Физика және Ғарыш
106 subscribers
3.48K photos
722 videos
13 files
1.02K links
Ғарышты зерттеу және игеру туралы. Астрономия, космонавтика жаңалықтары. Күрделі физикалық теориялар қарапайым тілмен.

YouTube-арна: https://www.youtube.com/@phyandspace

Facebook-парақша: https://www.facebook.com/phyandspace/
Download Telegram
ЖАЙЫҚТАҒЫ ЖАҒДАЙ: 13 КӨКЕК 2024

Ирикла су қоймасынан шығатын су мөлшері 13 көкекте 485 м³/с-ке дейін азайды (12-не 758 м³/с). 12 көкектегі түсім — 627 м³/с (11 көкекте 1080 м³/с). Су қоймасында бос сыйымдылық жоқ.

13 көкек күні таңда Орынбордағы Жайықтың деңгейі 1171 см-ге жетіп (+42 см), төрт сағаттан бері өзгермей тұр. Демек Орынбор облысындағы жағдай тұрақтанды, енді осы судың Оралға келуін күтеміз.

Орал қаласында 13 көкекте Жайық 743 см-ге (+7 см) жетті, қауіпті деңгей 850 см. Атырау облысында Жайықтың Каспий теңізіне құятын сағасы тереңдетіліп жатыр. Сағаның ені 20 метр, ал тереңдігі қазіргі 40-50 см-дан 2 метрге жеткізілуі тиіс.

Кескін: Қазгидромет / zhaikpress
#геодерек
👍2
ҚЫЗЫЛЖАРДА ЕСІЛ ТАСЫП ЖАТЫР

2024 жылғы 13 көкекте Петропавлдың Борки кентінде Есіл 1176 см-ге дейін көтерілді (+138 см)! Мұндағы қауіпті деңгей 960 см, су Заречный кентін басып жатыр. Бұл кенттің тұрғындары түгел көшірілді, Подгора, Хромзавод, Бескөл эвакуациялануда (9:00-дегі ақпарат).

Петропавл су қоймасында 1041 см (+141 см), 980 см-лік қауіпті деңгейден асып кетті. Сергеев су қоймасының деңгейі 1195 см, су 12 сағаттан бері бөгеттің 8 метрлік жалынан 395 см асып төгіліп жатыр (петропавловск kz сайты).
#геодерек
👍1😱1
АНГАРА-А5 АУЫР ЗЫМЫРАНЫ ТӨРТІНШІ РЕТ СЫНАЛДЫ

2024 жылғы 11 көкекте Восточный космодромынан Ангара-А5 зымыраны ұшырылды. Жаңа ауыр зымыран бұған дейін 2014, 2020, 2021 жылдары сыналған еді. 4-ші сынақтың ерекшелігі — зымыранға өткен жолы сәтсіз жұмыс істеген Персей орнына Орион үдеткіш блогының орнатылуы және Плесецктен емес, Восточныйдан ұшу. Жаңа үдеткіш блок Гагаринец 3U-кубсатын төмен жермаңы орбитаға шығарып тастағасын, массалық макетпен бірге алдымен геостационар орбитаға, сосын одан биік зират орбитаға шықты.

Керосин мен сұйық оттегін жағатын ауыр зымыран Байқоңырдан ұшатын Протон-М тасығышын алмастырып, Ресейге өз аумағынан геостационар жерсерік ұшыруға мүмкіндік береді. Үш сатылы зымыранның ұзындығы 55,23 м, диаметрі 8,86 м, старттағы массасы 773 т. Ол төмен жермаңы орбитаға 24,5 т, геостационар орбитаға 4,6 т жүктеме шығара алады.

Роскосмос Ангарамен 2028 жылы Восточныйдан ұшқышты ғарыш кемесін орбитаға шығаруды жоспарлап отыр. Бұл жүзеге асса, адамдар тарихта алғаш рет Ресей жерінен ғарышқа аттанады.
#зымыранұшыру
Фото: Роскосмос
SPACEX ЗЫМЫРАН САТЫСЫН 20-ШЫ РЕТ ҚОЛДАНДЫ — ЖАҢА РЕКОРД

Космонавтика күні — 2024 жылғы 12 көкекте (бізде 13-і таңертең) SpaceX компаниясы Канаверал базасындағы SLC-40 ұшыру алаңынан Starlink-6.49 миссиясын ұшырды. Мақсат — 23 дана Starlink v2 Mini жерсерігін төмен жермаңы орбитаға шығару. Миссияны орындаған Falcon 9 зымыранының B1062 нөмірлі 1-сатысы осымен 20-шы рет ұшырылып отыр — жаңа әлем рекорды! 🏆

Үдеткіш бірінші рет 2020 жылғы 5 қарашада қолданылған еді. Ол екі ұшқышты Crew Dragon ғарыш кемесін (Inspiration4 пен Ax-1 миссиялары), екі GPS III жерсерігін, Nilesat-301, ArabSat 7B жерсеріктерін, OneWeb #17 миссиясын және 13 Starlink миссиясын ұшырды. Рекордшы саты ғарышқа 8 адамы бар 2 ғарыш кемесін және 500-ден астам жерсерікті — барлығы 261 тонна жүктеме шығарған. B1062.20 бұл жолы да ASOG платформасына сәтті қонды.

Credit: SpaceX
#зымыранұшыру
👍4
ИРИКЛА СУ ҚОЙМАСЫ КӨКТЕМГІ ТАСҚЫНҒА ДАЙЫН БОЛМАҒАН

Бұл жөнінде Ресейдің РБК басылымы 14 көкекте жазды. РҒА География институтының гидрологы Мария Сидорова анықтаған дерек бойынша, Ирикла су қоймасының деңгейі қыста 242,5 метр болған. Қысқы саба (межень) кезеңінде график бойынша су қоймалары 2 метрге түсірілуі тиіс екен. Көктемгі тасқын алдында қойма қалыпты тірелген деңгейден (НПУ) тағы 3-4 метрге түсіріледі. Сидорова қойманың операторы өздерінің графигіне сәйкес істелуі тиіс шараларды атқармағанын айтты. Ал Гидрометцентр Жайықтағы биылғы көктемгі тасқынның максимал деңгейін болжағанын ескергенде, су қоймасының қолдану мөлшері (сработка) одан да тереңдетілуі қажет еді. 28 наурызда Орынбор губернаторы Денис Паслер Ирикладағы су НПУ-дан 2,58 метрге төмен екенін хабарлаған.

Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясының реестр мен кадастр ақпараттық-талдау орталығының бастығы Сергей Беднарук қосымша дерек берді. Гидрометцентр 6 наурызда шығарған болжамға сәйкес, Ирикла су қоймасына құйылатын судың түсімі 2,9–3,7 км³ (текше км) деп болжанған, бұл әдеттегі нормадан (1,35 км³) 2,5 еседей мол. Су ресурстарын пайдалану ережелері бойынша, 6 наурыздағы болжам алынысымен, су қоймасы 235,0–237,0 белгісіне дейін қосымша босатылуы тиіс еді. Бұл су қоймасының реттеу қабілетін арттырып, 2500 м³/с түсім құйылғанның өзінде қоймадан шығатын тасталымды (сброс) 400 м³/с-ге дейін азайтуға мүмкіндік беретін. 10—31 наурыз аралығында мұндай қосымша босату (сработка) жасалмаған.

Сидорованың пікірінше, Ирикла су қоймасының жұмыс режимін реттеу жөніндегі жұмыс тобының 12 наурызда Орынборда өткен отырысында әлдебір, мүмкін, экономикалық себептермен, деңгейді төмендету туралы шешім қабылданбағаны анық. Олар жылдағыдай Жайықтың суы аз болар деп долбарласа керек. Бірақ қардың қалыңдығын және Гидрометцентрдің мол тасқын жайлы болжамын ескергенде, олардың суды түсірмегені түсініксіз, — деп қорытты Сидорова. Ирикла су қоймасының операторы — «Центррегионводхоз» федералдық мемлекеттік бюджеттік су шаруашылығы мекемесінің Ирикла филиалы.

15 көкекте Ирикла су қоймасынан секундына 477 м³ су тасталып тұрды. Ал көкектің басында 2170 м³/с көлемде тасталған рекордтық мол су Орск, Орынбор қалаларын алып кеткен соң, енді Батыс Қазақстан облысына жете бастады. Облыс орталығы мен аудандарда 84 елді мекенді су басу қаупі бар. Орал қаласының кейбір аудандарынан тұрғындар уақытша көшіріліп жатыр. Аймақтағы жағдай туралы ақпаратты ресми дереккөздерден алған жөн.

Біздің Қазгидромет те көктемгі тасқынның молдығын болжағаны белгілі. Есілдің бойында Қызылжар қаласынан жоғары орналасқан Сергеев су қоймасы, басқа қоймалар, жалпы еліміздің су шаруашылығы биылғы тасқынға қалай дайындалды деген мәселе зерттелуі қажет. Алайда жалаң айыптау немесе конспирологиялық теория ұсынбай, нақты цифрмен, дерекпен талдау жасай алатын тәуелсіз гидролог мамандар бар ма?
#геодерек
👍1
Кескін: РБК
👍1
ЖАЙЫҚТАҒЫ ЖАҒДАЙ: 17 КӨКЕК 2024

Дереккөз: Қазгидрометтің БҚО филиалы / Жайықпресс
👍2
СӘУІР БОЛДЫ, ТӘУІР БОЛДЫ

КӨКЕК / April / Abril / апрель күнтізбелік айының 21-ші күні СӘУІР / ثور (Sawr) / Taurus / Ταῦρος / Уд / Өгіз / Торпақ / Телец / اردیبهشت (Ordibehesht) / گۆلن (Gülən) жұлдыз айы (жұлдызы) басталды

Назар аударсаңыз, Sawr араб сөзі емес, арабтар шоқжұлдыздың грекше Ταῦρος (Таурос) атауын өз тіліне бейімдеп алған. Ал біздің бабаларымыз бұл сөзді Сәуір деп қабылдаған.
#астрокүнтізбе
👍4
92. «ТӨРТЖАРМА КАСТОР»

Гринуич обсерваториясы өткізген «Жыл астрофотографы-2023» конкурсының жүлдегер фотоларын жариялауды жалғастырайық.
«Жұлдыздар мен тұмандықтар» номинациясының қысқа тізіміне енген — Чад Лидер.

Splitting Castor by Chad Leader
Astronomy Photographer of the Year 2023
Fairfax, Virginia, USA, 28 February 2023
#астрофото2023
ХАББЛ ТЕЛЕСКОПЫНА 34 ЖЫЛ ТОЛДЫ

24 көкекте Хаббл ғарыштық телескопының орбитаға шыққанына 34 жыл болды. Даңқты обсерваторияның отыз төртінші жылы қол жеткізген бір жетістігімен танысайық. Хаббл Жерге жақын маңнан «аралық кластағы» қара құрдымдар барының жақсы дәлелін тапты. Толығырақ арнадағы #бейнеролик те айтылады.
👍2
Су тасқынын бақылауға арналған ресми qoldau gov kz ресурсы іске қосылды. Мұнда мемлекеттік қолдау шаралары туралы барлық дерек, жедел есептер, соңғы жаңалықтар, министрліктер мен әкімдіктердің хабарламалары мүмкіндігінше тез жаңартылып тұрады. Күнделікті жедел деректер — сілтемеде.
👍1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
SPACEX 300-ШІ ЗЫМЫРАН САТЫСЫН ҚОНДЫРДЫ

2024 жылғы 24 көкекте SpaceX компаниясы Канаверал базасынан кезекті Falcon 9 зымыранын ұшырды. Ол Starlink-6.53 миссиясы аясында келесі 23 Starlink v2 Mini жерсерігін төмен жермаңы орбитаға шығарды.

9-шы рет қолданылған B1078 1-сатысы JRTI жүзбе платформасына қонды. Компания осымен 300-ші сатыны сәтті қондырып отыр! 🔔

Барлығы 311 сатыны қондыру әрекеті жасалған еді (Falcon 9 — 285/294, Falcon Heavy: орталық саты — 1/3, қапталдағы үдеткіштер — 14/14). 67 саты құрлықтағы алаңға (68 әрекеттен), 233 үдеткіш — мұхиттағы жүзбе платформаға (243 әрекеттен) қонды.

Алғашқы сәтті әрекет 2015 жылы 22 желтоқсанда жасалғаны белгілі. Соңғы сәтсіздік 2021 жылғы 16 ақпанда тіркелді, содан кейін қатарынан 226 қондыру әрекеті сәтті болды. 1-ші және 100-ші сәтті қонудың арасында 2191 күн өтсе, 100-ші мен 200-шіні 539 күн, ал 200-ші мен 300-шіні — 315 күн бөліп тұр.
#зымыранұшыру
👍3
93. «ҚЫЗЫЛ АЛЫП»

«Жұлдыздар мен тұмандықтар» номинациясының қысқа тізіміне енген — Бенс Тот.

The Red Giant by Bence Toth
Astronomy Photographer of the Year 2023
Sződliget, Pest, Hungary, 6–10, 12, 14 and 15 February 2023
#астрофото2023
👍2
ҚЫТАЙ КЕМЕСІ ҒАРЫШ СТАНСАСЫНА ЖЕТТІ

2024 жылғы 26 көкекте Қытайдың кезекті Шэньчжоу-18 ғарыш кемесі Тяньгун ғарыш стансасына түйісті. Ол Цзюцюань ғарыш айлағынан Чанчжэн-2F зымыранымен бейсенбіде ұшырылған еді. Жаңа келген Е Гуанфу (2-ші ғарыштық сапары), Ли Цун (1) мен Ли Гуансуды (1) алдыңғы экипаж мүшелері Тан Хонбо (2), Тан Шэнцзе (1) мен Цзян Шинлин (1) қарсы алды.

Шэньчжоу-18 ғарышта алты ай болуы тиіс. Ол — ҚХР-дың 13-ші ұшқышты миссиясы. Қытай ғарышкерлерінің жалпы саны 22-ге жетті.

Фото: CMS
#ҚытайҒарышта
👍3
АЙДЫҢ ТОЛЫҚ ГЕОЛОГИЯЛЫҚ КАРТАСЫ

2020 жылы АҚШ Геологиялық қызметі, НАСА және Ай мен планеталар институтымен бірлесе отырып, бүкіл ай бетінің алғашқы кешенді картасын жасады. Картаның масштабы 1:5 000 000, бұл рекордтық ажыратым.

Картаның негізіне Apollo экспедициялары деректері бойынша жасалған алты аймақтық карта алынды. Олар автомат зондтар хабарлаған мәліметтермен толықтырылды.

Ай бетінің жалпы ауданы 38 млн км², бұл Африка ауданынан сәл көп. Табиғи серігіміздің 16%-н «теңіздер», яғни қатып қалған базальт лава жапқан жазықтар алып жатыр. Олардың көпшілігі Айдың бергі бетінде. Ал арғы бетте кратерлер басым, теңіздер аз.

Credit: USGS
👍3
ЕСІЛ АҒАДЫ... ҚАЙ БАҒЫТТА?

Өткенде Қызылжарды басқан Есілдің мол суы Ресейдің Түмен облысына жетті. 28 көкекте кешке Абат ауданының орталығы Абатское қыстағында Есілдің деңгейі 1213 см-ге дейін көтерілді. Бұл қауіпті деңгейден 253 см жоғары.

Ал журналист Руслан Ерботаның айтуынша, керісінше, Солтүстік Қазақстанды Ресейден келген су басып жатыр. Мұндай болса тамаша ғой, Астанадан Аралға дейін канал қазамыз да, Солтүстік Мұзды мұхиттың таусылмас суымен теңізді тез-ақ толтырып аламыз.
#геодерек
1😁1
«АРДАГЕР» САТЫНЫҢ ҒҰМЫРЫ АЯҚТАЛДЫ

Қолданыстағы Falcon 9 үдеткіштерінің ең ескісі — B1060 бірінші сатысы 28 көкекте 20-шы рет ұшырылып, жақында B1062 жасаған рекордты қайталады. Зымыран жалпы массасы 1450 кг болатын еуропалық екі Galileo навигациялық жерсерігін (№№29, 30) биіктігі 22 950 км дөңгелек орта жермаңы орбитаға шығарды.

Бұл миссияның ерекшеліктері:
1. Galileo алғаш рет америкалық тасығышпен ұшырылды. Өйткені Еуропа Одағы ресейлік Союз-СТ зымыранынан бас тартты, Ariane 5 енді жоқ, ал Ariane 6 әлі дайын емес. Сондықтан SpaceX компаниясымен 4 жерсерік ұшыруға шарт жасалды.
2. Соңғы 1,5 жылдағы 146 миссияда бірінші рет Falcon 9 сатысы кері қайтарылмады. Ауыр жүктемені орта жермаңы орбитаға шығару көп қуат қажет етеді, сондықтан 1-саты толық күшін осыған жұмсады. Отыны таусылған саты атмосферада жанып кетті, жанбаған қалдықтар мұхиттағы белгіленген аймаққа құлады.
3. Ұшырылым құны стандарт $67 млн орнына $95 млн болды, бағада қайтарылмаған саты ғана емес, арнайы жетілдірілген 2-саты старттан 4 сағаттан кейін берген ақырғы ұзақ "дөңгелектеуші" импульс та ескерілді.

B1060 1-сатысы 2020 жылғы 30 маусымнан бастап, жалпы саны 860 жерсерік көтерген еді. Ол тарихта алғаш болып 13-ші мәрте қолданылған.
#зымыранұшыру
👍2