Hack your Mind!

Forwarded from علوم اعصاب تربیتی Educational Neuroscience

افسانه ها و واقعیت های درباره پژوهش کیفی

✍ علی نوری، دانشیار گروه برنامه ریزی درسی دانشگاه ملایر

افسانه ۱# استفاده از مصاحبه یعنی پژوهش کیفی و استفاده از پرسشنامه یعنی پژوهش کمی!
واقعیت: مصاحبه یک فن گردآوری داده هاست و همانند سایر فنون مشاهده، پرسشنامه، آزمون و اسناد هم در پژوهش کیفی استفاده میشود و هم در کمی. تفاوت به هنگام گردآوری و تحلیل داده های حاصل از این فنون بروز میکند، به این ترتیب که در روشهای کمی فرایند گردآوری داده به شکلی کاملا ساختار یافته از ابتدا طراحی میشود و بهنگام تحلیل نیز پاسخها یا ثبت ها تبدیل به کمیتهایی میشوند که با استفاده از آزمونهای استنباط آماری تحلیل شوند. بنابراین در پژوهشهای کمی هم میتوان از مصاحبه استفاده کرد، همچنانکه پژوهشگران کیفی هم علاوه بر مصاحبه میتوانند از فنون دیگر مانند پرسشنامه و آزمونهای بازپاسخ و یا حتی بسته پاسخ استفاده کنند.

افسانه ۲# در پژوهش کیفی از اعداد و ارقام استفاده نمیشود!
واقعیت: پژوهشگران کیفی هم میتوانند، و در برخی موارد حتی باید از آمار استفاده کنند. یعنی در پژوهش کیفی میتوان از همه شاخصهای آمار توصیفی(فراوانی، درصد، میانگین، واریانس و ...) استفاده کرد. اما، بر خلاف پژوهش کمی، در مطالعات کیفی از آزمونهای آمار استنباطی استفاده نمیشود و آن هم دلیل دارد؛ چون پژوهشگر کیفی وابسته به یک پارادیم سازنده گرا است که مفروضه معرفت شناختی آن این است که شناخت به شکل ذهنی ساخته میشود و بنابراین بر خلاف پارادایم عینیت گرایی زیربنای پژوهش کمی تصور نمیشود که همگان شناخت را به شکل یکسان ادراک و بازنمایی میکنند. در چنین شرایطی طبیعی است که در مطالعات کیفی اصلا نیازی به استفاده از آزمونهای آمار استنباطی نیست؛ چون این آزمونها به هدف برآورد ویژگیهای جامعه مورد مطالعه از طریق اطلاعات نمونه آماری استفاده میشوند‌. بعبارت دیگر، پژوهشهای کمی بر این مفروضه بنیادی متکی هستند که چون افراد مختلف واقعیتها را به شکلی عینی (یعنی یکسان و مشابه) ادراک میکنند، پس میتوان نمونه ای از افراد را برای گردآوری داده ها با نمونه گیری مناسب انتخاب کرد و سپس اطلاعات بدست آمده از نمونه را به جامعه تعمیم داد. در چارچوب پارادایم سازنده گرایی اما، تعمیم از نمونه به جامعه مردود است، چون تصور بر این است که حتی شرکت کنندگان با ویژگیهای مشترک در پژوهش در یک زمان واحد و در یک مکان واحد همچنان واقعیتها را به شکل متکثر ادارک میکنند؛ از این رو تعمیم اطلاعات از این شرکت کنندگان به گروههای دیگر منطقی نیست و بنابراین نیازی به آمار استنباطی نیست. لازم است اشاره کنم هنوز کسی به طور یقینی نمیتواند اثبات کند که کدام پارادایم درست تر از دیگریست.

افسانه ۳# پژوهش کیفی ساختاری متفاوت از پژوهش کمی دارد.
واقعیت: به لحاظ چارچوب و ساختار عناوین، پژوهش کمی و کیفی تفاوتی با هم ندارند. تفاوت در نحوه ارایه، نمایش و بازنمایی اطلاعات است. پژوهش کیفی موعظه یا تفسیر شخصی پژوهشگر نیست، بلکه فرایند طراحی، اجرا و گزارش کیفی همچون کمی بر مبنای اصول و قواعدی است که نادیده گرفتن یا کم توجهی به آنها قابلیت اعتبار و اعتماد یافته های پژوهش را خدشه دار میسازد. صرفا اشاره به واژه کیفی یک پژوهش را پژوهش کیفی نمیکند، بلکه نوع روش، شیوه گرداوری و تحلیل و اعتبارسنجی باید متناسب با مساله انتخاب شود.

افسانه ۴# پژوهشهای کیفی در دسته پژوهشهای علمی قرار ندارند!
واقعیت: پژوهشها را به لحاظ موضوع دانش میتوان در سه دسته کلی فلسفی (مشتمل بر روشهایی همچون استنتاج، هرمنتوتیک، نقادی فلسفی و ..)، پژوهشهای هنری (مشتمل بر روایت هنری، نقد هنری، توصیف زیبایی شناسانه و ...) و سرانجام پژوهش های علمی (مشتمل بر سه رویکرد، کمی: آزمایشگاهی، آزمایشی، همبستگی، پیمایشی و ...، کیفی: تاریخی، نظریه برخاسته از داده، فرهنگ نگاری و ..‌. و ترکیبی: متوالی و همزمان) دسته بندی نمود. بنابراین پژوهش کیفی در دسته پژوهشهای علمی قرار دارد.

افسانه ۵# پژوهشگر کیفی نیازی به مهارت و تخصص در پژوهش کمی ندارد!
واقعیت: متاسفانه در حال حاضر برخی دانشگاه ها، واحدهای درسی روش شناسی پژوهش را در دو بخش مجزای کمی و کیفی ارایه می کنند. این تفکیک میتواند برای نشان دادن اهمیت هر دو رویکرد مفید باشد، اما منجر به شکل گیری تصوری نادرست در میان برخی دانشجویان و استادان شده است، به گونه ای که تصور میشود مسیر پژوهش نیاز به انتخاب یک هدف دارد و آن هدف این است که کیفی کار کنند یا کمی؟! حتی برخی خود را متخصص یکی از این رویکردها میدانند و به مراجعان اشاره میکنند که در جستجوی مساله ای باشند که مثلا با روش کیفی قابل پاسخگویی باشد! و در مواردی پژوهشی را کیفی انجام میدهند که بدون تردید مساله با استفاده از یک روش کمی بهتر حل میشد!!!

#یادداشت
#پژوهش
#روش_شناسی_پژوهش
#افسانه_ها
🧠🧠🧠🧠
@eduneuro

544 views12:48