Физика және Ғарыш
106 subscribers
3.48K photos
722 videos
13 files
1.02K links
Ғарышты зерттеу және игеру туралы. Астрономия, космонавтика жаңалықтары. Күрделі физикалық теориялар қарапайым тілмен.

YouTube-арна: https://www.youtube.com/@phyandspace

Facebook-парақша: https://www.facebook.com/phyandspace/
Download Telegram
ЭКСКЛЮЗИВ! STARSHIP ҰШЫРЫЛЫМЫ ӘУЕДЕН ТҮСІРІЛГЕН ЕКЕН!

The Launch Pad ресурсы, НАСА-ның рұқсатымен, Starship жүйесінің алғашқы орбиталық ұшырылымының теңдессіз видеоларын жариялады. НАСА-ның биік ұшатын WB-57 ұшағынан түсірілген кадрларда аса ауыр зымыранның көтерілуі, аударылып-төңкерілуі мен жарылысы жақыннан көрінеді. Негізі, бұл ұшақтан түсірілген 5 видео бар екен, қалың жұртшылық үшін екеуі ғана ашылыпты.
#зымыранұшыру
😱1
ВОЯДЖЕР-2 АППАРАТЫМЕН БАЙЛАНЫС ЖОҚ

НАСА-ның 46 жыл бұрын ұшырылған Voyager 2 ғарыш аппараты қазір Жерден 19,93 млрд км қашықтықта. Оның жұмыс мерзімі 2026 жылға дейін ұзартылғанын хабарлағанбыз. Бұл үшін кернеудің құбылуынан қорғайтын реттегішті сөндіруге тура келген еді. Зондтың 5 ғылыми аспабы әлі жұмыс істеп тұр.

2023 жылғы 21 шілдеде аппарат, әдеттегідей, Жерден бірнеше команда алды. Солардың біріндегі қате салдарынан зондтың күшейту коэффициенті жоғары антеннасы Жермен байланыс бағытынан 2 градусқа ауытқыды. Кесірінен екі арадағы радиобайланыс толық үзілді.

Антеннасы үнемі Жерге бағытталып тұруы үшін, Voyager 2 жылына бірнеше рет кеңістіктегі бағдарын автоматты түрде қалпына келтіреді. Келесі осындай операция 15 қазанда жасалуы тиіс. НАСА мамандары содан соң аппаратпен байланысуға үміттенеді. Зонд оған дейін есепті траекторияда қалып, ғылыми деректер жинауын жалғастыра беруі тиіс. Әлі үш жыл мәлімет бере алатын теңдессіз ғарыш кемесі ұқыпсыздық кесірінен хабарсыз кетсе өте өкінішті болар еді.

Вояджер-2 — Уран мен Нептун планеталарының тұсынан ұшып өткен жалғыз ғарыш кемесі. Ол Юпитердің 3, Сатурнның 4, Уранның 11, Нептунның 6 жаңа серігін ашты. Voyager 2 Күн гелиосферасы мен жұлдызаралық кеңістіктің дәл шекарасы жоғын анықтады. Кеменің өзі гелиопаузаның сыртына 2018 жылы шықты.
😱1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Falcon Heavy-дің қапталдағы үдеткіштерінің алтыншы рет бірге қонуы. Алғашқы төрт қосар қону: https://t.me/phyandspace/617
АЛЫС ГАЛАКТИКА МЕН ТАЯУ ЖҰЛДЫЗ

Хаббл ғарыштық телескопы фотоға түсіретін нысандардың басым көпшілігі Жерден миллиондаған, не тіпті миллиардтаған жарық жылы қашықтықта. Бірақ кейде әлдеқайда жақын аспан денелері де суретке түсіп қалады.

Мына кескіннің оң жағындағы жарық шырақ — біздің Құс Жолы галактикасындағы BD+17 2217 жұлдызы. Алайда Хабблдың нысанасы ол емес, сол жақтағы Arp 263 бұрыс пішінді галактикасы еді. Ол Арыстан шоқжұлдызы бағытында, Жерден 25 миллион жарық жылы қашықтықта орналасқан. Arp 263 шұбар дақтарға — белсенді жұлдызтүзілу облыстарына толы. Оның пішіні мен жоғары белсенділігі екі галактиканың бірігуінен пайда болғанын айғақтайды.

Credit:
ESA/Hubble & NASA, J. Dalcanton, A. Filippenko
EUCLID ТЕЛЕСКОПЫ ЖҰМЫС ОРБИТАСЫНА ШЫҚТЫ

2023 жылы 1 шілдеде ұшырылған Euclid ғарыштық телескопы төрт апта өткенде Күн—Жер жүйесінің L2 Лагранж нүктесі айналасындағы гало-орбитаға шықты. L2 нүктесі Жердің Күнге қарама-қарсы жағында 1,5 млн км қашықтықта орналасқан. Обсерватория жолай дәл көзеу сенсорын калибрлеп, VIS пен NISP ғылыми аспаптарын қосты және қосалқы айнасын реттеді. Ғылыми жұмысты бастауға дайындыққа тағы екі ай керек.

1,2 метрлік телескоппен жабдықталған Euclid оптикалық және таяу инфрақызыл диапазондарда бақылау жүргізеді. Оның нысанасы — алыс галактикалар мен галактика шоғырлары. Астрономдар оның көмегімен Әлемдегі қызыл ығысуы z = 2 дейінгі галактикалардың үшөлшемді картасын жасап, қараңғы және бариондық материяның таралуы мен Әлемнің кеңею жылдамдығын бағалайды. Толығырақ — роликте.

Сызба: ESA
👏1
EUCLID ҒАРЫШТЫҚ ТЕЛЕСКОПЫ АЛҒАН АЛҒАШҚЫ КЕСКІНДЕР

Еуропа ғарыш агенттігі Euclid обсерваториясының VIS аспабы оптикалық, ал NISP аспабы — инфрақызыл диапазонда алған алғашқы кескіндерді жариялады. Өңделмеген тестілік суреттерден Құс Жолындағы жұлдыздар мен жұлдыз шоғырлары, сондай-ақ ғарыш сәулелерінің іздері көрініп тұр. Евклидтің NISP аспабы, сонымен бірге, саңылаусыз спектроскопия режимінде сынақ бақылау жүргізген.

Credit: ESA; Euclid Consortium; NASA
2 ТАМЫЗДА СОҢҒЫ ANTARES 230+ ЗЫМЫРАНЫ ҰШЫРЫЛАДЫ

Northrop Grumman корпорациясы 2023 жылы 2 тамызда, Алматы уақытымен 06:31-де Antares 230+ зымыранын ұшырады. НАСА Уоллопс орталығы аумағында орналасқан MARS космопортынан (Вирджиния штаты) көтерілген тасығыш Cygnus жүк кемесін ХҒС-қа жөнелтуі тиіс. 200-ші сериядағы Антарес зымырандары осымен өз қызметін аяқтайды. Тікелей эфир сілтемесі.

100-ші Antares нұсқаларының 1-сатысында ресейлік Кузнецов фирмасының НК-33 қозғағышының Aerojet Rocketdyne жетілдірген түрі AJ-26 орнатылатын. Осы қозғағыштың 6-секундта істен шығуы 2014 жылы 28 қазанда зымыран апатына әкеп соқтырды. Зымыранның Antares 230 нұсқасында оны НПО Энергомаш фирмасының РД-181 агрегаты алмастырды. Өзара санкцияларға байланысты 2022 жылы Ресей АҚШ-қа зымыран қозғағыштарын сатуды тоқтатты. Ал 1-сатының негізгі бөлігі Украинаның Южмаш кәсіпорнында жасалатын. Дайын 1-сатылар да, Ресейден алып қойған РД-181 қозғағыштары осымен түгесіледі.

Фото: Northrop Grumman
🔥1
БҮГІН ТҮНДЕ — СУПЕРАЙ

2023 жылғы 2 тамызға қараған түні, Алматы уақытымен 00:31-де Ай толады. Бірақ бұл — жай Толған Ай емес, Суперай! Атаудың мағынасы роликте түсіндіріледі.
#күнтізбе
СОҢҒЫ ANTARES 230+ ЗЫМЫРАНЫ ҰШЫРЫЛДЫ

2023 жылы 2 тамызда, Алматы уақытымен 6:31-де соңғы Antares 230+ зымыраны ұшырылды. Вирджиния штатындағы MARS космопортынан көтерілген тасығыш Cygnus NG-19 жүк кемесін ХҒС-қа аттандырды. Northrop Grumman Innovation Systems ұшыру операторының Антарес 200 зымырандары осымен өз қызметін аяқтады.

Antares тасығышының тарихын қысқаша шолып шығайық. НАСА-ның Халықаралық ғарыш стансасына жүк жеткізетін жаңа кемелерге жариялаған CRS конкурсында екі қатысушы жеңіп шықты. Өйткені бір тасымалдаушыға тәуелді болып қалмау үшін, НАСА міндетті түрде екі орындаушымен шарт жасасады. Жеңімпаздың бірі — SpaceX компаниясы, Dragon жүк кемесін де, оны ұшыратын Falcon 9 зымыранын да өз күшімен жасауды ұйғарғанын білеміз. Ал 2015 жылы Orbital ATK құрамына енген Orbital Sciences болса, Cygnus кемесі мен Antares зымыранын құрастыру барысында басқа өндірушілерге елеулі сенім артты. Атап айтқанда, кеменің жүк модулін италиялық Thales Alenia Space жасайды. 2018 жылы Orbital ATK-ны Northrop Grumman корпорациясы 9,2 млрд долларға сатып алғанын айта кетейік.

Антарестің 100-ші нұсқаларының 1-сатысында ресейлік Кузнецов фирмасының НК-33 қозғағышының Aerojet Rocketdyne жетілдірген түрі AJ-26 орнатылатын. Кеңестік Н-1 аса ауыр зымыранын өндіру тоқтатылғанда, оған арнап жасалған көптеген НК-33 құпия қоймада қалып қойған екен. Оларды кәдеге жарату мақсатында екі жаққа да тиімді келісім жасалған. Antares өз қызметін 2013 жылы 21 көкекте Cygnus кемесінің масса-габариттік моделін көтеруден бастады. Төрт сәтті миссиядан кейін, 2014 жылы 28 қазанда зымыран жүк тиелген кемемен бірге жарылып кетті. Апатқа қозғағыштың 6-шы секундта істен шығуы соқтырғаны анықталды.

Содан соң, зымыранның Antares 230 нұсқасында НК-33-ті ресейлік Энергомаш фирмасының РД-181 агрегаты алмастырды. Ал 1-сатының корпусы Украинаның Днепр қаласындағы Южмаш кәсіпорнында жасалатын. Өзара санкцияларға байланысты былтыр Ресей АҚШ-қа зымыран қозғағыштарын сатуды тоқтатқан еді. ULA ұшыру операторының қолында Atlas V зымыранына керек РД-180 агрегаттарының біраз қоры бары белгілі, ал РД-181 осымен түгесілді.

2-сатыда ATK компаниясының Castor 30 қатты отын жағатын қозғағышы қолданылады (Antares 110 — Castor 30A, 120 — 30B, 130/230/230+ — 30XL). Антарес тек Cygnus жүк кемесін ХҒС-қа ұшырумен ғана айналысты. Барлығы 18 ұшырылым жасалды (1-і сәтсіз): Antares 110 — 2, 120 — 2, 130 — 1 (1), 230 — 5, 230+ — 8. Antares 230-дың биіктігі 42,5 м, диаметрі 3,9 м, массасы 298 т, төмен жермаңы орбитаға 8000 кг көтере алады. Cygnus кемесіне 3000 кг жүк сыяды.

Жаңа Antares 330 нұсқасының 1-сатысын енді Firefly Aerospace компаниясы жасайтын болды, оған 7 Firefly Miranda қозғағышы қойылады. 330 алғаш 2025 жылы ұшады делінеді. Шынын айту керек, Firefly-дың өзінің тасы өрлеңкіремей тұр. Alpha зымыранының бірінші старты апатты, екіншісі ішінара сәтсіз болды. 3-ші ұшырылым осы тамызға жоспарланған. Ал жаңа Miranda қозғағыштарымен ұшатын Beta зымыраны 2024-те қанаттануы тиіс.

Бір мәрте қолданылатын Cygnus жүк кемелері ХҒС-қа жылына екі рет жіберіледі, сондықтан келесі үш кемені... әрине, Falcon 9 ұшырады (SpaceX-тен басқа кімде артық зымыран болсын). Northrop Grumman-ның кемені басқа тасығышқа бейімдеу тәжірибесі бар. 2015-17 жылдары, Антарес нұсқасын ауыстырғанша, үш Сигнусты орбитаға Atlas V шығарып берген еді.
#зымыранұшыру #ғарыштарихы #көбәріп
Фото: Northrop Grumman
3 ТАМЫЗ 2023 — АЙДЫҢ САТУРНМЕН ҚОСЫЛЫСЫ

3 тамыздың кешінде толық Ай (Ф=0,95-) Сатурннан (+0,6m) 2,5°-та өтеді. Ай 9 тамызда Үркерге ауыл-үй қонса, 24-не Антареспен тоғысады. Ал 27 тамыз — Сатурнның қарсы тұрысы. Арнадағы жаңа ролик осы оқиғаларға арналған.
#күнтізбе #бейнеролик

Кескін: Sky & Telescope
ЧАНДРАЯН-3 АЙҒА БЕТ ТҮЗЕДІ

Үндістан ғарыштық зерттеулер ұйымы (ISRO) хабарлағандай, Chandrayaan-3 миссиясы 1 тамызда жермаңы орбитасының апогейін төртінші рет көтерген соң, Айға бағытталған траекторияға шықты. Аймаңы орбитаға шығу маневрі 5 тамызда жасалуы тиіс. Аппарат содан соң орбита биіктігін біртіндеп төмендете береді.

2023 жылы 14 шілдеде ұшырылған Чандраян-3 миссиясы жорық сатысы, лендер мен кішкентай роверден тұрады. Оның міндеті — Үндістанды Айға ғарыш аппаратын жайлы қондырған төртінші ел атандыру, Ай бетін, бетасты қабаты мен атмосферасын зерттеу және роверді сынау. Викрам-2 лендері 70° оңтүстік ендік маңына 23 тамызда қонуы мүмкін.

Кескін: ISRO
ВОЯДЖЕР-2 ЖІБЕРГЕН СИГНАЛ ҚАБЫЛДАНДЫ

НАСА-ның Алыс ғарыштық байланыс желісі (DSN) Вояджер-2 ғарыш аппаратынан жеткен сигналды ұстай алды. Ол бізден 20 миллиард километрдегі аппараттың жұмыс істеп, ақпарат таратып тұрғанын айғақтайды.

2023 жылғы 21 шілдеде Жерден берілген қате команда кесірінен Вояджер-2 зондының антеннасы Жермен байланыс сызығынан 2 градусқа ауытқып кеткенін жазғанбыз. Салдарынан зонд команда қабылдай да, жинаған дерегін хабарлай да алмай қалды. Вояджердің мұндай жағдайдан сақтандыратын ішкі мүмкіндігі бар. Voyager 2 жылына бірнеше рет кеңістіктегі бағдарын автоматты түрде қалпына келтіреді. Келесі осындай операция 15 қазанда жасалуы тиіс.

НАСА мамандары байланыстың өздігінен қалпына келуін күтіп отырмай, DSN-ның Канберрадағы антенналар кешені көмегімен Вояджер-2 жіберген сигналды ұстап алуға талпынды. Ақыры аппараттың "жүрек қағысын" естудің сәті түсті. Енді Канберра кешені зондқа бағдарын түзетуге бұйыратын барынша күшейтілген сигналдар жібереді. Егер аппараттың ауытқыған антеннасы Жер әмірін естісе, байланыс жақында-ақ қалпына келер еді. Олай болмаған жағдайда, қазанға дейін күтуге тура келеді.
👏1
102. УЭББ ӘЛЕМ ӨРМЕГІНІҢ АЛҒАШҚЫ ЖІПТЕРІНІҢ БІРІН КӨРДІ

Астрономдар Үлкен Жарылыстан небәрі 830 миллион жылдан соң өмір сүрген он галактикадан құралған жіптектес құрылымды анықтады. Уақыт өте ол галактикалар шоғырына айналуы тиіс.

Галактикалар Әлемде бей-берекет шашылып жатқан жоқ. Олар шоғырларға жинақталғаннан бөлек, бір-бірімен байланысты жіп тәрізді алып құрылымдар да құрайды. Бұл жіптердің араларын айлапат бос кеңістік — войдтар бөліп жатыр. Астрономдар Әлемдегі ғаламат өрмек қалай пайда болғанын білгісі келеді. Шешуші рөлді аса ауыр қара құрдымдар атқарды деп саналады.

ASPIRE (A SPectroscopic survey of biased halos In the Reionization Era) жобасының зерттеушідері осы болжамды тексеру үшін Уэбб ғарыштық телескопын қолданды. Бақылау барысында 10 галактикадан тұратын, ұзындығы 3 миллион жарық жылы жіпті табудың сәті түсті. Оларды квазар — орталығында белсенді аса ауыр қара құрдымы бар галактика түйіндеп тұр. Астрономдардың есебінше, уақыт өте бұл жіп Береника Шашы іспетті ірі галактикалар шоғырына айналған.
#ғылымижаңалық