ҚҰНДЫЗ АЙЫ
2023 жылғы 27 қарашада Алматы уақытымен 15:16-да Ай толады. Солтүстік Америка үндістері қарашадағы Толған Айды «Құндыз Айы» деп атайды екен. Өйткені бұл жануарлар осы кезеңде қысқа дайындалып, бөген салып, азық қорын жияды. Атау аңшылардың қарашада құндызға қақпан құруымен де байланысты болуы мүмкін.
Кескін: Star Walk
#астрокүнтізбе
2023 жылғы 27 қарашада Алматы уақытымен 15:16-да Ай толады. Солтүстік Америка үндістері қарашадағы Толған Айды «Құндыз Айы» деп атайды екен. Өйткені бұл жануарлар осы кезеңде қысқа дайындалып, бөген салып, азық қорын жияды. Атау аңшылардың қарашада құндызға қақпан құруымен де байланысты болуы мүмкін.
Кескін: Star Walk
#астрокүнтізбе
👍3
АЙ МЕН ҮРКЕРДІҢ ТОҒЫСЫ
Кеше түнде 13-ші жаңасындағы Ай Үркер жұлдыз шоғырына ауыл-үй қонды. Бұл қазақтың дәстүрлі Тоғыс есебі бойынша «он үшінші тоғыс айы» басталғанын білдіреді. Толған Ай бүгін де Торпақта, Үркерден алыс кеткен жоқ. Кеш бата шығысқа қарасаңыз, бұл екеуінің сол жағынан Жетекшінің ең жарық жұлдызы Айдасонды (Капелла) көресіз. Ал оң жақта Есекқырған (Юпитер) жарқырап тұрады.
#астрокүнтізбе
Кеше түнде 13-ші жаңасындағы Ай Үркер жұлдыз шоғырына ауыл-үй қонды. Бұл қазақтың дәстүрлі Тоғыс есебі бойынша «он үшінші тоғыс айы» басталғанын білдіреді. Толған Ай бүгін де Торпақта, Үркерден алыс кеткен жоқ. Кеш бата шығысқа қарасаңыз, бұл екеуінің сол жағынан Жетекшінің ең жарық жұлдызы Айдасонды (Капелла) көресіз. Ал оң жақта Есекқырған (Юпитер) жарқырап тұрады.
#астрокүнтізбе
👍2
Ай мен Үркердің қазіргі тоғысы Солтүстік және Оңтүстік жартышарлардан қарағанда. Оңтүстік жартышардың жұлдызды аспаны жайлы толығырақ — видеода.
#астрокүнтізбе
#астрокүнтізбе
48. «ЖАРТАСҚА ӨРМЕЛЕУШІЛЕР ҚЫЗЫЛ АЙ ФОНЫНДА»
«Адам және Ғарыш» номинациясының қысқа тізіміне енген — Крис Оливас.
Джошуа Три Ұлттық паркі, Калифорния, АҚШ.
Rock Climbers With the Best View of the Blood Moon by Chris Olivas
Astronomy Photographer of the Year 2023
Taken in Joshua Tree National Park, California, USA, 15 May 2022
#астрофото2023
«Адам және Ғарыш» номинациясының қысқа тізіміне енген — Крис Оливас.
Джошуа Три Ұлттық паркі, Калифорния, АҚШ.
Rock Climbers With the Best View of the Blood Moon by Chris Olivas
Astronomy Photographer of the Year 2023
Taken in Joshua Tree National Park, California, USA, 15 May 2022
#астрофото2023
109. «УЭББ» ЖҰЛДЫЗДАР БІРІГУІ НӘТИЖЕСІНДЕ АУЫР ЭЛЕМЕНТ ТҮЗІЛГЕНІН АЛҒАШ КӨРДІ
Уэбб ғарыштық телескопы киложаңа құбылысы кезінде ғарышта теллур (52 Te) химиялық элементі түзілгенін көрді. Оқиға GRB230307A ұзақ гамма-жарқылын сүйемелдеген. Бұл жаңалық Әлемдегі ауыр элементтер нуклеосинтезінде нейтрон жұлдыздардың бірігуі шешуші роль атқаратынын қуаттайды.
Нейтрон жұлдыз не қара құрдым секілді ықшам нысандар жұбының бірігу оқиғалары гамма-жарқыл мен гравитациялық толқындар көзі ретінде өте маңызды. Және егер екі нейтрон жұлдыз немесе нейтрон жұлдыз бен қара құрдым біріксе, әдеттегі жаңа жұлдыз жануынан 1000 еседен артық энергия бөлетін киложаңа жарқ етуі мүмкін. Мұндай катаклизм барысындағы өте жоғары температура мен қуатты нейтрон ағындары r-процестердің өтуіне қолайлы жағдай туғызады. Соның арқасында алтын, уран сияқты ауыр элементтер түзілетіні осыдан бірнеше жыл бұрын түпкілікті дәлелденген еді. Темірден ауыр элементтердің көбінің түзілуіне осы киложаңалар жауапты.
Радбауд университетінің астрономдары өте жарық GRB230307A гамма-жарқылының көзін мультитолқындық бақылау нәтижесін жариялады. Уэбб оны орта және таяу инфрақызыл диапазондарда бақыласа, ғарыштағы және Жердегі басқа телескоптар өз толқын ұзындықтарында дерек алған.
Наурызда Ферми телескопы байқаған GRB230307A — бұрын-соңды тіркелген гамма-жарқылдар арасында қуаты жағынан екінші орында. Ықшам нысандардың бірігуі шығарған гамма-жарқылды киложаңа сүйемелдеген екен. Бірнеше жүз миллион жыл бұрын аналық галактикадан екі нейтрон жұлдыз тысқа лақтырылған. Екеуі 120 000 жарық жылы ұшып өткен соң толық бірігеді. Нейтрон жұлдыздар бірігуінің гидродинамикалық модельдері бойынша, бұл кезеңде көп мөлшерде теллур түзіліп, иондала басталуы тиіс. Болжанғандай-ақ, киложаңа спектрінен ортасы 2,15 микрометрдегі теллурдың сәуле шығару сызығы табылды.
Жарқыл кезінде 2×10^24 тонна теллур пайда болды деп бағаланып отыр. Жер қыртысында өте сирек (1 мкг/кг) кездесетін бұл жартылай металл күн панельдері мен термоэлектрлік материалдар жасауға, металлургия мен резеңке өнеркәсібінде қолданылады. Планетамызда 2,8×10^10 тонна теллур болуы мүмкін. Жоғарыда айтылған құбылыс кезінде бұдан 71 триллион есе көп теллур түзілген.
#ғылымижаңалық
Уэбб ғарыштық телескопы киложаңа құбылысы кезінде ғарышта теллур (52 Te) химиялық элементі түзілгенін көрді. Оқиға GRB230307A ұзақ гамма-жарқылын сүйемелдеген. Бұл жаңалық Әлемдегі ауыр элементтер нуклеосинтезінде нейтрон жұлдыздардың бірігуі шешуші роль атқаратынын қуаттайды.
Нейтрон жұлдыз не қара құрдым секілді ықшам нысандар жұбының бірігу оқиғалары гамма-жарқыл мен гравитациялық толқындар көзі ретінде өте маңызды. Және егер екі нейтрон жұлдыз немесе нейтрон жұлдыз бен қара құрдым біріксе, әдеттегі жаңа жұлдыз жануынан 1000 еседен артық энергия бөлетін киложаңа жарқ етуі мүмкін. Мұндай катаклизм барысындағы өте жоғары температура мен қуатты нейтрон ағындары r-процестердің өтуіне қолайлы жағдай туғызады. Соның арқасында алтын, уран сияқты ауыр элементтер түзілетіні осыдан бірнеше жыл бұрын түпкілікті дәлелденген еді. Темірден ауыр элементтердің көбінің түзілуіне осы киложаңалар жауапты.
Радбауд университетінің астрономдары өте жарық GRB230307A гамма-жарқылының көзін мультитолқындық бақылау нәтижесін жариялады. Уэбб оны орта және таяу инфрақызыл диапазондарда бақыласа, ғарыштағы және Жердегі басқа телескоптар өз толқын ұзындықтарында дерек алған.
Наурызда Ферми телескопы байқаған GRB230307A — бұрын-соңды тіркелген гамма-жарқылдар арасында қуаты жағынан екінші орында. Ықшам нысандардың бірігуі шығарған гамма-жарқылды киложаңа сүйемелдеген екен. Бірнеше жүз миллион жыл бұрын аналық галактикадан екі нейтрон жұлдыз тысқа лақтырылған. Екеуі 120 000 жарық жылы ұшып өткен соң толық бірігеді. Нейтрон жұлдыздар бірігуінің гидродинамикалық модельдері бойынша, бұл кезеңде көп мөлшерде теллур түзіліп, иондала басталуы тиіс. Болжанғандай-ақ, киложаңа спектрінен ортасы 2,15 микрометрдегі теллурдың сәуле шығару сызығы табылды.
Жарқыл кезінде 2×10^24 тонна теллур пайда болды деп бағаланып отыр. Жер қыртысында өте сирек (1 мкг/кг) кездесетін бұл жартылай металл күн панельдері мен термоэлектрлік материалдар жасауға, металлургия мен резеңке өнеркәсібінде қолданылады. Планетамызда 2,8×10^10 тонна теллур болуы мүмкін. Жоғарыда айтылған құбылыс кезінде бұдан 71 триллион есе көп теллур түзілген.
#ғылымижаңалық
👍1
Image: NASA, ESA, CSA, STScI, A. Levan (Radboud University and University of Warwick)
Illustration: NASA, ESA, CSA, Joseph Olmsted (STScI)
Illustration: NASA, ESA, CSA, Joseph Olmsted (STScI)
👍1
ЕУРОПА ҒАРЫШ ОБСЕРВАТОРИЯЛАРЫ
Еуропа ғарыш агенттігіне тиісті немесе ЕҒА-ның қатысуымен жасалған ғарыштық телескоптар мен олар жұмыс істейтін толқын ұзындықтары. Ортаңғы қатарда қазір жұмыс істеп тұрған, төменде — тарихи, жоғарыда — болашақта ұшырылатын обсерваториялар бейнеленген.
Credit: ESA
Еуропа ғарыш агенттігіне тиісті немесе ЕҒА-ның қатысуымен жасалған ғарыштық телескоптар мен олар жұмыс істейтін толқын ұзындықтары. Ортаңғы қатарда қазір жұмыс істеп тұрған, төменде — тарихи, жоғарыда — болашақта ұшырылатын обсерваториялар бейнеленген.
Credit: ESA
👍2
49. «УАҚЫТ ӨЗЕНІНДЕГІ БАЛА»
«Адам және Ғарыш» номинациясының қысқа тізіміне енген — Тервел Куцев.
Широка Поляна бөгені, Пазаржық провинциясы, Болгария.
Child in Time by Tervel Kutsev
Astronomy Photographer of the Year 2023
Taken in Shiroka Polyana Dam, Pazardzhik Province, Bulgaria, 24 June 2022
#астрофото2023
«Адам және Ғарыш» номинациясының қысқа тізіміне енген — Тервел Куцев.
Широка Поляна бөгені, Пазаржық провинциясы, Болгария.
Child in Time by Tervel Kutsev
Astronomy Photographer of the Year 2023
Taken in Shiroka Polyana Dam, Pazardzhik Province, Bulgaria, 24 June 2022
#астрофото2023
ХАББЛДЫҢ ОТЫЗЫНШЫ ЖЫЛЫ
Хаббл ғарыштық телескопының орбитадағы 30-шы жылы (2019–2020) ашқан жаңалықтары жайлы бейнероликті көріңіздер: сілтемесі 1-комментте. Бір қызығы, арнамызда шолуда айтылған жетістіктің әрқайсына дерлік арналған жеке роликтер бар екен. Оларды жаңа роликтің сипаттамасынан табасыз.
#бейнеролик
Хаббл ғарыштық телескопының орбитадағы 30-шы жылы (2019–2020) ашқан жаңалықтары жайлы бейнероликті көріңіздер: сілтемесі 1-комментте. Бір қызығы, арнамызда шолуда айтылған жетістіктің әрқайсына дерлік арналған жеке роликтер бар екен. Оларды жаңа роликтің сипаттамасынан табасыз.
#бейнеролик
МИХАИЛ МАРОВ (28.07.1933 — 30.11.2023)
Ғарыш физикасы мен планеталық зерттеулер саласындағы көрнекті ғалым, академик Михаил Маров 91 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Ол кеңестік «Луна», «Венера», «Вега», «Марс», «Фобос» бағдарламаларына атсалысқан. Маров дүниеде бірінші болып Шолпан мен Марс атмосфераларындағы температура мен қысымды қону аппаратындағы аспаптар көмегімен тікелей өлшеді. Шолпан бұлттарының құрылымы мен оның бетіндегі жыныстардың химиялық құрамы алғаш анықталып, планетаның түсті панорамасы алынды.
Тамызда Луна-25 лендерінің күйрегенін естіген ардагер ауруханаға түсіп қалған. Академик: «Аппаратты қондыра алмағанымыз өкінішті, бұл мен үшін ресейлік ай бағдарламасының жаңғырғанын көрудің соңғы мүмкіндігі еді», — деген. М. Маров Лениндік және КСРО Мемлекеттік сыйлықтарымен, бірнеше халықаралық сыйлықтармен марапатталған.
#тұлға
Ғарыш физикасы мен планеталық зерттеулер саласындағы көрнекті ғалым, академик Михаил Маров 91 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Ол кеңестік «Луна», «Венера», «Вега», «Марс», «Фобос» бағдарламаларына атсалысқан. Маров дүниеде бірінші болып Шолпан мен Марс атмосфераларындағы температура мен қысымды қону аппаратындағы аспаптар көмегімен тікелей өлшеді. Шолпан бұлттарының құрылымы мен оның бетіндегі жыныстардың химиялық құрамы алғаш анықталып, планетаның түсті панорамасы алынды.
Тамызда Луна-25 лендерінің күйрегенін естіген ардагер ауруханаға түсіп қалған. Академик: «Аппаратты қондыра алмағанымыз өкінішті, бұл мен үшін ресейлік ай бағдарламасының жаңғырғанын көрудің соңғы мүмкіндігі еді», — деген. М. Маров Лениндік және КСРО Мемлекеттік сыйлықтарымен, бірнеше халықаралық сыйлықтармен марапатталған.
#тұлға
50. «ҚЫСҚЫ АҚ ЖОЛБАРЫС»
«Адам және Ғарыш» номинациясының қысқа тізіміне енген — Тяньвей Ван.
Чжэннин уезі, Ганьсу, Қытай.
Winter White Tiger by Tianwei Wang
Astronomy Photographer of the Year 2023
Taken in Zhengning County, Gansu Province, China, 18 February 2023
#астрофото2023
«Адам және Ғарыш» номинациясының қысқа тізіміне енген — Тяньвей Ван.
Чжэннин уезі, Ганьсу, Қытай.
Winter White Tiger by Tianwei Wang
Astronomy Photographer of the Year 2023
Taken in Zhengning County, Gansu Province, China, 18 February 2023
#астрофото2023
UNITY СУБОРБИТАЛЫҚ ҰШАҒЫ ЕНДІ 2-3 РЕТ ҚАНА ҰШАДЫ
Америкалық Virgin Galactic компаниясы VSS Unity космопланымен жақында 10-шы рет суборбитаға адам шығарды, соның ішінде биыл 5 коммерциялық ұшу жасалды. Келесі Galactic 06 миссиясы 2024 жылғы қаңтарға жоспарланған, Galactic 07 көкекте ұшады. Ал жыл ортасына межеленген Galactic 08 ұшпай қалуы да мүмкін.
Өйткені Virgin Galactic 2024 жылдың ортасында суборбиталық ұшуларды толық тоқтатып, күш-жігерін жаңа Delta ғарыштық ұшағын жасауға жұмсайтынын хабарлады. Сөйтіп, Unity енді 2-3 рет ұшқан соң зейнетке шығады. Компания биыл 326 қызметкерді қысқартып, штатта 840 адам қалды.
Virgin Galactic қолдағы $1,1 млрд қаржы 2026 жылға қарай екі Delta космопланын пайдалануға енгізіп, табыс таба бастауға жететінін айтты. Мұның рас-өтірігін уақыт көрсетер, дегенмен биржада компания акциялары құлдырап бара жатыр. Мамырда британ миллиардері Ричард Брэнсонның басқа ғарыш компаниясы — Virgin Orbit банкротқа ұшыраған еді.
Америкалық Virgin Galactic компаниясы VSS Unity космопланымен жақында 10-шы рет суборбитаға адам шығарды, соның ішінде биыл 5 коммерциялық ұшу жасалды. Келесі Galactic 06 миссиясы 2024 жылғы қаңтарға жоспарланған, Galactic 07 көкекте ұшады. Ал жыл ортасына межеленген Galactic 08 ұшпай қалуы да мүмкін.
Өйткені Virgin Galactic 2024 жылдың ортасында суборбиталық ұшуларды толық тоқтатып, күш-жігерін жаңа Delta ғарыштық ұшағын жасауға жұмсайтынын хабарлады. Сөйтіп, Unity енді 2-3 рет ұшқан соң зейнетке шығады. Компания биыл 326 қызметкерді қысқартып, штатта 840 адам қалды.
Virgin Galactic қолдағы $1,1 млрд қаржы 2026 жылға қарай екі Delta космопланын пайдалануға енгізіп, табыс таба бастауға жететінін айтты. Мұның рас-өтірігін уақыт көрсетер, дегенмен биржада компания акциялары құлдырап бара жатыр. Мамырда британ миллиардері Ричард Брэнсонның басқа ғарыш компаниясы — Virgin Orbit банкротқа ұшыраған еді.
👍1
«АЛТЫНШАШ» БЕЛДЕУІ ЖӘНЕ ЖЕРДЕН ТЫС ТІРШІЛІК
Тақырыппен жақсы таныстар үшін пәлендей жаңалық болмауы мүмкін, дегенмен бөгде тіршілік мәселесінің қазақ телевизиясы тарихында алғаш талқылануы шығар. Көрілім саны, әдеттегідей, «өкініш орай».
Тақырыппен жақсы таныстар үшін пәлендей жаңалық болмауы мүмкін, дегенмен бөгде тіршілік мәселесінің қазақ телевизиясы тарихында алғаш талқылануы шығар. Көрілім саны, әдеттегідей, «өкініш орай».
YouTube
«САНА». Жерден тыс тіршілік: Голдилокс аймағы
👍1
ҚАЗАҚСТАНДА БІРЫҢҒАЙ UTC+5 САҒАТ БЕЛДЕУІ ЕНГІЗІЛМЕК
46,5° және 87,3° шығыс бойлық арасында жатқан Қазақстан негізінен 4-ші (52,5°-67,5°) және 5-ші (67,5°-82,5°) сағат белдеулерінде екені белгілі. Алайда КСРО Халық комиссарлары кеңесінің 1930 жылғы 16 маусымдағы қаулысына сәйкес біздің ел UTC+5 (БҚО, Атырау, Ақтөбе, Маңғыстау, Қызылорда) және UTC+6 уақыттарымен өмір сүріп келеді. Бұл тәртіп «Декреттік уақыт» деп аталады. Оның күші 1991 жылы жойылғанымен, тәуелсіз Қазақстанда келесі жылы-ақ қалпына келтірілді.
Сондықтан талтүс, мысалы, Алматыда (77° ш.б.) 12:50–13:06, Астанада (71,5° ш.б.) 12:57–13:28 (!) аралығында болып жүр. Ал Атырау, Орал мен Ақтауда (51° ш.б.) Күн қыста 13:49-да (!!) барынша көтеріледі! Астрономиялық уақытпен өмір сүрмеудің зияны жайлы ғалымдар көптен дабыл қағып келеді.
2023 жылы 1 желтоқсанда Қазақстандағы уақытты есептеу мәселелері бойынша ведомствоаралық жұмыс тобы Қазақстан бойынша UTC+5 бірыңғай уақытына өту қажет деген қорытындыға келіпті. Ұсыныс тиісті мемлекеттік органдарға жолданады. Сарапшылар денсаулыққа пайдадан басқа, бірыңғай уақыт белдеуін орнату өңірлер арасындағы уақыт кедергілерін жойып, бизнес пен мемлекеттік органдар қызметіне жағымды әсер ететінін атап өтті.
Бұл өте жақсы жаңалық. Шешім қабылданса, еліміздің көп бөлігі табиғи астрономиялық уақытпен тіршілік ететін болады. Дегенмен батыс облыстар бұрынғыша белдеулік уақыттан 1,5 сағаттай алда жүре бермек.
#қазақстанғылымы #бірыңғайбелдеу #көбәріп
46,5° және 87,3° шығыс бойлық арасында жатқан Қазақстан негізінен 4-ші (52,5°-67,5°) және 5-ші (67,5°-82,5°) сағат белдеулерінде екені белгілі. Алайда КСРО Халық комиссарлары кеңесінің 1930 жылғы 16 маусымдағы қаулысына сәйкес біздің ел UTC+5 (БҚО, Атырау, Ақтөбе, Маңғыстау, Қызылорда) және UTC+6 уақыттарымен өмір сүріп келеді. Бұл тәртіп «Декреттік уақыт» деп аталады. Оның күші 1991 жылы жойылғанымен, тәуелсіз Қазақстанда келесі жылы-ақ қалпына келтірілді.
Сондықтан талтүс, мысалы, Алматыда (77° ш.б.) 12:50–13:06, Астанада (71,5° ш.б.) 12:57–13:28 (!) аралығында болып жүр. Ал Атырау, Орал мен Ақтауда (51° ш.б.) Күн қыста 13:49-да (!!) барынша көтеріледі! Астрономиялық уақытпен өмір сүрмеудің зияны жайлы ғалымдар көптен дабыл қағып келеді.
2023 жылы 1 желтоқсанда Қазақстандағы уақытты есептеу мәселелері бойынша ведомствоаралық жұмыс тобы Қазақстан бойынша UTC+5 бірыңғай уақытына өту қажет деген қорытындыға келіпті. Ұсыныс тиісті мемлекеттік органдарға жолданады. Сарапшылар денсаулыққа пайдадан басқа, бірыңғай уақыт белдеуін орнату өңірлер арасындағы уақыт кедергілерін жойып, бизнес пен мемлекеттік органдар қызметіне жағымды әсер ететінін атап өтті.
Бұл өте жақсы жаңалық. Шешім қабылданса, еліміздің көп бөлігі табиғи астрономиялық уақытпен тіршілік ететін болады. Дегенмен батыс облыстар бұрынғыша белдеулік уақыттан 1,5 сағаттай алда жүре бермек.
#қазақстанғылымы #бірыңғайбелдеу #көбәріп
www.gov.kz
Қазақстандық ғалымдар мен сарапшылар елімізде бірыңғай уақыт белдеуін енгізуді ұсынып отыр
Астанада Қазақстандағы уақытты есептеу мәселелері бойынша ведомствоаралық жұмыс тобының қорытынды отырысы өтті.Жұмыс тобы осы жылдың ақпан айында қазақстандықтардың қолайлы уақыт белдеуіне көшу туралы бірнеше рет келіп түскен өтініштеріне байланысты құрылды.…