КОПЕРНИКТІҢ ДҮНИЕГЕ КЕЛГЕНІНЕ — 550 ЖЫЛ
19 ақпанда ұлы поляк астрономы, дүниенің гелиоцентрлік жүйесін ұсынған Николай Коперниктің (19.02.1473 — 24.05.1543) туғанына 550 жыл толды.
КОПЕРНИКТІҢ ЖЕКЕ ӨМІРІ
Коперниктің анасы Барбара Ватценроде неміс, әкесінің ұлты анық емес, тек Краковта туғаны белгілі. Үлкен Никлас Коперник мыс саудасымен айналысқан бай көпес болған. Ол 1458 жылы Тевтон орденіне қарасты Торн қаласына көшіп келіп, көп ұзамай жергілікті көпестің қызына үйленеді. Отбасының кенжесі кіші Никлас дүниеге келерден төрт жыл бұрын қала Польшаға өтіп, Торунь атанады. Коперниктің тоғыз жасында әкесі қайтыс болады да, төрт жетімді нағашылары каноник Лукас Ватценроде тәрбиеге алады. Кейін епископ дәрежесіне көтерілген бұл кісінің ықпалымен Андреас пен Никлас та католик дін қызметкері — каноник болған. Католик шіркеуінің ережесі бойынша Коперник үйленбеген, бірақ үй шаруашылығын жүргізуші Анна есімді әйелмен бірге тұрғаны үшін басшылық тарапынан айыпталғаны белгілі. Ғалымның бір әпкесі монастырь басқарса, екіншісінен қалған бес жиеніне Коперник өмірінің соңына дейін қамқор болған екен.
Біз Коперникті орыс үлгісімен Николай деп атап келеміз. Бірақ оның аты-жөні полякша Mikołaj Kopernik, немісше Niklas Koppernigk. Ал латынша нұсқасы Nicolaus Copernicus болса да, осы тілде жазылған басты еңбегінің сыртында (2-кескін) Nicolai Copernici деп жазылған. Коперник ғылыми еңбектерін тек неміс, латын тілдерінде жазған, полякша жазған бірде-бір құжаты табылмаған.
КОПЕРНИКТІҢ БІЛІМІ МЕН ҚЫЗМЕТІ
Коперник төрт университет қабырғасында он жылдан астам дәріс алған, бірақ сол кездегі көптеген студенттер сияқты, ғылыми дәреже алмастан оқу орнын тастап кетіп отырған. Ол 1491 жылы Краков университетіне түсіп, дін ілімін, сондай-ақ математика, астрономия мен астрологияны үйренген. Содан соң заманындағы білім ошағы Италияға аттанады. Ол әйгілі Болонья (Болон емес!) университетінде каноникалық құқты, көне тілдер, математика мен сүйікті астрономиясын, ал Падуяда негізінен медицинаны оқиды. Коперник 1503 жылы Феррара университетінен ақыры диплом мен каноника докторы дәрежесін алып шығады.
Италияда үш жыл дәрігерлік еткен соң Польшаға оралған Коперник, нағашысының хатшысы, дәрігері әрі сенімді өкілі бола жүріп, астрономиямен де шұғылданады. 1512 жылы нағашысы қайтыс болған соң, Фромборк қаласының канонигі ретінде қызметке кіріседі. Бос уақытында астрономиялық бақылау жүргізіп, Фромборк қамалының мұнарасын (3-кескін) обсерваторияға айналдырады. Коперник Вармия епископы жанындағы кеңесте ықпалды қызметтер атқарумен бірге, ел өміріне де белсенді атсалысады. Мысалы, ол Фромборк қаласындағы барлық үйді сумен қамтамасыз ететін гидравликалық машинаны жасаған, дәрігер ретінде 1519 жылғы оба індетімен күрескен. 1519–1521 жж. Поляк-тевтон соғысы кезінде епископия аумағын тевтондардан қорғауды сәтті ұйымдастырып, соғыстан кейінгі келіссөздерге де қатысқан.
Коперник экономист те болған. Ол 1526 жылғы Monetae cudendae ratio трактатында "Үкімет тұрақты айырбас курсын белгілеген жағдайда, нашар ақша жақсы ақшаны айналымнан ығыстырып шығарады" деген заңды тұжырымдаған. Мысалы, халық алтын ақшаны қор ретінде сақтаса, күнделікті айналымда мыс ақшаны қолданады. Бұл экономикалық заң қазір қазір Коперник — Грешем заңы деп аталады. Әрине, бұл заңдылықты Коперникке дейінгі ғалымдар да, мысалы, ибн Таймия (XII-XIII ғғ.) білген. Коперник ұсынған жобамен Польшада жаңа монета жүйесі енгізілген. 1531 жылы Коперник тегін дәрігерлік көмек көрсетуден өзге жұмысының бәрін тастап, қалған өмірін астрономиялық трактатын бітіруге арнайды.
КОПЕРНИКТІҢ ҰЛЫ ЕҢБЕГІ — ГЕЛИОЦЕНТРЛІК ЖҮЙЕ
Ғалымның қырық жылдық ғылыми еңбегінің нәтижесі — De revolutionibus orbium coelestium (Аспан сфераларының айналуы туралы) трактаты. Алты кітаптан тұратын еңбек шәкірті Ретиктің басшылығымен 1543 жылы Нюрнбергте шыққан. Коперник өлер алдында кітапты өз қолымен ұстап үлгерді деген аңыз бар, бірақ шындық қаталырақ болса керек.
19 ақпанда ұлы поляк астрономы, дүниенің гелиоцентрлік жүйесін ұсынған Николай Коперниктің (19.02.1473 — 24.05.1543) туғанына 550 жыл толды.
КОПЕРНИКТІҢ ЖЕКЕ ӨМІРІ
Коперниктің анасы Барбара Ватценроде неміс, әкесінің ұлты анық емес, тек Краковта туғаны белгілі. Үлкен Никлас Коперник мыс саудасымен айналысқан бай көпес болған. Ол 1458 жылы Тевтон орденіне қарасты Торн қаласына көшіп келіп, көп ұзамай жергілікті көпестің қызына үйленеді. Отбасының кенжесі кіші Никлас дүниеге келерден төрт жыл бұрын қала Польшаға өтіп, Торунь атанады. Коперниктің тоғыз жасында әкесі қайтыс болады да, төрт жетімді нағашылары каноник Лукас Ватценроде тәрбиеге алады. Кейін епископ дәрежесіне көтерілген бұл кісінің ықпалымен Андреас пен Никлас та католик дін қызметкері — каноник болған. Католик шіркеуінің ережесі бойынша Коперник үйленбеген, бірақ үй шаруашылығын жүргізуші Анна есімді әйелмен бірге тұрғаны үшін басшылық тарапынан айыпталғаны белгілі. Ғалымның бір әпкесі монастырь басқарса, екіншісінен қалған бес жиеніне Коперник өмірінің соңына дейін қамқор болған екен.
Біз Коперникті орыс үлгісімен Николай деп атап келеміз. Бірақ оның аты-жөні полякша Mikołaj Kopernik, немісше Niklas Koppernigk. Ал латынша нұсқасы Nicolaus Copernicus болса да, осы тілде жазылған басты еңбегінің сыртында (2-кескін) Nicolai Copernici деп жазылған. Коперник ғылыми еңбектерін тек неміс, латын тілдерінде жазған, полякша жазған бірде-бір құжаты табылмаған.
КОПЕРНИКТІҢ БІЛІМІ МЕН ҚЫЗМЕТІ
Коперник төрт университет қабырғасында он жылдан астам дәріс алған, бірақ сол кездегі көптеген студенттер сияқты, ғылыми дәреже алмастан оқу орнын тастап кетіп отырған. Ол 1491 жылы Краков университетіне түсіп, дін ілімін, сондай-ақ математика, астрономия мен астрологияны үйренген. Содан соң заманындағы білім ошағы Италияға аттанады. Ол әйгілі Болонья (Болон емес!) университетінде каноникалық құқты, көне тілдер, математика мен сүйікті астрономиясын, ал Падуяда негізінен медицинаны оқиды. Коперник 1503 жылы Феррара университетінен ақыры диплом мен каноника докторы дәрежесін алып шығады.
Италияда үш жыл дәрігерлік еткен соң Польшаға оралған Коперник, нағашысының хатшысы, дәрігері әрі сенімді өкілі бола жүріп, астрономиямен де шұғылданады. 1512 жылы нағашысы қайтыс болған соң, Фромборк қаласының канонигі ретінде қызметке кіріседі. Бос уақытында астрономиялық бақылау жүргізіп, Фромборк қамалының мұнарасын (3-кескін) обсерваторияға айналдырады. Коперник Вармия епископы жанындағы кеңесте ықпалды қызметтер атқарумен бірге, ел өміріне де белсенді атсалысады. Мысалы, ол Фромборк қаласындағы барлық үйді сумен қамтамасыз ететін гидравликалық машинаны жасаған, дәрігер ретінде 1519 жылғы оба індетімен күрескен. 1519–1521 жж. Поляк-тевтон соғысы кезінде епископия аумағын тевтондардан қорғауды сәтті ұйымдастырып, соғыстан кейінгі келіссөздерге де қатысқан.
Коперник экономист те болған. Ол 1526 жылғы Monetae cudendae ratio трактатында "Үкімет тұрақты айырбас курсын белгілеген жағдайда, нашар ақша жақсы ақшаны айналымнан ығыстырып шығарады" деген заңды тұжырымдаған. Мысалы, халық алтын ақшаны қор ретінде сақтаса, күнделікті айналымда мыс ақшаны қолданады. Бұл экономикалық заң қазір қазір Коперник — Грешем заңы деп аталады. Әрине, бұл заңдылықты Коперникке дейінгі ғалымдар да, мысалы, ибн Таймия (XII-XIII ғғ.) білген. Коперник ұсынған жобамен Польшада жаңа монета жүйесі енгізілген. 1531 жылы Коперник тегін дәрігерлік көмек көрсетуден өзге жұмысының бәрін тастап, қалған өмірін астрономиялық трактатын бітіруге арнайды.
КОПЕРНИКТІҢ ҰЛЫ ЕҢБЕГІ — ГЕЛИОЦЕНТРЛІК ЖҮЙЕ
Ғалымның қырық жылдық ғылыми еңбегінің нәтижесі — De revolutionibus orbium coelestium (Аспан сфераларының айналуы туралы) трактаты. Алты кітаптан тұратын еңбек шәкірті Ретиктің басшылығымен 1543 жылы Нюрнбергте шыққан. Коперник өлер алдында кітапты өз қолымен ұстап үлгерді деген аңыз бар, бірақ шындық қаталырақ болса керек.
👍1
Коперниктің дүниенің орталығына Жерді емес, Күнді қойып, гелиоцентрлік жүйені енгізуі заманында төңкеріс деп бағаланды. Дегенмен бұл бірінші ғылыми революцияның бастамасы ғана болды, өйткені Коперник планеталар бекітіліп тұрған аспан сфераларын қалдырды. Бұл революцияны Бруно, Галилей, Кеплер жалғастырып, Ньютон аяқтағанын білеміз.
Коперник жүйесі бойынша (4-кескін), Әлемнің ортасында Күн тұр, оның айналасында сегіз сфера орналасқан. Ең сыртқы сфераға қозғалмайтын жұлдыздар бекітілген. Келесі сфералар Сатурн, Юпитер, Марс, Жер мен Ай, Шолпан, Меркурийді ұстап тұр. Сфералар күрделі бірқалыпты айналым жасап, өздерімен байланысты планеталарды еліктіреді. Планета орбиталарының центрі дәл Күнге емес, Жер орбитасының центріне сәйкес. Күннің аспандағы тәуліктік қозғалысы — Жердің өз білігінен үйірілуінен туған иллюзия. Сол сияқты, Күннің зодиак шоқжұлдыздары арқылы жүретін жылдық қозғалысы да — Жердің Күнді айналуының салдары ғана.
Коперник моделі планеталардың бұрын жұмбақ болып келген кері шегіне қозғалысын оңай түсіндірді. Жер білігі әрқашан өз-өзіне параллель болатындықтан, жыл мезгілдерінің ауысуын да қазіргідей түсіндіруге мүмкіндік туды. Коперник өз моделінің арқасында, планеталардың Күннен салыстырмалы (астрономиялық бірлікпен берілген) ара қашықтығын біршама дәл есептей алды. Ол сондай-ақ Меркурийдің Күнді айналу периоды 88 тәулік екенін дұрыс анықтады.
Әрине, Коперник жүйесі, қазіргі заман тұрғысынан, барынша батыл өзгеріс жасай алмады. Орбиталардың бәрі шеңбер, планеталар олармен бірқалыпты жылдамдықпен қозғалады. Сондықтан планеталардың орнын нақты бақылаумен сәйкестендіру үшін, Птолемей эпициклдерін сақтап қалуға тура келді. Планеталар Күнді өз бетімен емес, өздері бекітіліп тұрған сфераның қозғалысы арқасында ғана айналады. Жер көп планетаның бірі болса да, жоғарыда айтылған ерекше статусқа ие.
Дегенмен Коперниктің Жерді Әлемнің орталығынан қатардағы планетаға дейін төмендетуі ғылым тарихындағы маңызды белес болды. Бұл Исаак Ньютонның "киелі Аспан әлемі де, күнәһар Жер беті де бірдей физика заңдарына бағынады" деген ұлы идеясының ізашары еді. Ал Джордано Бруноша, "Күн де Әлемнің орталығы емес, көп жұлдыздың бірі ғана" деп пайымдау ол заман үшін тым батыл көзқарас болатын. Бұл үрдісті XX ғасырда Құс Жолын аспандағы барлық жұлдыздар жиынтығынан сансыз галактиканың бірі деңгейіне түсірген Эдвин Хаббл жалғастырды. Ал қазіргі кейбір космологтар біздің Әлемнің өзі Мультиәлемдегі санжетпес әлем типтерінің бір нұсқасы ғана деп болжайды, алайда бұл гипотеза ешқашан дәлелдене қоймас.
#тұлға #ғылымтарихы
Коперник жүйесі бойынша (4-кескін), Әлемнің ортасында Күн тұр, оның айналасында сегіз сфера орналасқан. Ең сыртқы сфераға қозғалмайтын жұлдыздар бекітілген. Келесі сфералар Сатурн, Юпитер, Марс, Жер мен Ай, Шолпан, Меркурийді ұстап тұр. Сфералар күрделі бірқалыпты айналым жасап, өздерімен байланысты планеталарды еліктіреді. Планета орбиталарының центрі дәл Күнге емес, Жер орбитасының центріне сәйкес. Күннің аспандағы тәуліктік қозғалысы — Жердің өз білігінен үйірілуінен туған иллюзия. Сол сияқты, Күннің зодиак шоқжұлдыздары арқылы жүретін жылдық қозғалысы да — Жердің Күнді айналуының салдары ғана.
Коперник моделі планеталардың бұрын жұмбақ болып келген кері шегіне қозғалысын оңай түсіндірді. Жер білігі әрқашан өз-өзіне параллель болатындықтан, жыл мезгілдерінің ауысуын да қазіргідей түсіндіруге мүмкіндік туды. Коперник өз моделінің арқасында, планеталардың Күннен салыстырмалы (астрономиялық бірлікпен берілген) ара қашықтығын біршама дәл есептей алды. Ол сондай-ақ Меркурийдің Күнді айналу периоды 88 тәулік екенін дұрыс анықтады.
Әрине, Коперник жүйесі, қазіргі заман тұрғысынан, барынша батыл өзгеріс жасай алмады. Орбиталардың бәрі шеңбер, планеталар олармен бірқалыпты жылдамдықпен қозғалады. Сондықтан планеталардың орнын нақты бақылаумен сәйкестендіру үшін, Птолемей эпициклдерін сақтап қалуға тура келді. Планеталар Күнді өз бетімен емес, өздері бекітіліп тұрған сфераның қозғалысы арқасында ғана айналады. Жер көп планетаның бірі болса да, жоғарыда айтылған ерекше статусқа ие.
Дегенмен Коперниктің Жерді Әлемнің орталығынан қатардағы планетаға дейін төмендетуі ғылым тарихындағы маңызды белес болды. Бұл Исаак Ньютонның "киелі Аспан әлемі де, күнәһар Жер беті де бірдей физика заңдарына бағынады" деген ұлы идеясының ізашары еді. Ал Джордано Бруноша, "Күн де Әлемнің орталығы емес, көп жұлдыздың бірі ғана" деп пайымдау ол заман үшін тым батыл көзқарас болатын. Бұл үрдісті XX ғасырда Құс Жолын аспандағы барлық жұлдыздар жиынтығынан сансыз галактиканың бірі деңгейіне түсірген Эдвин Хаббл жалғастырды. Ал қазіргі кейбір космологтар біздің Әлемнің өзі Мультиәлемдегі санжетпес әлем типтерінің бір нұсқасы ғана деп болжайды, алайда бұл гипотеза ешқашан дәлелдене қоймас.
#тұлға #ғылымтарихы
👏1
PERSEVERANCE — МАРС БЕТІНДЕГІ ЕКІ ЖЫЛ
2021 жылы 19 ақпанға қараған түні, Алматы уақыты бойынша 02:55-те НАСА-ның Perseverance ровері Марстағы Езеро кратеріне қонды. Қону жоспарының анимациясы мен мына кескіндегі камералармен қону барысында түсірілген шынайы видеоны көріңіздер.
2021 жылы 19 ақпанға қараған түні, Алматы уақыты бойынша 02:55-те НАСА-ның Perseverance ровері Марстағы Езеро кратеріне қонды. Қону жоспарының анимациясы мен мына кескіндегі камералармен қону барысында түсірілген шынайы видеоны көріңіздер.
👏1
M41 ЖӘНЕ M47 ШАШЫРАҢҚЫ ЖҰЛДЫЗ ШОҒЫРЛАРЫ
Ақпан айында жақсы дүрбі не шағын телескобы бар бақылаушылар аспандағы ең жарық жұлдыз Сүмбіленің көмегімен екі жұлдыз шоғырын іздей алады. Олар — M41 және M47 шашыраңқы жұлдыз шоғырлары. Жай-жапсары — роликте.
#бейнеролик
Ақпан айында жақсы дүрбі не шағын телескобы бар бақылаушылар аспандағы ең жарық жұлдыз Сүмбіленің көмегімен екі жұлдыз шоғырын іздей алады. Олар — M41 және M47 шашыраңқы жұлдыз шоғырлары. Жай-жапсары — роликте.
#бейнеролик
YouTube
M41 және M47 шашыраңқы жұлдыз шоғырлары
Бүкіл ақпан бойы, жақсы дүрбі не шағын телескопқа ие бақылаушылар аспандағы ең жарық жұлдыз Сүмбіленің көмегімен екі жұлдыз шоғырын іздей алады. Олар — M41 және M47 шашыраңқы жұлдыз шоғырлары. «Шашыраңқы» аталу себебі — ондағы бір бұлттан түзілген жұлдыздар…
👍1
ПАСТУХОВ ТАУЫ ҮСТІНДЕГІ ҮЛКЕН АРЛАН
Фото Солтүстік Кавказдағы «Астроверты» астрофермасында, теңіз деңгейінен 2000 метр биіктікте түсірілген. Тамаша кескіннің төменгі жағында 2733 метрлік Пастухов тауы зіңкиіп тұр. Таудың мөлдір ауасы мен қуатты фототехниканың арқасында айлы түні де жыпырлаған жұлдыздар байқалады. Олардың арасында көкке шапшыған Үлкен Арлан толық көрінеді. Дәл ортада түнгі аспандағы ең жарық жұлдыз Сүмбіле жарқыраса, Жұлдыздар патшасының жаршысы Мирзам — әміршісінің оң жағында.
Қыстың соңында оңтүстік шоқжұлдызы Үлкен Арланды біздің орта ендіктен-ақ көрудің сирек мүмкіндігі туып тұр. Түн ауғанын күтпестен, кешке далаға шықсаңыз болғаны. Сүмбіленің астынан M41 жұлдыз шоғырын, ал кадрдың сол жақ шетінен Корма шоқжұлдызындағы M47 жұлдыз шоғырын табу оңай. Фотодан шашыраңқы шоғырларды бірден байқай алмасаңыз, арнамыздағы бейнероликті тағы бір шолып шығыңыз.
Автор: Юрий Звёздный, Canon 6D + Tamron 45mm, f/2.0, pano x 8 sec, ISO=3200
#фотокөрме
Фото Солтүстік Кавказдағы «Астроверты» астрофермасында, теңіз деңгейінен 2000 метр биіктікте түсірілген. Тамаша кескіннің төменгі жағында 2733 метрлік Пастухов тауы зіңкиіп тұр. Таудың мөлдір ауасы мен қуатты фототехниканың арқасында айлы түні де жыпырлаған жұлдыздар байқалады. Олардың арасында көкке шапшыған Үлкен Арлан толық көрінеді. Дәл ортада түнгі аспандағы ең жарық жұлдыз Сүмбіле жарқыраса, Жұлдыздар патшасының жаршысы Мирзам — әміршісінің оң жағында.
Қыстың соңында оңтүстік шоқжұлдызы Үлкен Арланды біздің орта ендіктен-ақ көрудің сирек мүмкіндігі туып тұр. Түн ауғанын күтпестен, кешке далаға шықсаңыз болғаны. Сүмбіленің астынан M41 жұлдыз шоғырын, ал кадрдың сол жақ шетінен Корма шоқжұлдызындағы M47 жұлдыз шоғырын табу оңай. Фотодан шашыраңқы шоғырларды бірден байқай алмасаңыз, арнамыздағы бейнероликті тағы бір шолып шығыңыз.
Автор: Юрий Звёздный, Canon 6D + Tamron 45mm, f/2.0, pano x 8 sec, ISO=3200
#фотокөрме
😱1🤩1
22 АҚПАН 2023 — АЙ МЕН ЮПИТЕРДІҢ ТОҒЫСЫ
22 ақпанда жарты Ай Юпитерден бір градуста орналасады, төменде Шолпан жарқырайды. Оларды күн батқаннан бір сағат өте батыстан іздеңіз. Қосымша ақпарат бейнероликте.
Credit: Sky & Telescope
#күнтізбе
22 ақпанда жарты Ай Юпитерден бір градуста орналасады, төменде Шолпан жарқырайды. Оларды күн батқаннан бір сағат өте батыстан іздеңіз. Қосымша ақпарат бейнероликте.
Credit: Sky & Telescope
#күнтізбе
👍1🤯1
МАРСТАҒЫ ҚЫТАЙ РОВЕРІ ҚИМЫЛСЫЗ ТҰР
Қытайдың Zhurong ровері Марстағы Утопия Жазығына 2021 жылы мамырда қонды. Келесі жылдың мамырында, қыс түсуіне байланысты, ол ұйқы режиміне өткізілді. Ровер желтоқсанда, көктем туа қоршаған орта –15 градусқа дейін жылып, күн элементтері 140 Ваттан астам энергия өндіре бастағанда оянуы тиіс еді. Алайда оның ғылыми жұмысқа қайта кіріскені жайлы әлі хабарланған жоқ.
НАСА-ның MRO орбиталық зонды Zhurong'ты 2023 жылы 7 ақпанда суретке (оң жақта) түсірді. HiRISE камерасы алған фотоны 2022 ж. 8 қыркүйектегі көрініспен (ортада) салыстыру ровердің осы аралықта орнынан қозғалмағанын, тек оны басқан шаң қалыңдай түскенін көрсетті. Zhurong фотоларда көкшілдеу болып көрініп тұр. Ровер миссиясы аяқталғаны туралы ресми ақпарат жоқ, ол күн жылыныңқырағасын қайта қимылдай бастауы мүмкін.
Credit: NASA/JPL-Caltech/UArizona
Қытайдың Zhurong ровері Марстағы Утопия Жазығына 2021 жылы мамырда қонды. Келесі жылдың мамырында, қыс түсуіне байланысты, ол ұйқы режиміне өткізілді. Ровер желтоқсанда, көктем туа қоршаған орта –15 градусқа дейін жылып, күн элементтері 140 Ваттан астам энергия өндіре бастағанда оянуы тиіс еді. Алайда оның ғылыми жұмысқа қайта кіріскені жайлы әлі хабарланған жоқ.
НАСА-ның MRO орбиталық зонды Zhurong'ты 2023 жылы 7 ақпанда суретке (оң жақта) түсірді. HiRISE камерасы алған фотоны 2022 ж. 8 қыркүйектегі көрініспен (ортада) салыстыру ровердің осы аралықта орнынан қозғалмағанын, тек оны басқан шаң қалыңдай түскенін көрсетті. Zhurong фотоларда көкшілдеу болып көрініп тұр. Ровер миссиясы аяқталғаны туралы ресми ақпарат жоқ, ол күн жылыныңқырағасын қайта қимылдай бастауы мүмкін.
Credit: NASA/JPL-Caltech/UArizona
👍1😢1🕊1
90. ПАНДОРА МЕГАШОҒЫРЫНА САЯХАТ
Уэбб телескопы Пандора Кластері атты галактикалар мегашоғырын суретке түсірді. Астрономдардың бағалауынша, кескінде таяу инфрақызыл жарықтың 50 000 көзі бар. Пандора Кластерінде шоғырланған массаның көптігі сонша, гравитация кеңістік-уақыт тінін қисайтып, «гравитациялық линза», яғни табиғи ұлғайтқыш шыны эффектін туғызады. Ғалымдар оның арқасында шоғырдан әрідегі өте алыс жарық көздерін де көре алады.
Толығырақ — арнадағы жаңа бейнероликте. Уэбб телескопы алған ғажайып көріністер жайлы бейнелер біздің арнада әр сәрсенбіде жарияланып тұрады. Бұл осы сериядағы екінші ролик.
Credits: NASA, ESA, CSA, I. Labbe (Swinburne University of Technology) and R. Bezanson (University of Pittsburgh). Image processing: Alyssa Pagan (STScI)
Уэбб телескопы Пандора Кластері атты галактикалар мегашоғырын суретке түсірді. Астрономдардың бағалауынша, кескінде таяу инфрақызыл жарықтың 50 000 көзі бар. Пандора Кластерінде шоғырланған массаның көптігі сонша, гравитация кеңістік-уақыт тінін қисайтып, «гравитациялық линза», яғни табиғи ұлғайтқыш шыны эффектін туғызады. Ғалымдар оның арқасында шоғырдан әрідегі өте алыс жарық көздерін де көре алады.
Толығырақ — арнадағы жаңа бейнероликте. Уэбб телескопы алған ғажайып көріністер жайлы бейнелер біздің арнада әр сәрсенбіде жарияланып тұрады. Бұл осы сериядағы екінші ролик.
Credits: NASA, ESA, CSA, I. Labbe (Swinburne University of Technology) and R. Bezanson (University of Pittsburgh). Image processing: Alyssa Pagan (STScI)
❤1🤩1
КИЕВТЕГІ «ҚАНДЫ АСПАН»
2021 жылғы 10 қарашаның кешінде, күн батарда Украина астанасы тұрғындары ерекше құбылысқа назар аударды. Батыс көкжиек үстінде ұзақ уақыт жарық қызыл-сары жолақ көрініп тұрды. Кейін ол қаһарлы қанды реңкке боялды да, біртіндеп жоғалып кетті. Көз тартар, бірақ қорқынышты көріністі жамандыққа жорығандар да болды. Келесі жылдың 24 ақпанында олардың сәуегейлігі расқа шықты, бірақ астрономиялық құбылыстың бұған, әрине, еш қатысы жоқ. Оның түсіндірмесі келесі постардың бірінде беріледі.
P.S. Киевте 1981 жылы ашылған 102 метрлік "Отан-ана" мүсіні шығысқа қарап тұр.
2021 жылғы 10 қарашаның кешінде, күн батарда Украина астанасы тұрғындары ерекше құбылысқа назар аударды. Батыс көкжиек үстінде ұзақ уақыт жарық қызыл-сары жолақ көрініп тұрды. Кейін ол қаһарлы қанды реңкке боялды да, біртіндеп жоғалып кетті. Көз тартар, бірақ қорқынышты көріністі жамандыққа жорығандар да болды. Келесі жылдың 24 ақпанында олардың сәуегейлігі расқа шықты, бірақ астрономиялық құбылыстың бұған, әрине, еш қатысы жоқ. Оның түсіндірмесі келесі постардың бірінде беріледі.
P.S. Киевте 1981 жылы ашылған 102 метрлік "Отан-ана" мүсіні шығысқа қарап тұр.
«ҚАНДЫ АСПАННЫҢ» ҚҰПИЯСЫ
2021 жылғы 10 қараша күні іңірде Украина астанасында бақыланған қызыл аспанның сыры неде? Киевтің өзінде аспан ашық болғанымен, қаладан батысқа қарай әуені тығыз бұлт жамылғысы қаптаған, ал одан алысырақ қайтадан бұлтсыз болған екен. Осы ашық аймақтан түскен батар күннің сәулесі, қысқа толқынды жасыл, көк, күлгін жарықты ауа молекулалары күштірек шашырататындықтан, тоқсары-қызыл түске ие болады. Бұл сәуле бұлт жамылғысының астыңғы жағын жарықтандырып, оны қанды түске бояйды. Яғни шығысырақ, Жер бетінде тұрған бақылаушылар батып кеткен Күн көкжиек астынан жарықтандырған осы бұлттарды көрген.
Неліктен Күн сары, ал аспан көк түсті?
Дереккөз: The Universe Space Tech
2021 жылғы 10 қараша күні іңірде Украина астанасында бақыланған қызыл аспанның сыры неде? Киевтің өзінде аспан ашық болғанымен, қаладан батысқа қарай әуені тығыз бұлт жамылғысы қаптаған, ал одан алысырақ қайтадан бұлтсыз болған екен. Осы ашық аймақтан түскен батар күннің сәулесі, қысқа толқынды жасыл, көк, күлгін жарықты ауа молекулалары күштірек шашырататындықтан, тоқсары-қызыл түске ие болады. Бұл сәуле бұлт жамылғысының астыңғы жағын жарықтандырып, оны қанды түске бояйды. Яғни шығысырақ, Жер бетінде тұрған бақылаушылар батып кеткен Күн көкжиек астынан жарықтандырған осы бұлттарды көрген.
Неліктен Күн сары, ал аспан көк түсті?
Дереккөз: The Universe Space Tech
🔥1
Гиза пирамидалары үстіндегі Юпитер, Ай және Шолпан.
Мысыр, 22 ақпан 2023 жыл
Credit: Osama Fathi
#күнтізбе #фотокөрме
Мысыр, 22 ақпан 2023 жыл
Credit: Osama Fathi
#күнтізбе #фотокөрме
🤩2❤1
ЮЛИЙ ДАТАСЫМЕН 2460000-ШЫ КҮН ӨТТІ
Астрономдар Юлий датасы (JD) деп аталатын уақыт өлшеу әдісін қолданады. Онда Юлий күнтізбесі бойынша біздің заманымызға дейінгі 4713 жылдың 1 қаңтары (Григорий күнтізбесі бойынша б.з.д. 4714 ж. 24 қараша), дүйсенбі күнгі талтүстен бері өткен тәулік саны есептеледі. Алғашқы күннің нөмірі 0 болған.
Юлий периоды атты хронологиялық шәкілді атақты тарихшы, ғылыми хронологияның негізін қалаушы Жозеф Скалигер (1540 — 1609) ұсынды. Әр жыл үш санмен — 15 жылдық индикт, 19 жылдық ай циклы және 28 жылдық күн циклымен — нөмірленеді. Бұл үшеуін көбейткенде: 15*19*28 = 7980 жылдық Скалигер циклы шығады. Оның тарихшыларға пайдасы, тарихтағы белгілі барлық оқиғалар бір Скалигер циклы ішінде өтеді, теріс таңбалы жылдар қажет емес. Скалигер циклының басынан бастап саналатын Юлий күнін астрономияға Джон Гершель енгізді. Тәуліктің талтүсте басталуы астрономдарға қолайлы, өйткені бүкіл түн бір Юлий датасына жатады.
2023 жылы 24 ақпанда Дүниежүзілік уақыт бойынша 12:00-де (Алматы уақытымен 18:00) 2460000-шы Юлий күні басталды. Уақытты дәл көрсету үшін санның бөлшек бөлігі қолданылады. Дәл қазір, яғни 2023 ж. 26 ақпан, Алматы уақытымен 01:00-дегі уақыт — JD 2460001,291968. Таңғы 6:00-да уақыт JD 2460001,5 болар еді. 2470000-шы күн 2050 жылы келуі тиіс.
Григорий күнтізбесі күні мен уақытын Юлий датасына айналдыру: https://be-os.ru/julian_date_online/
#көбәріп #күнтізбе
Астрономдар Юлий датасы (JD) деп аталатын уақыт өлшеу әдісін қолданады. Онда Юлий күнтізбесі бойынша біздің заманымызға дейінгі 4713 жылдың 1 қаңтары (Григорий күнтізбесі бойынша б.з.д. 4714 ж. 24 қараша), дүйсенбі күнгі талтүстен бері өткен тәулік саны есептеледі. Алғашқы күннің нөмірі 0 болған.
Юлий периоды атты хронологиялық шәкілді атақты тарихшы, ғылыми хронологияның негізін қалаушы Жозеф Скалигер (1540 — 1609) ұсынды. Әр жыл үш санмен — 15 жылдық индикт, 19 жылдық ай циклы және 28 жылдық күн циклымен — нөмірленеді. Бұл үшеуін көбейткенде: 15*19*28 = 7980 жылдық Скалигер циклы шығады. Оның тарихшыларға пайдасы, тарихтағы белгілі барлық оқиғалар бір Скалигер циклы ішінде өтеді, теріс таңбалы жылдар қажет емес. Скалигер циклының басынан бастап саналатын Юлий күнін астрономияға Джон Гершель енгізді. Тәуліктің талтүсте басталуы астрономдарға қолайлы, өйткені бүкіл түн бір Юлий датасына жатады.
2023 жылы 24 ақпанда Дүниежүзілік уақыт бойынша 12:00-де (Алматы уақытымен 18:00) 2460000-шы Юлий күні басталды. Уақытты дәл көрсету үшін санның бөлшек бөлігі қолданылады. Дәл қазір, яғни 2023 ж. 26 ақпан, Алматы уақытымен 01:00-дегі уақыт — JD 2460001,291968. Таңғы 6:00-да уақыт JD 2460001,5 болар еді. 2470000-шы күн 2050 жылы келуі тиіс.
Григорий күнтізбесі күні мен уақытын Юлий датасына айналдыру: https://be-os.ru/julian_date_online/
#көбәріп #күнтізбе
😱1