УЭББ: АРБА ДӨҢГЕЛЕГІ ГАЛАКТИКАСЫНЫҢ ЖАҢА КЕСКІНІ

Уэбб телескопы бізден 500 миллион жарық жылында, Мүсінші шоқжұлдызында орналасқан Арба Дөңгелегі галактикасының мүлдем жаңа түсті кескінін алды. Уэбб галактиканың қазіргі жағдайын бақылап қоймай, оның өткені мен болашағына да көз тігеді.

Спираль галактика ретінде түзілген Cartwhell 440 миллион жыл бұрын кішілеу басқа галактикамен соқтығысады. Соқтығысу галактиканың пішіні мен құрылымын қатты өзгертті. Енді ол екі сақинадан — жарқыраған ішкі сақина мен түрлі-түсті сыртқысынан тұрады. Бұл екеуі де ортадан тысқа қарай жайылып, кеңейіп бара жатыр. Астрономдар оны «сақина галактика» деп атайды. Мұндай құрылым, біздің Құс Жолы секілді спираль галактикалармен салыстырғанда, сиректеу кездеседі.

Жарқыраған ядрода өте көп мөлшерде ыстық тозаң бар, ал ең жарық облыстарда алып жас жұлдыз шоғырлары орналасқан. Сыртқы сақинада жұлдыз түзілу мен супержаңа жарылыстары басым. Бұл сақина жайылғанда, айналадағы газға ұрылып, жұлдыз түзілуін туғызады.

Арба Дөңгелегін басқа телескоптар, соның ішінде Хаббл да бақылаған. Бірақ оны тұмшалаған тозаңның қалыңдығынан, біраз құбылыстар ғалымдар назарынан тыс қалған екен. Инфрақызыл жарықты көруге қабілетті Уэбб телескопы галактика тарихын жаңаша бағамдауға мүмкіндік береді.

Композит кескін NIRCam мен MIRI аспаптары алған деректерден құрастырылған. NIRCam бұрын байқалмаған жас жұлдыздарды ашты. NIRCam деректері кескінде көк, тоқсары және сары түспен көрсетілген. Галактикада жеке жұлдыздар немесе жұлдыз түзілу ошақтары болатын жекелеген көк нүктелер көп.

MIRI деректері кескінде қызыл түспен берілген. MIRI көмірсутектер мен басқа қосылыстарға, сондай-ақ силикат тозаңына бай аймақтарды паш етеді. Осы аймақтардан түзілген спираль шабақтар галактиканың қаңқасын құрап тұр. Шабақтарды 2018 жылы Хаббл да байқаған, бірақ Уэбб кескінінде олар әлдеқайда айқын.

Credit: NASA, ESA, CSA, STSCI, Webb ERO Production

2022 жылғы 34-ші ұшырылым
5 тамыз 05:08. Канаверал, SLC-40. KPLO миссиясы — кореялық Danuri айсерігін төмен тірек орбитаға шығару. Аппарат Ай бағытындағы траекторияға өз күшімен шығады

Falcon 9 B1052.6 1-сатысы JRTI платформасына қонды

KPLO аппаратының 2-сатыдан ажырауы

KPLO КОРЕЙ АЙСЕРІГІ СӘТТІ ҰШЫРЫЛДЫ

2022 жылы 5 тамызда SpaceX компаниясының Falcon 9 зымыраны Оңтүстік Кореяның алғашқы ай миссиясын ұшырды. Korea Pathfinder Lunar Orbiter (KPLO) немесе Danuri — бұл елдің жермаңы орбита сыртына шығатын алғашқы аппараты. Миссия Корей әуе-ғарыш зерттеулер институты (KARI) жасаған ай бағдарламасының ізашары болмақ. Корея болашақта Ай орбитасына тағы бір аппарат шығаруды, сондай-ақ Ай бетіне лендер мен шағын ровер қондыруды жоспарлап отыр.

Зымыран Дануриді төмен тірек орбитаға көтеріп берді, аппарат өз күшімен бірнеше маневр жасап, өтпелі эллипс орбитаға шығуы тиіс. Ол L1 Лагранж нүктесіне жақындағанда, гравитация Айға қарай үдеуге көмектеседі. Аппарат өз қозғағышын бірнеше рет қосып, Ай маңындағы орбитаға шығады. Мұндай күрделі жол отын үнемдеу үшін қарастырылған.

KPLO Ай орбитасына 16 желтоқсанда жетуі тиіс. Жаңа жыл қарсаңында айсерік 100 километрге дейін төмендейді. Ол 2023 жылы 1 ақпанда толық іске қосылады деп жоспарланған. Негізгі миссияның ұзақтығы 1 жыл. Отын қалса, миссия ұзартылады, ол кезде Danuri 70 км-ге дейін төмендейді.

Массасы 678 кг аппарат 4 маневрлік қозғағышпен, 8 бағдарлау қозғағышымен, 2 күн панелімен және антенналармен жабдықталған. Оған 6 жүктеме орнатылған:

— НАСА-ның ShadowCam камерасы. Ол LRO аппараты камерасы негізінде жасалған, бірақ сезімталдығы 200 есе артық. ShadowCam Ай полюстері маңындағы қараңғы кратерлердің ішін суретке түсіріп, су мұзын іздейді. Камераның ажыратымы 1,7 м.

— Lunar Terrain Imager (LUTI) Ай бетін жоғары ажыратыммен суретке түсіріп, ғарыш аппараттары қонуға жарамды жерлер қарайды. Камераның ажыратымы 5 м, шолу жолағының ені 8 км.

— PolCam — кеңауқымды поляриметриялық камера, Ай бетінің поляриметриялық кескіндерін алады. Орташа ажыратымды, бірақ көзқарас аясы кең кескіндер реголит қасиеттерін зерттеуге қажет.

— KMAG магнитометрі Ай магнит өрісінің 100 км биіктікке дейінгі күшін зерттейді. Үш магнитометрдің бірі аппарат корпусы ішінде, екеуі ұзындығы 1,5 метрлік жебелерге орнатылған.

— KGRS гамма-спектрометрі Ай бетінен шыққан гамма-сәулелерді өлшейді. Соның арқасында Ай ресурстарының сипаттамасы анықталып, олардың таралу картасы жасалады.

— KSPL байланыс жүйесі — ақауға төзімді экспериментал байланыс технологиясы. KPLO сымсыз интернет-желі көтеруге тырысады. Желіге НАСА-ның LRO орбитері кіруі тиіс. Danuri оған BTS тобының Dynamite әнін таратады.

KPLO миссиясының құны 180 миллион доллар. Ол сәтті болса, Оңтүстік Корея Ай орбитасына шыққан 8-ші ел атанады.

CURIOSITY: МАРСТАҒЫ ОН ЖЫЛ

Қызыл Планетада өткізген он жылда Curiosity 29 км-ге таяу жол жүріп, 41 тау жынысы мен топырақ үлгісін талдады және 500 000-нан астам фото түсірді. Гейл кратері мен Шарп тауының бөктерімен саяхат барысында, ол ежелгі көлдердің айғағын тапты және радиация деңгейінің өзгеруін қадағалады. Curiosity миссиясы жақында тағы 3 жылға ұзартылды.

Арнамызда жаңа ролик жарияланды: https://youtu.be/xWufX2aOBnA

Уэбб түсірген Киль Тұмандығы және Алжирдің шығыс жағалауы
#геодерек

ЖАҢА ҮНДІ ЗЫМЫРАНЫ ТАПСЫРМАНЫ ОРЫНДАЙ АЛМАДЫ

2022 жылы 7 тамызда Үндістан ғарыштық зерттеулер ұйымы (ISRO) 500 км орбитаға 500 кг шығара алатын SSLV (Small Satellite Launch Vehicle) зымыранын алғаш рет ұшырды. Ұшырылым Шрихарикота аралындағы Сатиш Дхаван атындағы Ғарыш орталығынан жүзеге асырылды. Мақсат — 135 кг EOS-2 Жерді қашықтан қадағалау жерсерігі мен 8 кг AzaadiSAT студенттік кубсатын төмен жермаңы орбитаға шығару.

Зымыранның қатты отын жағатын үш сатысы жоспарлы жұмыс істеді. Алайда ұшырылымның 12-ші минутында қиындық туды. Сұйық отын жағатын 4-ші саты сенсор ақауы кесірінен 0,1 секунд қана жұмыс істеді. Салдарынан жүктеме 356 км дөңгелек орбита орнына 356 x 76 км орнықсыз эллипс орбитаға шықты, жерсеріктерді пайдалану мүмкін емес.

ISRO паркінде қазір PSLV (55 ұшырылым, 52-сі сәтті), GSLV Mk II (8, 6 сәтті) және GSLV Mk III (4, 4 сәтті) зымырандары бар. PSLV 2017 жылы қазақстандық Al Farabi-1 студенттік кубсатын ұшырып бергені белгілі.

ӘЛ АМАЛ МАРС АТМОСФЕРАСЫНЫҢ УЛЬТРАКҮЛГІН ЖАРҚЫЛ ШЫҒАРУЫН КӨРСЕТТІ

БАӘ-нің Әл Амал миссиясы Марс атмосферасының 2021 ж. мамыр – 2022 ж. мамыр аралығындағы ультракүлгін жарқыл шығару динамикасын ұсынды. Бақылау орбитердің EMUS аспабымен, 130,4 нм толқын ұзындығында жүргізілген. Бұл атомар оттегінің сәулелену сызығына сәйкес.

Жарқыл шығарудың күшеюі Күнге жақындаумен байланысты. Қамтылған бір жер жылында Марс Күнге 246 млн км-ден 211 млн км-ге дейін жақындады. Марс орбитасы басқа планеталармен салыстырғанда әлдеқайда сопақ. Сондықтан оған перигелийде түсетін Күн сәулесі афелийдегіден 45 процентке артық. Сонымен бірге, соңғы айларда Күннің белсенділігі де біршама артты.

Осы факторлар әсерінен, анимациядан Марс атмосферасы шығарған ультракүлгін жарқылдың біртіндеп күшейгенін көреміз. Жарқылды атмосфераға енген фотондардың оттегі атомын қоздыруы туғызады. Төртінші планета орбитасына 2021 жылы ақпанда шыққан Al Amal аппараты Марстан шұғыланың жаңа типін тапқан еді.

Credit: Emirates Mars Mission

2022 жылғы 35-ші ұшырылым
10 тамыз 08:14. КҒО, LC-39A. Starlink-4.26 миссиясы — 52 Starlink v1.5 жерсерігін төмен жермаңы орбитаға шығару

Falcon 9 B1073.3 1-сатысы ASOG платформасына қонды

STARSHIP ҚЫРКҮЙЕКТЕ ҰШЫРЫЛУЫ МҮМКІН

Бұл құжат — ұшуға рұқсат емес, прототиппен байланысқа АҚШ Федералдық байланыс комиссиясы (FCC) берген рұқсат. Онда "Starship сынақ прототипінің Техас штаты, Бока-Чикадан эксперименттік орбиталық демонстрациялық ұшуы және қону сынағы" деп көрсетілген. Құжат 1 қыркүйектен 2023 жылдың 1 наурызына дейін жарамды.

SpaceX компаниясы ұшуға дейін:
— тиісті тұтандыру сынақтарын өткізіп, техникалық дайындықты қамтамасыз етуі;
— АҚШ Федералдық авиация басқармасы (FAA) міндеттеген 75 экологиялық шараны жүзеге асыруы;
— Starship жүйесінің орбиталық ұшырылымдарына лицензия алуы;
— орбитаға алғашқы ұшуға рұқсат алуы қажет.

Starship орбитаға алғаш рет, Илон Маск жақында айтқандай, қыркүйекте көтерілер деп үміттенеміз. НАСА-ның SLS аса ауыр зымыранының алғашқы ұшырылымы 29 тамызға жоспарланып отырғаны белгілі.

12/13 ТАМЫЗ — ПЕРСЕИДТЕР МЕТЕОР АҒЫНЫ

2022 ж. тамыздың 12-нен 13-не қараған түні Персеидтер метеор ағыны шыңына жетеді. Бақылауға ең қолайлы уақыт — түн ортасы ауғаннан таң атқанша. Биыл Ай дәл осы түні толатындықтан, бақылауға елеулі кедергі келтіреді.

Ағынның зениттік сағаттық саны (ZHR — радиант тастөбеде болғанда, көру қабілеті идеал адам тасқараңғы жерден бір сағатта бақылайтын метеор саны) = 110. Іс жүзінде минутына бір аққан жұлдыз көрінсе құп. Жылдам (60 км/сек), жарық, ақ метеорларларды Жердің 109/Свифт-Таттл кометасы қалдықтарымен соқтығысуы туғызады.

Әрине, қалада аққан жұлдыз көп көрінбейді, сол себепті мүмкіндік болса, далалық жерден, не таудан бақылаған жөн. Тамызда түн салқын болуы мүмкін, жылы киім алыңыз. Фара не қолшам жақпауға тырысыңыз, олар көзді қарықтырып, әлсіз метеорларды көруге кедергі келтіреді, қызыл қолшам пайдаланыңыз.

Ағынның радиантына (метеорлар ұшып шыққан тәрізденетін нүкте) — Персей шоқжұлдызына қарау міндетті емес. Көзіңізді қараңғыға үйретіп алған соң, жайланып шалқаңыздан жатыңыз да, аспанның көкжиектен 30°-тан жоғары кез келген тұсына көз тігіңіз.

Фото: Sergio Montúfar

2022 жылғы 36-шы ұшырылым
13 тамыз 03:40. Ванденберг, SLC-4E. Starlink-3.3 миссиясы — 46 Starlink v1.5 жерсерігін төмен жермаңы орбитаға шығару

Falcon 9 B1061.10 1-сатысы OCISLY платформасына қонды

SH B7: ҰЗАҚ ТҰТАНДЫРУ СЫНАҒЫ

Бока-Чикада Super Heavy үдеткішінің B7 прототипінің келесі тұтандыру сынағы өтті. Бұл жолы бір қозғағыш 21 секундқа қосылды. Мақсат — бактардағы қысымды сақтап тұратын автомат жүйені тексеру.

Енді SH B7 старт тағанынан түсіріліп, өндірістік алаңға апарылмақ. Қалған 13 Raptor 2 орнатылған соң, ол 33 қозғағышпен сыналады.