Физика және Ғарыш
106 subscribers
3.48K photos
722 videos
13 files
1.02K links
Ғарышты зерттеу және игеру туралы. Астрономия, космонавтика жаңалықтары. Күрделі физикалық теориялар қарапайым тілмен.

YouTube-арна: https://www.youtube.com/@phyandspace

Facebook-парақша: https://www.facebook.com/phyandspace/
Download Telegram
ҮНДІСТАН КҮНДІ ЗЕРТТЕЙТІН АППАРАТ ҰШЫРАДЫ: 2 ҚЫРКҮЙЕК, 12:20-ДА

Үндістан премьер-министрі (ҮПМ): Жарайсыңдар, Айға кеме қондырдыңдар, BRICS-те мерейім үстем болды. Енді бірін Күнге қондырыңдар!
Үнді ғарыш мамандары: Мәртебелі мырза, ол өртеніп кетеді ғой!
ҮПМ: ҮПМ ақымақ деп ойлайсыңдар ма, түге? Түнде қондырасыңдар да.

Қалжыңсыз айтсақ, Үндістан енді Күнді зерттейтін телескоп ұшырмақшы, бірақ ол жұлдызды алыстан бақылайды. 7 ғылыми аспаппен жабдықталған Aditya-L1 ғарыштық телескопы Күн-Жер жүйесінің L1 Лагранж нүктесі айналасындағы гало-орбитада 5 жыл жұмыс істемек. L2 сияқты, L1 нүктесі де Жерден 1,5 миллион километрде, бірақ Жер мен Күннің арасында. Бұл нүктеде, немесе соның айналасындағы гало-, Лиссажу орбиталарда қазір АҚШ-тың DSCOVR, ACE, WIND, еуропалық SOHO аппараттары жұмыс істеп тұр.

Үндістан ғарыштық зерттеулер ұйымының (ISRO) арқасында санскриттен біраз сөз үйреніп алдық, "Мангала" — Марс, "Чандра" — Ай, "йан" — кеме деген сияқты. Ал "Адития" — әрине, Күн деген сөз екен. Үнді елі, үш Ай миссиясы мен бір Марс миссиясынан соң енді алғаш рет Лагранж нүктесіне қол созбақ.

Ұшырылым Шрихарикота аралындағы Сатиш Дхаван атындағы Ғарыш орталығынан, 2023 жылы 2 қыркүйекте Алматы уақытымен 12:20-да жүзеге асырылады. 1475 килограмдық телескопты үндінің төрт сатылы PSLV-XL зымыраны көтереді: тікелей эфир.

Aditya-L1 — Үндістанның екінші ғарыштық телескопы. 650 км жермаңы орбитада 7 жылдан бері көп диапазондық (көрінетін жарық, ультракүлгін, рентген) Astrosat телескопы бақылау жүргізуде. ISRO биыл желтоқсанда XPoSat рентген-поляриметриялық телескопын ұшыруды жоспарлап отыр.
👍3
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
АГРЕГАТТЫҚ КҮЙІНЕ ҚАРАЙ КЕМСІТУГЕ ЖОЛ ЖОҚ!

Қасиетті бу адамзатты қолөнерден индустрияға жеткізді, мануфактура орнына фабрика ашты. Бу алғашқы пойызды қозғалысқа келтірді, бу өгіз бен жылқының мойнын қамыттан босатты, бу теңізшілерді жел тосудан құтқарды.

Қазір де бу ГРЭС-теріміздің генераторына тоқ беріп тұр, басқа да толып жатқан қызмет атқаруда. Ал болашақта атом буландырған Балқаш суы АЭС турбинасын айналдырмақ.

Бу министрлігі құрылсын!
👍3
नमस्ते। भारत से चंद्र समाचार

Намасте. Бхаарат се Чандр самаачаар.
Қайырлы таң, Үндістаннан Ай жаңалықтары.

Vikram лендерінің RAMBHA-LP Ленгмюр зонды 24 тамызда Ай бетіне жақын маңдағы плазманың тығыздығын өлшепті. Таңғы тығыздық текше метрге 5–30 миллион электрон екен. Тығыздықтың күн желі әсерінен Ай күні барысындағы өзгерісін анықтау үшін ол тағы бірнеше рет өлшенуі керек.

Бес сантиметрлік зонд созылып шығатын бір метрлік мачтаға орнатылған. Аспап плазманың тығыздығы мен иондар мен электрондардың температурасын өлшей алады. RAMBHA-LP аспабын Керала штаты, Тируванантапурам қаласындағы SPL/VSSC компаниясы жасаған.

Бүгін 12:20-да Үндістан күн телескопын ұшыратынын еске саламыз.
Credit: ISRO
👍1
Бұл кезде Пәкстанда...
😁1
ҮНДІСТАН ADITYA-L1 ҒАРЫШТЫҚ ОБСЕРВАТОРИЯСЫН ҰШЫРДЫ

2023 жылы 2 қыркүйекте, Алматы уақытымен 12:20-да Үндістан ғарыштық зерттеулер ұйымы (ISRO) Aditya-L1 ғарыштық күн телескопын сәтті ұшырды. Бұл елде ауыр зымыран болмағандықтан, үлкейтілген алты қосымша үдеткіші бар төрт сатылы PSLV-XL тасығышы қолданылды. Зымыран 1,5 тонналық обсерваторияны 20 000 км биіктікке көтеріп берді.

Aditya-L1 Күн-Жер жүйесінің Жерден 1,5 млн км қашықтықтағы L1 Лагранж нүктесіне өз күшімен 100 күнде жетеді. ISRO аппараттың күн панелі жайылғанын хабарлады. 7 ғылыми аспаппен жарақтанған телескоп L1 айналасындағы гало-орбитада 5 жыл жұмыс істеуі тиіс. Ол күн тәжі қызуының жұмбағын шешуге тырысып, Күндегі жарқылдар мен тәж заты атылыстарын болжауға көмектеседі.

Фото: ISRO
#зымыранұшыру
👍3
3. TESS АШҚАН ЖАҢА СУПЕРЖЕР

2023 жылы 25 шілдеде НАСА-ның TESS ғарыштық телескопының ғылыми бағдарламасы басталғанына 5 жыл болды. Осы уақытта ол экзопланета атануға үміткер 6687 нысан тапты. Бұлардың 363-і расталып та қойды.

Солардың бірі — жақында ашылған TOI-1680 b. Ол бізден 120 жарық жылындағы, Күннен 5 есе кіші күңгірт қызыл ергежейліні айналады. Айналу периоды 4,8 тәулік, жұлдыздан қашықтығы 4,5 млн км.

TOI-1680 b Супержер санатына жатады. Оның радиусы Жердікінен 1,46 есе, ал массасы 3,18 есе артық. Демек оның тығыздығы тура Жердікіндей — 5,5 г/см³. Бұл оның тас планета екенін айғақтайды. Алайда TOI-1680 b жұлдызға тым жақын болғандықтан, оның беті тіршілікке қолайлы бола қоймас. Беттегі температура 130 °C деп бағаланып отыр.
PRAGYAN РОВЕРІ (МӘҢГІ) ҰЙҚЫҒА КЕТТІ

Pragyan ровері Ай бетінің химиялық құрамын анықтау жөніндегі тапсырмаларын орындады. Ол қауіпсіз орынға тоқтап, ұйқы режиміне кетті. APXS пен LIBS аспаптары сөндірілді. Аккумулятор толық зарядталды. Күн панелі 22 қыркүйекте Күн шығатын бағытқа бұрылып тұр. Радиоқабылдағыш қосулы қалды.

Pragyan Айда өткізетін бірінші түні қатып қалса, ұйқы режимінен шыға алмауы ықтимал. Дегенмен ISRO мамандары ол аман-есен түнеп шығып, келесі таңда оянар деген үмітте. Pragyan бәрібір кеңестік Луноходтар мен Қытайдың Юйтуларынан кейін Айда өздігінен саяхаттаған бесінші ровер ретінде тарихқа енді.
😢2
PRAGYAN РОВЕРІ АЙДА НЕ ІСТЕДІ?

Прагьян ровері Ай бетінде өткізген тоғыз күнде 100 метрден астам жол жүрді, екі спектрометрінің көмегімен топырақтың химиялық құрамын анықтады, Викрам лендері мен айналаның суреттерін түсірді. Осымен үнді ровері өз жұмысын аяқтады, әйткенмен Оңтүстік полюс маңында күн шығысымен оған қайта жан бітер деген азғана үміт бар.
Credit: ISRO
👍1
PRAGYAN РОВЕРІ АЙ БЕТІНЕ ҮНДІСТАН ГЕРБІН ӨРНЕКТЕДІ

Pragyan ровері реголитке Үндістан эмблемасы — Сарнатхадағы император Ашока орнатқан ұстынның тәжіндегі арыстандар бейнесі, сондай-ақ Үндістан ғарыштық зерттеулер ұйымының (ISRO) логотипі түрінде із тастаған екен. Chandrayaan-3 миссиясының ғылыми нәтижесін уақыт көрсетер, бірақ ол Үндістан Республикасының насихаты мен пиарына өлшеусіз үлес қосқаны анық.
LRO ЛУНА-25 ҚҰЛАҒАН ЖЕРДІ СУРЕТКЕ ТҮСІРІП АЛДЫ

НАСА-ның LRO орбитері Луна-25 ай лендері құлаған орынды тапты. Ресей аппараты Понтекулан G кратерінің ішкі беткейінде диаметрі 10 метрлік жаңа кратер ойған екен. Оның жоспарлы қону орнынан 400 километр осы маңға құлайтынын Келдыш атындағы Қолданбалы математика институты баллистиктері есептеп шығарған еді. Lunar Reconnaissance Orbiter миссиясы жайлы — роликте.

Credit: NASA/LRO
👍1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
SPACEX: ЖЫЛДЫҢ 62-ШІ ҰШЫРЫЛЫМЫ — ЖАҢА РЕКОРД!

2023 жылы 4 қыркүйекте SpaceX компаниясы Кеннеди ғарыш орталығындағы LC-39A ұшыру алаңынан Starlink-6.12 миссиясын ұшырды. Falcon 9 зымыраны 21 дана Starlink v2 Mini жерсерігін төмен жермаңы орбитаға шығарды. 10-шы рет қолданылған B1073 1-сатысы JRTI баржасына сәтті қонды.

Сонымен, SpaceX 2023 жылы 62 ұшырылым жасады (бәрі сәтті), бұл — компания рекорды 🔔 SpaceX 2022 жылы 61 зымыран ұшырған еді. Компания 17 жылда барлығы 265 ұшырылым жасаса, соның жартысына жуығы соңғы екі жылдың еншісінде.

Falcon тектес зымырандар күнтізбелік жылда 62 рет сәтті ұшырылды — әлем рекорды! 🔔 1980 жылы кеңестік Р-7 тектес тасығыштар 61 сәтті ұшырылым жасаған.

Credit: SpaceX
#зымыранұшыру
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
CREW-6 ЭКИПАЖЫ ЖЕРГЕ ОРАЛДЫ

2023 жылы 4 қыркүйекте Алматы уақытымен 10:17-де Crew Dragon C206.4 Endeavour ғарыш кемесінің капсуласы Атлант мұхитына аман-есен қонды. Капсула Megan кемесі бортына қойылған соң, құтқарушылар Crew-6 экипажының мүшелері Стивен Боуэн, Уоррен Хобург, Сұлтан Әл-Неяди мен Андрей Федяевты алып шықты. Орбитада 186 тәулік өткізген ғарышкерлердің денсаулығы қалыпты.

Credit: NASA
РОСКОСМОС ТАҒЫ ДА ФОБОСТАН ТОПЫРАҚ ӘКЕЛУДІ ЖОСПАРЛАП ОТЫР

— Тағы да Парижге барғым келіп тұр.
— О-о, Парижде болып па едің?
— Жоқ, бірақ бұрын да барғым келген.

Роскосмос құрамындағы Лавочкин атындағы Ғылыми-өндірістік бірлестік Бумеранг планетааралық стансасын жасауды қолға алған. Мұны ТАСС агенттігі хабарлады. Миссия 2030 жылдан КЕЙІН ұшырылып, Марстың серігі Фобостан топырақ үлгісін алып келуі тиіс. Восточный ғарыш айлағынан Ангара зымыраны көтеретін аппараттың массасы 6,5 тонна болмақ.

Ресей 2011 жылы 9 қарашада дәл осы мақсатта Фобос-Грунт аппаратын ұшырған. Зарядталған ауыр ғарыштық бөлшек әсерінен борттық компьютердің екі жартысы да қайта жүктеліп, аппарат қауіпсіз режимге өтеді. Траекторияда байланыс стансалары болмауы кесірінен марштық қозғағышты қосуға бұйрық дер кезінде берілмей қалды. Жермаңы тірек орбитада қалып қойған Фобос-Грунт екі айдан соң мұхитқа батырылды.

Бейресми дерек бойынша, проблемаға стансаның борттық уақыты (Д.Медведев сол 2011-дің күзінде қысқы уақытқа қайтпай, UTC+4 Мәскеу жазғы декреттік уақытында қалу туралы жарлық шығарған) мен ұшуды басқаратын циклограммада көрсетілген UTC+3 Мәскеу уақыты арасындағы айырма себеп болған.
👍1
Фото: Фобос-Грунт жермаңы орбитада
Автор: Ralf Vandenbergh
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Blue Origin: "New Glenn 🚀— жаңа дәуірдің жұмысшы көлігі 🐎" 😃
VIKRAM ЛЕНДЕРІ АЙҒА ҚАЙТА ҚОНДЫ ДА ҰЙҚЫҒА КЕТТІ

Айдың Оңтүстік полюсі маңындағы Vikram лендері 2023 жылы 3 қыркүйекке қараған түні орын ауыстырған екен. Қозғағыштарын қосқан модуль 40 см биіктікке көтеріліп, 30-40 см жылжыған соң қайта қонған. Лендер ұшар алдында Ай бетінде тұрған термометрі мен сейсмометрін, сондай-ақ ровер түскен рампаны жинап алған да, жаңа орында қайта түсірген. Лендер бортындағы барлық ғылыми аспаптар жұмысын жалғастырған. Үндістан ғарыштық зерттеулер ұйымы (ISRO) эксперимент Ай бетінен көтерілу технологиясын сынау үшін өткізілгенін айтты. Бұл болашақ ұшқышты немесе Айдан топырақ әкелетін миссияларды дайындауға көмектеседі.

4 қыркүйекте Викрам ұйқы режиміне өткізілді. Барлық аспаптар өшірілді. Қабылдағыш қана қосулы қалды. Аккумулятордың заряды таусылысымен, лендер ұйықтап кетеді. ISRO мамандары Викрам мен Прагьян ровері 22 қыркүйекте, жаңа таң атысымен оянар деп үміттеніп отыр. Бұлай болмаған жағдайда, аппараттар Ай бетінде қимылсыз қатып қалмақ.

Chandrayaan-3 миссиясының негізгі жоспары осымен орындалды. Кейбір ақауларға қарамастан, миссия толық табысқа жетті деуге болады. Үндістан Ай орбитасына бұрын да еркін шығып жүрсе, енді жайлы қону технологиясын игергенін дәлелдеді. Ай топырағының химиялық құрамы, температурасы мен сейсмикалық белсенділігі, сондай-ақ Ай бетіне жақын плазмалық орта зерттелді. Табиғи серік бетіне ровер түсіріліп, оның лендермен байланысы сыналды.
👍1
Анимация: Vikram лендерінің орын ауыстыруы, 3 қыркүйек 2023 жыл

Кескіндер:
1. лендердің алдыңғы камерасынан көрініс (секіргенге дейін және кейін)
2. лендердің рампа жағының көрінісі (25 тамыз және 3 қыркүйек 2023)
Credit: ISRO