46. «ШПЕРГЕБИТ ШАХТАЛАРЫ»
«Адам және Ғарыш» номинациясының қысқа тізіміне енген — Викас Чандер.
Шпергебит (немісше Sperrgebiet — тыйым салынған аймақ) — Намиб шөліндегі ұлттық парк әрі алмас өндіретін аумақ. Немістер бұл өңірге XX ғасырдың басында келген. Олардан қалған зауыттың қирандыларын Құс Жолы жолағы жарықтандырып тұр. Фотоны белгілі үнді астрофотографы түсірген. Богенфельсе, Намибия.
Sperrgebiet by Vikas Chander
Astronomy Photographer of the Year 2023
Taken in Bogenfels, Namib Desert, Namibia, 21 September 2022
#астрофото2023
«Адам және Ғарыш» номинациясының қысқа тізіміне енген — Викас Чандер.
Шпергебит (немісше Sperrgebiet — тыйым салынған аймақ) — Намиб шөліндегі ұлттық парк әрі алмас өндіретін аумақ. Немістер бұл өңірге XX ғасырдың басында келген. Олардан қалған зауыттың қирандыларын Құс Жолы жолағы жарықтандырып тұр. Фотоны белгілі үнді астрофотографы түсірген. Богенфельсе, Намибия.
Sperrgebiet by Vikas Chander
Astronomy Photographer of the Year 2023
Taken in Bogenfels, Namib Desert, Namibia, 21 September 2022
#астрофото2023
РЕСЕЙ ҒАРЫШКЕРЛЕРІ АЙҒА 2030-ШЫ ЖЫЛДАРЫ ҰШАДЫ
Алғашқы Ресей космонавтары Айға 2031–2040 жылдар аралығында аттанады. Бұл жөнінде "Энергия" зымыран-ғарыш корпорациясының бас конструкторы Влдаимир Соловьев өз баяндамасында айтты. Ал 2040–2050 жылдары Ай базасы салынып, онда су мен оттегі өндіріле бастайды. Ресей 2050 жылдан кейін Айда өндірістік кешендер салып, аспан денесінен алынған ресурстарды алыс ғарышты игеруге қолдануды жоспарлап отыр.
2006 жылғы жоспар бойынша, 2015 жылы Айда тұрақты станса құрылып, тағы бес жылдан соң гелий-3 сирек изотопы өндіріле бастауы керек еді.
Коллаж: Ресей ғарышкері Айдан He3 өндіріп жатыр
DALL-E / «Физика және Ғарыш»
Алғашқы Ресей космонавтары Айға 2031–2040 жылдар аралығында аттанады. Бұл жөнінде "Энергия" зымыран-ғарыш корпорациясының бас конструкторы Влдаимир Соловьев өз баяндамасында айтты. Ал 2040–2050 жылдары Ай базасы салынып, онда су мен оттегі өндіріле бастайды. Ресей 2050 жылдан кейін Айда өндірістік кешендер салып, аспан денесінен алынған ресурстарды алыс ғарышты игеруге қолдануды жоспарлап отыр.
2006 жылғы жоспар бойынша, 2015 жылы Айда тұрақты станса құрылып, тағы бес жылдан соң гелий-3 сирек изотопы өндіріле бастауы керек еді.
Коллаж: Ресей ғарышкері Айдан He3 өндіріп жатыр
DALL-E / «Физика және Ғарыш»
ЖЕРДЕ ТАҒЫ МАГНИТ ДАУЫЛЫ ТҰРДЫ
2023 жылғы 25 қараша, Алматы уақытымен 16:12-дегі дерек бойынша, Қиыр Шығыста поляр шұғыласы бақылануда. Геомагниттік дауыл басылмаса, түнде нұрды Солтүстік Қазақстан тұрғындары да көруі мүмкін. Мүмкін еді, алайда аспан ашылмай тұр. 21 қарашада Күн дискінің бергі бетіне шыққан дақтар туғызған геомагниттік дауыл 28-не басталар деп болжанып еді.
2023 жылғы 25 қараша, Алматы уақытымен 16:12-дегі дерек бойынша, Қиыр Шығыста поляр шұғыласы бақылануда. Геомагниттік дауыл басылмаса, түнде нұрды Солтүстік Қазақстан тұрғындары да көруі мүмкін. Мүмкін еді, алайда аспан ашылмай тұр. 21 қарашада Күн дискінің бергі бетіне шыққан дақтар туғызған геомагниттік дауыл 28-не басталар деп болжанып еді.
Илон Масктың телефоны AT&T байланыс операторының 5G+ желісіне қосылған екен. Ал мынадай суретті сіз де қоя аласыз.
😁2
Біздің солтүстік облыстарда да мынадай әлсіз шұғыла көрінуі мүмкін еді.
Фото: Константин Григорьев, Чувашия (55,7 градус с.е.)
Фото: Константин Григорьев, Чувашия (55,7 градус с.е.)
🌚3
SPACEX КОМПАНИЯСЫ STARSHIP IFT-2 СЫНАҚ ҰШЫРЫЛЫМЫНЫҢ НӘТИЖЕСІ ЖАЙЛЫ
— Барлық 33 Raptor қозғағышы ойдағыдай тұтанып, жүйенің көтерілуі барысында толық уақыт жұмыс істеді.
— Starship сатылардың "ыстықтай" ажырауын сәтті өткізді, оған дейін үдеткіштің 30 қозғағышы сөндірілді, ал кеменің 6 қозғағышы ажырамай тұрып-ақ қосылды.
— Ажыраудан кейін SH B9 төңкерілу маневрін сәтті жасады да, қозғағыштарын қоспақ болды. Осы кезде жоспарланбаған тез бөлшектену (RUD) орын алды. Бұл оқиға ұшудың 3,5 минутынан асқанда, Мексика шығанағынан ~90 км биіктікте болды.
— Екінші сатының барлық 6 қозғағышы ойдағыдай тұтанып, кемені ~24 000 км/сағ жылдамдықпен ~150 км биіктікке көтерді — S25 ғарышқа шыққан бірінші Starship болды.
— Бұл ұшырылым аясындағы сынақ ұшудың 8-ші минутынан асқанда, телеметрия келмей қалғанда тәмамдалды. Көп ұзамай 2-саты қозғағыштары өшірілуі керек еді. Автоматты қауіпсіздік жүйесі прототипті жарып жіберуге команда берді. Кеменің жағдайы жайлы деректерді талдау мұның дұрыс болғанын көрсетті.
— Сумен салқындатылатын жалынтойтарғыш пен старт алаңына енгізілген басқа да өзгерістер жақсы жұмыс істеді және оларды келесі ұшырылымға дайындау көп еңбек талап кетпейді.
Сынақ барысында жиналған мәлімет одан әрі талданып жатыр. Соның нәтижесінде қорытылған өзгертулер келесі әрекеттерде қолданылады. Үшінші сынақ ұшырылымға қатысатын үдеткіш пен кеме прототиптері алдағы статикалық тұтандыру сынағына дайындалуда.
#зымыранұшыру
— Барлық 33 Raptor қозғағышы ойдағыдай тұтанып, жүйенің көтерілуі барысында толық уақыт жұмыс істеді.
— Starship сатылардың "ыстықтай" ажырауын сәтті өткізді, оған дейін үдеткіштің 30 қозғағышы сөндірілді, ал кеменің 6 қозғағышы ажырамай тұрып-ақ қосылды.
— Ажыраудан кейін SH B9 төңкерілу маневрін сәтті жасады да, қозғағыштарын қоспақ болды. Осы кезде жоспарланбаған тез бөлшектену (RUD) орын алды. Бұл оқиға ұшудың 3,5 минутынан асқанда, Мексика шығанағынан ~90 км биіктікте болды.
— Екінші сатының барлық 6 қозғағышы ойдағыдай тұтанып, кемені ~24 000 км/сағ жылдамдықпен ~150 км биіктікке көтерді — S25 ғарышқа шыққан бірінші Starship болды.
— Бұл ұшырылым аясындағы сынақ ұшудың 8-ші минутынан асқанда, телеметрия келмей қалғанда тәмамдалды. Көп ұзамай 2-саты қозғағыштары өшірілуі керек еді. Автоматты қауіпсіздік жүйесі прототипті жарып жіберуге команда берді. Кеменің жағдайы жайлы деректерді талдау мұның дұрыс болғанын көрсетті.
— Сумен салқындатылатын жалынтойтарғыш пен старт алаңына енгізілген басқа да өзгерістер жақсы жұмыс істеді және оларды келесі ұшырылымға дайындау көп еңбек талап кетпейді.
Сынақ барысында жиналған мәлімет одан әрі талданып жатыр. Соның нәтижесінде қорытылған өзгертулер келесі әрекеттерде қолданылады. Үшінші сынақ ұшырылымға қатысатын үдеткіш пен кеме прототиптері алдағы статикалық тұтандыру сынағына дайындалуда.
#зымыранұшыру
👍1
47. «ДОЛБАДАРН ҚАМАЛЫ — УЭЛЬС ХАНЗАДАЛАРЫНЫҢ ҮЙІ»
«Адам және Ғарыш» номинациясының қысқа тізіміне енген — Роберт Прайс.
Лланберис, Гуинедд, Уэльс, Ұлыбритания.
Dolbadarn Castle – Home of Welsh Princes by Robert Price
Astronomy Photographer of the Year 2023
Llanberis, Gwynedd, Wales, UK, 28 April 2022
#астрофото2023
«Адам және Ғарыш» номинациясының қысқа тізіміне енген — Роберт Прайс.
Лланберис, Гуинедд, Уэльс, Ұлыбритания.
Dolbadarn Castle – Home of Welsh Princes by Robert Price
Astronomy Photographer of the Year 2023
Llanberis, Gwynedd, Wales, UK, 28 April 2022
#астрофото2023
Òàèíñòâåííàÿ ãàëàêòèêà
Çîäèàê
Зодиак — Таинственная галактика (Музыка во вселенной, 1982)
 ñâåòå Ñàòóðíà
Çîäèàê
Зодиак — В свете Сатурна (Музыка во вселенной, 1982)
Voices Of Jupiter
Paris France Transit
Paris France Transit - Voices Of Jupiter
ҚҰНДЫЗ АЙЫ
2023 жылғы 27 қарашада Алматы уақытымен 15:16-да Ай толады. Солтүстік Америка үндістері қарашадағы Толған Айды «Құндыз Айы» деп атайды екен. Өйткені бұл жануарлар осы кезеңде қысқа дайындалып, бөген салып, азық қорын жияды. Атау аңшылардың қарашада құндызға қақпан құруымен де байланысты болуы мүмкін.
Кескін: Star Walk
#астрокүнтізбе
2023 жылғы 27 қарашада Алматы уақытымен 15:16-да Ай толады. Солтүстік Америка үндістері қарашадағы Толған Айды «Құндыз Айы» деп атайды екен. Өйткені бұл жануарлар осы кезеңде қысқа дайындалып, бөген салып, азық қорын жияды. Атау аңшылардың қарашада құндызға қақпан құруымен де байланысты болуы мүмкін.
Кескін: Star Walk
#астрокүнтізбе
👍3
АЙ МЕН ҮРКЕРДІҢ ТОҒЫСЫ
Кеше түнде 13-ші жаңасындағы Ай Үркер жұлдыз шоғырына ауыл-үй қонды. Бұл қазақтың дәстүрлі Тоғыс есебі бойынша «он үшінші тоғыс айы» басталғанын білдіреді. Толған Ай бүгін де Торпақта, Үркерден алыс кеткен жоқ. Кеш бата шығысқа қарасаңыз, бұл екеуінің сол жағынан Жетекшінің ең жарық жұлдызы Айдасонды (Капелла) көресіз. Ал оң жақта Есекқырған (Юпитер) жарқырап тұрады.
#астрокүнтізбе
Кеше түнде 13-ші жаңасындағы Ай Үркер жұлдыз шоғырына ауыл-үй қонды. Бұл қазақтың дәстүрлі Тоғыс есебі бойынша «он үшінші тоғыс айы» басталғанын білдіреді. Толған Ай бүгін де Торпақта, Үркерден алыс кеткен жоқ. Кеш бата шығысқа қарасаңыз, бұл екеуінің сол жағынан Жетекшінің ең жарық жұлдызы Айдасонды (Капелла) көресіз. Ал оң жақта Есекқырған (Юпитер) жарқырап тұрады.
#астрокүнтізбе
👍2
Ай мен Үркердің қазіргі тоғысы Солтүстік және Оңтүстік жартышарлардан қарағанда. Оңтүстік жартышардың жұлдызды аспаны жайлы толығырақ — видеода.
#астрокүнтізбе
#астрокүнтізбе
48. «ЖАРТАСҚА ӨРМЕЛЕУШІЛЕР ҚЫЗЫЛ АЙ ФОНЫНДА»
«Адам және Ғарыш» номинациясының қысқа тізіміне енген — Крис Оливас.
Джошуа Три Ұлттық паркі, Калифорния, АҚШ.
Rock Climbers With the Best View of the Blood Moon by Chris Olivas
Astronomy Photographer of the Year 2023
Taken in Joshua Tree National Park, California, USA, 15 May 2022
#астрофото2023
«Адам және Ғарыш» номинациясының қысқа тізіміне енген — Крис Оливас.
Джошуа Три Ұлттық паркі, Калифорния, АҚШ.
Rock Climbers With the Best View of the Blood Moon by Chris Olivas
Astronomy Photographer of the Year 2023
Taken in Joshua Tree National Park, California, USA, 15 May 2022
#астрофото2023
109. «УЭББ» ЖҰЛДЫЗДАР БІРІГУІ НӘТИЖЕСІНДЕ АУЫР ЭЛЕМЕНТ ТҮЗІЛГЕНІН АЛҒАШ КӨРДІ
Уэбб ғарыштық телескопы киложаңа құбылысы кезінде ғарышта теллур (52 Te) химиялық элементі түзілгенін көрді. Оқиға GRB230307A ұзақ гамма-жарқылын сүйемелдеген. Бұл жаңалық Әлемдегі ауыр элементтер нуклеосинтезінде нейтрон жұлдыздардың бірігуі шешуші роль атқаратынын қуаттайды.
Нейтрон жұлдыз не қара құрдым секілді ықшам нысандар жұбының бірігу оқиғалары гамма-жарқыл мен гравитациялық толқындар көзі ретінде өте маңызды. Және егер екі нейтрон жұлдыз немесе нейтрон жұлдыз бен қара құрдым біріксе, әдеттегі жаңа жұлдыз жануынан 1000 еседен артық энергия бөлетін киложаңа жарқ етуі мүмкін. Мұндай катаклизм барысындағы өте жоғары температура мен қуатты нейтрон ағындары r-процестердің өтуіне қолайлы жағдай туғызады. Соның арқасында алтын, уран сияқты ауыр элементтер түзілетіні осыдан бірнеше жыл бұрын түпкілікті дәлелденген еді. Темірден ауыр элементтердің көбінің түзілуіне осы киложаңалар жауапты.
Радбауд университетінің астрономдары өте жарық GRB230307A гамма-жарқылының көзін мультитолқындық бақылау нәтижесін жариялады. Уэбб оны орта және таяу инфрақызыл диапазондарда бақыласа, ғарыштағы және Жердегі басқа телескоптар өз толқын ұзындықтарында дерек алған.
Наурызда Ферми телескопы байқаған GRB230307A — бұрын-соңды тіркелген гамма-жарқылдар арасында қуаты жағынан екінші орында. Ықшам нысандардың бірігуі шығарған гамма-жарқылды киложаңа сүйемелдеген екен. Бірнеше жүз миллион жыл бұрын аналық галактикадан екі нейтрон жұлдыз тысқа лақтырылған. Екеуі 120 000 жарық жылы ұшып өткен соң толық бірігеді. Нейтрон жұлдыздар бірігуінің гидродинамикалық модельдері бойынша, бұл кезеңде көп мөлшерде теллур түзіліп, иондала басталуы тиіс. Болжанғандай-ақ, киложаңа спектрінен ортасы 2,15 микрометрдегі теллурдың сәуле шығару сызығы табылды.
Жарқыл кезінде 2×10^24 тонна теллур пайда болды деп бағаланып отыр. Жер қыртысында өте сирек (1 мкг/кг) кездесетін бұл жартылай металл күн панельдері мен термоэлектрлік материалдар жасауға, металлургия мен резеңке өнеркәсібінде қолданылады. Планетамызда 2,8×10^10 тонна теллур болуы мүмкін. Жоғарыда айтылған құбылыс кезінде бұдан 71 триллион есе көп теллур түзілген.
#ғылымижаңалық
Уэбб ғарыштық телескопы киложаңа құбылысы кезінде ғарышта теллур (52 Te) химиялық элементі түзілгенін көрді. Оқиға GRB230307A ұзақ гамма-жарқылын сүйемелдеген. Бұл жаңалық Әлемдегі ауыр элементтер нуклеосинтезінде нейтрон жұлдыздардың бірігуі шешуші роль атқаратынын қуаттайды.
Нейтрон жұлдыз не қара құрдым секілді ықшам нысандар жұбының бірігу оқиғалары гамма-жарқыл мен гравитациялық толқындар көзі ретінде өте маңызды. Және егер екі нейтрон жұлдыз немесе нейтрон жұлдыз бен қара құрдым біріксе, әдеттегі жаңа жұлдыз жануынан 1000 еседен артық энергия бөлетін киложаңа жарқ етуі мүмкін. Мұндай катаклизм барысындағы өте жоғары температура мен қуатты нейтрон ағындары r-процестердің өтуіне қолайлы жағдай туғызады. Соның арқасында алтын, уран сияқты ауыр элементтер түзілетіні осыдан бірнеше жыл бұрын түпкілікті дәлелденген еді. Темірден ауыр элементтердің көбінің түзілуіне осы киложаңалар жауапты.
Радбауд университетінің астрономдары өте жарық GRB230307A гамма-жарқылының көзін мультитолқындық бақылау нәтижесін жариялады. Уэбб оны орта және таяу инфрақызыл диапазондарда бақыласа, ғарыштағы және Жердегі басқа телескоптар өз толқын ұзындықтарында дерек алған.
Наурызда Ферми телескопы байқаған GRB230307A — бұрын-соңды тіркелген гамма-жарқылдар арасында қуаты жағынан екінші орында. Ықшам нысандардың бірігуі шығарған гамма-жарқылды киложаңа сүйемелдеген екен. Бірнеше жүз миллион жыл бұрын аналық галактикадан екі нейтрон жұлдыз тысқа лақтырылған. Екеуі 120 000 жарық жылы ұшып өткен соң толық бірігеді. Нейтрон жұлдыздар бірігуінің гидродинамикалық модельдері бойынша, бұл кезеңде көп мөлшерде теллур түзіліп, иондала басталуы тиіс. Болжанғандай-ақ, киложаңа спектрінен ортасы 2,15 микрометрдегі теллурдың сәуле шығару сызығы табылды.
Жарқыл кезінде 2×10^24 тонна теллур пайда болды деп бағаланып отыр. Жер қыртысында өте сирек (1 мкг/кг) кездесетін бұл жартылай металл күн панельдері мен термоэлектрлік материалдар жасауға, металлургия мен резеңке өнеркәсібінде қолданылады. Планетамызда 2,8×10^10 тонна теллур болуы мүмкін. Жоғарыда айтылған құбылыс кезінде бұдан 71 триллион есе көп теллур түзілген.
#ғылымижаңалық
👍1
Image: NASA, ESA, CSA, STScI, A. Levan (Radboud University and University of Warwick)
Illustration: NASA, ESA, CSA, Joseph Olmsted (STScI)
Illustration: NASA, ESA, CSA, Joseph Olmsted (STScI)
👍1