«Түнекті түнек аластай алмайды, бұл тек жарықтың қолынан келеді»
Мартин Лютер Кинг
2016 жылы 16 қарашада түсірілген фотода толық Айдың сәулесі Вашингтондағы Мартин Лютер Кинг ескерткішін жарықтандырып тұр. Бұл күні Ай Жерге 1948 жылдан бері барынша таяп, 356 511 километрге дейін жақындаған еді. Табиғи серігіміз енді 2034 жылы ғана мұншалықты жақын келеді.
Толған Айдың оның орбитасының Жерге ең жақын нүктесінен (перигейінен) өтуімен сәйкес келуі Суперай деп аталады. Астрономиялық оқиға 2023 жылы екі рет — 2 және 31 тамызда — бақыланады. Суперай жайлы толығырақ — бейнероликте.
Қаңтардың үшінші дүйсенбісінде аталатын Мартин Лютер Кинг күні — АҚШ-тың ұлттық мейрамы және демалыс күні. Ол қара өңді америкалықтардың азаматтық құқтары жолындағы күрескердің туған күніне (15 қаңтар) орайластырылған. Мартин Лютер Кингтің тоғыз метрлік гранит ескерткіші АҚШ астанасындағы Ұлттық аллеяда 2011 жылы ашылды.
Credit: NASA/Aubrey Gemignani
#фотокөрме
Мартин Лютер Кинг
2016 жылы 16 қарашада түсірілген фотода толық Айдың сәулесі Вашингтондағы Мартин Лютер Кинг ескерткішін жарықтандырып тұр. Бұл күні Ай Жерге 1948 жылдан бері барынша таяп, 356 511 километрге дейін жақындаған еді. Табиғи серігіміз енді 2034 жылы ғана мұншалықты жақын келеді.
Толған Айдың оның орбитасының Жерге ең жақын нүктесінен (перигейінен) өтуімен сәйкес келуі Суперай деп аталады. Астрономиялық оқиға 2023 жылы екі рет — 2 және 31 тамызда — бақыланады. Суперай жайлы толығырақ — бейнероликте.
Қаңтардың үшінші дүйсенбісінде аталатын Мартин Лютер Кинг күні — АҚШ-тың ұлттық мейрамы және демалыс күні. Ол қара өңді америкалықтардың азаматтық құқтары жолындағы күрескердің туған күніне (15 қаңтар) орайластырылған. Мартин Лютер Кингтің тоғыз метрлік гранит ескерткіші АҚШ астанасындағы Ұлттық аллеяда 2011 жылы ашылды.
Credit: NASA/Aubrey Gemignani
#фотокөрме
МАРС ТУРА ҚОЗҒАЛЫСҚА ӨТТІ
Марстың мына керемет суретін Біріккен Араб Әмірліктерінің "Әл Амал" орбитері 2021 жылдың 16 тамызында түсірген. 9 ақпанда аппараттың Марс орбитасына шыққанына екі жыл толады. Ақ рамкада Марстың қос серігінің үлкені Фобос көрсетілген, оның орташа диаметрі небәрі 22,5 км. Күндердің бір күні Қызыл планетаның гравитациясы Фобосты ұсақ кесектерге паршалап тастайды да, Марс азғана уақытқа жұқа көмескі сақинаға ие болады.
13 қаңтарда Марс тоқырап, кері шегіне қозғалыстан тура қозғалысқа өтті. Оны жарық қызыл жұлдыз түрінде түні бойы көруге болады. Марс пен оның серіктері жайлы қысқа да нұсқа ақпарат «Балаларға ғылым туралы» арнасындағы соңғы роликте келтірілген. Ересектерге де көруге рұқсат.
Credit: UAESA/MBRSC/HopeMarsMission
Марстың мына керемет суретін Біріккен Араб Әмірліктерінің "Әл Амал" орбитері 2021 жылдың 16 тамызында түсірген. 9 ақпанда аппараттың Марс орбитасына шыққанына екі жыл толады. Ақ рамкада Марстың қос серігінің үлкені Фобос көрсетілген, оның орташа диаметрі небәрі 22,5 км. Күндердің бір күні Қызыл планетаның гравитациясы Фобосты ұсақ кесектерге паршалап тастайды да, Марс азғана уақытқа жұқа көмескі сақинаға ие болады.
13 қаңтарда Марс тоқырап, кері шегіне қозғалыстан тура қозғалысқа өтті. Оны жарық қызыл жұлдыз түрінде түні бойы көруге болады. Марс пен оның серіктері жайлы қысқа да нұсқа ақпарат «Балаларға ғылым туралы» арнасындағы соңғы роликте келтірілген. Ересектерге де көруге рұқсат.
Credit: UAESA/MBRSC/HopeMarsMission
ТАҢҒЫ АЙ ОРАҒЫ
Алдағы 2-3 таңда жіңішкеріп бара жатқан ескі Ай орағы оңтүстік-шығыстан, Сарышаяннан, кейін Мергеннен шығады. 22 қаңтарда 02:56-да Ай тура Күнмен беттесіп, көрінбей кетеді. Айдың бұл фазасы астрономия тілінде "Жаңа Ай" деп аталса, қазақ мұны "өліара" деген. Бір қызығы, бұл өліара Айдың Жерге ең жақын нүктеден немесе перигейден өтуімен (22 қаңтар 03:00) сәйкес келеді. Мұны суперайға кері құбылыс десек болады.
Credit: Sky & Telescope
Алдағы 2-3 таңда жіңішкеріп бара жатқан ескі Ай орағы оңтүстік-шығыстан, Сарышаяннан, кейін Мергеннен шығады. 22 қаңтарда 02:56-да Ай тура Күнмен беттесіп, көрінбей кетеді. Айдың бұл фазасы астрономия тілінде "Жаңа Ай" деп аталса, қазақ мұны "өліара" деген. Бір қызығы, бұл өліара Айдың Жерге ең жақын нүктеден немесе перигейден өтуімен (22 қаңтар 03:00) сәйкес келеді. Мұны суперайға кері құбылыс десек болады.
Credit: Sky & Telescope
👍1
Falcon Heavy ұшырылымының ерекше фотолары
16 қаңтар 2023 жыл, USSF-67 миссиясы
1 Қапталдағы үдеткіштердің BoostBack Burn тұтандыруы
2 EntryBurn тұтандыруы. Credit: WordsmithFL
3 Ауыр Сұңқар мен Марс. Credit: John Pisani
4 Соққы толқыны. Credit: Astronomy Live
5 Старттан 800 км және 10 км биіктіктегі ұшақтан көрінген медуза. Credit: Taylor Hose
#фотокөрме
16 қаңтар 2023 жыл, USSF-67 миссиясы
1 Қапталдағы үдеткіштердің BoostBack Burn тұтандыруы
2 EntryBurn тұтандыруы. Credit: WordsmithFL
3 Ауыр Сұңқар мен Марс. Credit: John Pisani
4 Соққы толқыны. Credit: Astronomy Live
5 Старттан 800 км және 10 км биіктіктегі ұшақтан көрінген медуза. Credit: Taylor Hose
#фотокөрме
🤩1
ZTF КОМЕТАСЫ КӨРІНЕТІН КЕЗЕҢ БАСТАЛДЫ
C/2022 E3 (ZTF) кометасын көруге барынша қолайлы мүмкіндік 2023 жылғы 20 қаңтардан 2 ақпанға дейін болмақ. Өліарадағы Ай аспаннан кетті, ал құйрықты жұлдыздың өзі Жерге жақындап келе жатыр. Ол 2 ақпанда бізден 42,5 миллион километрде өтеді. Күн жүйесінің сыртқы аймағынан 50 000 жылда бір айналып келетін қонақ жайлы толығырақ — роликте.
Қазірдің өзінде кометаның жарқырауы +6 жұлдыздық шамадан асып, тасқараңғы жерден жай көзбен көрінетін деңгейге жетті. 10x56 дүрбімен кометаның 1 градустық (екі ай дискі) құйрығы көрінген, команың өлшемі — 10 бұрыштық минут (1/3 ай дискі). Фотолардағы құйрықтың ұзындығы 7 градусқа жетті!
C/2022 E3 (ZTF) айтылған кезеңде Айдаһардың құйрығын бойлай, Кішіқарақшы мен Жетіқарақшының арасынан өтеді, демек ол ТҮНІМЕН көрінеді. Кометаның жарқырауы +4,5 ж.ш. жетер деген үміт бар, бірақ бәрібір оны жай көзбен көру үшін қаладан алыс кету керек. Сондықтан дүрбімен жарақтанған жөн.
C/2022 E3 (ZTF) кометасын көруге барынша қолайлы мүмкіндік 2023 жылғы 20 қаңтардан 2 ақпанға дейін болмақ. Өліарадағы Ай аспаннан кетті, ал құйрықты жұлдыздың өзі Жерге жақындап келе жатыр. Ол 2 ақпанда бізден 42,5 миллион километрде өтеді. Күн жүйесінің сыртқы аймағынан 50 000 жылда бір айналып келетін қонақ жайлы толығырақ — роликте.
Қазірдің өзінде кометаның жарқырауы +6 жұлдыздық шамадан асып, тасқараңғы жерден жай көзбен көрінетін деңгейге жетті. 10x56 дүрбімен кометаның 1 градустық (екі ай дискі) құйрығы көрінген, команың өлшемі — 10 бұрыштық минут (1/3 ай дискі). Фотолардағы құйрықтың ұзындығы 7 градусқа жетті!
C/2022 E3 (ZTF) айтылған кезеңде Айдаһардың құйрығын бойлай, Кішіқарақшы мен Жетіқарақшының арасынан өтеді, демек ол ТҮНІМЕН көрінеді. Кометаның жарқырауы +4,5 ж.ш. жетер деген үміт бар, бірақ бәрібір оны жай көзбен көру үшін қаладан алыс кету керек. Сондықтан дүрбімен жарақтанған жөн.
YouTube
C/2022 E3 (ZTF) кометасы 2023 ж. қаңтар-ақпанда Жерге жақындайды
Жақында ашылған C/2022 E3 (ZTF) кометасы қазір Күн жүйесінің ішкі бөлігінде, және телескоппен, мүмкін, дүрбімен көрінуі тиіс. Ол Күнге 12 қаңтарда барынша жақындайды, ал 2 ақпанда Жерден 42 миллион километрде өтеді.
Кометаның болашағын болжау қиын, дегенмен…
Кометаның болашағын болжау қиын, дегенмен…
❤2
GAIA DR3: КҮН ЖҮЙЕСІНДЕГІ АСТЕРОИД ШОҒЫРЛАРЫ
2022 жылғы басты ғылыми оқиғаның бірі Gaia ғарыштық телескопы Үшінші деректер шығарылымының соңғы нұсқасының (Gaia DR3, GDR3) жариялануы болды. Еуропа ғарыш агенттігінің обсерваториясы бізден 1,5 млн км қашықтықта, Күн—Жер жүйесінің L2 Лагранж нүктесінде тоғыз жылдан бері жұмыс істеп тұр. Оптикалық телескоп астрометриямен, яғни жұлдыздардың орны, қашықтығы мен қозғалысын теңдессіз дәлдікпен өлшеумен айналысады.
Gaia миссиясының мақсаты — 1 миллиард астрономиялық нысаннан тұратын, бұрын-соңды жасалған ең үлкен әрі ең дәл үш өлшемді ғарыштық каталог тізу. Оған негізінен жұлдыздар енгенімен, планета, комета, астероид, квазар сияқты денелер де тізімделеді. Мысалы, Үшінші деректер шығарылымында Күн жүйесіндегі 154 741 астероидтың орбитасы көрсетілген. GDR3-ке арналған алғашқы бейнероликтен осы астероид шоғырларын 4K-сапада тамашалай аласыздар: https://youtu.be/EOvrydvm1DQ
2022 жылғы басты ғылыми оқиғаның бірі Gaia ғарыштық телескопы Үшінші деректер шығарылымының соңғы нұсқасының (Gaia DR3, GDR3) жариялануы болды. Еуропа ғарыш агенттігінің обсерваториясы бізден 1,5 млн км қашықтықта, Күн—Жер жүйесінің L2 Лагранж нүктесінде тоғыз жылдан бері жұмыс істеп тұр. Оптикалық телескоп астрометриямен, яғни жұлдыздардың орны, қашықтығы мен қозғалысын теңдессіз дәлдікпен өлшеумен айналысады.
Gaia миссиясының мақсаты — 1 миллиард астрономиялық нысаннан тұратын, бұрын-соңды жасалған ең үлкен әрі ең дәл үш өлшемді ғарыштық каталог тізу. Оған негізінен жұлдыздар енгенімен, планета, комета, астероид, квазар сияқты денелер де тізімделеді. Мысалы, Үшінші деректер шығарылымында Күн жүйесіндегі 154 741 астероидтың орбитасы көрсетілген. GDR3-ке арналған алғашқы бейнероликтен осы астероид шоғырларын 4K-сапада тамашалай аласыздар: https://youtu.be/EOvrydvm1DQ
YouTube
Gaia-ның 3-ші деректер шығарылымындағы астероид шоғырлары /4K/
Gaia 3 деректер шығарылымындағы (GDR3) Күн жүйесі нысандарының ең үлкен тобы — Gaia орбиталарын анықтаған 154 741 астероид. Орбитасына байланысты, астероидтарды бірнеше топқа жіктеуге болады. Бейнероликте Негізгі белдеу астероидтары, Юпитердің троялықтары…
«ШАҒЫРМА ЖҰЛДЫЗ, ШАРТ АЯЗ»
"Сарыжұлдыз көтерілсе, күн суытады" деген халық сөзі мен оның астрономиялық түсіндірмесін жақында жаздық. Осы қыс бойы шығыстан басқа бір қызыл жұлдыз жарқырап тұрғаны белгілі. Ғалым Хасен Әбішев «Аспан сыры» кітабында ол туралы да баяндаған екен:
«Әредік жылдар қызыл шұнақ аязбен бірге шығыстан бір қызылжұлдыз көтеріледі. Өзі лапылдаған оттай қып-қызыл болып өңменіңнен өтіп бара жатады. Осы қызыл түсіне қарап Марс планетасын қазақ халқы Қызылжұлдыз деп атады.
— Қызылжұлдыз жоғарыласа, қыс қатты болып кетеді. Ол шарықтағанда суық күшейетіндіктен оны солай (Қызылжұлдыз) деп атаған. Шағырма жұлдыз, шарт аяз деп содан айтқан. [Иса Сұлтанбековтың мәліметі]
(...)
Елдің Марсты ұнатпауының бір себебі оның қанталағандай қызыл түсі және ол қайсібір жылдар Жерге ұрымтал келген кездерде шоқтай жайнап, қызыл іңірден туады да, күннен күнге көкке өрлей береді.
Марстың осындай ұрымтал келуі екі жыл (дәлірек айтқанда 2 жыл 50 күн) сайын қайталанады. Әсіресе Марстың 15–17 жыл сайын қайталайтын күнге ұлы қарсы тұрысы дейтін кездерінде, ол Жерге өте-мөте ұрымтал келеді де, көзге шыққан сүйелдей аспанда өзгеден алабөтен жалтырайды.
(...)
Осылай Қызылжұлдыз суықты ала жүреді деп елдің оған жаманат таңуына оның қанқызыл түсі және күзде төмен тұрып, суық түсе шарықтап көтеріле беруі себеп болды.
Марс өзі жарық шығармайтын суыған планета. Марстың қызыл жарығы, айта берсек, тіпті оның өзіне меншікті емес, қызыл сәуле Марс бетінен шағылған Күн сәулелері. Марс бетінің көп жерінің түсі қызғылтсары. (...) Марс Жермен салыстырғанда Күннен 1,5 еседей қашық болғандықтан жылу мен жарықты екі еседей кем алады. Оның үстіне Марстың атмосферасы тым сирек (жұқа).
Сөйтіп нағыз қызылшұнақ үскірік Марстың өз бетінде. Бұл дәйектелген жәйт. Ал, Марстың ызғарлы ауа райында күнелтетін тіршілік бола ма деу, әзірше шешілмеген даулы мәселе. Қанқызыл түсіне қарап, ертеде (Рим мифологиясы бойынша) оған Марс (соғыс құдайы) деп ат қойған еді. Ғалымдардың бірқатары Марстың дамуы ерте басталып, ол атмосфера мен ылғалдан атсырап, қожыраған планета деп ойлайды. "Соғыс құдайының", сірә, кенеуі кетіп, қартайған шағы болуы керек.»
(Х.Әбішев. Аспан сыры. Алматы, 2009. 61–63 б.)
Марс 2022 жылы 8 желтоқсанда Жерге ұрымтал келді, яғни Күнге қарсы тұрыста болды. Бұл оқиға жайлы, сондай-ақ Марстың өзі туралы қысқаша мәліметті роликтерден біле аласыздар. Ал Марс эволюциясына келсек, қазір оның Жер және басқа планеталармен шамалас уақытта түзілгенін білеміз. Қызыл планетаның атмосферасының көп бөлігі мен бетіндегі сұйық судан айрылуы оның тарту күшінің әлсіздігі және магнит өрісінің ерте бәсеңдеуімен түсіндіріледі.
#күнтізбе #аспансыры
"Сарыжұлдыз көтерілсе, күн суытады" деген халық сөзі мен оның астрономиялық түсіндірмесін жақында жаздық. Осы қыс бойы шығыстан басқа бір қызыл жұлдыз жарқырап тұрғаны белгілі. Ғалым Хасен Әбішев «Аспан сыры» кітабында ол туралы да баяндаған екен:
«Әредік жылдар қызыл шұнақ аязбен бірге шығыстан бір қызылжұлдыз көтеріледі. Өзі лапылдаған оттай қып-қызыл болып өңменіңнен өтіп бара жатады. Осы қызыл түсіне қарап Марс планетасын қазақ халқы Қызылжұлдыз деп атады.
— Қызылжұлдыз жоғарыласа, қыс қатты болып кетеді. Ол шарықтағанда суық күшейетіндіктен оны солай (Қызылжұлдыз) деп атаған. Шағырма жұлдыз, шарт аяз деп содан айтқан. [Иса Сұлтанбековтың мәліметі]
(...)
Елдің Марсты ұнатпауының бір себебі оның қанталағандай қызыл түсі және ол қайсібір жылдар Жерге ұрымтал келген кездерде шоқтай жайнап, қызыл іңірден туады да, күннен күнге көкке өрлей береді.
Марстың осындай ұрымтал келуі екі жыл (дәлірек айтқанда 2 жыл 50 күн) сайын қайталанады. Әсіресе Марстың 15–17 жыл сайын қайталайтын күнге ұлы қарсы тұрысы дейтін кездерінде, ол Жерге өте-мөте ұрымтал келеді де, көзге шыққан сүйелдей аспанда өзгеден алабөтен жалтырайды.
(...)
Осылай Қызылжұлдыз суықты ала жүреді деп елдің оған жаманат таңуына оның қанқызыл түсі және күзде төмен тұрып, суық түсе шарықтап көтеріле беруі себеп болды.
Марс өзі жарық шығармайтын суыған планета. Марстың қызыл жарығы, айта берсек, тіпті оның өзіне меншікті емес, қызыл сәуле Марс бетінен шағылған Күн сәулелері. Марс бетінің көп жерінің түсі қызғылтсары. (...) Марс Жермен салыстырғанда Күннен 1,5 еседей қашық болғандықтан жылу мен жарықты екі еседей кем алады. Оның үстіне Марстың атмосферасы тым сирек (жұқа).
Сөйтіп нағыз қызылшұнақ үскірік Марстың өз бетінде. Бұл дәйектелген жәйт. Ал, Марстың ызғарлы ауа райында күнелтетін тіршілік бола ма деу, әзірше шешілмеген даулы мәселе. Қанқызыл түсіне қарап, ертеде (Рим мифологиясы бойынша) оған Марс (соғыс құдайы) деп ат қойған еді. Ғалымдардың бірқатары Марстың дамуы ерте басталып, ол атмосфера мен ылғалдан атсырап, қожыраған планета деп ойлайды. "Соғыс құдайының", сірә, кенеуі кетіп, қартайған шағы болуы керек.»
(Х.Әбішев. Аспан сыры. Алматы, 2009. 61–63 б.)
Марс 2022 жылы 8 желтоқсанда Жерге ұрымтал келді, яғни Күнге қарсы тұрыста болды. Бұл оқиға жайлы, сондай-ақ Марстың өзі туралы қысқаша мәліметті роликтерден біле аласыздар. Ал Марс эволюциясына келсек, қазір оның Жер және басқа планеталармен шамалас уақытта түзілгенін білеміз. Қызыл планетаның атмосферасының көп бөлігі мен бетіндегі сұйық судан айрылуы оның тарту күшінің әлсіздігі және магнит өрісінің ерте бәсеңдеуімен түсіндіріледі.
#күнтізбе #аспансыры
22/23 ҚАҢТАР 2023 — ШОЛПАН МЕН САТУРННЫҢ ЖАҚЫН ҚОСЫЛЫСЫ (0°20')
2023 жылы 23 қаңтарда Алматы уақытымен 04:00-де Шолпан (-3,9m) Сатурннан (+0,8m) 0,3° оңтүстікте өтеді. Қазақстан аумағынан 22-і мен 23-і күн батысымен оңтүстік-батыс көкжиек үстінен екі планетаның жақындасуы көрінеді. Толығырақ — бейнероликте,
Credit: Sky & Telescope
#күнтізбе
2023 жылы 23 қаңтарда Алматы уақытымен 04:00-де Шолпан (-3,9m) Сатурннан (+0,8m) 0,3° оңтүстікте өтеді. Қазақстан аумағынан 22-і мен 23-і күн батысымен оңтүстік-батыс көкжиек үстінен екі планетаның жақындасуы көрінеді. Толығырақ — бейнероликте,
Credit: Sky & Telescope
#күнтізбе