Астанада поляр шұғыласы көрінбей ме? Мына фото дәл қазір Краснодар өлкесінде (46° солтүстік ендік!) түсірілген.
Фото авторы: Алексей Тонкошкуров

Ақмола облысы, Ерейментау ауданындағы (51°37′ с.е.) поляр шұғыласы! 5 қараша 2023 жыл.
Фото авторы: Нұрқанат Шаймұратұлы

ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ПОЛЯР ШҰҒЫЛАСЫ

Күн белсенділігі биыл елеулі артқанын бірнеше рет жаздық. 2023 жылы 3 қарашада Күннен үзілген протуберанец заты жексенбіде 21:40 шамасында Жерге жеткен. Бұл соңғы 20 жылдағы ең қуатты магнит дауылының бірін туғызған. Нәтижесінде әдетте биік ендіктерде ғана көрінетін поляр шұғыласын 6 қарашаға қараған түні орта ендік тұрғындары да тамашалап отыр.

Күн белсенділігі шыңына 2025 жылы жетеді деп күтіледі. демек мұндай оқиғалар жиілей бермек. Күн белсенділігінің Жердегі физикалық процестерге, негізінен Жер магнитосферасы мен атмосферасына әсерін зерттейтін ғылым саласы гелиогеофизика деп аталады. Толығырақ ақпарат біздің арнадағы осы аттас ойнату тізімінде.

Мына сурет Ақмола облысы, Ерейментау ауданында (51°37′ с.е.) түсірілген.
Фото авторы: Нұрқанат Шаймұратұлы

33. «СОЛТҮСТІКТЕГІ АЙ НҰРЫ»

«Шұғыла» номинациясының қысқа тізіміне енген — Янник Легодек.

The Northern Moonlight by Yannick Legodec
Astronomy Photographer of the Year 2023
Skógafoss, Skógar, Iceland, 20 August 2022
#астрофото2023

VIRGIN GALACTIC 10-ШЫ РЕТ СУБОРБИТАҒА АДАМДАРМЕН ҰШТЫ

2023 жылы 2 қарашада Virgin Galactic компаниясы Galactic 05 суборбиталық миссиясын жүзеге асырды. VMS Eve тасығыш ұшағынан ажыраған VSS Unity космопланы 87,2 км биіктікке көтерілді.

Жолаушы кабинасындағылар:
🇺🇲 Алан Штерн — инженер, планетолог-ғалым, Оңтүстік-Батыс зерттеу институтының вице-президенті, New Horizons миссиясының бас ғылыми қызметкері. Ол компанияның #020 астронавты атанды
🇺🇲 Келли Джерарди — Халықаралық астронавтика ғылымдары институтының биоастронавтика зерттеушісі, #021
🇫🇷🇮🇹 Кетти Мезонруж — Luxury Education Foundation президенті, #022
🇺🇸 Колин Беннетт — компания нұсқаушысы (3-ші суборбиталық ұшу)

VSS Unity ұшқыштары:
командир — Майкл Масуччи (6)
екінші ұшқыш — Келли Латимер (3)

Бұл миссияны Оңтүстік-Батыс зерттеу институты қаржыландырған еді. Оның барысында 5 ғылыми эксперимент өткізілді. Штерн адамның ғарышқа ұшуына қатысты физиологиялық деректер жинайтын аппаратураны сынады және НАСА мүддесінде астрономиялық экспермент өткізді. Джерарди бірнеше медициналық зертту жасады: Astroskin биомониторинг жабдығы көмегімен деректер жинады, сұйықтарды микрогравитация жағдайында зерттеді, кей технологияларды суборбиталық ұшу кезінде тексерді.

Virgin Galactic 10-шы рет суборбитаға адам шығарып отыр, оның екеуінде ғылыми зерттеу жүргізілді. Ал жалпы алғанда, бұл компанияның алтыншы ғылыми миссиясы. Galactic 05 ғарыштық ұшақтың "Америка" космопорты жолағына қонуымен аяқталды. Келесі Galactic 06 миссиясы 2024 жылғы қаңтарда суборбитаға төрт туристі шығарады.

Фото: Virgin Galactic

Дәстүр бойынша, қарашадағы Ай мен планеталарды бақылау жайлы ролик жариялап қойдық.
#бейнеролик #астрокүнтізбе

Image Credit: G. Neukum (FU Berlin) et al., Mars Express, DLR, ESA

ФОБОС НЕЛІКТЕН КҮҢГІРТ?

Марстың қос серігінің үлкені (орташа диаметрі 22,2 км) Фобос — Күн жүйесіндегі ең күңгірт ай. Фобостың альбедосы, яғни бетінің шағылдыру қабілеті — 0, 071. Яғни Фобос бетіне түскен жарықтың 7 проценті ғана кері шағылады.

Оның орбитасы планетаға өте жақын, Марс бетінен орта есеппен 6000 км. Сол себепті ол Марстың кей жерлерінде күніне екі рет шықса, кей жерлерден мүлдем көрінбейді. Фобос Марсты 7 сағат 39 минут 14 секундта айналып шығады, өз білігінен үйірілу периоды да сондай. Сондықтан Фобос Марсқа үнемі бір бетімен қарап тұр.

Ерекше орбитасы мен түсіне қарағанда, ол Марс өзіне тартып алған, мұз бен күңгірт тастан құралған астероид болуы мүмкін. Фобостың бетін көптеген кратерлер ойған. Ең үлкен Стикни кратерінің диаметрі 9 км.

Фобос Марсқа жылына 2 см жақындап келе жатыр. Беркли университеті ғалымдары Бенджамин Блэк пен Тушар Митталдың моделі бойынша, 20 миллион жылдан кейін Марстың тарту күші Фобосты біртіндеп қирата бастайды. Фобос бөлшектері орбитада қалып, белдеу немесе Сатурндікіндей сақина түзеді. Бұл сақинаның өзі 100 млн жыл өмір сүруі мүмкін.

Фобостың Марс лимбіне жақын мына кескінін еуропалық Mars Express орбитері 2010 жылы түсірген. Байқоңырдан 2003 жылы ұшырылған аппарат Марс орбитасында қазір де жұмыс істеп тұр. Mars Express көрген Фобос фазаларының ауысуы — видеода.

EUCLID ҒАРЫШТЫҚ ТЕЛЕСКОПЫ ЖІБЕРГЕН АЛҒАШҚЫ ҒЫЛЫМИ КЕСКІНДЕР ЖАРИЯЛАНДЫ

2023 жылы 7 қарашада Еуропа ғарыш агенттігі Euclid телескопының VIS пен NISP аспаптары оптикалық және таяу инфрақызыл диапазонда түсірген алғашқы бес ғылыми кескінді жариялады. Олар вспаптардың қалыпты жұмыс істеп тұрғанын және обсерваторияның сенімді деректер алуға қабілеттілігін айғақтады.

Кескіндерде бейнеленген нысандар:
• IC 342 спираль галактикасы. Керік шоқжұлдызындағы бұл нысан Құс Жолына ұқсас.
• Атбасы күңгірт тұмандығы — Ориондағы тұмандықтар кешеніндегі танымал нысанның бірі. Жұлдыздар жарығын жұтқан тозаң тұмандықты қарайтып тұр, ал бұлттың іші жас жұлдыздарға толы.
• NGC 6397 — Жерге жақындығы бойынша екінші орындағы шар тәрізді жұлдыз шоғыры (Садахана шоқжұлдызы, 7800 жарық жылы). Өте кәрі шоғырда 400 000-дай жұлдыз бар.
• NGC 6822 ергежейлі бұрыс галактикасы. Күннен 1,6 млн жарық жылы қашықтықта, Мерген шоқжұлдызында орналасқан. Ол — Жерге ең жақын галактиканың бірі әрі біздің галактикадан тыс екені анықталған алғашқы жүйенің бірі.
• Персейдегі галактикалар шоғыры — ең ауыр осындай жүйенің бірі. Кескіннен шоғырдағы мың шақты галактика мен ар жақтағы солғын 100 000 алыс галактика көрініп тұр.

2023 жылы 1 шілдеде ұшырылған Euclid ғарыштық телескопы Күн—Жер жүйесінің L2 Лагранж нүктесі айналасындағы гало-орбитаға бір айдан соң шыққан еді. Түрлі қиындыққа толы болған калибрлеу мен дайындық кезеңі үш айға созылды. Обсерватория 6 жыл бойы галактикаларды бақылап, олардың қашықтығы мен қасиеттерін анықтайды. Бұл Әлемдегі галактикалар мен қараңғы материяның таралуының барынша дәл үш өлшемді картасын жасауға және Әлемнің кеңею жылдамдығын бағалауға мүмкіндік бермек. Біздің арнада Euclid ғарыштық телескопы жайлы ұзақ және қысқа екі ролик бар.

SPACEX БИЫЛҒЫ 80-ШІ ЗЫМЫРАНЫН ҰШЫРДЫ

8 қараша 2023. Starlink-6.26 миссиясына қатысты сандар:

— 11. Falcon 9 B1073 сатысы 11-ші рет ұшты
— 80. SpaceX компаниясының биылғы 80-ші ұшырылымы 🔔
— 95. Биылғы миссиялардың 95%-н бұрын ұшқан сатылар орындады
— 168. Қатарынан 168-ші сатының сәтті қонуы
— 192. Платформаға сәтті қонған 192-ші саты
— 242. 1-сатылардың 242-ші рет сәтті қонуы
— 250. Компанияның қатарынан 250-ші сәтті миссиясы 🔔
— 270. Falcon 9 зымыранының 270-ші ұшырылымы 🔔
— 283. SpaceX компаниясының 283-ші ұшырылымы
— 1000. SpaceX биыл орбитаға 1000 тоннадан астам жүк жеткізді

Credit: SpaceX
#зымыранұшыру

СТАРШИП 13–18 ҚАРАШАДА ҰШУЫ МҮМКІН

Мексика шығанағы мен Тынық мұхиттағы Гавай аралдары маңындағы теңіз зоналары 2023 жылғы қарашаның 13-нен 18-не дейін жабылатыны жайлы ескерту берілді! Әзірше лицензия да, ұшырылымға рұқсат та жоқ.

Starship жүйесінің екінші сынақ ұшырылымының жоспары біріншісіне ұқсас:
— Super Heavy үдеткіші кемемен ажырасқан соң старттан 32 км айдынға қонуға тырысады;
— Starship кемесі (орбитаға шыға алса) Гавай архипелагындағы Кауаи аралынан 100 километрде суға құлайды.

108. УЭББ ПЕН ХАББЛ ТЕЛЕСКОПТАРЫ ҒАРЫШТЫҢ ТАРИХТАҒЫ ЕҢ ҚАНЫҚ ӘРІ АЙҚЫН СУРЕТІНІҢ БІРІН АЛДЫ

НАСА-ның Джеймс Уэбб және Хаббл ғарыштық телескоптары Жерден 4,3 млрд жарық жылындағы ауқымды MACS 0416 галактикалар шоғырын зерттеу үшін күш біріктірді. Алынған панхромат кескінде көрінетін және инфрақызыл жарық қосылып, Әлемнің бұрын-соңды түсірілген ең әсем көрінісінің бірін құрады. Құлпырған түрлі-түсті оттарға толы бұл шоғыр «Жаңажылдық шырша» деп те аталады.

Әр толқын ұзындығындағы жарық түрлі түспен берілген. Көк түсті галактикалар салыстырмалы түрде жақын, оларда жұлдыз түзілу қарқынды жүріп жатыр. Мұны көрінетін жарықта Хаббл жақсырақ байқайды. Қызыл галактикалар әдетте алыстау немесе тозаңға бай, сондықтан Уэббтің инфрақызыл көзімен жақсы көрінеді.

Кескіндегі айрықша бір нысан — «Мотра» аталатын сұмдық жарық жұлдыз. Ол Үлкен Жарылыстан 3 миллиард жыл өте өмір сүрген галактикада орналасқан. Галактикалар шоғыры мен тағы бір жұмбақ нысанның гравитациясы жұлдызды кем дегенде 4000 есе ұлғайтып көрсетеді. Гравитациялық линза құбылысы осы.