مسئلۀ ایران
1.06K subscribers
114 photos
24 videos
26 files
115 links
رسانۀ تخصصی مسئلۀ ایران
Download Telegram
روش‌شناسی علوم اجتماعی در نظریۀ انتقادی هابرماس

نظریۀ انتقادی هابرماس از این دیدگاه دفاع می‌کند که چون موضوعات علوم طبیعی و علوم اجتماعی از بنیاد متفاوت‌اند، اصل «وحدت روش» باید رد شود. هابرماس همگام با رهیافت تفسیرگرایی و نظریۀ ساخت‌یابی، ماهیت ازپیش‌تفسیرشدۀ واقعیت اجتماعی و الزامات روش‌شناسانۀ آن را می‌پذیرد. علوم طبیعی تنها می‌توانند از مشاهده استفاده کنند؛ اما علوم ‌اجتماعی می‌توانند از ارتباطات استفاده کنند.

با وجود این، هابرماس امکان مشاهدۀ عینی در علوم طبیعی را رد می‌کند و معتقد است پیش‌فرض‌های نهفته در ساختارهای نظری و اندیشۀ فهم عرفی، به‌جای تولید دانش، به‌طور مستقیم از واقعیت، آنچه را که به‌عنوان واقعیت درنظر گرفته می‌شود، تعیین می نمایند؛ علایق شناختاری می‌تواند بر آنچه تحت عنوان دانش به‌ وجود می‌آید، تأثیر بگذارد.

از نظر هابرماس تحقیق علمی بر اساس علایق متفاوت در سه دسته طبقه‌بندی می‌شود:
۱. علوم‌ تجربی‌تحلیلی که علاقه‌مند کنترل بر طبیعت و روابط اجتماعی هستند؛
۲. علوم تاریخی‌هرمنوتیکی که مبتنی بر علایق عملی فهم ارتباطی هستند؛
۳. نظریۀ انتقادی که دارای علایق رهایی‌بخش برای استقلال انسان است.

برشی از کتاب
پارادایم‌های تحقیق در علوم انسانی
نوشتۀ نورمن بلیکی

@philosophyofss

#هابرماس
#فلسفه_علوم_اجتماعی
#وحدت_روش
#تفسیرگرایی
#علوم_طبیعی
#برش_کتاب
سلسله نشست‌های فلسفه و علوم‌اجتماعی


دیلتای و علوم‌اجتماعی
دکتر مالک شجاعی جشوقانی

گادامر و علوم‌اجتماعی
دکتر مهدی معین‌زاده

مارکس و علوم اجتماعی
دکتر محمدتقی چاوشی

هایدگر و علوم‌اجتماعی
دکتر احمد رجبی

هگل و علوم‌اجتماعی
دکتر مصطفی ‌زالی

ویتگنشتاین و علوم‌اجتماعی
دکتر مهدی حسین‌زاده یزدی

مک اینتایر و علوم اجتماعی
دکتر محسن صبوریان

@utsaiss
@philosophyofss
انجمن علمی و گروه علوم‌اجتماعی اسلامی دانشگاه تهران برگزار می‌کنند:

سلسله نشست‌های «فلسفه و علوم‌‌اجتماعی»

نشست اول، «دیلتای و علوم‌اجتماعی»
با سخنرانی دکتر مالک شجاعی جشوقانی
(عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی)

تالار دکتر شریعتی دانشکدهٔ علوم‌اجتماعی دانشگاه تهران
سه شنبه، ۱۴آبان۱۳۹۸
ساعت ۱۵ تا ۱۷

حضور برای عموم آزاد است.

@utsaiss
@philosophyofss
@logos_academia
روش‌شناسی علوم اجتماعی در رئالیسم

روایت‌هایی از رئالیسم که بر فلسفۀ علم معاصر حاکم است، به‌جای اثبات‌گرایی و عقل‌گرایی انتقادی، در پی جایگزین‌کردن دیدگاهی از علم است که ادعای انعکاس کار دانشمند را دارد. پاسخ این دیدگاه به این سؤال که آیا امکان استفاده از روش علوم طبیعی در علوم اجتماعی هست، بله و خیر است؛ اما هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی این دیدگاه، آن را از همۀ رهیافت‌هایی که درموردشان بحث شد، متمایز می‌سازد.

از نظر باسکار، دیدگاه موردنظرِ رهیافت اثبات‌گرایی دربارۀ واقعیت که مبتنی بر ادراک حواس انسانی است، تنها به‌عنوان یکی از حوزه‌های واقعیت به ‌حساب می‌آید. واقعیت نه‌تنها شامل وقایعی است که تجربه می‌شوند، بلکه وقایعی را که اتفاق می‌افتد، چه تجربه شوند و چه نشوند و نیز ساختارها و مکانیزم‌های به‌وجودآورندۀ این وقایع را نیز در بر می‌گیرد.

هدف علم، کشف این ساختارها و مکانیزم‌هاست که برخی از آن‌ها می توانند به‌طور منطقی با بهره‌گیری از ابزار توسعه‌دهندۀ حواس قابل‌دسترس باشند. اما برای مکانیزم‌های غیرقابل دسترس، باید مدل‌های فرضی ساخت و دنبال شواهدی برای وجودشان بود.

ساختارها و مکانیزم‌هایی مثل قدرت‌های عِلّی یا ماهیت ذاتی اشیا، از وقایعی که توسط آن‌ها به وجود می‌آیند، مستقل هستند؛ مکانیزم‌ها در سطح عمیق‌تر واقعیت وجود دارند و ممکن است در اثر تقابل با یکدیگر، به واقعۀ قابل‌مشاهده‌ای منجر نشوند. بنابراین، ارتباطات ثابت موردنظر اثبات‌گرایان صرفاً قواعدی مشاهده‌شده هستند که باید با برقراری ارتباط بین آن‌ها، به توضیح آن‌ها پرداخت.

برشی از کتاب
پارادایم‌های تحقیق در علوم انسانی
اثر نورمن بلیکی

@philosophyofss

#روش_شناسی
#رئالیسم
#فلسفه_علوم_اجتماعی
#نورمن_بلیکی
#باسکار
#برش_کتاب
انتقال به کانال جدید
انجمن علمی و گروه علوم‌اجتماعی اسلامی دانشگاه تهران برگزار می‌کنند: سلسله نشست‌های «فلسفه و علوم‌‌اجتماعی» نشست اول، «دیلتای و علوم‌اجتماعی» با سخنرانی دکتر مالک شجاعی جشوقانی (عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی) تالار دکتر شریعتی دانشکدهٔ…
درآمدی بر اولین نشست از سلسله نشست های «فلسفه و علوم اجتماعی» با عنوان «دیلتای و علوم اجتماعی» با سخنرانی دکتر مالک شجاعی جشوقانی (۱)

نگاه تاریخی به مباحث فلسفۀ علوم انسانی در غرب نشان می‌دهد تا به امروز دست‌کم سه پارادایم (به‌ترتیب تاریخ شکل‌گیری) در زمینۀ مبانی علوم انسانی شکل گرفته است:

۱. پارادایم پوزیتیویستی که متأثر از کامیابی‌‏های روش‌شناسی تجربه‌گرا در علوم طبیعی به وحدت روش‌شناختی علوم طبیعی و علوم انسانی باور دارد و عنصر «تبیین» در آن نقشی محوری ایفا می‌کند و اگوست کنت نظریه‌پرداز برجستۀ آن به حساب می‌آید.

۲. پارادایم هرمنوتیک که در واکنش به پوزیتیویسم شکل گرفت و در آن، عنصر «معنا» و «فهم» نقش محوری دارد. ویلهلم دیلتای مهم‌ترین سهم در طرح این پارادایم را از آنِ خود کرده است و امروزه او را به‌عنوان «فیلسوف علوم انسانی» می‏‌شناسند؛ زیرا تلاش فلسفی گسترده‌ای در راستای تحلیلِ معرفت‌شناسانۀ علوم انسانی و «تاریخ» انجام داد، چنان‏که خود در کتاب اثرگذار مقدمه بر علوم انسانی، رسالت این کتاب را «تثبیت اهمیت و استقلال علوم انسانی در مقابل سلطۀ تحمیل‌شدۀ دیدگاه علوم طبیعی در تفکر فلسفی» معرفی می‌کند. هانس گئورگ گادامر و پل ریکور هم در همین پاردایم جای می‌گیرند.

۳. پارادایم انتقادی که طیفی از دیدگاه‌‏ها از مارکسیسم و مکتب فرانکفورت و رهیافت‏‌های فمینیستی را در بر می‌‏گیرد. از این منظر، کارکرد عمدۀ علوم انسانی، رهایی‌بخشی از طریق شناسایی ساختارهای سلطه است؛ چراکه آدمیان در فضای فرهنگی‌اجتماعی خاصی به سر می‌برند که نقش چندانی در ایجاد آن نداشته‌‏اند و این فضا از طریق نظام معرفتی و ایدئولوژی‌ای که دارد، سلطۀ خود را بر افراد اِعمال می‏‌کند.

با این توضیح، فقط در چارچوب پارادایم پوزیتیویستی است که نمی‌‏توان از علوم انسانیِ «بومی» دفاع کرد؛ ولی در دو پارادایم دیگر که از نظر تاریخی متأخّر از پوزیتیویسم هستند، علوم انسانی ارتباط معناداری با زمینه‌‏های (context) فرهنگی دارند و نمی‌‏توان از جهان‌شمولی (universality) علوم انسانی سخن گفت.

دکتر مالک شجاعی جشوقانی

@philosophyofss
@utsaiss
@logos_academia

#فلسفه_و_علوم_اجتماعی
#دیلتای_و_علوم_اجتماعی
#پارادایم_پوزیتیویستی
#پاردایم_هرمنوتیک
#پاردایم_انتقادی
#فلسفه_علوم_اجتماعی
#رویداد
انتقال به کانال جدید
انجمن علمی و گروه علوم‌اجتماعی اسلامی دانشگاه تهران برگزار می‌کنند: سلسله نشست‌های «فلسفه و علوم‌‌اجتماعی» نشست اول، «دیلتای و علوم‌اجتماعی» با سخنرانی دکتر مالک شجاعی جشوقانی (عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی) تالار دکتر شریعتی دانشکدهٔ…
درآمدی بر اولین نشست از سلسله نشست‌های «فلسفه و علوم اجتماعی» با عنوان «دیلتای و علوم اجتماعی» با سخنرانی دکتر مالک شجاعی جشوقانی (۲)

دیلتای در مقدمه بر علوم انسانی نشان داده است علوم انسانی در غرب دارای ریشه‌‏های مسیحی و تاریخیِ خاص اروپای قرن هجدهم و نوزدهم است. او حضور مفروضات دینی را در پوزیتیویسم فرانسوی و فلسفۀ تاریخ آلمانی و حتی افکار فیلسوفانی، همچون کانت نشان داده است.

عبارت دیلتای، تأمل برانگیز است آنجا که ضمن اشاره به ریشه‌‏های مسیحی افکار کسانی همچون کندورسه، بوسویه، آگوست کنت و هگل می‌‏نویسد: «این نمونۀ کاملی از بعضی افکار فلسفی است که از وحی الاهی مایه گرفته و از آن پس، عقل بشری ادعای ابداع آن را کرده و بر ضد خود وحی که منشأ اصلی آن بوده، به کار برده است» (دیلتای، ۱۳۸۸: ۶۰۵).

ژیلسون هم در روح فلسفۀ قرون وسطی ضمن بحث از نگاه تاریخی مسیحیت به تأیید این نکته می‌‏پردازد که «فلسفه‌‏ای که امروزه برای تاریخ معتبر می‏‌گیرند، بیش از آنچه تصور می‌‏شود، در معرض تأثیر اصول فکر مسیحی و فلسفۀ قرون وسطی قرار گرفته است» (ژیلسون، ۱۳۷۳: ۶۰۱).

زیتلن تأثیر اندیشمندان ِمحافظه کارِ مذهبی چون کانت، هگل، برک، بونالد و مایستر در شکل‌گیری علوم انسانی جدید را نشان داده است (زیتلن، 1981). اندیشمندان کاتولیک، دیدگاه تاریخی و توسعه‌‏ای و ارگانیک (انداموار) از جامعه را بسط دادند. نقد ِتلقی مکانیستی از جهان و علّیت توسط هیوم و لایب نیتس زمینۀ مناسبی برای کانت فراهم آورد و او هم با انقلاب کپرنیکی، بر نقش مقولات در تکوین معرفت تأکید کرد. ادموند برک اندیشۀ جامعه به‌مثابۀ یک ارگانیسم یا بدن زنده را مطرح کرد.

کسانی چون لوئیزدوبونالد (۱۷۵۴ تا ۱۸۵۰) و ژوزف مایستر (۱۷۵۴ تا ۱۸۲۱) که بر دورکیم تأثیر زیادی گذاشته‌اند، فلسفه‌‏ای کاتولیکی برای دفاع ایدئولوژیک از نظم پساانقلابی (انقلاب فرانسه) ارائه داده و در آرزوی احیای هماهنگی و نظم سنّتی قرون وسطی بوده‌‏اند. آنان در برابر ایده‌‏های روشنگری، فروتریِ عقل بشری نسبت به وحی الاهی را طرح کردند که بر اساس آن، آدمی دانش را نه از طریق عقل فردی بلکه بیشتر به‌عنوان «موجود اجتماعی» و از طریق سنت و زندگی در اجتماع فرهنگی کسب می‏‌کند (قانعی‌راد، ۱۳۸۸: ۶۵).

دکتر مالک شجاعی جشوقانی

@philosophyofss
@utsaiss
@logos_academia

#فلسفه_و_علوم_اجتماعی
#دیلتای_و_علوم_اجتماعی
#فلسفه_علوم_اجتماعی
#رویداد
هم اکنون

نشست اول، «دیلتای و علوم‌اجتماعی»
با سخنرانی دکتر مالک شجاعی جشوقانی
(عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی)

تالار دکتر شریعتی دانشکدهٔ علوم‌اجتماعی دانشگاه تهران

حضور برای عموم آزاد است.

@utsaiss
@philosophyofss
@logos_academia
گزارش تصویری (۱)
سلسله نشست‌های «فلسفه و علوم‌‌اجتماعی»
نشست اول، «دیلتای و علوم‌اجتماعی»
با سخنرانی دکتر مالک شجاعی جشوقانی
(عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی)

تالار دکتر شریعتی
دانشکدهٔ علوم‌اجتماعی دانشگاه تهران
سه شنبه، ۱۴آبان۱۳۹۸

@utsaiss
@philosophyofss
@logos_academia

#فلسفه_و_علوم_اجتماعی
#دیلتای_و_علوم_اجتماعی
#فلسفه_علوم_اجتماعی
#رویداد
گزارش تصویری (۲)
سلسله نشست‌های «فلسفه و علوم‌‌اجتماعی»
نشست اول، «دیلتای و علوم‌اجتماعی»
با سخنرانی دکتر مالک شجاعی جشوقانی
(عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی)

تالار دکتر شریعتی دانشکدهٔ علوم‌اجتماعی دانشگاه تهران
سه شنبه، ۱۴آبان۱۳۹۸

@utsaiss
@philosophyofss
@logos_academia

#فلسفه_و_علوم_اجتماعی
#دیلتای_و_علوم_اجتماعی
#فلسفه_علوم_اجتماعی
#رویداد
گزارش علمی (۱)
سلسله نشست‌های «فلسفه و علوم‌‌اجتماعی»
نشست اول، «دیلتای و علوم‌اجتماعی»
با سخنرانی دکتر مالک شجاعی جشوقانی


یکی از شخصیت‌های شاخص و برجستهٔ تاریخ فلسفهٔ علوم انسانی و علوم اجتماعی، فیلسوف و مورخ و انسان‌شناس آلمانی ویلهلم دیلتای است.
معمولا زمانی که از هرمنوتیک به‌عنوان یکی از سه پارادایم علوم انسانی مدرن نام می‌برند، دیلتای را ذیل پارادایم هرمنوتیک جای می‌دهند؛ اما من بر اساس شواهدی از آثار دیلتای با این برداشت عمومی موافق نیستم و جایگاه او را در میانهٔ پارادایم هرمنوتیک و پارادایم انتقادی می‌دانم.

در طول تاریخ فلسفه، عنوان علوم انسانی برای اولین‌بار در کتاب دیلتای ظاهر شد، بر همین اساس، او اولین فیلسوفی است که مسئلهٔ علوم انسانی را به‌عنوان مسئله‌ای فلسفی صورت‌بندی مفهومی کرد.
در اینجا لازم است به پرسشی مهم بپردازیم: چرا دیلتای اهمیت دارد؟ در بین فیلسوفان قرن نوزدهم که در سرآغازهای فلسفهٔ معاصرند، برای دیلتای مسئله‌ای جدی سر بر آورد: دفاع از علوم انسانی.

@philosophyof

#فلسفه_و_علوم_اجتماعی
#دیلتای_و_علوم_اجتماعی
#رویداد
گزارش علمی (٢)
سلسله نشست‌های «فلسفه و علوم‌‌اجتماعی»
نشست اول، «دیلتای و علوم‌اجتماعی»
با سخنرانی دکتر مالک شجاعی جشوقانی

در زمانهٔ دیلتای پوزیتیویسم گفتمان غالب بود. علم یک علم بود و آن هم علوم طبیعی تجربی و پوزیتیویسم هم نگهبان تئوریک این ساحت علم بود.
دیلتای صراحتا پروژهٔ خود را پروژهٔ کانتی معرفی می‌کند. پروژهٔ کانت پروژهٔ نقد عقل محض است. کانت در زمانهٔ خود با فیزیک نیوتنی مواجه بود که ملاک معرفت یقینی و معیار علمیت بود. در پروژهٔ کانت به خودشناسی و معرفت‌شناسی می‌پردازیم.

کانت معتقد است متافیزیک اگر بخواهد حیات داشته باشد، دیگر فلسفه وجودشناسانه نیست؛ بلکه فلسفهٔ معرفت‌شناسانه است و منظور از معرفت فیزیک نیوتن است. در نتیجه، فلسفه، فلسفه علم است و پس از کانت با فلسفهٔ علوم مواجه هستیم.

دیلتای معتقد است فلسفهٔ پست‌کانتی، فلسفهٔ علم است، چه در سنت تحلیلی و چه در سنت قاره‌ای. کانت به فلسفهٔ علوم طبیعی پرداخت و دیلتای به فلسفهٔ علوم انسانی می‌پردازد.
بنابراین عنوان پروژهٔ دیلتای نقد عقل تاریخی است و منظور همان فلسفهٔ علوم انسانی و علوم اجتماعی است.

@philosophyofss

#فلسفه_و_علوم_اجتماعی
#رویداد
نسخه نهایی جلسه دیلتای.pdf
239.6 KB
گزارش پایانی اولین نشست از سلسله نشست های «فلسفه و علوم اجتماعی» با عنوان «دیلتای و علوم اجتماعی» با سخنرانی دکتر مالک شجاعی جشوقانی


@philosophyofss
@utsaiss

#فلسفه_و_علوم_اجتماعی
#دیلتای_و_علوم_اجتماعی
#فلسفه_علوم_اجتماعی
#رویداد