ЖАҢА ҮНДІ ЗЫМЫРАНЫ ТАПСЫРМАНЫ ОРЫНДАЙ АЛМАДЫ

2022 жылы 7 тамызда Үндістан ғарыштық зерттеулер ұйымы (ISRO) 500 км орбитаға 500 кг шығара алатын SSLV (Small Satellite Launch Vehicle) зымыранын алғаш рет ұшырды. Ұшырылым Шрихарикота аралындағы Сатиш Дхаван атындағы Ғарыш орталығынан жүзеге асырылды. Мақсат — 135 кг EOS-2 Жерді қашықтан қадағалау жерсерігі мен 8 кг AzaadiSAT студенттік кубсатын төмен жермаңы орбитаға шығару.

Зымыранның қатты отын жағатын үш сатысы жоспарлы жұмыс істеді. Алайда ұшырылымның 12-ші минутында қиындық туды. Сұйық отын жағатын 4-ші саты сенсор ақауы кесірінен 0,1 секунд қана жұмыс істеді. Салдарынан жүктеме 356 км дөңгелек орбита орнына 356 x 76 км орнықсыз эллипс орбитаға шықты, жерсеріктерді пайдалану мүмкін емес.

ISRO паркінде қазір PSLV (55 ұшырылым, 52-сі сәтті), GSLV Mk II (8, 6 сәтті) және GSLV Mk III (4, 4 сәтті) зымырандары бар. PSLV 2017 жылы қазақстандық Al Farabi-1 студенттік кубсатын ұшырып бергені белгілі.

ӘЛ АМАЛ МАРС АТМОСФЕРАСЫНЫҢ УЛЬТРАКҮЛГІН ЖАРҚЫЛ ШЫҒАРУЫН КӨРСЕТТІ

БАӘ-нің Әл Амал миссиясы Марс атмосферасының 2021 ж. мамыр – 2022 ж. мамыр аралығындағы ультракүлгін жарқыл шығару динамикасын ұсынды. Бақылау орбитердің EMUS аспабымен, 130,4 нм толқын ұзындығында жүргізілген. Бұл атомар оттегінің сәулелену сызығына сәйкес.

Жарқыл шығарудың күшеюі Күнге жақындаумен байланысты. Қамтылған бір жер жылында Марс Күнге 246 млн км-ден 211 млн км-ге дейін жақындады. Марс орбитасы басқа планеталармен салыстырғанда әлдеқайда сопақ. Сондықтан оған перигелийде түсетін Күн сәулесі афелийдегіден 45 процентке артық. Сонымен бірге, соңғы айларда Күннің белсенділігі де біршама артты.

Осы факторлар әсерінен, анимациядан Марс атмосферасы шығарған ультракүлгін жарқылдың біртіндеп күшейгенін көреміз. Жарқылды атмосфераға енген фотондардың оттегі атомын қоздыруы туғызады. Төртінші планета орбитасына 2021 жылы ақпанда шыққан Al Amal аппараты Марстан шұғыланың жаңа типін тапқан еді.

Credit: Emirates Mars Mission

2022 жылғы 35-ші ұшырылым
10 тамыз 08:14. КҒО, LC-39A. Starlink-4.26 миссиясы — 52 Starlink v1.5 жерсерігін төмен жермаңы орбитаға шығару

Falcon 9 B1073.3 1-сатысы ASOG платформасына қонды

STARSHIP ҚЫРКҮЙЕКТЕ ҰШЫРЫЛУЫ МҮМКІН

Бұл құжат — ұшуға рұқсат емес, прототиппен байланысқа АҚШ Федералдық байланыс комиссиясы (FCC) берген рұқсат. Онда "Starship сынақ прототипінің Техас штаты, Бока-Чикадан эксперименттік орбиталық демонстрациялық ұшуы және қону сынағы" деп көрсетілген. Құжат 1 қыркүйектен 2023 жылдың 1 наурызына дейін жарамды.

SpaceX компаниясы ұшуға дейін:
— тиісті тұтандыру сынақтарын өткізіп, техникалық дайындықты қамтамасыз етуі;
— АҚШ Федералдық авиация басқармасы (FAA) міндеттеген 75 экологиялық шараны жүзеге асыруы;
— Starship жүйесінің орбиталық ұшырылымдарына лицензия алуы;
— орбитаға алғашқы ұшуға рұқсат алуы қажет.

Starship орбитаға алғаш рет, Илон Маск жақында айтқандай, қыркүйекте көтерілер деп үміттенеміз. НАСА-ның SLS аса ауыр зымыранының алғашқы ұшырылымы 29 тамызға жоспарланып отырғаны белгілі.

12/13 ТАМЫЗ — ПЕРСЕИДТЕР МЕТЕОР АҒЫНЫ

2022 ж. тамыздың 12-нен 13-не қараған түні Персеидтер метеор ағыны шыңына жетеді. Бақылауға ең қолайлы уақыт — түн ортасы ауғаннан таң атқанша. Биыл Ай дәл осы түні толатындықтан, бақылауға елеулі кедергі келтіреді.

Ағынның зениттік сағаттық саны (ZHR — радиант тастөбеде болғанда, көру қабілеті идеал адам тасқараңғы жерден бір сағатта бақылайтын метеор саны) = 110. Іс жүзінде минутына бір аққан жұлдыз көрінсе құп. Жылдам (60 км/сек), жарық, ақ метеорларларды Жердің 109/Свифт-Таттл кометасы қалдықтарымен соқтығысуы туғызады.

Әрине, қалада аққан жұлдыз көп көрінбейді, сол себепті мүмкіндік болса, далалық жерден, не таудан бақылаған жөн. Тамызда түн салқын болуы мүмкін, жылы киім алыңыз. Фара не қолшам жақпауға тырысыңыз, олар көзді қарықтырып, әлсіз метеорларды көруге кедергі келтіреді, қызыл қолшам пайдаланыңыз.

Ағынның радиантына (метеорлар ұшып шыққан тәрізденетін нүкте) — Персей шоқжұлдызына қарау міндетті емес. Көзіңізді қараңғыға үйретіп алған соң, жайланып шалқаңыздан жатыңыз да, аспанның көкжиектен 30°-тан жоғары кез келген тұсына көз тігіңіз.

Фото: Sergio Montúfar

2022 жылғы 36-шы ұшырылым
13 тамыз 03:40. Ванденберг, SLC-4E. Starlink-3.3 миссиясы — 46 Starlink v1.5 жерсерігін төмен жермаңы орбитаға шығару

Falcon 9 B1061.10 1-сатысы OCISLY платформасына қонды

SH B7: ҰЗАҚ ТҰТАНДЫРУ СЫНАҒЫ

Бока-Чикада Super Heavy үдеткішінің B7 прототипінің келесі тұтандыру сынағы өтті. Бұл жолы бір қозғағыш 21 секундқа қосылды. Мақсат — бактардағы қысымды сақтап тұратын автомат жүйені тексеру.

Енді SH B7 старт тағанынан түсіріліп, өндірістік алаңға апарылмақ. Қалған 13 Raptor 2 орнатылған соң, ол 33 қозғағышпен сыналады.

14 ТАМЫЗ 2022 — САТУРННЫҢ ҚАРСЫ ТҰРЫСЫ

2021 жылы 14 тамызда, Алматы уақытымен 23:07-де Сатурн Жердің тура Күнге қарама-қарсы жағында орналасады. Сақиналы ғаламшар бұл кезде Жерге барынша жақындайды (1,325 млн км).

Сатурнды түні бойы оңтүстік-шығыстан, жарқыраған Юпитер мен Айдың оң жағындағы Тауешкі шоқжұлдызынан көре аламыз. Сарғыш планетаның жарықтығы +0,2 ж.ш.

Ал телескоппен қарасаңыз, қарсы тұрысқа дейінгі және кейінгі бірнеше күнде Сатурн сақиналары ерекше жарық болып көрінеді. Зелигер эффекті деп аталатын құбылысқа сақиналарды құрайтын мұз кесектерінің тіке түскен күн сәулесін толық шағылдыруы себепші.

Скриншот: timeanddate com / NASA Eyes

M91 — «ҮЛГІЛІ» ГАЛАКТИКА

Мына кескінді Хаббл ғарыштық телескопының WFC3 камерасы алған. Онда M91 спираль галактикасы бейнеленген. Бұл нысан Жерден 55 млн жарық жылы қашықтықта, Береника Шашы шоқжұлдызында орналасқан.

M91 галактикасы «үлгі» ретінде жиі қолданылады. Өйткені ол Құс Жолына салыстырмалы түрде жақын және өте сәтті бұрышпен орналасқан. Соның арқасында біз M91-дің құрылымын егжей-тегжейлі көре аламыз. Оның орталық аймағы мен жұлдыз шоғырларына толы спираль салалар шығып жатқан қосқышы анық байқалады. Құс Жолы сияқты, M91 ядросында да «құбыжық» жасырынып жатыр: ондағы аса ауыр қара құрдымның массасы 9,6–38 миллион Күн массасы деп бағаланады.

Хаббл бұл суретті ALMA радиотелескоптар кешенімен бірлесіп жүргізілетін ғылыми бағдарлама аясында түсірген. Оның мақсаты — жас жұлдыздар мен олар түзілетін суық газ бұлттары арасындағы байланысты айқындау. Хаббл телескопы бұл үшін галактикаларды көрінетін және ультракүлгін диапазондарда бақылайды.

Credit: ESA/Hubble & NASA, J. Lee and the PHANGS-HST Team

Кескіннің зум-нұсқасы: https://esahubble.org/images/potw2215a/zoomable/

ARTEMIS I ҰШЫРУ АЛАҢЫНА 17 ТАМЫЗ, 7:00-ДЕ ШЫҒАРЫЛАДЫ

НАСА Artemis I миссиясын ұшыратын Space Launch System зымыраны мен оған орнатылған Orion ғарыш кемесін ұшыру алаңына жоспарланғаннан екі күн ерте, 16 тамызда, кешкі 9-да шығаратын болды. Бұл Алматы уақытымен 17 тамыз, таңғы 7:00-ге сәйкес.

Зымыран тұрған жылжымалы ұшыру платформасын Кеннеди Ғарыш орталығындағы Тік жинау ғимаратынан LC-39B ұшыру алаңына ST-2 шынжыртабанды транспортері жеткізеді. NASA TV арнасындағы тікелей эфир 4 сағат бұрын басталуы тиіс.
https://youtu.be/21X5lGlDOfg

Тік жинау ғимаратының қақпасы ашылып, CT-2 транспортері SLS зымыраны мен Orion ғарыш кемесін LC-39B ұшыру алаңына қарай жылжыта бастады.
Credit: NASA

Елу жыл үзілістен соң, Айға ұшатын НАСА зымыраны старт алаңына беттеді.
Credit: John Kraus Photos