📌 توضیح درباره انتشار سند
این سند پس از بررسی و مطالعه، از طریق کانال ما در اختیار مخاطبان قرار گرفته است. لطفاً در صورت ارسال فایل یا بازنشر مطالب مرتبط با آن در کانال‌ها، گروه‌ها و صفحات دیگر، نام و لینک منبع را حذف نکنید.
بازنشر این محتوا بدون ذکر منبع و کانال منتشرکننده، مورد رضایت ما نیست.
مرجع انتشار و معرفی این سند:
🔗 کانال Python With Me

🔴 بدافزار fast16، پدرخوانده ی استاکس‌نت + نمونه ها

در این پست گزارش بدافزار Fast16 که 5 سال قبل از استاکس‌نت و احتمالا برای خرابکاری در تاسیسات هسته ای ایران منتشر شده بود رو بررسی کردیم.

#ایران
#fast16 #stuxnet

🆔 @onhex_ir
🌍 ONHEXGROUP (Official Links)

گاهی وقتی صحبت از امنیت سایبری می‌شود، بیشتر افراد ذهنشان سمت کامپیوتر، سرور و شبکه‌های سازمانی می‌رود؛ اما در محیط‌های صنعتی داستان کمی متفاوت است.اینجا جایی است که شبکه و سیستم‌های دیجیتال مستقیم با تجهیزات فیزیکی در ارتباط هستند. کوچک‌ترین اختلال در یک بخش از سیستم کنترل می‌تواند روی یک فرآیند واقعی اثر بگذارد؛ از توقف تولید گرفته تا آسیب به تجهیزات یا ایجاد شرایط ناایمن.در پروژه‌های صنعتی، فقط بحث نصب فایروال یا آنتی‌ویروس مطرح نیست. امنیت OT یعنی شناخت کامل محیط، اینکه چه تجهیزاتی در شبکه هستند، چه کسی به آن‌ها دسترسی دارد، چه ارتباطاتی بین سیستم‌ها وجود دارد و چه اتفاقاتی در حال رخ دادن است

سیستم‌های مانیتورینگ و دوربین‌های صنعتی هم بخشی از همین دید عملیاتی هستند. آن‌ها کمک می‌کنند تیم بهره‌برداری و نگهداری درک بهتری از وضعیت محیط داشته باشند و در کنار سایر لایه‌های امنیتی، بتوانند رخدادهای غیرعادی را سریع‌تر تشخیص دهند.تفاوت اصلی امنیت IT و OT دقیقاً همین‌جاست؛ در دنیای IT معمولاً تمرکز روی حفاظت از داده‌هاست، اما در OT علاوه بر داده، موضوعاتی مثل پایداری فرآیند، ایمنی، تجهیزات و ادامه کار بدون توقف اهمیت دارد.در زیرساخت‌های حساس، امنیت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که بین تجهیزات صنعتی، شبکه، سیستم کنترل و نیروی انسانی یک دید یکپارچه وجود داشته باشد.چون در صنعت امروز، دیگر مرزی بین دنیای سایبر و دنیای فیزیکی وجود ندارد؛ هر فرمان دیجیتال می‌تواند یک اثر واقعی در دنیای فیزیکی ایجاد کند.

یکی از چیزهایی که در امنیت سیستم‌های کنترل صنعتی همیشه برای من جالب بوده، این است که از بیرون فقط یک سازه فلزی وسط دریا دیده می‌شود؛ اما پشت همین تصویر، یک اکوسیستم پیچیده از مهندسی، کنترل و ارتباطات وجود دارد که کوچک‌ترین اختلال در آن می‌تواند اثر فیزیکی داشته باشد.

در محیط‌های Offshore، امنیت سایبری فقط بحث فایروال و آنتی‌ویروس نیست. مسئله اصلی این است که بفهمیم یک تغییر دیجیتال چطور می‌تواند روی یک فرآیند مکانیکی و فیزیکی اثر بگذارد.

در چنین محیط‌هایی، چیزی که اهمیت زیادی دارد شناخت رفتار سیستم است، نه فقط شناخت تجهیزات.

مثلاً یک متخصص OT Security باید بداند اگر یک فرمان از سمت HMI به PLC ارسال شد، چه مسیری را طی می‌کند، کدام شبکه‌ها درگیر هستند، چه Interlockهایی جلوی اجرای فرمان را می‌گیرند، سیستم‌های Safety چگونه واکنش نشان می‌دهند و در نهایت چه اثری روی فرآیند واقعی خواهد داشت.

یکی از چالش‌های جدی در سکوهای دریایی این است که معمولاً با محیط‌هایی طرف هستیم که سال‌ها در حال کار هستند. یعنی ممکن است بخشی از معماری شبکه مربوط به نسل‌های مختلف تجهیزات باشد؛ سیستم‌های کنترل قدیمی، پروتکل‌های صنعتی Legacy، ارتباطات سریال، تجهیزات جدیدتر مبتنی بر Ethernet صنعتی و سیستم‌هایی که برای عمر عملیاتی طولانی طراحی شده‌اند.
اینجا امنیت با یک نگاه ساده IT جواب نمی‌دهد.
گاهی یک تجهیزی که از نظر امنیتی ضعیف به نظر می‌رسد، از دید فرآیندی یک نقطه حساس است که نمی‌توان آن را مثل یک سیستم معمولی Patch یا Restart کرد.
در OT، همیشه سوال این نیست که:
«چطور سیستم را امن‌تر کنیم؟»
سوال عمیق‌تر این است
چطور بدون اینکه پایداری فرآیند را به خطر بیندازیم، سطح حمله را کاهش دهیم؟
چون در یک محیط صنعتی واقعی، تغییر اشتباه امنیتی خودش می‌تواند تبدیل به یک ریسک عملیاتی شود.
چیزی که در پروژه‌های صنعتی یاد می‌گیریم این است که امنیت واقعی از دیدن Packetها شروع نمی‌شود؛ از فهمیدن فرآیند شروع می‌شود.
تا وقتی ندانیم این شبکه چه چیزی را کنترل می‌کند، چه تجهیزی به آن وابسته است و چه پیامدی در دنیای واقعی دارد، فقط داریم لاگ جمع می‌کنیم؛ نه امنیت ایجاد می‌کنیم.
امنیت OT یعنی ترجمه بین دو دنیا؛ دنیای سایبر و دنیای فیزیک. جایی که یک بیت اطلاعات می‌تواند در نهایت روی فشار، دما، حرکت، انرژی و ایمنی انسان‌ها اثر بگذارد.

🔐 امنیت HMI از نزدیک؛ جایی که یک نمایش اشتباه می‌تواند اپراتور را به تصمیم اشتباه برساند
وقتی جلوی چنین پنلی قرار می‌گیرم، فقط به یک صفحه‌نمایش نگاه نمی‌کنم. اینجا در واقع تصویر زنده‌ای از وضعیت توزیع برق مجموعه را می‌بینم؛ از ترانس‌های 33 به 0.42 کیلوولت و ژنراتور 400 ولت گرفته تا باس‌بارها، کلیدها، فیدرها و UPSهایی که مصرف‌کننده‌های مختلف را تغذیه می‌کنند. از روی همین صفحه می‌شود فهمید کدام کلید باز یا بسته است، هر باس چه ولتاژ و فرکانسی دارد، جریان هر مسیر چقدر است و سیستم در حالت Local یا Remote و Auto یا Manual قرار گرفته. اپراتور خیلی از تصمیم‌هایش را بر اساس همین اطلاعات می‌گیرد؛ بنابراین اگر داده‌ای اشتباه نمایش داده شود، موضوع فقط یک ایراد نرم‌افزاری ساده نیست و می‌تواند مستقیم روی عملیات اثر بگذارد.

مثلاً ممکن است کلیدی در میدان باز باشد، اما روی HMI بسته نشان داده شود؛ یا آلارمی ایجاد شده باشد ولی اپراتور آن را نبیند. حتی چند ثانیه تأخیر در نمایش وضعیت یا نشان‌دادن مقدار اشتباه ولتاژ و جریان، در شرایط حساس می‌تواند باعث تصمیم نادرست، قطع ناخواسته تجهیزات یا ایجاد اختلال در فرایند شود.

نکته مهمی که همیشه باید در نظر داشته باشیم این است که HMI خودِ فرایند نیست؛ فقط چیزی است که وضعیت فرایند را به ما نشان می‌دهد و در بعضی سیستم‌ها فرمان ما را به تجهیزات کنترلی منتقل می‌کند. به همین دلیل من هیچ‌وقت نباید در یک وضعیت مشکوک فقط به صفحه اعتماد کنم. وضعیت رله‌های حفاظتی، نشانگرهای محلی، فیدبک واقعی کلیدها و اطلاعاتی که از تجهیزات میدان می‌آید هم باید بررسی شود. از نظر امنیت سایبری هم این پنل یکی از نقاط حساس شبکه OT محسوب می‌شود. اگر کسی به HMI یا ایستگاه مهندسی دسترسی غیرمجاز پیدا کند، ممکن است صفحه‌ها را تغییر دهد، آلارم‌ها را پنهان کند، مقادیر غیرواقعی نشان دهد یا در صورت وجود دسترسی کنترلی، فرمان نامعتبر ارسال کند. این دسترسی هم همیشه از اینترنت اتفاق نمی‌افتد؛ لپ‌تاپ پیمانکار، فلش آلوده، حساب کاربری مشترک، رمز عبور ضعیف یا اتصال اشتباه شبکه اداری به OT می‌تواند مسیر ورود باشد. برای همین در چنین محیطی، جداسازی شبکه OT، محدودکردن دسترسی کاربران، کنترل تجهیزات USB، ثبت فرمان‌ها و تغییرات، تهیه بکاپ از پروژه HMI و پایش ارتباطات شبکه برای من فقط یک‌سری توصیه روی کاغذ نیستند؛ این‌ها جزو کارهایی هستند که کمک می‌کنند در زمان حادثه بفهمیم چه اتفاقی افتاده و بتوانیم سیستم را به وضعیت مطمئن برگردانیم.

این جدول داره چند راه مختلف برای وصل‌کردن تجهیزات PROFIBUS PA به شبکه‌های PROFIBUS DP و PROFINET رو مقایسه می‌کنه.
توی پروژه‌های فرایندی، خیلی از تجهیزات فیلد مثل ترانسمیترهای فشار، دما و دبی یا پوزیشنر شیرها روی شبکه PA قرار دارن؛ اما PLC و سیستم مانیتورینگ معمولاً سمت DP یا PROFINET هستن. برای برقراری ارتباط بین این دو بخش، از تجهیزاتی مثل Coupler، Link یا Gateway استفاده می‌شه.
چیزی که باید حواسمون بهش باشه اینه که این تجهیزات فقط اسم و برند متفاوت ندارن؛ نحوه عملکردشون هم فرق می‌کنه.
مثلاً DP/PA Coupler زیمنس معمولاً راه‌حل ساده‌تریه، ولی سرعت سمت DP اون روی 45.45 کیلوبیت بر ثانیه ثابت می‌مونه. در مقابل، DP/PA Link اجازه می‌ده سمت DP با سرعت‌های مختلف کار کنه و شبکه PA هم فضای آدرس‌دهی جداگانه‌ای داشته باشه. محصولات ABB و Pepperl+Fuchs هم بسته به مدل، رفتار متفاوتی از نظر سرعت، آدرس‌دهی و ساختار شبکه دارن.

اگر بخوایم این تجهیزات PA رو وارد شبکه PROFINET کنیم، در خیلی از موارد ارتباط مستقیم نداریم و باید از PROFINET-to-DP Proxy استفاده کنیم. البته بعضی تجهیزات مثل isNet PA یا COMbricks امکان اتصال مستقیم‌تری به PROFINET می‌دن و امکانات تشخیصی و مانیتورینگ بیشتری هم در اختیارمون می‌ذارن.
به نظرم موقع انتخاب این تجهیزات نباید فقط به این نگاه کنیم که «ارتباط برقرار می‌شه یا نه». در عمل باید ببینیم بعد از اتصال، اطلاعات تشخیصی تجهیزات، آلارم‌ها و وضعیت واقعی شبکه هم درست به PLC و سیستم نگهداری منتقل می‌شن یا نه.
از نظر امنیت OT هم این نقطه مهمه. چون وقتی شبکه قدیمی PA رو از طریق یک Gateway یا Proxy وارد بستر PROFINET می‌کنیم، عملاً یک مسیر جدید به سمت تجهیزات فرایندی باز کرده‌ایم. پس مدیریت دسترسی، مانیتورینگ ارتباطات، افزونگی و رفتار سیستم زمان خرابی Gateway باید از همون مرحله طراحی مشخص بشه.
گاهی کل ارتباط ده‌ها تجهیز فیلد از یک Gateway عبور می‌کنه؛ یعنی خرابی یا پیکربندی اشتباه همون یک تجهیز می‌تونه دید اپراتور نسبت به بخشی از فرایند رو مختل کنه. برای همین انتخاب درست Coupler یا Link فقط بحث ارتباط شبکه نیست... مستقیم با پایداری فرایند، عیب‌یابی و امنیت سیستم کنترل ارتباط داره

این نمای کلی یکی از بخش‌های Tank Farm هست که طراحی کردم. سعی کردم کل مسیر فرایند، از مخازن ذخیره تا پمپ‌ها، شیرها، خطوط انتقال و مخزن میکس، توی یک صفحه قابل‌مشاهده باشه تا اپراتور بدون جابه‌جایی بین چند صفحه وضعیت کلی سیستم رو بفهمه.

ستون‌های رنگی داخل مخزن‌ها برای نمایش سطح مواد در نظر گرفته شدن و کنار هر تجهیز هم اطلاعاتی مثل وضعیت عملکرد، مقدارهای اندازه‌گیری‌شده و فرمان‌های کنترلی قرار گرفته. مسیرها طوری چیده شدن که مشخص باشه هر مخزن از طریق کدوم پمپ و شیر به بخش بعدی وصل می‌شه.

در قسمت پایین هم وضعیت مواد اولیه، وزن یا مقدار هر ماده و مجموع ترکیب نمایش داده می‌شه. بعد از انتخاب فرمول، مواد با ترتیب و مقدار مشخص وارد مخزن میکس می‌شن و همزن فرایند ترکیب رو انجام می‌ده.

برای بخش فرمان هم فقط روشن و خاموش‌کردن پمپ‌ها مطرح نیست؛ قبل از اجرای هر فرمان، شرایطی مثل بازبودن مسیر، وضعیت شیرها، ظرفیت مخزن مقصد و سطح مخزن مبدأ باید بررسی بشه. یعنی پشت ظاهر ساده‌ی این صفحه، مجموعه‌ای از Interlock و Permissive قرار می‌گیره تا خطای اپراتوری باعث سرریز، افزایش فشار یا خشک‌کارکردن پمپ نشه.

دکمه‌ی Emergency هم جدا و کاملاً مشخص قرار داده شده تا در شرایط غیرعادی سریع در دسترس باشه؛ البته عملکرد توقف اضطراری نباید صرفاً به یک دکمه‌ی نرم‌افزاری روی HMI وابسته باشه و منطق اصلی اون باید داخل لایه‌ی ایمنی مستقل اجرا بشه.

توی این طراحی بیشتر از ظاهر گرافیکی، روی خوانایی فرایند تمرکز کردم؛ چون اپراتور باید در چند ثانیه متوجه بشه کدوم مخزن فعاله، انتقال از چه مسیری انجام می‌شه و کجای فرایند وضعیت غیرعادی داره. به نظرم HMI خوب صفحه‌ای نیست که فقط زیبا باشه؛ باید تصمیم‌گیری درست رو سریع‌تر و احتمال خطای انسانی رو کمتر کنه.

اسمش فن سانتریفیوژ گریز از مرکزه با بدنه پلی‌پروپیلن و پروانه آلومینیوم ۵۰۵۲ ولی اینا رو ول کن بذار از دل تجربه برات بگم من بارها باهاش کار کردم اولین بار که روشنش کردی یه صدای یک‌دست و آروم می‌شنوی که اصلاً شبیه فن‌های معمولی نیست یه جورایی بهت می‌گه من برای محیط‌های سخت ساخته شدم هوا از وسط می‌ره تو پروانه که با دور بالا می‌چرخه نیروی گریز از مرکز هوا رو به دیواره حلزونی پرتاب می‌کنه و اون شکل حلزونی باعث میشه انرژی جنبشی تبدیل بشه به فشار استاتیک یعنی دقیقاً همون چیزی که تو کانال‌های طولانی و پرپیچ‌وخم کارگاه بهش نیاز داری حالا بریم سراغ جنسش که کلید ماجراست بدنه پلی‌پروپیلن یعنی تو محیطی که اسید و مواد شیمیایی هست نه زنگ می‌زنه نه ترک برمی‌داره سطحش صافه پس کثیفی نمی‌چسبه و تمیز کردنش یه لحظه‌ست پروانه هم آلومینیوم ۵۰۵۲ یعنی تو دورهای بالا تنش رو تحمل می‌کنه و خستگی توش راه نداره

خودم تو یه محیط صنعتی با بخار اسیدکلریدریک و رطوبت بالا باهاش کار کردم اونجایی که فن‌های فلزی معمولی تو یه ماه داغون می‌شدن این یکی هنوز مثل روز اول داره کار می‌کنه وقتی روشنش می‌کنی ارتعاشاتش حداقلیه یعنی بلبرینگ‌هاش عمرشون زیاده و تا سال‌ها نیاز به تعمیر نداری ولی این همه‌ش نیست این فن یه نقش کلیدی تو صنعت امنیت و شبکه‌های صنعتی هم داره تو اتاق‌های سرور و مراکز داده که تجهیزات شبکه و کنترلرهای صنعتی مثل PLC و DCS روشن هستن دما باید دقیقاً تنظیم بشه این فن با جریان هوای یک‌دست و پایدارش باعث میشه دمای اتاق سرور تو محدوده‌ی استاندارد بمونه و از گرمای بیش‌ازحد که باعث خرابی قطعات الکترونیکی و قطعی شبکه میشه جلوگیری می‌کنه تو صنایع نظامی و اتاق‌های امنیتی که تجهیزات حساس و سیستم‌های نظارتی دارن مکشِ تمیز و بدون آلودگی این فن مانع ورود گردوغبار و ذرات معلق به داخل تجهیزات میشه یعنی عمر مفید بردهای الکترونیکی و سوئیچ‌های شبکه چند برابر میشه تو صنعت نفت و گاز و پتروشیمی که سیستم‌های کنترل مرکزی تو محیط‌های پرخطر قرار دارن این فن با بدنه‌ی ضداسید خودش می‌تونه در مجاورت بخارات شیمیایی کار کنه و تهویه‌ی اتاق کنترل رو بدون هیچگونه خوردگی یا افت عملکرد تضمین کنه این یعنی نه فقط یه فن برای تهویه بلکه یه لایه‌ی محافظ برای امنیتِ فیزیکی و عملکردی کل شبکه‌های صنعتیته وقتی سیگنال‌های کنترلی و داده‌های حساس تو یه خط تولید جریان داره گرمای اضافه یا آلودگی هوا می‌تونه کل سیستم رو به هم بریزه اما این فن با طراحی دقیق و مقاومتش، این ریسک رو به صفر می‌رسونه این فقط یه فن نیست این یه سپرِ هوشمنده برای اتاق‌های سرور، مراکز کنترل، شبکه‌های صنعتی و خطوط تولید حساس اگه دنبال دستگاهی هستی که نه خوردگی بشناسه نه افت راندمان و بتونه تو حساسترین نقاط صنعت جونت رو نجات بده این مدل همون چیزیه که باید داشته باشی انتخاب این یعنی انتخاب دوام و دقت و این یعنی تموم شدنِ دغدغه‌های تهویه‌ات برای سال‌های طولانی