه کجای کار، این‌همه دور شدیم از خودمان.

@Ramezanali_com

در این روزها که فضای سیاست خارجی ایران و آمریکا آکنده از تنش و تهدید است، دوباره جماعتی از روشنفکران غرب‌زده، با همان منطق مألوفِ تحقیرِ خودی و تعظیمِ بی‌چون‌وچرای بیگانه، به صحنه آمده‌اند تا هر نوع توافقی را به‌مثابه پیروزی عقلانیت و اعتدال تصویر کنند. اینان، همان کسانی‌اند که سال‌هاست معنای استقلال را در سایه وابستگی تعریف می‌کنند و عزت ملی را قربانی لبخندهای دیپلماتیکِ طرف غربی می‌سازند.

غرب‌زده، نه صرفاً شیفته‌ی تکنولوژی است و نه تنها دلباخته‌ی مدرنیته؛ بلکه دچار نوعی خودکم‌بینی مزمن در برابر غرب است. گمان می‌برد نجاتِ کشور، نه از درون و بر پایه‌ی ظرفیت‌های بومی، بلکه تنها از مسیر مصالحه با قدرت‌های جهانی می‌گذرد؛ هرچند آن مصالحه، به قیمت از دست رفتن عزت، اقتدار و آینده‌ی کشور تمام شود.

این جماعت، تاریخ را یا نمی‌خوانند یا چنان می‌خوانند که گویی حقیقت، همواره در اردوگاه غرب بوده است. کودتای ۲۸ مرداد، تحریم‌های اقتصادی، ترور دانشمندان، خروج یک‌جانبه از توافقات، و ده‌ها بدعهدی دیگر، برای آنان تنها «جزئیات» است؛ و اگر کسی بخواهد این واقعیات را به یاد بیاورد، او را به تندروی، انزواطلبی و نفهمیدن مناسبات بین‌الملل متهم می‌کنند.

ما موظف نیستیم عقل را تنها در دستگاه تحلیل غربی جست‌وجو کنیم. همان‌طور که موظف نیستیم هرگونه لبخند یا وعده‌ی دیپلماتیک را بی‌چون‌وچرا بپذیریم. تاریخ به ما آموخته است که هزینه‌ی ساده‌انگاری در برابر قدرت‌های استکباری، نه‌تنها کاهش تنش نیست، بلکه تثبیت سلطه و تحقیر بیشتر است.

توافق، اگر عزتمند باشد، امری ممدوح است؛ اما هر توافقی، صرفاً به دلیل آنکه از جانب غرب پیشنهاد شده، لزوماً به‌معنای پیشرفت و عقلانیت نیست. غرب‌زدگی، همان آفتی است که جلال در نیم‌قرن پیش هشدار داد؛ و امروز، بیش از هر زمان دیگری، باید در برابر آن هشیار بود.

@ramezanali_com

عمق معنا، الزاماً در پیچیدگیِ بیان نیست

یکی از خطاهای رایج در فهم پیام‌های فکری و معرفتی، این تصور است که سخنان عمیق و حکیمانه، حتماً باید در قالب واژگان تخصصی، اصطلاحات دشوار، یا ساختارهای پیچیده‌ی زبانی بیان شوند. در حالی‌که تجربۀ اندیشمندان بزرگ، از حکمت‌های کهن تا آموزه‌های متفکران معاصر، نشان می‌دهد که بسیاری از ژرف‌ترین مفاهیم، در ساده‌ترین و روشن‌ترین صورتِ کلام جاری شده‌اند.

ساده‌گویی، نه نشانۀ سطحی‌بودنِ معناست و نه نشانۀ بی‌اهمیتیِ محتوا. بلکه در بسیاری موارد، نشان از تسلط گوینده بر مضمون، و اهتمام او به رساندن پیام به لایه‌های مختلف مخاطب دارد.

از این منظر، توجه به ظاهر سادۀ سخن، ما را از کشف لایه‌های عمیق‌تر آن بازمی‌دارد. درک معنا، بیش از آن‌که به پیچیدگیِ زبان وابسته باشد، به دقتِ گوش و عمق نگاه شنونده بستگی دارد.

از مقالات شمس این قطعه را بخوانیم:
آن وقت که با عام (تودۀ مردم) گویم سخن،
آن را گوش دار!
که آن، همه‌ اسرار باشد!
هر که سخن عام مرا رها کند که:
«این سخن، ظاهر است، سهل است»،
از من،
و سخن من، بر (میوه) نخورد!
هیچ، نصیبش نباشد!
بیشتر اسرار، در آن سخن عام، گفته شود!

@Ramezanali_com

کینه‌هایی که تاریخ را خونین کردند

بخش قابل توجهی از تحولات سیاسی و اجتماعی صدر اسلام، نه بر پایه مبانی اعتقادی یا اختلاف‌های نظری، بلکه متأثر از عقده‌های شخصی، کینه‌های دیرینه و رقابت‌های قبیله‌ای بود.

نبرد بدر، خیبر و احد تنها در میدان جنگ پایان نیافت؛ آثار روانی و اجتماعی این شکست‌ها، در جان بازماندگان ریشه دواند. حس تحقیر، میل به انتقام، و پرسش‌هایی چون «چرا ما نه؟ چرا علی؟» بذر انحراف‌هایی شد که بعدها در چهره‌هایی چون عمر سعد و عبیدالله بن زیاد تجلی یافت.

این انحراف، صرفاً یک خطای تاریخی نبود؛ محصول چرکین پیوند بین قدرت‌طلبی و انحطاط اخلاقی بود؛ لقمه‌های حرام، وجدان‌ها را خفه کرد و زمینه را برای خیانت به حقیقت فراهم ساخت.

و امروز، این الگو تکرار می‌شود.
پشت بسیاری از چهره‌هایی که سقوط کرده‌اند یا بی‌اعتبار شده‌اند، ردپای همان احساسات فروخورده دیده می‌شود: حسادت، تحقیر، جاه‌طلبی و رقابت‌های بیمار. تنها تفاوت، تغییر شکل صحنه است، نه تغییر محتوای بازی.

این روزها، اگر بر اساس عبرت‌ها و رخدادهای گذشته خوانده نشود، نه تنها تکرار قبل‌ها خواهد شد، بلکه از قبل هم خونین‌تر می‌شود.

#منتظری

@Ramezanali_com

دربارۀ «زیّ طلبگی»؛ بازخوانی یک مفهوم فراموش‌شده

مفهوم «زیّ طلبگی» از جمله اصطلاحاتی است که در فضای حوزوی بسیار رایج است. هرچند تعبیر «زیّ» در لغت به‌معنای هیئت و ظاهر است، اما آنچه تحت عنوان «زیّ طلبگی» در حوزه‌ها مطرح می‌شود، فراتر از لباس و پوشش است و به نوعی، مجموعه‌ای از سبک زندگی، منش اخلاقی، جهت‌گیری فکری و حتی نحوۀ تعامل اجتماعی را شامل می‌شود.

مسأله اما این‌جاست که این اصطلاح، با وجود کاربرد وسیعش، از معیارهای روشنی برخوردار نیست. گاهی زیّ طلبگی به ساده‌زیستی تقلیل داده می‌شود، گاهی به سکوت و کناره‌گیری، گاهی به لباس خاص یا شکل سخن گفتن، و گاهی به نوعی بی‌تکلفی یا مردمی‌بودن. هر عالمی، بنابر تجربه، ذوق یا مشاهدات شخصی‌اش، برداشتی خاص از این تعبیر دارد؛ و همین امر موجب شده که تصویر واحد و راهگشایی از «طلبۀ مطلوب» در ذهن‌ها شکل نگیرد.

در چنین فضایی، یکی از آفت‌های جدی، سطحی‌نگری و تنگ‌نظری در برخورد با طلاب است. گاه دیده می‌شود که به‌محض آن‌که طلبه‌ای لباسی نو می‌پوشد، ساعتی به دست می‌بندد، یا اندکی به آراستگی ظاهر خود می‌پردازد، متهم به دنیاگرایی می‌شود. حال آن‌که چه بسیار علمای بزرگی که در عین ساده‌زیستی، اهل نظم، آراستگی و وقار در ظاهر بودند؛ و در مقابل، چه بسیار کسانی که با پوششی زاهدانه، گرفتار جاه‌طلبی‌های پنهان بودند.

آیت‌الله خامنه‌ای ـ که خود از مصادیق بارز زیّ طلبگی در سلوک علمی، سیاسی و اجتماعی‌اند ـ در دوران جوانی‌شان، صرفاً به‌خاطر بستن ساعت مچی یا بیرون گذاشتن مو از زیر عمامه، مورد نقد برخی افراد ظاهرنگر قرار می‌گرفتند. در حالی‌که آنچه در ایشان برجسته است، نه ظواهر، بلکه روح مجاهدت، استقلال فکری، تهذیب نفس، و حضور مؤثر در متن جامعه است. این تفاوتِ مهم، همان چیزی‌ست که نگاه‌های ظاهرگرا از آن غافل‌اند.

باید دقت کرد که وقتی «ظاهر» جای «باطن» را بگیرد، و نمادها جای معناها بنشینند، دیگر تمایز میان عالم ربانی و متظاهری که لباس روحانیت را به‌عنوان نقاب بر چهره دارد، دشوار می‌شود.

طلبه باید «هویت» داشته باشد، نه صرفاً «ظاهر». باید «روحانیت» در او نمایان باشد، نه فقط «لباس روحانیت». باید با مردم زندگی کند، اما در سطح آن‌ها نماند؛ باید برای مردم باشد، اما از خواست‌های آنی مردم نلغزد. این است آن «زیّ» اصیل و ریشه‌دار.

با نگاهی به سیره پیشوایان دین، خصوصاً اهل‌بیت (علیهم‌السلام) و علمای بزرگ شیعه، می‌توان دریافت که «زیّ طلبگی» بیش از آن‌که یک قالب خشک باشد، یک روح زنده است؛ روحی که حقیقت‌طلبی، تواضع، وارستگی از دنیا، و جهاد علمی و اجتماعی در آن موج می‌زند. این‌ها شاخصه‌هایی‌اند که نه به لباس محدودند و نه به رفتارهای نمادین.

امروز، بیش از هر زمان دیگر، نیازمند بازتعریف این مفهومیم؛ نه از سر تجددگرایی یا شکستن مرزها، بلکه برای بازگشت به اصالت. چرا که بی‌معنا شدن مفاهیم اصیل، نخستین گام به حاشیه رفتن نهادهای اصیل است.

@ramezanali_com

سهم نادیده‌گرفته‌شدهٔ آیت‌الله خامنه‌ای در بازیابی و بازسازی تفکر اسلامی معاصر

در مسیر فهم عمیق‌تر مبانی نظری اسلام و نسبت آن با مسائل انسان معاصر، مراجعه به آراء اندیشمندانی چون شهید مطهری، آیت‌الله مصباح‌یزدی و دیگر متفکران برجسته نیم‌قرن اخیر، امری رایج و در عین حال موجه است. این رجوع، ریشه در جامعیت علمی، صداقت فکری و دغدغه‌مندی آنان در پاسخ به پرسش‌های بنیادین دوران مدرن دارد. آنان کوشیده‌اند آموزه‌های وحیانی را با زبانی عقل‌پسند و متناسب با اقتضائات روز، بازخوانی و بازآفرینی کنند.

با این‌حال، در میان چهره‌های مؤثر معاصر، شخصیتی حضور دارد که علی‌رغم برخورداری از سرمایه‌ای کم‌نظیر در عرصه اندیشه دینی، کمتر از این زاویه مورد توجه قرار گرفته است: آیت‌الله خامنه‌ای. موقعیت رهبری ایشان در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی، بی‌تردید باعث تمرکز افکار عمومی بر مواضع اجرایی و حکمرانی‌شان شده و در نتیجه، وجوه نظری و معرفتی این شخصیت در حاشیه مانده است.

بخش مهمی از تأملات فکری، تحلیل‌های اجتماعی، و قرائت‌های تاریخی ایشان از مقولات اسلام، سنت و مدرنیته، در پرده‌ای از غفلت یا پیش‌داوری پنهان مانده‌اند؛ گویی مسئولیت سیاسی، مجوزی برای تقلیل این چهره به یک کنشگر صرفاً اجرایی صادر کرده است. این در حالی‌است که آثار مکتوب و گفتاری ایشان، حکایت از اندیشه‌مندی آشنا با سنت اسلامی و ژرف‌اندیش در باب تحولات جهان معاصر دارد؛ شخصیتی که توانسته است نسبت‌های پیچیده میان هویت اسلامی، تاریخ مدرن و ضرورت بازسازی فکری را در سطحی راهبردی صورت‌بندی کند.

در این آثار، ما با منظومه‌ای فکری مواجهیم که تلاش دارد نسبت‌های تازه‌ای میان هویت دینی، مقتضیات جهان مدرن، مفاهیم بنیادین اسلامی، و الزامات تمدن‌سازی اسلامی برقرار کند؛ منظومه‌ای که نه صرفاً در مقام تحلیل، بلکه در مقام راهبری و کنش تاریخی نیز آزموده شده است.

از این منظر، بازخوانی علمی و منظّمِ این میراث، نه از سر تعهد سیاسی، بلکه به‌عنوان ضرورتی معرفتی برای فهم بنیان‌های ایدئولوژیک و فرهنگی جمهوری اسلامی و نیز بازیابی عقلانیتی دینی در مواجهه با سنت و مدرنیته اهمیت می‌یابد.

این گنجینهٔ مغفول که در حجاب سیاست مانده، سزاوار آن است که در فضای علمی و روشنفکری کشور، به‌عنوان یکی از منابع قابل اعتنا در تفکر اسلامی معاصر، مورد تأمل، نقد و بازخوانی روشمند قرار گیرد.

@ramezanali_com

دریغا بر راه سالک مقامی باشد که چون بدان مقام رسد بداند که همهٔ قرآن در بای بسم الله است و همهٔ موجودات در نقطهٔ بای بسم الله بیند.

عین القضاة همدانی
تمهیدات ، صفحه ۱۲۷

@hou786

مستند «آقا رضی»

مستند «آقا رضی»، ساختهٔ سید طاهر سیاح، کوششی آرام، بی‌ادعا و متعهدانه برای روایت زندگی یکی از علمای ریشه‌دار تهران معاصر است: آیت‌الله سید رضی شیرازی (۱۳۰۶ – ۱۴۰۰).
او که نسبش به میرزای شیرازی بزرگ می‌رسد، استاد فلسفه بود و از چهره‌هایی که نه‌تنها در تدریس و تفکر، که در اخلاق و زیست روزمره‌اش، آراستگی و صداقت دیده می‌شد.

این مستند، با تمرکز بر گفت‌وگوهای خانوادگی و نقل‌های محدود شاگردان، بیش از آن‌که بخواهد در ستایش شخصیت باشد، در پی ترسیم زیستی است که پر از طمأنینه و پرهیز از خودنمایی‌ست. این پرهیز از جلوه‌فروشی، هم در سوژه‌ی فیلم هست، هم در ساختار و زبان تصویری مستند.

از منظر محتوایی، مستند «آقا رضی» به یادمان می‌آورد که روحانیت، صرفاً در نهادهای رسمی یا سطوح رسانه‌ای چهره نمی‌سازد؛ بلکه در سکوت حجره‌ها، در رفتار با خانواده، در کلاس‌های بی‌دوربین، و در سال‌ها مجاورت صبورانه با مردم، شکل می‌گیرد.

از منظر فنی، مستند با سادگی پیش می‌رود؛ بدون قاب‌بندی‌های خلاقانه یا تدوین‌های پیچیده. همین نکته هم نقطهٔ قوت است و هم نقطهٔ قابل‌بحث: آیا سادگی فرم، به روح سوژه وفادار مانده، یا فرصت‌هایی برای تأثیرگذاری بیشتر از دست رفته؟ این‌جا سلیقه‌ها می‌تواند متفاوت باشد، اما یک نکته روشن است: این مستند، خودش را پشت صدا و نور و افکت پنهان نمی‌کند؛ چون به راستی هم «آقا رضی» چنین بود.

این فیلم در سال ۱۴۰۳ موفق به دریافت جایزه بهترین مستند جشنواره دینی اشراق شد؛ و این، گواهی است بر آن‌که گاهی در دل روایت‌های آرام و بی‌هیاهو، حقیقت‌هایی نهفته است که باید دیده شوند.

@ramezanali_com


آدرس در آپارات:
https://www.aparat.com/v/yqj5u60
آدرس در یوتیوب:
https://youtu.be/Xb_WSkcQng4?si=2Cv5hmjzJQKTccWr

هر آشغالی را نخوانید

هیچ کتابی از هیچ کس که کردار افراطی یا نوسانی دارد نخوانید. زمانی در توییتر این را درباره مهدی نصیری گفتم و یکی از کاربران ولایتمدار که مجری صداوسیما شده تمسخر کرد که دانشطلب بدون خواندن کتاب‌ها درباره‌شان نظر می‌دهد. عین همین واکنش را یکی از کارمندان امیرکبیر نشان داد وقتی گفتم خاطرات جان بولتون قطعا آشغال است و ترجمه شدنش توسط چند انتشارات به صورت همزمان، عطشِ سودجویی و حماقت در بازار نشر را نشان می‌دهد.

برای اینکه بفهمید کسی فکر سالمی دارد یا نه لازم نیست وقت بگذارید و همه کتاب‌هایش را بخوانید! یکی دو مقاله یا مصاحبه تلویزیونی هم می‌تواند نشان بدهد با چه شخصیتی طرف هستید مگر اینکه به «اسنوبیسم» مبتلا باشید. اسنوبیسم بیماری جدی گرفتن هر چیزی است که شکلِ روشنفکرانه دارد، معمولا هم بچه درس‌خوان‌ها را مبتلا می‌کند. این مرض در نقطه مقابلِ لمپنیسم می‌ایستد، نوعی افراط در فرهیختگی است و مرعوب شدن در برابر ظواهر.

آن مجری زمانی نصیری را استاد خطاب می‌کرد و می‌گفت بخشی از ساختار ذهنی‌اش را مدیون او است. صد حیف که بنده نمی‌توانم چنان ذهنی را به شایستگی توصیف کنم. آن کاربر دیگر هم انتقادِ بی‌تعارف را نمی‌پذیرفت و خندیدن به اینکه پادشاه لخت است برایش معانی زشتی را تداعی می‌کرد، در این حد که کودکی زبان‌دراز جرأت کرده درباره موجودات برتر نظر بدهد. فقط اگر ترجمه امثال او از یاوه‌های بولتون را بخریم و بخوانیم می‌شویم: باسواد، آگاه.

کتاب را معمولا بیرون می‌دهند تا پول دربیاورند یا مشهور شوند نه اینکه خدمتی به شما بکنند. شمارِ بسیار اندکی از کتاب‌ها هستند که با هدفِ متفاوتی نوشته می‌شوند. عمر ما هم محدود است و در همین بازه کوتاه وقت زیادی ازمان تلف می‌شود پس باید یاد بگیریم‌ کتابِ بد را قبل از خواندن تشخیص بدهیم. به عنوان کسی که بخشی از عمرش را با کتاب‌های بیخود هدر داده و بارها مجبور شده‌ام یاوه بخوانم می‌گویم: تا ناچار نشده‌اید هیچ چیز جز شاهکار نخوانید.

وقتی می‌خواهید کتاب انتخاب کنید حواس‌تان باشد از کوزه همان برون تراود که در اوست. اول به اسم نویسنده و مولف نگاه کنید و این اندرز که «انظر الی ماقال» را بگذارید در موضع حق‌طلبی، یعنی جایی که قرار است داوری کنید نه جایی که می‌خواهید بدانید و یاد بگیرید. همانطور که به خبرِ فاسق نباید اعتنا کرد به گفته‌ها و نوشته‌های کسی که افراط یا تفریط دارد هم نباید وقعی گذاشت. قدر زندگی‌تان را بدانید و فکر نکنید کتاب خواندن خیلی کار خوبی است.

@daneshtalab1

زیست اجتماعی و بازتاب آن در هویت فردی

«شما میانگین پنج نفری هستید که بیشترین وقت‌تان را با آن‌ها می‌گذرانید.» | جیم ران

این جمله، اشاره به یک واقعیت دارد: هویت فردی نه صرفاً محصول تصمیم‌های درونی، بلکه حاصل تعاملات مستمر و فشرده با دیگران است. انسان در خلاء هویت نمی‌سازد. شکل‌گیری شخصیت، نظام ارزش‌گذاری، ذائقه‌های فکری، الگوهای رفتاری و حتی حدود انگیزش‌ها، در بستر شبکه روابط اجتماعی تثبیت و تنظیم می‌شوند.

از منظر جامعه‌شناختی، هر فرد در دل یک «میدان اجتماعی» (social field) زیست می‌کند که قواعد نانوشته، انتظارات و نیروهای شکل‌دهندهٔ خاص خود را دارد. در چنین میدانی، افرادی که بیشترین تعامل و هم‌نشینی با آن‌ها داریم، نه‌تنها بر انتخاب‌های روزمره ما اثر می‌گذارند، بلکه در بلندمدت، سطح بلندپروازی‌ها، نگرش به آینده، و حتی افق‌های معرفتی ما را تعیین می‌کنند.

مشکل از جایی آغاز می‌شود که افراد، بدون آگاهی نسبت به این واقعیت اجتماعی، به‌طور منفعلانه در محیط‌های انسانی نامطلوب، سمی یا سطحی باقی می‌مانند و رفته‌رفته، کیفیت فکری و رفتاری‌شان متأثر از آن محیط، دچار فرسایش می‌شود؛ درحالی‌که این تأثیر به‌قدری تدریجی و خزنده است که اغلب از درک ما پنهان می‌ماند.

حتی در حوزه حرفه‌ای و نخبگانی، دیده می‌شود که اشخاص مستعد و پرتلاش، در اثر زیست در جمع‌هایی بی‌انگیزه، محافظه‌کار، یا محدود از نظر فکری، دچار ایستایی یا افت سطح عملکرد می‌شوند. چنین افرادی ممکن است از نظر منابع ذهنی، غنی باشند اما محیط انسانی پیرامون‌شان به آن‌ها اجازه بروز و شکوفایی نمی‌دهد.

در مواجهه با این وضعیت، نیازمند یک بازنگری اساسی در ساختار روابط انسانی خود هستیم. این بازنگری، نه به‌معنای قطع رابطه با همه اطرافیان، بلکه به‌معنای تخصیص آگاهانهٔ وقت، انرژی و اولویت به آن دسته از روابطی‌ست که ما را در مسیر رشد فکری، اخلاقی، حرفه‌ای و شخصیتی قرار می‌دهند.

در ادبیات توسعه فردی و شبکه‌سازی مؤثر، این فرایند گاهی با عنوان «مدیریت سرمایه اجتماعی» شناخته می‌شود؛ یعنی توانایی شناسایی، فعال‌سازی و حفظ ارتباطاتی که منشأ رشد هستند، و در عین حال، کاهش وابستگی به شبکه‌هایی که مصرف‌کننده انرژی، انگیزه و تمرکز ما هستند.

«اگر فهرستی از پنج نفری که بیشترین وقت را با آن‌ها سپری می‌کنید تهیه کنید، آیا می‌توانید ادعا کنید که این افراد بازتابی از بهترین نسخهٔ ممکن شما هستند؟»

#هویت_فردی
#زیست_اجتماعی
#مدیریت_روابط

@Ramezanali_com

پدیده ترافیک و استفاده از هوش مصنوعی

در ادبیات مدیریت و برنامه‌ریزی شهری، یکی از مثال‌های کلاسیک، ماجرای توسعه بزرگراه‌ها برای کاهش ترافیک است. در برخی شهرها، از جمله هیوستون آمریکا، برای حل معضل ترافیک، بزرگراه‌های گسترده‌تری ساخته شد. این اقدام در کوتاه‌مدت باعث کاهش بار ترافیکی شد، اما پس از چند سال، نه‌تنها ترافیک به حالت قبل بازگشت، بلکه از آن هم شدیدتر شد.
این پدیده را «تقاضای القاشده» (Induced Demand) می‌نامند: وقتی ظرفیت سیستم افزایش می‌یابد، الگوی رفتار کاربران نیز تغییر می‌کند و نهایتاً همان فشار قبلی (و چه‌بسا بیشتر) بازتولید می‌شود.

این تجربه برای من، در مواجهه با ابزارهای هوش مصنوعی نیز تکرار شد.
در ابتدای استفاده از این فناوری، تصورم این بود که با افزایش سرعت و بهره‌وری در انجام کارها، فرصت‌های بیشتری برای مطالعه، خلوت، و توسعه فردی فراهم خواهد شد. اما پس از مدتی متوجه شدم که عملاً حجم کارهایی که در یک بازه زمانی انجام می‌دهم چند برابر شده است؛ به جای انجام ده فعالیت در روز، حالا گاه تا صد فعالیت را پیگیری می‌کنم، و باز هم احساس کمبود وقت دارم.

به نظر می‌رسد اینجا نیز با نوعی «تقاضای القاشده» مواجهیم. ابزار هوش مصنوعی ظرفیت ما را برای انجام کار افزایش می‌دهد، اما در نبود یک سیاست مشخص برای مدیریت زمان و انرژی، این ظرفیت به سرعت پر می‌شود و حتی بیش‌بار می‌گردد.

درس مهم این تجربه آن است که مسأله اصلی، صرفاً افزایش سرعت یا قدرت ابزارها نیست؛ بلکه نحوه مدیریت این ظرفیت و انتخاب آگاهانه درباره استفاده از آن است.
در غیر این صورت، ممکن است به جای رهایی، درگیر نوعی فشردگی دائمی و بی‌وقفه شویم.

#هوش_مصنوعی
#بهره‌وری
#مدیریت_زمان
#استراتژی_شخصی

@Ramezanali_com

از مشاور تا الگو: تربیت در مدار «انس» و زیستِ مسئله

در ساحت تربیت، «انس» جایگاهی محوری دارد. تربیت نه صرفاً در کلاس، که در خلوتِ همراهی، مجاورت، و تکرار مواجهه با یک انسان شکل می‌گیرد. آن‌چه در فرآیند تربیت عمیق رخ می‌دهد، نه انتقال دانش، بلکه القای زیست است؛ نه پاسخ‌گویی، بلکه ساختن چارچوبی برای فکر کردن، انتخاب کردن، و زیستن.

من از او مشاوره نگرفتم. راه‌حل‌های آماده یا نسخه‌های از پیش‌تدوین‌شده دریافت نکردم. اما در پیوندی که از جنس انس بود، در تجربهٔ زیستن در کنار او، مواجهه‌ام با مسائل، آرام‌آرام شکل دیگری به خود گرفت. دیدن شیوهٔ زیست او، نسبتش با پیچیدگی‌های زندگی، منطقش در تحلیل موقعیت‌ها و نحوهٔ تصمیم‌گیری‌اش، مرا با الگویی زنده و پویا از «حل مسئله» آشنا کرد.

تفاوتی بنیادین است میان کسی که مشورت می‌دهد و کسی که با حضورش، با سبک زندگی‌اش، و با انسِ مستمر، تربیت می‌کند. مشاور می‌تواند توصیه کند، اما تنها الگوست که از خلال زیستش، ذهن و جان دیگری را برای «تولید راه‌حل» آماده می‌سازد.

در چنین تجربه‌ای، انتقال صرف راه‌حل جای خود را به انتقال روش می‌دهد؛ و فرد، از وابسته‌ای به پاسخ، بدل می‌شود به کنشگری که می‌تواند در مواجهه با مسائل، از درون خود تولید راه‌حل کند.
این یعنی گذار از «حل‌کنندهٔ مسئله» به «الهام‌بخشِ مواجههٔ مسئله».

در تربیت اسلامی، آن‌که الگو می‌شود، فقط راه نمی‌نماید؛ بلکه قطب‌نما می‌شود. او در دل انس، بی‌هیاهو و بی‌تحکم، نحوهٔ «بودن» را تعلیم می‌دهد. و این دقیقاً نقطه‌ای است که تربیت، از انتقال محتوا، به تجلی معنا گذر می‌کند.

#زیست_حل_مسئله
#نسبت_دانش_و_زیست

@ramezanali_com

«پس از آغاز اعتصاب غذای بابی ساندز یکی از نمایندگان محلی ایرلندی درگذشت و بابی در حالی که زندانی سیاسی بود، از طرف مردم به جای وی انتخاب شد. دولت بریتانیا حاضر به پذیرش این انتخابات نشد و حتی قانون انتخابات را به نحوی تغییر داد که دیگر زندانیان جمهوری‌خواه نتوانند داوطلب شوند»

@ramezanali_com