ሱስን በሁለት አይነት ልናየው እንችላለን :

💥 Substance addiction:— በአንድ ንጥረ ነገር ወይም ዕጽ ላይ አካላዊ እና ስነልቦናዊ ጥገኝነት ነው። ለምሳሌ የአልኮል፣ ጫት፣ ሲጋራ፣ paff tablet or injection የመሳሰሉ  ሲሆን

💥 Behavioral addiction:– በአንድ ድርጊት ከመጠን ባለፈ መዘፈቅ እና መቆጣጠር አለመቻል  ነው። ለምሳሌ የቁማር፣ የኢንተርኔት፣ ቪዲዮ ጌም፣ shopping (እቃ የመግዛት)፣ workaholic እና sexual related behaviors ይገኙበታል።

የስፖርት ቁማር

variable interval reinforcer And Gambling.

💥 የተለያዩ ሚዲያዎችና አለም አቀፍ መጽሔቶች አፍሪካ በስፓርት ቁማር wave እንደተመታች ያብራራሉ።

ለምሳሌ ሁላችንም የምናቀው betting አንዱ የስፖርት ቁማር አይነት ነው።

💥 እስቲ ቤቲንግን ጨምሮ የአብዛኛውን የቁማር ሱስ አንዱ ምክንያትን በ variable interval reinforcer እንየው።

variable interval reinforcer
ማለት:—

💥ለአንድ ድርጊት(behavior) ማበረታቻ ወይም ሽልማት የምናገኘው ከማይታወቅ የጊዜ ርዝመት በኋላ ነው።

💥 እናም አንድ ሰው በቁማር ውስጥ ሲሳተፍ ማበረታቻ የሚያገኘው ወይም የሚበላው በማይታወቅ እና ተለዋዋጭ በሆነ የጊዜ gap ውስጥ ነው።

💥 ይህ unpredictability ሰዎች በዛ behavior (ቁማር) ውስጥ በከፍተኛ ሁኔታ እንዲቆዩ ያደርጋል። ምክንያቱም:

1ኛ ቀጣይ የመብላት እድላችን መቼ እንደሆነ unpredictable መሆኑ በተነሳሽነት እንድንቀጥል ያደርገናል (motivational effect).

2ኛ ቀጣይ እኔ ልሆን እችላለሁ የሚለው ተስፋ ና እምነት በከፍተኛ መሰጠት እና በተደጋጋሚ ተሳትፎ እንድንቀጥል ያደርገናል (behavioral persistence).

3ኛ በተለዋዋጭ እና unpredictable የጊዜ ልዩነት ውስጥ የሚገኘው ሽልማት ጠንካራ የስሜት ምላሽ እንዲኖረን ያደርጋል (emotional effect).

💥 ይሄ አይነቱ የ reinforcement schedule የቁማርን dynamics እንድንረዳ ሲያግዘን በተጨማሪ የ gambling intervention ስንሰራ የ ሳይኮሎጂ መርሆችን ማወቅ እንደሚያስፈልግ ያስረዳናል

Stress/ ውጥረት:-
Based on Transactional model of stress

💥 stress ልንቆጣጠረውና ልንቀንሰው ነገር ግን ልናጠፋው የማንችለው ህይወታችን ውስጥ የሚኖር ክስተት ነው።

  ለምሳሌ:- ጠዋት ከቤታችን ስንወጣ ረዥም የታክሲ ሰልፍ ወይም የትራፊክ መጨናነቅ፣ ለተማሪ ፈተና፣ ለሰራተኛ የአንድን ፕሮጀክትን deadline ሳያሳልፉ ለማጠናቀቅ ያለ ጫና፣ የጤና ሁኔታ፣ አለመግባባት እና ግጭት፣ የተለያዩ የግል እና ማህበራዊ ሃላፊነቶች በተለያየ ደረጃ ውጥረት አላቸው።

💥  እነዚ የሚገጥሙን ነገሮች እንደ ግንዛቤያችን እና ጫናቸው stressor እንላቸዋለን።

ታዲያ ውጥረት/stress ምንድነው?

እንደ stressor በተገነዘብነው ነገር እና እንደ resource በተገነዘብነው ነገር መሃል አለመመጣጠን ሲኖር ነው።

ለምሳሌ:- አንድ ተማሪ ነገ ፈተና ይኖረዋል። እናም 3 chapters ከ 300 ያህል ገጾች ጋር መሸፈን ይኖርበታል። እንዲሁም ለነገ ፈተና 10 ሰዓት ቀርቷል። 

💥 ለነገ ፈተና cover ማድረግ ያለበት portion (stressor) > ካለው10 ሰዓት (resource) ጋር ካልተመጣጠነ ውጥረት experience ያደርጋል።

💥 ከቀን hassels ጀምሮ ከባድ ልንላቸው የምንችል በጣም ብዙ stressors አሉ። እንዲሁም በጣም ብዙ ለምሳሌ:-  መረጃ፣ ጊዜ፣ ገንዘብ፣ ችሎታ፣ ድጋፍ የመሳሰሉ የresource አይነቶች ይኖራሉ።

💥 እዚ ጋር ግን appraisal ወይም ምዘናችን ሚና አለው።

⚡️  2 ሰዎች ለገጠማቸው ለአንድ ተመሳሳይ ክስተት በራሳቸው ግንዛቤ /ምዘና(appraisal) መሰረት የተለያየ የ stress response ይኖራቸዋል።

ይቀጥላል

ዚጋርኒክ effect

💥 ሃሳባቹ ባልጨረሳችሁት በተንጠለጠለ ስራ፣ ጉዳይ ወይም ሃሳብ በተደጋጋሚ ሲጠመድ፣ ድንገት ትዝ ሲላቹ፣ ለሊት ተነስታቹ ስትጨነቁ, tension እና discomfort ሲሰማቹ አስተውላቹ ታውቃላችሁ?  ይሄ Zeigarnik Effect ይባላል።

💥 ይህም የሚሆነው በተፈጥሮ አአምሮአችን closure ስለሚፈልግ ያልተጠናቀቁ ስራዎችንና ሃሳቦችን እንድናጠናቅቅ ብቅ እያደረገ ያስታውሰናል።

💥  እንዲሁም ዚጋርኒክ effect ሚሞሪያችን የሚሰራበትን complex መንገድ ያሳያል።  ልክ task waiting list እንዳለው ያክል የጨረስናቸውን ከlist እያጠፋ ያልጨረስናቸውን አቆይቶ alarm ያደርገናል።

💥 የዚ effect,  intensityም አንዳንዴ👉 ትራንስፖርት ላይ 10 ብር ለመክፈል 200 ብር ለረዳቱ ብትሰጡት መልስ እስኪመልስላቹ ምን ታስባለቹሁ 😁

💥 እናም ስራችንን በማጠናቀቃችን አይምሮአችንም little surge of dopamine በመሸለም ያበረታታናል then we feel alleviated and good.

⚡️ Just start