Credit: NASA/KARI/Arizona State University

Шеклтон кратері LRO зондының көзімен: https://youtu.be/jpAiYAE0e6Q?t=54

ҚАЗІР НЕШІНШІ ЖЫЛ?

Бүгін түнде Юлиан (Юлий) күнтізбесі бойынша жаңа 2023 жыл басталады. Бұл күнтізбе қазір кейбір діни конфессияларда ғана қолданылатыны белгілі. Бірақ оған негізделген Эфиоп күнтізбесі Эфиопия мемлекетінде ресми азаматтық күнтізбе ретінде қолданыста екен. Эфиоп күнтізбесінің заманы (эрасы) — Юлиан есебімен 8 жылдың 29 тамызы. Өйткені Эфиоп және Эритрея шіркеулері Исаның туған жылының басқаша есебін ұстанатындықтан, бұл күнтізбе Грегориан (Григорий) күнтізбесінен 7–8 жыл артта жүреді.

Эфиоп күнтізбесінің жаңа жылы Юлианша тамыздың 29-ы немесе 30-на (кібісе жылдың алдындағы жылы) келеді. Бірақ Юлиан жыл санауы Грегориан күнтізбесінен әзірше 13 тәулікке қалып келе жатқандықтан, жаңа жыл біздің есеппен 11 не 12 қыркүйекте басталады. Бір қызығы, жыл басы Найруз мейрамы (El-Nayrouz) деп аталады екен.

Сонымен қазір Эфиоп күнтізбесі бойынша 2015 жыл өтуде. Келесі, 2016 жыл біздің 12 қыркүйекте басталады. Бір жылда 30 күндік 12 ай және 5–6 күндік 13-ші ай бар. Тәулік түн ортасында емес, Күннің шығуымен басталады. Әр төртінші жыл міндетті түрде кібісе, Грегориандағыдай қосымша ереже жоқ.

Дүние жүзі елдерінде қолданылатын күнтізбелер бойынша қазір нешінші жыл екені картада көрсетілген. Бірақ іс жүзінде, осы Эфиопия, Непал (Викрам Самват: 2079 жыл, Непал Самбат: 1143 жыл), сондай-ақ Иран мен Ауғанстаннан (күн хижрасы: 1401 жыл) басқа елдерде ресми азаматтық күнтізбе ретінде Грегориан есебі қолданылады.
Күн хижрасы жайлы

PERSEVERANCE РОВЕРІ КҮНДІ БІР АЙНАЛЫП ШЫҚТЫ

2023 жылы 6 қаңтарда НАСА-ның Perseverance роверінің Марсқа қонғанына 687 жер тәулігі толды. Демек ол Қызыл планетамен бірге Күнді толық бір айналып шықты.

"Қайсарлықтың" бір Марс жылында атқарған жұмысының кейбір маңыздылары:
— Езеро кратерінің түбіндегі ежелгі көлтабанды зерттеу;
— Ежелгі өзен атырауын зерттеуге кірісу;
— 18 тау жынысы үлгісін алу;
— Болашақта Жерге әкелінетін үлгілер қоймасын жинай бастау.

Perseverance қаңтар басталғалы "Үш айрық" ауданындағы қоймаға тағы төрт сынауық тастады. Сонымен онда қойылатын он сынауықтың жетеуі дайын. Алтыншы болып 2021-дің қыркүйегінде жиналған ең алғашқы Марс үлгісі тасталды. Ол мына 70 сантиметрлік базальт кесегінен бұрғыланған еді. Ровер әдетте бір тастан екі үлгі алады, оның бірі Марс бетіне тасталса, екіншісі бортта сақталады.

Марсқа 2029 жылы келетін MAV зондына Perseverance үлгілерді өз аяғымен әкеліп беруі тиіс. Оларды еуропалық ERO аппараты Жерге 2033 жылы әкеледі. Ал жаңа миссия жеткенше Perseverance істен шығып қалса, MAV-пен бірге келетін екі тікұшақ сынауықтарды "Үш айрықтағы" қоймадан тасиды.

16 ҚАҢТАР 04:56-ДА FALCON HEAVY БЕСІНШІ РЕТ САМҒАЙДЫ

SpaceX Falcon Heavy аса ауыр зымыраны 3,5 жыл үзілістен кейін былтыр қарашада 4-ші рет ұшырылған еді. Енді Ауыр Сұңқар бүгін түнде 5-ші рет ғарышқа көтерілмекші.

Falcon Heavy зымыранының USSF-67 миссиясы 16 қаңтар, Алматы уақытымен 04:56-ға жоспарланған. Мақсат — АҚШ Ғарыш күштерінің құпия ауыр жерсерігін геостационар орбитаға шығару. Жаңа орталық саты кері қайтарылмайды, бірақ екінші реттен қолданылатын қапталдағы B1064, B1065 үдеткіштері LZ-1, LZ-2 алаңдарына қонуы тиіс. Демек тағы да керемет көрініске — екі үдеткіштің қатар қонуына — куә боламыз.

Credit: SpaceX

2023 жылғы 3-ші ұшырылым (Falcon Heavy — 1-ші)
16 қаңтар 04:56. КҒО, LC-39A. USSF-67 миссиясы — АҚШ Ғарыш күштерінің жерсерігін геостационар орбитаға шығару

* Көтерілу. B1070 орталық сатысы қайтарылмайды, сондықтан оған торкөз рульдер мен қону тіреулері орнатылмаған
* Қапталдағы үдеткіштердің ажырауы
* Екінші сатының ажырауы. Жүктеме құпия болғандықтан, екінші сатының ұшуы көрсетілген жоқ
* B1064.2, B1065.2 үдеткіштерінің LZ-1, LZ-2 алаңдарына қонуы

ЖЕР АЙ ОРБИТАСЫНАН

Кореялық Danuri зонды жұмыс орбитасына төмендеу барысында Жерді бірнеше рет суретке түсірді. Жер шарының мына көрінісі Ай бетінен 344 км биіктіктен алынған.
Credit: KARI

«Түнекті түнек аластай алмайды, бұл тек жарықтың қолынан келеді»
Мартин Лютер Кинг

2016 жылы 16 қарашада түсірілген фотода толық Айдың сәулесі Вашингтондағы Мартин Лютер Кинг ескерткішін жарықтандырып тұр. Бұл күні Ай Жерге 1948 жылдан бері барынша таяп, 356 511 километрге дейін жақындаған еді. Табиғи серігіміз енді 2034 жылы ғана мұншалықты жақын келеді.

Толған Айдың оның орбитасының Жерге ең жақын нүктесінен (перигейінен) өтуімен сәйкес келуі Суперай деп аталады. Астрономиялық оқиға 2023 жылы екі рет — 2 және 31 тамызда — бақыланады. Суперай жайлы толығырақ — бейнероликте.

Қаңтардың үшінші дүйсенбісінде аталатын Мартин Лютер Кинг күні — АҚШ-тың ұлттық мейрамы және демалыс күні. Ол қара өңді америкалықтардың азаматтық құқтары жолындағы күрескердің туған күніне (15 қаңтар) орайластырылған. Мартин Лютер Кингтің тоғыз метрлік гранит ескерткіші АҚШ астанасындағы Ұлттық аллеяда 2011 жылы ашылды.

Credit: NASA/Aubrey Gemignani
#фотокөрме

МАРС ТУРА ҚОЗҒАЛЫСҚА ӨТТІ

Марстың мына керемет суретін Біріккен Араб Әмірліктерінің "Әл Амал" орбитері 2021 жылдың 16 тамызында түсірген. 9 ақпанда аппараттың Марс орбитасына шыққанына екі жыл толады. Ақ рамкада Марстың қос серігінің үлкені Фобос көрсетілген, оның орташа диаметрі небәрі 22,5 км. Күндердің бір күні Қызыл планетаның гравитациясы Фобосты ұсақ кесектерге паршалап тастайды да, Марс азғана уақытқа жұқа көмескі сақинаға ие болады.

13 қаңтарда Марс тоқырап, кері шегіне қозғалыстан тура қозғалысқа өтті. Оны жарық қызыл жұлдыз түрінде түні бойы көруге болады. Марс пен оның серіктері жайлы қысқа да нұсқа ақпарат «Балаларға ғылым туралы» арнасындағы соңғы роликте келтірілген. Ересектерге де көруге рұқсат.

Credit: UAESA/MBRSC/HopeMarsMission

ТАҢҒЫ АЙ ОРАҒЫ

Алдағы 2-3 таңда жіңішкеріп бара жатқан ескі Ай орағы оңтүстік-шығыстан, Сарышаяннан, кейін Мергеннен шығады. 22 қаңтарда 02:56-да Ай тура Күнмен беттесіп, көрінбей кетеді. Айдың бұл фазасы астрономия тілінде "Жаңа Ай" деп аталса, қазақ мұны "өліара" деген. Бір қызығы, бұл өліара Айдың Жерге ең жақын нүктеден немесе перигейден өтуімен (22 қаңтар 03:00) сәйкес келеді. Мұны суперайға кері құбылыс десек болады.

Credit: Sky & Telescope