እንስሳትም ይበልጡናል!

በተደጋጋሚ እራሳችንን ወይ ወደኋላ ባለፈ ነገር ወይ ወደፊት በሚመጣ ነገር ውስጥ ነው የምናገኘው። ለዚህም አንዱ ምክንያት የ cognitive ችሎታችን ነው።

💥 ይህ higher የሆነ የ cognitive ችሎታ ሰዎችን ችግር ፈቺ፣ ፈጣሪ እና ስለ መጪው ማቀድ እንዲችሉ ሲያስችላቸው። በሌላ በኩል  ያለፈውን እንደገና እንዲያብሰለስሉ ስለ ነገ እንዲጨነቁም ምክንያት ነው።

💥 ምንም እንኳን ውስብስብ የሆነ የcognitive ችሎታ ባይኖራቸውም እንስሳት present-focused መሆናቸው ድንቅ ችሎታቸው ነው።  "here and now" ነው ትኩረታቸው። ይህንንም ከድርጊታቸው ማስተዋል እንችላለን። 

💥 Mindfulness ለማሳደግ እና stress ን ለመቀነስ ይህንን ችሎታ ከእነሱ መማር እንችላለን።

💥 የትኛውም ያክል ጸጸት ትላንትን አይቀይረውም የትኛውም ያህል ጭንቀት ነገን አያስተካክለውም። በእጃችን ያለውን አሁንን ግን በማስተዋል ማበጃጀት ይቻላል።

@tigi7shi

ቀናችን ውስጥ ውሳኔዎች እየወሰንን ሄደን ሄደን ቀስ በቀስ ጥሩ ውሳኔ የመወሰን አቅማችን እየተዳከመ ሲሄድ decision fatigue ይባላል።

💥 ይህም የሚፈጠረው ብዙ ውሳኔዎች በመወሰናችን ምክንያት exhaust
ስለምናደርግ ነው።

💥የውሳኔ quantity ሲጨምር quality እየቀነሰ ይሄዳል። ቀላል እና ፈጣን ወደሆነው ውሳኔ እንድናዘነብልም ይሆናል።

💥 እንደ መፍትሄም የውሳኔዎችን ቁጥር መቀነስ፣ እረፍት መውሰድ፣ በቅደም ተከተል መስራት፣ በጋራ መወሰን እና ለሌሎች መወከል decision fatigue ለመቀነስ ይረዳሉ።

💥 እንዲሁም በእረፍት ቀን- ለምሳሌ አንድ ሰው ሳምንቱን ሙሉ ብዙ ውሳኔዎችን ሲሰራ ቆይቶ እሁድ ጠዋት ምን እንደሚበላ፣ ምን እንደሚለብስ ለመወሰን ሲሞክር እንኳን decision fatigue ሊገጥመው ይችላል።

💥ይሄ ሲከሰት አንዳንድ ጊዜ ለራሳችን እረፍት ለመፍቀድ እና ትንንሽ ለሆኑ ውሳኔዎች እራስን ላለማጨናነቅ decision fatigue እንዳለ ማስታወስ ይጠቅማል።

💥 the late Steve Jobs, Barack Obama,  Mark Zuckerberg, የአይምሮ ኢነርጂያቸውን ለአስፈላጊ ውሳኔዎች ለመጠቀም  የቀን ውሎዋቸውን(አለባበሳቸውን...) ቀለል  በማድረግ decision fatigue ከሚቀንሱት ውስጥ እንደሚጠቀሱ የ behavioral economics ጥናቶች ያሳያሉ።

ይ ቻ ላ ል 👉 brain plasticity

💥 የህይወት እስትንፋስ እስካለን ድረስ አይምሮአችን አዳዲስ neural connections በመፍጠር እና የነበሩትን በማስተካከል እራሱን እንደገና ማቀናጀት እና ለውጥን adapt ማድረግ ይችላል
—
brain plasticity (neuroplasticity)

💥 አእምሮአችን ከልምድ፣ ከመማር፣ ከእድገት ወይም ከጉዳት ጋር በተያያዘ  በ structure እና function እራሱን መለወጥ ይችላል።

💥 ለምሳሌ ታዋቂው የማጓየር ጥናት እንደሚያሳየው የለንደን የታክሲ አሽከርካሪዎች በስራቸው ምክንያት በጣም ውስብስ የሚባለውን የከተማዋን ማሳለጫ አቅጣጫዎች የእጃቸው መዳፍ ያክል ያውቁታል። ይሄ ልምምዳቸው spatial ሚሞሪን የሚያካትተው hippocampus መጠኑ እንዲጨምር አድርጎታል።

💥 አንድ ሰው እይታውን ቢያጣ, visual cortex ከሌሎች የስሜት ህዋሳት ለምሳሌ በድምጽ መረጃን መሰብሰብ ይለማመዳል። ይሄም ማየት ለተሳነው ሰው የሌሎቹን የስሜት ህዋሳት ችሎታ ከፍ እንዲል ያደርግለታል።

💥 ስለዚህ አእምሮ plasticity ስላለው, rewire ስለሚያደርግ ተስፋ አለ።

💥 በ dedication እና በጊዜ ውስጥ አዲስ ቋንቋ መማር፣ አዲስ ችሎታ ማግኘት፣ ከ trauma መዳን ፣ ጤናማ አስተሳሰብን, ባህሪን መገንባት፣ መማር፣ መለወጥ almost ብዙ ነገር ይቻላል.....

Let's train our brain

የ Gen Z እና Gen Alpha የጋራ ነገራቸው

በ2024 Oldest የሚባለው የ Z ጀነሬሽን አባል 26 እድሜ  ሲሆን የ Gen alpha ደሞ 12 ነው።

እነዚ ጀነሬሽኖች

💥 ቴክኖሎጂ ላይ fluent ናቸው።
They are of screen age.

💥ተግባር ተኮርና ችግር ፈቺ የሆነ የትምህርት መንገድን ይመርጣሉ።

💥  ከቾክና ቦርድ፣ ከመጽሃፍ እና ከlecture አጥር በላይ የሆነ የትምህርት approach ይፈልጋሉ።  ለዚህም አንዱ ምክንያት short attention span ነው ያላቸው።

💥 ነጻነትንና ግለሰባዊነትን ያስቀድማሉ።

💥 Entrepreneurial-minded ናቸው። የስራ ፈጠራ ችሎታ አላቸው።

💥 ገንዘብ መስራትን early age ነው የሚጀምሩት።

💥Global perspective አላቸው።  ከተለያየ ባህልና ህዝብ ጋር ቴክኖሎጂን በመጠቀም ግንኙነት የመፍጠር ችሎታ አላቸው።

💥በማህበራዊና አከባቢያዊ ጉዳይ, ለምሳሌ የአየር ንብረት ለውጥ, environmental conservation ላይ ንቁ ተሳትፎና እይታ አላቸው።

💥 ስለ አይምሮ እና ስነልቦናዊ ጤና ለማወቅ እና እርዳታ ለማግኘት የተሻለ ፍላጎት አላቸው።

💥 Generation Z ከታላቆቻቸው Millennials ወይም Gen Y ጋር የሚመሳሰሉበትም የሚለያዩበትም መገለጫ አላቸው።

💥 Gen Alpha ከመወለዳቸው ጀምሮ በቴክኖሎጂ የተጠመቁ የመጀመሪያዎቹ ትውልዶች እየተባሉ ይገለጻሉ። 

💥 በ 2025 ከአለም ህዝብ ሩብ ያህሉ Gen alpha ይሆናል።

💥 42% የ tik tok ማህበረሰብ Gen Z ነው።

ይሄ ትውልድ የተሻለ ነገር ይገባዋልና ፓሊሲዎች በተለይ የትምህርት ፣
ከዛ ደሞ ችግርና ጠባሳ የሚጥስ ትውልድ ቢፈጠርስ ብለው የሚሰጉ አካላት ይሄን ትውልድ እንዴት ያዩት ይሆን?

በየጊዜው የተለያዩ ተቋሟት የሃገራትን የአስተውሎት ደረጃ (intelligence level) report ያወጣሉ


💥 ሳይኮሎጂስቱ James Flynn, ፍሊን ኢፌክት (Flynn effect)  የተባለው ክስተት አሳይቶናል።

💥 በዋናነትም አስተውሎት በህዝብ ደረጃ ሊሻሻል እንደሚችል ያሳየ ጥናት ነው።  ለምሳሌ  በ አሜሪካ ከ 1970 ጀምሮ ህዝቡ በየ 10 አመቱ የ3 ነጥብ IQ score ማሻሻል እያሳየ ቀጥሏል።

💥 በተለያዩ ሃገራት በ standardized የአስተውሎት ፈተናዎች analysis መሰረት ቀጣይነት ያለው average IQ score ጭማሪዎች በህዝብ ደረጃ እንደተመዘገቡ የሚያሳዩ ጥናቶች አሉ።

💥 በገጠራማው የኬኒያ አከባቢ ባሉ ልጆች ላይ ለ 14 አመታት በተሰራው ጥናት — ልጆቹ በየአመቱ በ average የ 1 ነጥብ Flynn effect (ጭማሪ) አሳይተዋል።

💥 exact የሚባለው ምክንያት እስካሁን አከራካሪ ቢሆንም;  አመጋገብ፣ ትምህርት፣ የተሻሻለ የኑሮ ሁኔታ እና access to resources ለነዚ መሻሻሎች ከፍተኛ አስተዋጾ እንዳላቸው ባለሙያዎች ያሳያሉ።

💥 እነዚ ጥናቶች አስተውሎት በ genetics ብቻ ይወሰናል የሚለውን ሃሳብ የሞገቱ ናቸው። የ cognitive እድገትን የሚያፋጥን አከባቢ ከፍተኛ ሚና እንዳለውም አስገንዝበዋል።

💥 አንድን ምግብ ለመስራት recipe ግድ ነው።
የአብሳዩ ሙያ ደሞ የሚወጣውን ሰሃን ይወስነዋል።

የ Genetics እና Environment ሚና

የ Recipe እና Chef ያህል ወሳኝ ነው