Isolation – izolyatsiya

Hali tugallanmagan trakzaksiyadagi ma'lumotlar tashqaridan (boshqa tranzaksiyalardan va tranzaksiya tashqarisidagi boshqa operatsiyalardan) izolyatsiyalanishi kerak. Ya'ni tranzaksiya tugamagunicha ichkaridagi ma'lumot tashqariga ko'rinmasligi kerak.

Masalan, tepadagi misolda hisobingizdan pul yechildi, lekin hali do'stingizga tushmadi. Shu vaziyatda, hali tranzaksiya tugamasidan balansingiz tekshirilganida kamaygan qiymat emas, tranzaksiyadan tashqaridagi, oldingi qiymat ko'rinishi kerak.

To'liq izolyatsiya ko'p resurs va vaqt talab qilgani uchun va doim ham to'liq izolyatsiya zarur bo'lmagani uchun tranzaksiya izolyatsiyasining 4 ta standart darajalari bor. Ular tezlik, resurslar sarfi va xavfsizligi jihatidan bir-biridan farq qiladi. Endi bu boshqa kun uchun boshqa mavzu.

Durability – ishonchlilik

Tranzaksiya muvaffaqiyatli yakunlangani haqida xabar berilganida tranzaksiyadagi o'zgarishlar to'liq diskda saqlangan bo'lishi va ma'lumot yo'qotilmasligi kerak.

Masalan, do'stingizga muvaffaqiyatli pul o'tkazganingiz haqidagi xabar olganingiz va shu vaqtda serverda xatolik chiqib, o'chib qoldi. Qayta yoqilgandan keyin balansingizni tekshirganingizda esa pul o'tkazishdan oldingi, eski qiymatni ko'rdingiz. Demak, tranzaksiya muvaffaqiyatli deb belgilangan bo'lsa ham natijalar o'chib ketgan. Xuddi shu holat esa durability qoidasini buzadi.

Qisqasi, mana shu 4 ta qoida ma'lumotlar buzilishi bilan bog'liq ko'p bosh og'rig'idan saqlaydi.

Maqola foydali bo'lgan bo'lsa tanishlarga yuborib qo'ying.

@boboshersnotes

ACID haqida gaplashamiz

Ko'p hollarda foydalanuvchi uchun bir butun sifatida qaraladigan o'zgarish ma'lumotlar ba'zasida bir nechta ketma-ket o'zgarishlarni talab qiladi.

Masalan, do'stingizning kartasiga $100 yubormoqchisiz. Bu siz uchun bir butun ish. Lekin ma'lumotlar ba'zasida bu eng kamida mana bu ketma-ket qadamlardan iborat:

1) Sizning balansingizni $100 ga kamaytirish;
2) Do'stingizning hisobini $100 ga oshirish;

Xatoliklarning oldini olish uchun bunday operatsiyalarni ma'lumotlar ba'zasida ham bir butun deb qarashga imkon beruvchi yangi birlikka ehtiyoj tug'iladi. Bu birlik tranzaksiya deb ataladi. Demak, tranzaksiya ma'lumotlar bazasida mantiqiy jihatdan bir butun ish bo'lgan bir nechta query(so'rov)larni birlashtirish imkonini beradigan "quticha".

ACID esa trakzaksiyalar o'zini qanday tutishini belgilaydigan umumiy qoidalar to'plami. Bu qoidalar orqali kutilmagan vaziyatlarda (xatolik chiqqanida, server o'chib qolganida va h.k.) trakzaksiyadagi ma'lumot haqiqiyligini (data validity) saqlab qolish ta'minlanadi.

ACID so'zi 4 ta qoida: Atomicity, Consistency, Isolation va Durability so'zlarining bosh harflaridan olingan. Xo'sh, bu qoidalar nima?

Atomicity – bo'linmaslik

Bu qoidaga ko'ra tranzaksiyalar bo'linmas, bir butun bo'lishi kerak. Yo tranzaksiyadagi hamma operatsiya muvaffaqiyatli bajariladi yoki hech qaysi operatsiya bajarilmaydi. Bir qismi bajarilib, qolgan qismi bajarilmay qolishi mumkin emas. Agar qaysidir operatsiyani bajarish vaqtida xatolik chiqsa butun tranzaksiya muvaffaqiyatsiz bo'ladi va bu tranzaksiyadagi muvaffaqiyatli bajarilgan operatsiyalar ham avvalgi holiga qaytariladi (rollback). Bir kishi hamma uchun, hamma bir kishi uchun deganlaridek...

Tepadagi misolda, deylik, sizning hisobingizdan pul yechildi, lekin do'stingizning hisobini oshirish vaqtida xatolik chiqdi. Natijada siz $100 yo'qotdingiz, lekin do'stingiz qabul qilmadi. $100 "havoga uchdi".
Buning oldini olish uchun xatolik chiqqanida butun tranzaksiya bo'ylab barcha operatsiyalar avvalgi holatiga qaytariladi, ya'ni $100 sizning hisobingizga qaytariladi.

Consistency – moslik

Tranzaksiya natijasi ma'lumotlar bazasida avvaldan belgilab qo'yilgan qoidalar bilan mos bo'lishi kerak. Aks holda tranzaksiya muvaffaqiyatsiz deb belgilanadi va rollback qilinadi. Deylik, qoidaga ko'ra foydalanuvchi balansi manfiy bo'lmasligi kerak. Agar hisobingizda $60 bo'lsa, do'stingizga $100 o'tkazgandan keyin hisobingiz -$40 bo'ladi. Bu esa tepadagi qoidaga to'g'ri kelmaydi. Operatsiyalar muvaffaqiyatli bo'lsa-da natija qoidalar bilan mos bo'lmagani uchun bekor qilinadi.

postgresql book

PostgreSQL Query Optimization: The Ultimate Guide to Building Efficient Queries (2021)
Автор: Henrietta Dombrovskaya

Python Testing with pytest: Simple, Rapid, Effective, and Scalable 2nd Edition (2022)
Автор: Brian Okken

https://www.agiliq.com/blog/


Coding, programming blogs about more used tech stacks and some mainly infos about how to use and build.

Google bilan Youtube ko’p muammolarni hal qilib bergan. Kitoblar ro’yxati: https://blog.pragmaticengineer.com/my-reading-list/

Getting started with Celery and Python | Adnan's Random bytes
https://blog.adnansiddiqi.me/getting-started-with-celery-and-python/